
Edinilmiş mallara katılma, 01.01.2002’den bu yana Türkiye’de evli çiftlerin büyük çoğunluğuna uygulanan yasal mal rejimidir ve boşanma ya da ölümle sona erdiğinde kanunda sırası belirlenmiş bir tasfiye sürecinden geçer. Tasfiye, “malların yarı yarıya bölünmesi” gibi basit bir işlem değildir; hangi malın hangi tarihte kime ait sayılacağı, hangi değerin ekleneceği ve hangi borcun düşüleceği adım adım belirlenir.
Bu yazıda 4721 s. TMK md. 225 ile 241 arasındaki tasfiye adımlarını sırasıyla ve dava süreciyle birlikte ele alıyoruz. Katılma alacağının sayısal hesabı katılma alacağı nasıl hesaplanır yazımızda, 2002 öncesi katkı payı ile değer artış payı ayrımı ise katkı payı ve değer artış payı farkı yazımızda ayrıca anlatılmıştır.
Önemli Çıkarımlar
- Boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erer (TMK md. 225/2); bu tarihten sonra edinilen mallar tasfiyeye girmez.
- Malların hangi kesime ait olduğu sona erme anına göre, değeri ise tasfiye anına göre belirlenir (TMK md. 228 ve 235).
- Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır (TMK md. 222/3).
- Mal rejimi alacaklarında TMK md. 178’deki bir yıllık süre değil, 6098 s. TBK md. 146’daki on yıllık uygulanır.
- Tasfiye davası çoğu zaman boşanma kararının kesinleşmesi bekletici mesele yapılarak sonuçlandırılır (6100 s. HMK md. 165).
Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Tasfiye Hangi Sırayla Yapılır?
Edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye, 4721 s. TMK md. 225-241 arasındaki sıraya göre yapılır: önce rejimin sona erme anı belirlenir, sonra eşler mallarını geri alır, kişisel ve edinilmiş mallar ayrılır, eklenecek değerler ve denkleştirme hesaba katılır, değer artış payı ve artık değer bulunur, son olarak ödenir.
Bu sıranın bilinmesi, dava dilekçesinin ve bilirkişiye sorulacak soruların doğru kurulmasını sağlar. Adımlardan biri atlandığında, örneğin denkleştirme talebi hiç ileri sürülmediğinde, mahkemenin bunu kendiliğinden hesaba katması beklenmemelidir. Kanun metni 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu sayfasında yer alır.
| Adım | İşlem | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Mal rejiminin sona erme anının belirlenmesi | TMK md. 225 |
| 2 | Diğer eşteki malların geri alınması, paylı malın özgülenmesi | TMK md. 226 |
| 3 | Kişisel mallar ile edinilmiş malların ayrılması | TMK md. 219, 220, 228 |
| 4 | Eklenecek değerlerin ve denkleştirmenin hesaba katılması | TMK md. 229, 230 |
| 5 | Değer artış payının belirlenmesi | TMK md. 227 |
| 6 | Artık değerin bulunması ve yarısına katılma | TMK md. 231, 236 |
| 7 | Malların tasfiye anındaki değerinin tespiti | TMK md. 232, 235 |
| 8 | Ödeme, erteleme, faiz ve gerekirse üçüncü kişilere dava | TMK md. 239, 241 |
Mal Rejimi Hangi Tarihte Sona Erer?
4721 s. TMK md. 225 uyarınca mal rejimi eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Mahkemece boşanma, evliliğin iptali veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Boşanma kararının tarihi değil, boşanma davasının açıldığı tarih esas alınır.
Bu kural uygulamada çok önemli bir sonuç doğurur: Boşanma davası açıldıktan sonra eşlerden birinin maaşıyla aldığı araç veya birikimle yaptığı yatırım, artık edinilmiş mal kapsamında değildir. Buna karşılık dava açılmadan önce yapılan bir alım, kredisi dava sırasında ödenmeye devam etse bile tasfiyeye girer. Eşlerden biri boşanma davasını sonradan açmış, diğeri daha önce açmışsa hangi davanın tarihinin esas alınacağı ayrıca tartışılır; bu nedenle dava tarihlerinin dosyada net görünmesi gerekir.
Sona Erme Anı ile Değerlendirme Anı Neden Farklıdır?
Sona erme anı ile değerlendirme anı farklı işlevler görür. TMK md. 228 uyarınca kişisel mallar ile edinilmiş mallar mal rejiminin sona erdiği andaki durumlarına göre ayrılır. TMK md. 235 ise sona erme sırasında mevcut olan edinilmiş malların tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılacağını belirtir. Yani bir dairenin edinilmiş mal olup olmadığına dava tarihine göre, değerine ise tasfiye anına göre bakılır. Uygulamada tasfiye anı, karar tarihine en yakın değer tespiti olarak ele alınır.

