
Katkı payı ve değer artış payı, bir eşin diğer eş adına kayıtlı bir mala yaptığı katkının boşanma ya da ölüm sonrasında geri istenmesini sağlayan iki ayrı alacak türüdür. İkisi de “ben de bu eve para verdim” cümlesiyle başlar, ancak dayandıkları dönem, kanuni dayanak ve hesap yöntemi birbirinden farklıdır. Yanlış alacak türüyle açılan dava, sonucu doğrudan etkileyebilir.
Edinilmiş mallara katılma rejiminde katılma alacağının nasıl hesaplandığı katılma alacağı hesabı yazımızda anlatıldı. Bu yazıda katılma alacağının dışında kalan iki talebi, yani 01.01.2002 öncesi döneme ait katkı payı alacağını ve TMK md. 227’deki değer artış payını karşılaştırıyor, hangi durumda hangisinin ileri sürüleceğini gösteriyoruz.
Önemli Çıkarımlar
- 01.01.2002 öncesinde evlenen eşler o tarihe kadar mal ayrılığına tabiydi; bu döneme ait katkılar için katkı payı alacağı ileri sürülür (4722 s. K. md. 10).
- Değer artış payı, 4721 s. TMK md. 227 uyarınca diğer eşin malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıdan doğar.
- Değer artış payında malın tasfiye anındaki değeri esas alınır; değer kaybında katkının başlangıçtaki değeri korunur.
- Eşler yazılı anlaşmayla değer artış payından vazgeçebilir veya pay oranını değiştirebilir (TMK md. 227/3).
- Evlilik sürerken eşler arasındaki alacaklarda işlemez (6098 s. TBK md. 153); süre kural olarak boşanmanın kesinleşmesiyle başlar.
Katkı Payı ve Değer Artış Payı Arasındaki Fark Nedir?
Katkı payı ve değer artış payı arasındaki temel fark dönemdir. Katkı payı alacağı, 4722 s. Kanun md. 10 uyarınca 01.01.2002 tarihine kadar uygulanan mal ayrılığı dönemindeki katkılar için; değer artış payı ise 4721 s. TMK md. 227 uyarınca bu tarihten sonra yürürlükte olan edinilmiş mallara katılma rejiminde ileri sürülür.
Mal ayrılığı döneminde her eş kendi malının sahibiydi ve kanunda eşler arasında bir paylaşım mekanizması yoktu. Yargıtay uygulaması, bu boşluğu diğer eşin malına somut parasal katkıda bulunan eş lehine “katkı payı alacağı” ile doldurmuştur. 2002 sonrasında ise kanun koyucu benzer durumu TMK md. 227 ile açıkça düzenledi ve buna değer artış payı adını verdi. Kanun metnine 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu sayfasından ulaşabilirsiniz.
| Ölçüt | Katkı payı alacağı | Değer artış payı |
|---|---|---|
| Dönem | 01.01.2002 öncesi (mal ayrılığı) | 01.01.2002 sonrası (edinilmiş mallara katılma) |
| Dayanak | 4722 s. K. md. 10 ve Yargıtay uygulaması | 4721 s. TMK md. 227 |
| Konu | Diğer eş adına edinilen mala yapılan parasal katkı | Diğer eşin malının edinilmesi, iyileştirilmesi veya korunmasına katkı |
| Değer esası | Katkı oranı ve malın güncel değeri, hesabıyla | Malın tasfiye anındaki değeri; değer kaybında katkının başlangıç değeri |
| Vazgeçme | Genel hükümler | Yazılı anlaşmayla vazgeçme veya oranı değiştirme (md. 227/3) |
| Zamanaşımı | 10 yıl (TBK md. 146), kural olarak boşanmanın kesinleşmesinden | 10 yıl (TBK md. 146), kural olarak boşanmanın kesinleşmesinden |
Hangi Dönem Hangi Mal Rejimine Tabidir?
