Makale · 14.11.2026

Vesayet ve Kayyım Atanması Süreci

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Vesayet ve kayyım atanması sürecini simgeleyen yaşlı ve genç eller

Vesayet ve kayyım atanması, kendi işlerini göremeyen bir kişinin ya da sahipsiz kalan bir malvarlığının korunması için sulh hukuk mahkemesinin bir temsilci görevlendirmesidir. Vasi, küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korur; kayyım ise belirli bir işi görmek ya da bir malvarlığını yönetmek için atanır. Aradaki fark, kişinin fiil ehliyetinin etkilenip etkilenmemesi bakımından belirleyicidir.

Bu yazıda kimin vasi olabileceğini, atama sürecinin adımlarını, kayyımın hangi hâllerde yeterli olduğunu ve vasinin görevini yürütürken hangi denetime tabi olduğunu ele alıyoruz. Bir kişinin hangi sebeplerle kısıtlanacağı ve kısıtlamanın nasıl kaldırılacağı ise kısıtlama kararı ve kaldırılması yazımızın konusudur.

Önemli Çıkarımlar

  • Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (4721 s. TMK md. 397).
  • Yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir (TMK md. 411).
  • Haklı sebep yoksa öncelik eşe veya yakın hısımlara verilir (TMK md. 414).
  • Kayyım atanması kişinin fiil ehliyetini etkilemez (TMK md. 458); vasi atanması ise kısıtlamaya bağlıdır.
  • Vesayet makamı kararlarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK md. 461).

Vesayet ve Kayyım Atanması Hangi Durumlarda Gerekir?

Vesayet ve kayyım atanması iki farklı ihtiyaçtan doğar. 4721 s. TMK md. 404 uyarınca altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır; md. 405-408 ise ergin kişilerin hangi sebeplerle kısıtlanacağını sayar. Kayyım ise md. 426-428’de sayılan belirli bir iş veya malvarlığı için atanır.

Küçüklerde en sık görülen durum, anne ve babanın ölümü ya da velayetin kaldırılmasıdır. Erginlerde ise akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, savurganlık ve bağımlılık, hapis cezası ya da kişinin kendi isteği vesayete yol açabilir. Görevleri sırasında vesayeti gerektiren bir durumu öğrenen nüfus memurları, idari makamlar, noterler ve mahkemeler bunu yetkili vesayet makamına bildirmekle yükümlüdür (TMK md. 404). Kısıtlama sebeplerinin ayrıntısı için kanun metnine 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu üzerinden ulaşabilirsiniz.

Masada el ele tutuşan yaşlı bir çiftin elleri

Vesayet Makamı ve Denetim Makamı Hangi Mahkemelerdir?

4721 s. TMK md. 397 uyarınca kamu vesayeti vesayet makamı ve denetim makamından oluşur: vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vesayet işleri 6100 s. HMK md. 382/2-b uyarınca çekişmesiz yargı işidir ve resen araştırma ilkesine tabidir.

Bu ayrım pratikte şu anlama gelir: Vasi atanması, izin talepleri ve hesapların incelenmesi sulh hukuk mahkemesinde yürür; vasilikten kaçınma, atamaya itiraz ve vesayet makamı kararlarına itiraz ise denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesinin önüne gelir. Vesayet işleri aile mahkemesinin görev alanında değildir; 4787 s. Kanun md. 4/1 TMK İkinci Kitabının Üçüncü Kısmını, yani vesayet hükümlerini aile mahkemesinin görevi dışında bırakır.

Yetkili Sulh Hukuk Mahkemesi Nasıl Belirlenir?

Yetkili sulh hukuk mahkemesi, TMK md. 411 uyarınca küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki mahkemedir. TMK md. 412 uyarınca vesayet altındaki kişi vesayet makamının izni olmadan yerleşim yerini değiştiremez; değiştirirse yetki yeni yerin vesayet dairelerine geçer. Huzurevi veya bakım kurumuna yerleşme durumunda yerleşim yerinin nasıl değerlendirileceği yerel bir örnek üzerinden huzurevi ve vesayet ilişkisi yazımızda ele alınmıştır. Temsil kayyımı için de kayyım atanacak kişinin yerleşim yeri esas alınır (TMK md. 430).