Eşler Kendi Mallarını Nasıl Geri Alır?
4721 s. TMK md. 226/1 uyarınca her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alır. Bu adım hesaptan önce gelir; eşin kişisel eşyaları, evlilik öncesi malları veya diğer eşin kullanımına bıraktığı taşınırlar önce sahibine iade edilir. Eşler aralarındaki karşılıklı borçlarla ilgili düzenleme de yapabilir.
Bu aşamada sıkça karşılaşılan uyuşmazlıklar, ev eşyası, ziynetler ve eşin kullanımındaki araçlardır. Ziynetlerin talep edilmesi ayrı bir ispat meselesi olarak ziynet eşyası talebi ve ispatı yazımızda ele alınmıştır. Eşler arasındaki borçlar da bu aşamada değerlendirilir: Bir eşin diğerine evlilik süresince verdiği borç, mal rejiminden bağımsız bir alacak olarak ayrıca talep edilebilir.
Paylı Mülkiyetteki Malın Özgülenmesi Nasıl İstenir?
Paylı mülkiyetteki malın özgülenmesi, eşlerin birlikte tapuda paydaş olduğu konut veya arsa için gündeme gelir. TMK md. 226/2 uyarınca eşlerden biri, daha üstün bir yararı olduğunu ispat etmek ve diğerinin payını ödemek suretiyle o malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir. Örneğin çocukların velayetini alan ve konutta çocuklarla yaşamaya devam eden eş bu yararı ileri sürebilir. Özgülenme istenmezse paylı malın paylaşımı ortaklığın giderilmesi yoluyla da gündeme gelebilir; bu yolun işleyişi için ortaklığın giderilmesi davası yazımıza bakabilirsiniz.

Kişisel Mal ile Edinilmiş Mal Nasıl Ayrılır?
4721 s. TMK md. 219 edinilmiş malı, her eşin rejimin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleri olarak tanımlar; çalışma geliri, sosyal güvenlik ödemeleri ve kişisel malların gelirleri bu kapsamdadır. TMK md. 220 ise kişisel kullanım eşyası, rejim başlangıcındaki mallar, miras ve bağışla edinilenler ile alacaklarını kişisel mal sayar.
Ayrımın en çok tartışıldığı durum, kişisel bir malın satılıp yerine başka bir mal alınmasıdır. TMK md. 220 (bent 4) kişisel mallar yerine geçen değerleri de kişisel mal kabul eder; ancak yeni malın kısmen kişisel, kısmen edinilmiş kaynaklarla alınması hâlinde iki kesim arasında bir ilişki doğar ve denkleştirme gündeme gelir. Kişisel bir dairenin kira geliri ise TMK md. 219 (bent 4) uyarınca kural olarak edinilmiş maldır. Şirket payları gibi karmaşık değerlerin ayrımı için boşanmada şirket hisselerinin değeri yazımız yol gösterir.
Edinilmiş Mal Karinesi Kime Yük Getirir?
Edinilmiş mal karinesi, TMK md. 222/3 uyarınca bir eşin bütün mallarının aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılmasıdır. Bu nedenle bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren eş, bunu ispatla yükümlüdür. Evlilikten önceki tarihli tapu kaydı, mirasçılık belgesi, bağış belgesi veya miras paylaşımına ilişkin banka hareketleri bu ispatın tipik araçlarıdır. Hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar ise TMK md. 222/2 uyarınca paylı mülkiyette sayılır.
Eklenecek Değerler ve Denkleştirme Ne Zaman Gündeme Gelir?
4721 s. TMK md. 229, rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan dışı karşılıksız kazandırmaları ve katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirleri edinilmiş mallara değer olarak ekler. TMK md. 230 ise kişisel mallar ile edinilmiş mallar arasındaki borç ve katkı aktarımlarını denkleştirir.
Ekleme, malın kendisini geri getirmez; yalnızca hesapta değerini edinilmiş mallara katar. Devredilen malın değeri TMK md. 235 uyarınca devir tarihi esas alınarak hesaplanır. Borçlu eşin malvarlığı katılma alacağını karşılamazsa TMK md. 241 uyarınca kazandırmadan yararlanan üçüncü kişiye karşı dava açılabilir; bu dava hakkı öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıl içinde kullanılmalıdır. Dava sürerken mal kaçırılmasını önlemek için eşin mal kaçırmasına karşı tedbirler ve TMK md. 199’daki tasarruf sınırlaması ayrıca değerlendirilmelidir.
Denkleştirme Talebi Hangi Durumlarda İleri Sürülür?