4722 s. Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun md. 10, TMK’nin yürürlüğünden önce evlenen eşlerin o tarihe kadar tabi oldukları mal rejiminin devam edeceğini, bir yıl içinde başka rejim seçmezlerse yürürlük tarihinden geçerli olmak üzere yasal rejimi seçmiş sayılacaklarını öngörür.
Bu hüküm nedeniyle 2002’den önce evlenip sonra boşanan eşlerde tasfiye iki parçaya bölünür. Evlilik tarihinden 31.12.2001’e kadar olan dönemde mal ayrılığı, 01.01.2002’den mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar olan dönemde edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Eşlerin bir yıllık süre içinde noterde mal rejimi sözleşmesi yaparak yasal rejimin evlenme tarihinden itibaren geçerli olmasını kabul ettikleri istisnai durumlar ayrıca incelenmelidir. Metin için 4722 sayılı Uygulama Kanunu sayfasına bakabilirsiniz.
01.01.2002 Öncesi Edinilen Mallar Nasıl Değerlendirilir?
01.01.2002 öncesi edinilen mallar bakımından belirleyici olan, malın edinildiği tarihtir; tapuda tescil tarihi genellikle bu tarihin tespitinde esas alınır. Bu tarihten önce bir eş adına tescil edilen taşınmaz, o eşin mal ayrılığı dönemindeki malıdır ve diğer eş ancak katkı payı alacağı ileri sürebilir. Ancak taşınmazın taksitleri 2002 sonrasında ödenmeye devam ettiyse, sonraki ödemeler bakımından yasal rejim hükümleri de devreye girebilir. Bu karma durumlar uygulamada bilirkişi raporunun en çok itiraz edilen noktasıdır.
Katkı Payı Alacağının Şartları Nelerdir?
Katkı payı alacağı için mal ayrılığı döneminde diğer eş adına edinilmiş bir mal, bu malın edinilmesine talepte bulunan eşin kendi gelirinden veya malından yaptığı somut bir katkı ve katkının karşılıksız kalması gerekir. Dönem sınırı 4722 s. K. md. 10 ile 31.12.2001 tarihidir.
Uygulamada katkı; maaş veya ücret geliri, kendi adına kayıtlı bir malın satış bedeli, ziynetlerin bozdurularak ödemeye katılması ya da tarımsal işletmede fiilen çalışılarak elde edilen gelirin aktarılması şeklinde ortaya çıkar. Yargıtay uygulamasında yalnızca ev içi hizmetler ve çocuk bakımı, mal ayrılığı dönemi için katkı payına esas katkı olarak kabul görmemektedir. Bu nedenle katkının para veya para ile ölçülebilir bir emek olarak gösterilmesi gerekir. Ziynetlerin hangi şartlarda katkı sayıldığı düğün takılarının hukuki durumu yazımızla birlikte değerlendirilmelidir.
Katkı Payının İspatı İçin Hangi Belgeler Gerekir?
Katkı payının ispatı, olayların üzerinden çoğu zaman yirmi yılı aşkın süre geçtiği için zordur. Eski maaş bordroları, SGK hizmet dökümü, banka kayıtları, kooperatif ödeme makbuzları, tapu kayıtları ve o dönemde satılan bir malın satış belgesi en güçlü delillerdir. SGK hizmet dökümü, talepte bulunan eşin ilgili yıllarda gelir elde ettiğini göstermesi bakımından özellikle yararlıdır. Tanık beyanları bu belgeleri destekleyici niteliktedir; tek başına tanıkla katkının oranını göstermek güçtür.

Değer Artış Payı Hangi Hâllerde Doğar?
4721 s. TMK md. 227/1 uyarınca bir eş, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu maldaki değer artışı için katkısı oranında alacak hakkı kazanır. Katkının konusu diğer eşin kişisel malı da olabilir, edinilmiş malı da.