Vasi Kim Olabilir, Kimler Öncelikli?

4721 s. TMK md. 413 uyarınca vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte bir ergini vasi olarak atar; gerekirse birden çok vasi de atanabilir. Haklı sebepler engel olmadıkça vesayet altına alınacak kişinin gösterdiği kimse veya ana ve babasının gösterdiği kişi atanır (md. 415).

Eşin ve Yakın Hısımların Önceliği Ne Anlama Gelir?

Eşin ve yakın hısımların önceliği, TMK md. 414’te düzenlenir: Haklı sebepler engel olmadıkça vesayet makamı öncelikle eşi veya yakın hısımlardan birini, vasilik koşullarına sahip olmaları kaydıyla atar ve bu atamada yerleşim yerlerinin yakınlığı ile kişisel ilişkileri gözetir. Kardeşler arasında kimin vasi olacağı konusunda anlaşmazlık varsa, mahkeme bakımı fiilen üstlenen ve aynı şehirde oturan kişiyi tercih edebilir. Birden fazla yakın aday varsa yetkilerin bölüşüldüğü birden çok vasi atanması da mümkündür; ancak rızaları olmadan birden çok kişi vesayeti birlikte yürütmekle görevlendirilemez.

Kimler Vasi Olamaz, Kimler Kaçınabilir?

TMK md. 418 uyarınca kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler, menfaati vesayet altındaki kişininkiyle önemli ölçüde çatışanlar veya onunla arasında düşmanlık bulunanlar ve ilgili vesayet daireleri hâkimleri vasi olamaz. TMK md. 417 ise altmış yaşını doldurmuş olanlar, sürekli hastalığı olanlar, dörtten çok çocuğun velisi olanlar ve üzerinde vasilik görevi bulunanlar gibi kişilere vasiliği kabul etmeme imkânı tanır. Menfaat çatışması özellikle mirasçı olan yakınlarda dikkatle incelenir.

Vasi Atanması Süreci Nasıl İşler?

Vasi atanması, TMK md. 419 uyarınca vesayet makamının gecikmeksizin yerine getirmesi gereken bir görevdir. Süreç başvuru veya ihbarla başlar, gerekli rapor ve dinlemeler yapılır, atama kararı vasiye tebliğ edilip ilan olunur, kaçınma ve itiraz süreleri geçince karar kesinleşir ve vasi göreve başlar.

Aşama Ne olur Dayanak
Başvuru veya ihbar Yakınların başvurusu ya da resmi makamların bildirimi TMK md. 404, 405
Rapor ve dinleme Akıl hastalığında resmi sağlık kurulu raporu, diğer sebeplerde ilgilinin dinlenmesi TMK md. 409
Geçici önlem Gerekirse fiil ehliyetinin geçici kaldırılması ve temsilci atanması TMK md. 420
Atama kararı Vasinin belirlenmesi, tebliğ ve ilan TMK md. 413, 421
Kaçınma ve itiraz Tebliğ veya öğrenmeden itibaren on gün TMK md. 422-424
Göreve başlama Kesinleşmenin ardından görevlendirme TMK md. 425
Mal defteri Yönetilecek malvarlığının defterinin tutulması TMK md. 438

Vasilikten Kaçınma ve Atamaya İtiraz Süresi Nedir?

Vasilikten kaçınma hakkı, TMK md. 422 uyarınca atamanın vasiye tebliğinden itibaren on gün içinde kullanılır. İlgili olan herkes de vasinin atandığını öğrendiği günden itibaren on gün içinde atamanın kanuna aykırı olduğunu ileri sürebilir. Vesayet makamı sebebi yerinde görürse yeni vasi atar; görmezse dosyayı denetim makamına gönderir. Bu sırada TMK md. 423 uyarınca atanan kişi, yerine başkası atanıncaya kadar vasilik görevlerini sürdürmek zorundadır; bu nedenle görevin “itiraz ettim, artık ilgilenmem” anlayışıyla bırakılması mümkün değildir.