Denkleştirme talebi, en sık evlilik öncesi alınan bir konutun kredisinin evlilik içinde maaşla ödenmesi durumunda ileri sürülür. Bu örnekte konut kişisel maldır, ancak kredi taksitleri edinilmiş maldan ödendiği için edinilmiş mal kesimi lehine bir alacak doğar. TMK md. 230 uyarınca katkı, malın tasfiye zamanındaki değerine ve katkı oranına göre denkleştirilir. Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç ise edinilmiş mallara ilişkin sayılır.

Artık Değer ve Katılma Alacağı Hangi Aşamada Belirlenir?
Artık değer, önceki adımlar tamamlandıktan sonra bulunur. 4721 s. TMK md. 231 uyarınca artık değer, eklenen ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar dahil her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır; değer eksilmesi dikkate alınmaz. TMK md. 236 her eşe diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak tanır.
Değer artış payı, ilgili malın sahibi için bir borç niteliğinde olduğundan artık değerden önce düşülür. Malların değeri TMK md. 232 uyarınca sürüm değerine göre belirlenir; tarımsal işletmelerde gelir değeri için md. 233-234 ayrıca uygulanır. Bu yazıda sayısal hesaba girmiyoruz; değer tespitinin dava içindeki işleyişi mal rejimi tasfiyesinde değer tespiti yazımızda yer almaktadır.
Zina veya Hayata Kast Hâlinde Pay Azaltılabilir mi?
Evet. TMK md. 236/2 uyarınca zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir. Bu imkân yalnızca bu iki boşanma sebebine özgüdür; genel değerlendirmesi pay oranını değiştirmez. Zina nedenine dayalı boşanmanın şartları ve hak düşürücü süreler zina nedeniyle boşanma ve süreler yazımızda anlatılmıştır.
Ödeme, Erteleme ve Faiz Nasıl İşler?
4721 s. TMK md. 239 uyarınca katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir. Derhâl ödeme borçlu eş için ciddi güçlük doğuracaksa ödemenin uygun bir süre ertelenmesi istenebilir. Aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden itibaren faiz yürütülür ve gerekirse güvence istenebilir.
Ayın olarak ödemede malların sürüm değeri esas alınır ve bir mesleğin icrasına ayrılmış birimler ile işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir. Örneğin bir eşin muayenehanesi veya atölyesi, katılma alacağı için parçalanmak yerine nakit ödemeyle tasfiye edilebilir. Ölüm hâlinde TMK md. 240, sağ kalan eşe aile konutu üzerinde katılma alacağına mahsuben intifa veya oturma hakkı, ev eşyası üzerinde ise mülkiyet hakkı tanınmasını isteme imkânı verir. Faiz başlangıcının dilekçede belirtilmesi önemlidir; oranlar için yasal faiz hesaplama sayfası kullanılabilir.

Tasfiye Davası Nasıl Açılır ve Neden Beklenir?
Tasfiye davası aile mahkemesinde görülür (4787 s. K. md. 4). Yetki 4721 s. TMK md. 214’e göre belirlenir: ölümde ölenin son yerleşim yeri, boşanmada boşanma davasına bakan mahkeme, diğer hâllerde davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Dava boşanmayla birlikte açılabilir, ancak çoğu zaman ayrılarak görülür.
Mal rejimi davası boşanma davasıyla birlikte açılsa bile mahkeme genellikle bunu ayırır. Dava tarihi, alacak tutarı ve kalemleri için kısmi dava açılıp 6100 s. HMK md. 109/4 uyarınca talep bir kez artırılabilir; belirsiz alacak davası 7589 s. Kanunla kaldırılmıştır. bu davalarda değildir. Dosya akışının pratik yönleri için aile mahkemelerinde görev ve yetki yazımıza bakabilirsiniz.
Bekletici Mesele Neden Yapılır?
Bekletici mesele, 6100 s. HMK md. 165/1 uyarınca bir davada hüküm verilebilmesi başka bir davanın sonucuna bağlıysa o davanın sonuçlanmasının beklenmesidir. Mal rejimi boşanmayla sona erdiğinden, boşanma kararı kesinleşmeden tasfiye hakkında hüküm kurulmaz. Bu sırada delil toplama, tanık ve incelemesi yürütülebilir; böylece boşanma kesinleştiğinde dosya karar aşamasına yakın olur.
Tasfiye Davası Hangi Süre İçinde Açılmalı?
TMK md. 178 boşanmadan doğan dava hakları için bir yıllık zamanaşımı öngörür; Yargıtay uygulamasında bu süre mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklara uygulanmamaktadır. Bu alacaklar 6098 s. TBK md. 146 uyarınca on yıllık zamanaşımına tabidir ve süre kural olarak boşanma hükmünün kesinleşmesiyle başlar. TBK md. 153 uyarınca evlilik sürerken eşler arasındaki alacaklarda zamanaşımı işlemez. Süreleri zamanaşımı süre hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.