Tipik örnekler şunlardır: eşin mirasla edindiği evin kendi birikimiyle yenilenmesi, eşin evlilik öncesi aldığı dairenin kredi taksitlerine katılma, diğer eş adına alınan arsaya bina yapılmasına para verme. Katkı “hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın” yapılmalıdır; karşılığında kira ödenmeyen bir kullanım veya başka bir menfaat elde edilmişse bunun etkisi ayrıca tartışılır. Katkıyı yapan eşin, katkının kendi kişisel malından mı yoksa edinilmiş malından mı geldiğini göstermesi de hesapta farklılık yaratır.
Değer Artış Payının Hesaplanması Hangi Değere Göre Yapılır?
Değer artış payının hesaplanması, TMK md. 227/1 uyarınca malın tasfiye sırasındaki değerine göre yapılır. Malın değeri düşmüşse katkının başlangıçtaki değeri esas alınır, yani katkıyı yapan eş değer kaybına katlanmaz. Mal daha önce elden çıkarılmışsa hâkim, ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler. Uygulamada katkı oranı, katkı miktarının malın edinme bedeline oranı olarak bulunur ve bu oran malın güncel sürüm değerine uygulanır. Değerin tespiti için mahkeme bilirkişi incelemesi yaptırır; rapora karşı bilirkişi raporuna itiraz yolları açıktır.

Değer Artış Payı Katılma Alacağından Önce mi Hesaplanır?
Evet. Değer artış payı, katkıda bulunulan malın sahibi bakımından bir borçtur ve 4721 s. TMK md. 231 uyarınca artık değer, edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Bu nedenle uygulamada önce değer artış payı belirlenir, sonra kalan artık değer üzerinden hesaplanır.
Bu sıralama, aynı malda iki alacağın birlikte doğabildiği anlamına gelir. Örneğin evlilik içinde koca adına alınan bir daireye kadın kendi miras parasından katkı yapmışsa, kadın önce değer artış payını, ardından kalan artık değer üzerinden katılma alacağını isteyebilir. TMK md. 236 her eşin diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olduğunu düzenler. Bu iki kalemin dilekçede ayrı ayrı gösterilmesi ve harcının ayrı değerlendirilmesi gerekir. Katılma alacağının ayrıntılı hesap adımları ise mal rejimi tasfiyesi davasının işleyişi yazımızda yer almaktadır.
İki Döneme Yayılan Evliliklerde Hesap Nasıl Ayrılır?
İki döneme yayılan evliliklerde her mal, edinildiği tarihe ve katkının yapıldığı döneme göre ayrı ayrı sınıflandırılır. 01.01.2002 öncesi edinilen mala o dönemde yapılan katkı katkı payına, sonraki katkılar değer artış payına veya katılma alacağına konu olur. Bu ayrım 4722 s. K. md. 10’un doğal sonucudur.
| Olay (temsilidir) | Tarih | Uygulanacak rejim | Olası talep |
|---|---|---|---|
| Eşlerin evlenmesi | 1996 | Mal ayrılığı | – |
| Koca adına daire alımı, kadının maaşından peşinat | 1999 | Mal ayrılığı | Katkı payı alacağı |
| Kocanın mirasla edindiği evin kadının birikimiyle yenilenmesi | 2009 | Edinilmiş mallara katılma | Değer artış payı (TMK md. 227) |
| Koca adına maaşla araç alımı | 2013 | Edinilmiş mallara katılma | Katılma alacağı (TMK md. 236) |
| Boşanma davasının açılması | 2024 | Rejim dava tarihinde sona erer (TMK md. 225) | Tasfiye |
Bu örnek tamamen temsilidir. Tablodaki gibi bir dosyada aynı davada üç farklı talep birlikte ileri sürülebilir; ancak her birinin dayanağı, delili ve hesap tarihi ayrıdır. Mal rejiminin dava tarihinde sona ermesi (TMK md. 225/2), dava açıldıktan sonra edinilen malların tasfiye dışında kalması sonucunu doğurur. Bu nedenle davadan önce mal kaçırma ihtimaline karşı mal kaçırmaya karşı alınabilecek tedbirler değerlendirilmelidir.