Evde bakım desteği alan yaşlı bir kadın

Kayyım Hangi Hâllerde Atanır?

4721 s. TMK md. 403 uyarınca kayyım, belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır. Kanun iki ana tür öngörür: md. 426’daki temsil kayyımı ve md. 427’deki yönetim kayyımı. Ayrıca md. 428 uyarınca isteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden biri bulunan ergin, kendi isteğiyle kayyım atanmasını isteyebilir.

Kayyım atanması, vasi atanmasına göre daha sınırlı bir müdahaledir. TMK md. 458 uyarınca bir kimseye kayyım atanması onun fiil ehliyetini etkilemez; kayyımın görev süresi ve ücreti vesayet makamı tarafından belirlenir. Bu nedenle kişinin yalnızca belirli bir işte desteğe ihtiyacı varsa, mahkeme kısıtlama yerine kayyım atanmasını tercih edebilir.

Temsil Kayyımı Hangi Durumlarda İstenir?

Temsil kayyımı, TMK md. 426 uyarınca üç durumda atanır: ergin bir kişinin hastalık veya başka yerde bulunma gibi bir sebeple acil bir işini göremediği ve temsilci de atayamadığı hâl; yasal temsilcinin menfaatinin küçüğün veya kısıtlının menfaatiyle çatıştığı hâl; yasal temsilcinin görevini yapmasına engel bulunan hâl. Uygulamada en sık karşılaşılan örnek, ölen eşin terekesinde hem anne hem çocukların mirasçı olmasıdır. Annenin çocuğu adına mirası reddetmesi veya paylaşım sözleşmesi yapması menfaat çatışması doğurduğundan çocuk için temsil kayyımı atanır. Mirasın reddi süresinin bu sırada kaçırılmaması için mirasın reddi süresi yazımız önemlidir.

Yönetim Kayyımı Kimler İçin Atanır?

Yönetim kayyımı, TMK md. 427 uyarınca yönetimi kimseye ait olmayan mallar için atanır: uzun süredir bulunamayan ve yeri bilinmeyen kişinin malları, kendi malvarlığını yönetemeyen ama kısıtlanması için yeterli sebep olmayan kişi, mirasçıları belli olmayan , gerekli organlardan yoksun kalan tüzel kişi ve halktan toplanan yardımların yönetimi. Mirasçılık hakları belli olmayan terekede alınabilecek koruma önlemleri için terekenin tespiti ve koruma tedbirleri yazımıza bakabilirsiniz. Yönetim kayyımı, malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği yerdeki vesayet makamınca atanır (TMK md. 430).

Vasi, Kayyım ve Yasal Danışman Arasındaki Fark Nedir?

Üç kurum, kişinin korunma ihtiyacının derecesine göre hafiften ağıra doğru kademelenir. Vasi bütün hukuki işlemlerde temsil yetkisine sahipken (TMK md. 448), kayyım yalnızca belirli iş veya malvarlığıyla sınırlıdır ve yasal danışman TMK md. 429’da sayılan önemli işlemlerde görüşü alınan bir yardımcıdır.

Ölçüt Vasi Kayyım Yasal danışman
Kime atanır Küçük veya kısıtlı Belirli iş veya malvarlığı için ergin, küçük ya da tereke Kısıtlanması gerekmeyen ama korunması gereken ergin
Fiil ehliyetine etkisi Kısıtlı ise ehliyet sınırlıdır Etkilemez (md. 458) Sayılan işlemlerde sınırlanır
Yetki kapsamı Bütün hukuki işlemler (md. 448) Görevlendirildiği iş (md. 459-460) Dava, taşınmaz satışı, kefalet gibi işlerde görüş (md. 429)
Dayanak TMK md. 403, 413 TMK md. 426-428 TMK md. 429

Yaşlı bir yakın için hangi kurumun uygun olduğuna karar verilirken önce kişinin ayırt etme gücü değerlendirilmelidir. Ayırt etme gücü yerindeyken verilmiş genel bir vekâletname birçok işi çözebilir; ancak 6098 s. TBK md. 513 uyarınca sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça vekâlet, vekâlet verenin ehliyetini kaybetmesiyle kendiliğinden sona erer. Vekâletname türleri için genel ve özel vekâletname farkı yazımız yol gösterir.

