Tüketici Hukuku

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun md. 11 uyarınca tüketici, satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme, aşırı masraf gerektirmediği takdirde ücretsiz onarım isteme veya imkân varsa ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme haklarından birini seçebilir.

Seçilen hakkın yerine getirilmesi satıcının yükümlülüğündedir. Onarım veya değiştirme talebinin azami otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda altmış iş günü içinde yerine getirilmesi gerekir.

Süre içinde talep karşılanmazsa tüketici diğer seçimlik haklarına geçebilir. Bu geçiş, yeni bir bildirimle kayda geçirilmelidir.

Kanun md. 12 uyarınca ayıplı maldan doğan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir.

Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıl olarak düzenlenmiştir. Süre, teslim tarihinden işlemeye başlar.

Ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı süresinden yararlanılamaz. Bu nedenle ayıbın gizlenip gizlenmediği ayrıca incelenir.

Zamanaşımı hesaplama →

Garanti süresi, malın teslim tarihinden itibaren başlar ve kanunda öngörülen asgari süreden az olamaz. Garanti belgesinin tüketiciye verilmesi zorunludur.

Garanti kapsamındaki onarım süresi boyunca malın kullanım hakkı kısıtlanıyorsa geçen süre garanti süresine eklenir. Onarım süresinin aşılması seçimlik hakların doğmasına yol açar.

Üretici ve ithalatçı, belirlenen kullanım ömrü boyunca yedek parça temini ile satış sonrası hizmet sağlamakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihlali idari yaptırım doğurur.

Kanun md. 48 uyarınca mesafeli sözleşmelerde tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir.

Cayma hakkının kullanılabilmesi için bildirimin süre içinde satıcıya yöneltilmesi yeterlidir. Bildirimin yazılı veya kalıcı veri saklayıcısı ile yapılması ispat sağlar.

Bazı ürün ve hizmetler bakımından cayma hakkı istisnaları öngörülmüştür. Kişiye özel üretilen ürünler ile hızlı bozulan mallar bu kapsamda değerlendirilir.

Tüketici, belirsiz süreli veya bir yıldan uzun süreli abonelik sözleşmesini herhangi bir gerekçe göstermeksizin sona erdirebilir. Bildirim, sözleşmenin kurulduğu yöntemle yapılabilir.

Fesih bildiriminin ulaşmasından itibaren belirli süre içinde hizmetin durdurulması gerekir. Durdurulmamasına karşın tahakkuk eden bedeller istenemez.

Peşin ödenen bedelin kullanılmayan kısmının iadesi gerekir. İade talebinin yazılı yapılması ve ödeme belgelerinin saklanması önerilir.

Devre tatil sözleşmelerinde tüketiciye cayma hakkı tanınmıştır ve cayma süresi içinde ödeme talep edilmesi kısıtlanmıştır. Tanıtım toplantılarında yapılan satışlarda bu koruma önem taşır.

Ön ödemeli konut satışında satıcının teminat sağlaması ve sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesi öngörülmüştür. Teminatsız satış, tüketici bakımından ağır risk doğurur.

Teslim süresinin aşılması hâlinde tüketici sözleşmeden dönebilir. Dönme hâlinde ödenen tutarların iadesi ve gecikmeden doğan zararların tazmini gündeme gelir.

Tüketici, sözleşmeden on dört gün içinde cayma hakkına sahiptir. Cayma hâlinde anapara ile faiz dışında ek bir bedel istenemez.

Kredinin erken kapatılması hâlinde faiz ve masraflarda indirim yapılması gerekir. Bankanın hesaplamasının belge ile talep edilmesi önerilir.

Sözleşmede yer alan ve tüketici aleyhine dengesizlik yaratan haksız şartlar geçersizdir. Bu şartlar bakımından iade talebi ileri sürülebilir.

Tüketiciyle müzakere edilmeksizin sözleşmeye dâhil edilen ve taraflar arasındaki dengeyi tüketici aleyhine bozan hükümler haksız şart sayılır. Bu hükümler tüketiciyi bağlamaz.

Sözleşmenin matbu olması, müzakere edilmediğine yönelik güçlü bir göstergedir. Satıcının aksini ispat etmesi gerekir.

Haksız şart geçersiz sayılsa dahi sözleşmenin kalan hükümleri ayakta kalır. Bu nedenle talep, yalnızca ilgili hükme yöneltilir.

Uyuşmazlığın değeri kanunda öngörülen parasal sınırın altındaysa tüketici hakem heyetine başvurulması zorunludur. Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi görevlidir.

Parasal sınırlar her yıl güncellendiğinden başvuru öncesinde güncel tutarın teyit edilmesi gerekir. Yanlış mercie yapılan başvuru süre kaybına yol açar.

Hakem heyeti kararlarına karşı tüketici mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz süresi kararın tebliğinden itibaren işler.

Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya işlemin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılır. Elektronik ortamda başvuru da mümkündür.

Başvuruya sözleşme, fatura, ödeme belgesi, garanti belgesi ve satıcı ile yapılan yazışmalar eklenir. Talebin tutarı ve gerekçesi açık yazılmalıdır.

Karar dosya üzerinden verilir ve taraflara tebliğ edilir. Kesinleşen karar icra yoluyla uygulanabilir.

İzmir’de il ve ilçe tüketici hakem heyetleri ticaret il müdürlüğü ile kaymakamlıklar bünyesinde çalışır. Başvuru, tüketicinin yerleşim yerine göre yapılabilir.

Parasal sınırı aşan uyuşmazlıklarda İzmir Adliyesi bünyesindeki tüketici mahkemeleri görevlidir. Tüketici mahkemesi bulunmayan ilçelerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar.

Başvuru yerinin doğru seçilmesi, dosyanın gereksiz biçimde başka mercie gönderilmesini önler. Bu, küçük tutarlı uyuşmazlıklarda süre kazandırır.

Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartı olarak düzenlenmiştir. Bu koşul, belirli uyuşmazlık türleri için öngörülmüştür.

Tüketici hakem heyetinin görevi kapsamında kalan uyuşmazlıklar ile heyet kararlarına itiraz bu kapsamda değildir. Ayrım, uyuşmazlığın değerine göre yapılır.

Anlaşma sağlanırsa düzenlenen belge icra edilebilir nitelik kazanır. Anlaşmama hâlinde son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi gerekir.

Tüketici mahkemelerinde açılan davalar harçtan muaf tutulmuştur. Bu muafiyet, dava açma maliyetini önemli ölçüde azaltır.

Buna karşılık tebligat ve bilirkişi gibi giderler için gider avansı yatırılması gerekir. Avansın yatırılmaması davanın açılmamış sayılmasına yol açabilir.

Tüketici hakem heyetine başvuru da ücretsizdir. Bu nedenle küçük tutarlı uyuşmazlıklarda heyet yolu maliyet bakımından avantaj sağlar.

Sözleşme, fatura veya fiş, ödeme belgesi, garanti belgesi, kargo ve teslim kayıtları temel belgelerdir. Bu belgelerin saklanması, talebin dayanağını oluşturur.

Satıcı ile yapılan yazışmalar, şikayet kayıtları ve servis formları ayıbın bildirildiğini gösterir. Tarih bilgisi taşımaları önemlidir.

Ürüne ilişkin fotoğraf ve varsa teknik servis raporu, ayıbın niteliğini ortaya koyar. Bu belgeler seçimlik hakkın gerekçesini destekler.