Zamanaşımı ve Faiz Nasıl İşler?
Katkı payı ve değer artış payı alacakları için özel bir süre öngörülmediğinden 6098 s. TBK md. 146’daki on yıllık genel zamanaşımı uygulanır. TBK md. 153 uyarınca ise evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları için zamanaşımı hiç işlemeye başlamaz, başlamışsa durur.
Yargıtay uygulamasında mal rejiminden doğan alacaklara, TMK md. 178’deki bir yıllık süre değil, on yıllık genel zamanaşımı uygulanmaktadır. TMK md. 178’deki bir yıllık süre, boşanmaya bağlı tazminat ve gibi taleplere ilişkindir. Bu ayrım, boşanmadan bir yılı aşkın süre sonra açılan mal rejimi davalarında belirleyicidir. Sürelerin genel mantığını zamanaşımı hesaplama aracı ile kontrol edebilirsiniz.
Zamanaşımının Başlangıcı Ölüm Hâlinde Değişir mi?
Zamanaşımının başlangıcı, mal rejiminin hangi sebeple sona erdiğine göre belirlenir. Boşanmada süre kural olarak boşanma hükmünün kesinleşmesiyle, ölüm hâlinde ise ölüm tarihiyle başlar; çünkü TMK md. 225/1 uyarınca mal rejimi ölümle sona erer. Sağ kalan eş, ölen eşin mirasçılarına karşı değer artış payını ve katılma alacağını ileri sürebilir; bu talepler miras paylaşımından önce borcu olarak ele alınır. Miras paylarının hesabı için miras payı hesaplama aracı fikir verebilir.

Faiz Hangi Tarihten İstenebilir?
TMK md. 239/3 uyarınca aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak katılma alacağına ve değer artış payına faiz yürütülür; durum gerektiriyorsa borçludan güvence istenebilir. Katkı payı alacağında ise faizin başlangıcı genel hükümlere göre belirlenir. Faiz başlangıcının dilekçede açıkça yazılması önemlidir; oranlar için yasal faiz oranları aracı kullanılabilir.
Bu Alacaklar Hangi Mahkemede ve Nasıl Talep Edilir?
Katkı payı ve değer artış payı talepleri aile mahkemesinde görülür; 4787 s. Kanun md. 4/1, TMK İkinci Kitabı ile 4722 s. Kanundan doğan aile hukuku uyuşmazlıklarını aile mahkemesinin görevine bırakır. Yetkili mahkeme TMK md. 214’e göre belirlenir; boşanmada boşanma davasına bakan mahkeme de yetkilidir.
Talepler boşanma davasıyla birlikte veya ayrı bir davayla ileri sürülebilir. Uygulamada mal rejimi talepleri, boşanma kararının kesinleşmesi beklenerek görülür. Dava açılırken alacağın tam tutarı çoğu zaman bilinmez; 7589 s. Kanunla belirsiz alacak davası kaldırıldığından bugün kısmi dava açılıp 6100 s. HMK md. 109/4 uyarınca talep bir kez artırılabilir. Tasfiye davasının aşamaları edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye adımları yazımızda ayrıca anlatılmıştır. Harç tahmini için dava harcı aracı kullanılabilir.
Dava Açmadan Önce Hangi Belgeler Toplanmalı?
Dava açılmadan önce her mal için edinme tarihi, edinme bedeli, katkının tarihi ve kaynağı belgelenmelidir. Bu dört bilgi, talebin katkı payı mı, değer artış payı mı yoksa katılma alacağı mı olduğunu belirler ve 6100 s. HMK md. 119 uyarınca dilekçede vakıaların açıkça gösterilmesini kolaylaştırır.