Vasi Hangi İşlemler İçin İzin Almalıdır?

Vasi, TMK md. 462 uyarınca taşınmaz alım satımı ve rehni, olağan yönetimi aşan işlemler, ödünç verme ve alma, dava açma ve sulh, mirasın paylaştırılması ve yerleşim yerinin değiştirilmesi gibi işlemlerde vesayet makamının iznini almalıdır. TMK md. 463’te sayılan evlat edinme, mirasın reddi veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi işlemlerde ayrıca denetim makamının izni gerekir.

İzin alınmadan yapılan işlem, TMK md. 465 uyarınca vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmaksızın yaptığı işlem hükmündedir. Vesayet altındaki küçüğün evlat edinilmesi gibi işlemlerde denetim makamı izninin yanında evlat edinmenin genel şartları da ayrıca aranır. TMK md. 449 ise vesayet altındaki kişi adına kefil olmayı, vakıf kurmayı ve önemli bağışları tamamen yasaklar. Taşınmaz satışında 16.7.2026 tarihli 7589 s. Kanunla TMK md. 444 değiştirilmiştir: satış artık UYAP’a entegre elektronik satış portalında açık artırmayla yapılır ve ihale, ihale gününden itibaren on gün içinde verilecek vesayet makamı onamasıyla tamamlanır. Bakım sözleşmelerinin şartları için ölünceye kadar bakma sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Evinde koltukta oturan yaşlı kadın ve yanında bakım veren kişi

Vasi Hesap Verir mi, Görevi Ne Kadar Sürer?

Evet. 4721 s. TMK md. 454 uyarınca vasi, vesayet altındaki kişinin malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetir, yönetimle ilgili hesap tutar ve vesayet makamının belirlediği tarihlerde, her hâlde yılda bir defa hesabı incelemeye sunar. TMK md. 456 uyarınca vasi kural olarak iki yıl için atanır ve süre ikişer yıl uzatılabilir.

Dört yıl dolduğunda vasi, vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir. Vasi, TMK md. 457 uyarınca vesayet altındaki kişinin malvarlığından, imkân yoksa Hazineden karşılanmak üzere ücret isteyebilir; ücret yönetimin gerektirdiği emek ve malvarlığının geliri gözetilerek her hesap dönemi için vesayet makamınca belirlenir. Ayrıca vesayet altındaki kişiye ait ve günlük ihtiyaç için gerekmeyen paralar, TMK md. 441 uyarınca vesayet makamının belirlediği millî bir bankaya yatırılır; yatırmayı bir aydan fazla geciktiren vasi faiz kaybından sorumludur.

Süre Konu Dayanak
10 gün Vasilikten kaçınma (tebliğden) ve atamaya itiraz (öğrenmeden) TMK md. 422
10 gün Vesayet makamı kararına karşı denetim makamına itiraz TMK md. 461
1 ay Paraların bankaya yatırılması TMK md. 441
Yılda en az 1 kez Hesabın vesayet makamına sunulması TMK md. 454
2 yıl Vasilik görev süresi, ikişer yıl uzatılabilir TMK md. 456
10 gün Taşınmaz ihalesinin vesayet makamınca onanması TMK md. 444

Vesayet Kararlarına ve Vasinin İşlemlerine Nasıl Başvurulur?

4721 s. TMK md. 461 uyarınca ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişi ve her ilgili, vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunabilir. Vesayet makamının kararlarına karşı ise tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir. Bu iki yolun karıştırılmaması gerekir.

Vasinin kusurlu davranışıyla verdiği zarardan TMK md. 467 uyarınca vasi sorumludur; aynı hüküm kayyım ve yasal danışman için de geçerlidir. TMK md. 468 ise vesayet dairelerinde görevli olanların hukuka aykırı davranışlarından ve vasiye tazmin ettirilemeyen zararlardan Devletin doğrudan sorumlu olduğunu düzenler. Vesayet altındaki kişinin vasiden veya vesayet işlemleri nedeniyle Devletten olan alacakları için , 6098 s. TBK md. 153 uyarınca vesayet süresince işlemez. Bu nedenle vesayet sona erdiğinde hesapların ayrıntılı incelenmesi önem taşır.

