Fikri Mülkiyet ve Marka Hukuku

Tescil, marka üzerinde tekel niteliğinde bir hak sağlar ve aynı veya benzer işaretlerin izinsiz kullanımına karşı dava imkanı verir. Tescilsiz kullanımda koruma daha sınırlı kalır.

Tescil ayrıca markanın devri, rehni ve lisans yoluyla ticari olarak değerlendirilmesini kolaylaştırır. Bu işlemlerin sicile kaydı üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmeyi sağlar.

Tescil başvurusundan önce benzer marka araştırması yapılması önerilir. Araştırma, itiraz ve hükümsüzlük riskini baştan azaltır.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 18 uyarınca bültende yayımlanmış bir marka başvurusunun tescil edilmemesi gerektiğine ilişkin itirazlar, ilgili kişiler tarafından başvurunun yayımından itibaren iki ay içinde yapılır.

İtiraz, önceki hak sahipliğine veya mutlak ret nedenlerine dayandırılabilir. Gerekçelerin ve delillerin süre içinde sunulması gerekir.

İtiraz üzerine verilen karara karşı Kurum içinde itiraz yolu ve ardından dava yolu açıktır. Süreler kısa olduğundan takibin düzenli yapılması önemlidir.

Tescil edilen sınıfların işletmenin gerçek faaliyetiyle uyumlu olması gerekir. Kullanılmayan sınıflar iptal riski doğurur.

Yenileme tarihlerinin takibi için takvim tutulması önerilir. Sürenin kaçırılması hakkın sona ermesine yol açabilir.

Yurt dışı faaliyetlerde uluslararası başvuru yolları değerlendirilmelidir. Hedef pazarlarda önceden başvuru yapılması, taklit riskini azaltır.

SMK md. 9 uyarınca tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından marka sahibi tarafından Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir.

Ciddi kullanımın ispatı için fatura, katalog, reklam, ambalaj ve satış kayıtları sunulur. Sembolik nitelikte kullanımlar yeterli sayılmaz.

SMK md. 19 uyarınca itiraz sahibinden, itiraza dayanak markasının kullanıldığının ispatı istenebilir. Bu talep, itirazın sonucunu doğrudan etkiler.

Tecavüzün tespiti, durdurulması ve önlenmesi ile tecavüz oluşturan ürünlere el konulması istenebilir. Ayrıca maddi ve manevi tazminat ile itibar tazminatı talep edilebilir.

Tecavüz sürüyorsa ihtiyati tedbir talep edilmesi önemlidir. Tedbirle satışın durdurulması, zararın büyümesini engeller.

Marka hakkına tecavüz aynı zamanda suç oluşturabilir. Bu hâlde şikâyet yoluyla ceza soruşturması da başlatılabilir.

Menfaati bulunanlar, cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurumları hükümsüzlük talebinde bulunabilir. Talep, mutlak veya nispi ret nedenlerine dayandırılır.

Nispi ret nedenlerine dayanan hükümsüzlük talepleri süreye bağlıdır. Kötüniyetli tescil hâlinde süre bakımından farklı değerlendirme yapılır.

Hükümsüzlük kararı kural olarak geçmişe etkili sonuç doğurur. Bu nedenle markaya dayanılarak yapılmış işlemler de etkilenebilir.

Patent için yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik koşulları aranır. Koruma süresi daha uzundur ve inceleme süreci daha kapsamlıdır.

Faydalı modelde buluş basamağı koşulu aranmaz. Bu nedenle daha kısa sürede tescil alınabilir; koruma süresi ise daha kısadır.

Başvuru öncesinde buluşun kamuya açıklanmamış olması gerekir. Fuar veya tanıtım öncesinde başvuru yapılması yenilik koşulunu korur.

Tasarımın yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması gerekir. Tescil, ürünün görünümüne ilişkin özellikleri korur.

Tescilsiz tasarımlar bakımından da sınırlı bir koruma öngörülmüştür. Ancak ispat yükü ve koruma kapsamı bakımından tescil belirgin avantaj sağlar.

Ürün ailesi bulunan işletmelerde çoklu başvuru yapılabilir. Bu, maliyet ve takip kolaylığı sağlar.

Eser sahibinin hususiyetini taşıyan ilim ve edebiyat, müzik, güzel sanat ve sinema eserleri koruma kapsamındadır. Bilgisayar programları ilim ve edebiyat eseri olarak korunur.

Koruma, eserin meydana getirilmesiyle doğar ve tescile bağlı değildir. Kayıt ve tescil işlemleri ispat kolaylığı sağlar.

Eser sahibinin mali ve manevi hakları ayrı ayrı değerlendirilir. Mali hakların devri yazılı sözleşme ile ve kapsamı belirtilerek yapılmalıdır.

Devir sözleşmesinin yazılı olması ve devredilen hakların tek tek gösterilmesi gerekir. Genel ifadelerle yapılan devirler tartışma doğurur.

Devrin süresi, yeri ve kapsamı belirlenmelidir. Belirlenmeyen hâllerde devrin sınırlı yorumlanması gündeme gelir.

Çalışanın görevi gereği meydana getirdiği eserlerde hakların kullanımına ilişkin özel kurallar bulunur. Bu nedenle iş sözleşmesine ilgili hükümlerin eklenmesi önerilir.

Marka hakkını ihlal eden alan adı kullanımına karşı dava yolu ile tecavüzün önlenmesi istenebilir. Ayrıca alan adı uyuşmazlık çözüm mekanizmalarına başvurulabilir.

Başvuruda markanın önceliği, alan adının kötüniyetli tescili ve meşru menfaatin bulunmaması değerlendirilir. Deliller bu üç eksende hazırlanır.

Alan adının satışa çıkarılması veya yönlendirme yapılması kötüniyet göstergesi olarak değerlendirilebilir. Kayıtların ekran tespiti ile belgelenmesi gerekir.

Sınai mülkiyet ve telif hakkından doğan davalar fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde görülür. Bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar.

Ceza boyutu bulunan uyuşmazlıklar fikri ve sınai haklar ceza mahkemesinde görülür. Aynı olayda iki yol paralel yürüyebilir.

Kurum kararlarının iptaline ilişkin davalar bakımından özel yetki kuralları uygulanır. Bu nedenle dava açılmadan önce yetkili mahkemenin teyidi gerekir.

İzmir, fikri ve sınai haklar ihtisas mahkemesi bulunan illerden biridir. İzmir Adliyesi bünyesinde hem Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi hem de Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi görev yapar.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 156 uyarınca marka, patent ve tasarım uyuşmazlıkları bu ihtisas mahkemelerinde görülür. İhtisas mahkemesi bulunmayan illerde dosyalar asliye hukuk mahkemesine gider; İzmir'de böyle bir ara adım yoktur, dava doğrudan ihtisas mahkemesinde açılır.

Bunun istisnası Türk Patent ve Marka Kurumu kararlarına karşı açılan davalardır. Bu davalarda görevli ve yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'dir.