- Tapu kayıtları ve tapu senetleri, taşınmazın edinme ve tescil tarihleri,
- Satış sözleşmeleri, kooperatif ve konut kredisi ödeme dökümleri,
- Katkının yapıldığı döneme ait maaş bordroları ve SGK hizmet dökümü,
- Para transferini gösteren banka hesap hareketleri,
- Tadilat ve yenileme işlerine ait faturalar, ustalarla yapılan sözleşmeler,
- Miras veya bağışla edinilen paraları gösteren mirasçılık belgesi ve banka kayıtları.

Belgelerin tarih sırasına göre bir tabloya işlenmesi, iki dönemli evliliklerde hangi katkının hangi rejime düştüğünü görmeyi kolaylaştırır. Şirket payı içeren dosyalarda şirket hisselerinin değer tespiti ayrıca önem kazanır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir; aile hukuku başlıklarının tamamı aile ve boşanma hukuku sayfamızda yer alır.
Sıkça Sorulan Sorular
Katkı payı ve değer artış payı konusunda en çok sorulan sorular ev hanımı eşin durumu, vazgeçme imkânı, satılmış mallar, aynı davada birden çok talep ve zorunluluğudur. Aşağıdaki cevaplar 4721 s. TMK, 4722 s. Kanun ve 6098 s. TBK hükümlerine dayanır.
Ev hanımı olan eş katkı payı alacağı isteyebilir mi?
Mal ayrılığı döneminde (01.01.2002 öncesi) Yargıtay uygulaması yalnızca ev içi hizmeti katkı payına esas katkı saymamaktadır; para veya ölçülebilir emek aranır. 2002 sonrası dönemde ise ev hanımı eş, edinilmiş mallara katılma rejimi gereği diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde katılma alacağına sahiptir.
Değer artış payından önceden vazgeçmek mümkün mü?
Evet. TMK md. 227/3 uyarınca eşler yazılı bir anlaşmayla değer artışından pay almaktan vazgeçebilir veya pay oranını değiştirebilir. Vazgeçmenin kapsamı ve hangi mala ilişkin olduğu açık yazılmalıdır. Boşanma protokolünde yapılan feragat da hâkim onayıyla sonuç doğurur.
Eşin kredisini ödediğim ev satıldıysa ne talep edebilirim?
Mal tasfiyeden önce elden çıkarılmışsa TMK md. 227/2 uyarınca hâkim, ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler. Satış bedeli, satış tarihi ve sizin yaptığınız ödemelerin kaydı bu değerlendirmede temel veridir. Satışın katılma alacağını azaltma amacı taşıdığı iddiası ayrıca TMK md. 229 kapsamında incelenebilir.
Katkı payı ve değer artış payı aynı davada istenebilir mi?
Evet. İki döneme yayılan evliliklerde katkı payı alacağı, değer artış payı ve katılma alacağı aynı davada ayrı kalemler hâlinde istenebilir. Her kalemin dayanağı, hesap tarihi ve dava değeri ayrı gösterilmelidir. Bilirkişi raporunda dönemlerin karıştırılması en sık itiraz sebebidir.
Değer artış payında arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. 6325 s. Kanun md. 18/B’de sayılan arabuluculuk uyuşmazlıkları kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı ile sınırlıdır. Mal rejimi alacakları bu sayımda yer almadığından dava öncesi arabuluculuk zorunlu değildir; taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir.
Babamdan kalan parayla eşimin evini yeniledim, bu para kişisel malım mı?
Miras yoluyla edinilen değerler TMK md. 220 uyarınca kişisel maldır. Bu parayla eşinize ait bir malı iyileştirdiyseniz TMK md. 227 kapsamında değer artış payı isteyebilirsiniz. Mirasçılık belgesi ve paranın hesabınıza girişi ile tadilat ödemeleri arasındaki bağlantının belgelenmesi gerekir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Boşanmada Ziynet Eşyası Talebi ve İspatı
- Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Dikkat Edilecekler
- Vesayet ve Kayyım Atanması Süreci
- Kısıtlama Kararı ve Kaldırılması
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: KCD Hukuk