Başvuru İçin Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Vesayet veya kayyım başvurusunda kişinin nüfus kayıt örneği ve yerleşim yeri belgesi, varsa sağlık raporları, mal varlığına ilişkin tapu, banka ve araç bilgileri, vasi adayının kimlik bilgileri ve yakınların muvafakat beyanları hazırlanmalıdır. Kayyım talebinde ayrıca kayyımın hangi iş için istendiği, örneğin mirasın reddi veya bir paylaşım sözleşmesi, açıkça yazılmalıdır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Küçüklerin velayetiyle ilgili konular için velayetin değiştirilmesi yazımıza, diğer aile hukuku başlıkları için aile ve boşanma hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Belgeler ve hesap makinesiyle yönetim hesabı tutan bir kişi

Sıkça Sorulan Sorular

Vesayet ve kayyım atanmasıyla ilgili en çok sorulan konular, anne ve babası ölen çocuğun vasisi, kayyım atanan kişinin ehliyeti, vesayet altındakinin evinin satışı, başvuru yolu, kişinin kendisi için kayyım istemesi ve yurt dışındaki kişiler için kayyımdır. Cevaplar 4721 sayılı TMK ve 6100 sayılı HMK hükümlerine dayanır.

Anne ve babası ölen çocuğa kim vasi olur?

TMK md. 404 uyarınca velayet altında bulunmayan küçük vesayet altına alınır. Vesayet makamı haklı sebep yoksa ana ve babanın gösterdiği kişiyi (md. 415) veya yakın hısımlardan birini (md. 414) atar. Büyükanne, büyükbaba, teyze, hala veya ağabey gibi yakınlar bu kapsamda vasi olarak atanabilir.

Kayyım atanan kişi kendi işlemlerini yapmaya devam edebilir mi?

Evet. TMK md. 458 uyarınca kayyım atanması kişinin fiil ehliyetini etkilemez. Kayyım yalnızca görevlendirildiği iş veya malvarlığı bakımından yetkilidir. Ancak yönetim kayyımına bırakılan mallar üzerinde, kayyımın yetkisiyle çatışan işlemler uyuşmazlık doğurabileceğinden işlemlerin koordineli yapılması gerekir.

Vasi vesayet altındaki kişinin evini satabilir mi?

Yalnızca vesayet makamının talimatı ve izniyle, kişinin menfaati gerektirdiğinde satabilir (TMK md. 444, 462). 7589 s. Kanunla yapılan değişiklikle satış elektronik satış portalında açık artırmayla yapılır ve ihale vesayet makamının onamasıyla tamamlanır. Denetim makamı istisnaen pazarlıkla satışa karar verebilir.

Vasi atanması için dava açmak mı gerekir?

Vesayet işleri HMK md. 382 uyarınca çekişmesiz yargı işidir; yakınlar sulh hukuk mahkemesine dilekçeyle başvurur. Kısıtlama sebebi akıl hastalığı ise TMK md. 409 uyarınca resmi sağlık kurulu raporu alınır. Vesayet makamı ayrıca resen harekete geçebilir ve gerekli araştırmayı kendisi yapar.

Bir kişi kendisine kayyım atanmasını isteyebilir mi?

Evet. TMK md. 428 uyarınca isteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden biri varsa, yani yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik veya ağır hastalık nedeniyle işlerini gerektiği gibi yönetemiyorsa, ergin kişi kendi isteğiyle kayyım atanmasını isteyebilir. Bu yol, kısıtlamaya göre daha sınırlı bir koruma sağlar.

Yurt dışında yaşayan kişi için kayyım atanabilir mi?

Ergin bir kişi başka bir yerde bulunması nedeniyle acil bir işini kendisi göremiyor ve temsilci de atayamıyorsa TMK md. 426 uyarınca temsil kayyımı atanabilir. Uzun süredir bulunamayan ve yeri bilinmeyen kişinin malları için ise TMK md. 427 uyarınca yönetim kayyımı gündeme gelir.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: KCD Hukuk