Tasfiyeden Önce Hangi Hazırlıklar Yapılmalı?
Tasfiyeden önce her mal için edinme tarihi, kaynağı, üzerindeki borç ve dava tarihindeki durumu bir listede toplanmalıdır. 6100 s. HMK md. 119 dilekçede vakıaların ve delillerin açıkça gösterilmesini ister; mal listesi bu yükümlülüğün pratik karşılığıdır ve bilirkişi incelemesinin kapsamını belirler.
| Hazırlık | Neden gerekli |
|---|---|
| Tapu, araç ve banka hesap dökümleri | Dava tarihindeki malvarlığını göstermek (TMK md. 225, 228) |
| Evlilik öncesi mal ve miras belgeleri | Kişisel mal iddiasını ispatlamak (TMK md. 220, 222) |
| Kredi sözleşmeleri ve ödeme planları | Borçları ve denkleştirmeyi göstermek (TMK md. 230, 231) |
| Son bir yıldaki devir ve bağışlar | Eklenecek değerleri tespit etmek (TMK md. 229) |
| Diğer eşin malına yapılan katkı belgeleri | Değer artış payını ileri sürmek (TMK md. 227) |
| Şirket, işletme ve tarımsal varlık bilgileri | Değerleme yöntemini belirlemek (TMK md. 232-234) |
Listede yer almayan bir mal, sonradan ek dava konusu olabilir ya da gözden kaçabilir. Anlaşmalı boşanmada tasfiye protokolle yapılacaksa feragat maddesinin nasıl yazılacağı anlaşmalı boşanma protokolü kontrol listesi yazımızda anlatılmıştır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir; diğer başlıklar aile ve boşanma hukuku sayfamızdadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiyeye ilişkin en sık sorulan konular dava sonrasında edinilen mallar, boşanmanın kesinleşmesi, davadan önce yapılan devirler, ölüm hâli, taksitli ödeme ve sözleşmeli mal rejimleridir. Kısa cevaplar 4721 sayılı TMK ve 6100 sayılı HMK hükümlerine dayanır; somut dosyada sonuç farklı olabilir.
Boşanma davası açıldıktan sonra alınan ev tasfiyeye girer mi?
Hayır. TMK md. 225/2 uyarınca boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Dava tarihinden sonra edinilen mallar edinilmiş mal kapsamına girmez. Ancak dava tarihinden önce edinilen malın değeri, tasfiye anındaki değeriyle hesaba katılır.
Mal rejimi tasfiyesi için boşanmanın kesinleşmesi şart mı?
Dava boşanmadan önce veya boşanmayla birlikte açılabilir, ancak mal rejimi boşanmayla sona erdiğinden hüküm kurulması için boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Mahkeme bunu HMK md. 165 uyarınca bekletici mesele yapar. Bekleme süresinde deliller toplanabilir.
Eşim davadan hemen önce arabayı kardeşine devretti, ne yapabilirim?
Rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rızanız olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler TMK md. 229 uyarınca edinilmiş mallara değer olarak eklenir. Borçlu eşin malvarlığı yetmezse TMK md. 241 uyarınca kazandırmadan yararlanan kişiye dava açılabilir.
Ölüm hâlinde mal rejimi tasfiyesi nasıl yapılır?
Mal rejimi ölüm tarihinde sona erer (TMK md. 225/1) ve tasfiye miras paylaşımından önce yapılır. Sağ kalan eş, ölen eşin mirasçılarına karşı katılma alacağını isteyebilir. Yetkili mahkeme ölenin son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK md. 214). Sağ kalan eş ayrıca TMK md. 240 kapsamındaki haklarını kullanabilir.
Katılma alacağı taksitle ödenebilir mi?
Evet. TMK md. 239 uyarınca derhâl ödeme borçlu eş için ciddi güçlükler doğuracaksa ödemenin uygun bir süre ertelenmesi istenebilir. Hâkim durum gerektiriyorsa borçludan güvence isteyebilir. Aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden itibaren faiz işler.
Mal rejimi sözleşmesi yapan eşlerde tasfiye farklı mı yapılır?
Evet. Eşler TMK md. 203 vd. uyarınca mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimini seçmişse, TMK md. 179 gereği seçilen rejimin tasfiye kuralları uygulanır. Ayrıca TMK md. 237 artık değere katılmada sözleşmeyle farklı bir esas kabul edilmesine izin verir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 4787 sayılı Aile Mahkemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Vesayet ve Kayyım Atanması Süreci
- Kısıtlama Kararı ve Kaldırılması
- Uluslararası Çocuk Kaçırma ve İade Talebi
- Boşanmada Ortak Velayet Mümkün mü
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: KCD Hukuk





