Şirketler Hukuku

Anonim şirkette pay devri kural olarak serbesttir ve payın devri için tescil gerekmez. Limited şirkette pay devri noterde yapılır, genel kurul onayına tabi olabilir ve ticaret siciline tescil edilir.

Kamu borçlarından sorumluluk bakımından iki tür arasında önemli fark vardır. Limited şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen kamu borçlarından sermaye payları oranında doğrudan sorumlu tutulabilir.

Ortak sayısının artması, yatırımcı alınması veya pay senedi çıkarılması planlanıyorsa anonim şirket yapısı daha esnek bir çerçeve sunar. Küçük ölçekli ve az ortaklı işlerde limited şirket yönetim bakımından daha yalın kalır.

Esas sözleşme veya şirket sözleşmesi, kurucuların kimlik belgeleri, imza beyanı, sermaye taahhüdüne ilişkin beyanlar ve merkez adresine ilişkin belgeler kuruluş dosyasının temelini oluşturur.

Sermayenin bir bölümünün nakden taahhüt edilmesi hâlinde ödeme takvimi sözleşmede yer alır. Ayni sermaye konulacaksa değer tespiti için mahkemeden bilirkişi raporu alınması gerekir.

Kuruluş, MERSİS üzerinden başlatılır ve ticaret sicil müdürlüğünde tamamlanır. Tescil ile birlikte vergi dairesi kaydı, defter tasdiki ve gerekli hâllerde faaliyet izinleri takip edilir.

Temsil yetkisinin kapsamı, imza yetkilerinin tek mi çift mi kullanılacağı ve hangi işlemlerin genel kurul kararına bağlı olduğu esas sözleşmede açıkça düzenlenmelidir. Belirsizlik, sonradan yetki tartışmasına dönüşür.

Pay devrinde önalım veya onay şartı öngörülmesi, ortaklık yapısının korunmasını sağlar. Bu hükümlerin sözleşmede yer almaması hâlinde payın üçüncü kişiye devri engellenemez.

Kâr dağıtım esasları, yedek akçe politikası ve genel kurul toplantı ile karar yeter sayıları da sözleşmede belirlenir. Kanunun emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler geçersiz olur.

Şube, merkeze bağlı ancak dışa karşı bağımsız işlem yapabilen birimdir; ayrı tüzel kişiliği bulunmaz ve merkezin sorumluluğu devam eder.

İrtibat bürosu ticari faaliyet yürütemez; yalnızca temsil, tanıtım ve pazar araştırması gibi işler yapabilir. Bu nedenle faturalı satış yapamaz.

Bağlı ortaklık ise ayrı tüzel kişiliği olan bir şirkettir. Sorumluluk kural olarak kendi malvarlığı ile sınırlıdır; ancak hâkimiyetin kötüye kullanılması hâlinde sorumluluk genişleyebilir.

Tescil sonrasında defter tasdiki, vergi levhası, e-fatura ve e-defter yükümlülükleri ile varsa sektörel izinler takip edilir. Eksik yükümlülük, idari yaptırım riskini doğurur.

İmza yetkilerinin sicil gazetesi ile uyumlu biçimde bankalara bildirilmesi gerekir. Yetki metnindeki eksiklik, sözleşme imzalanmasında geçerlilik tartışması yaratır.

Genel kurulun süresinde toplanması ve finansal tabloların onaylanması ihmal edilmemelidir. Gecikme, kâr dağıtımı ve yönetim kurulu ibrası bakımından sonuç doğurur.

Ortaklar sözleşmesi, esas sözleşmeye yazılamayan veya yazılması istenmeyen ayrıntıların taraflar arasında bağlayıcı hâle getirilmesini sağlar. Yönetimde temsil, bilgi alma ve kâr politikası bu kapsamdadır.

Pay devrine ilişkin ön alım, birlikte satış ve satışa katılma hükümleri, ortaklık yapısındaki değişiklikleri öngörülebilir kılar. Bu hükümlerin ihlali hâlinde uygulanacak yaptırım da belirlenmelidir.

Sözleşme şirketi doğrudan bağlamadığından, mümkün olan hükümlerin esas sözleşmeye de yansıtılması etkinliği artırır. Aksi hâlde yaptırım yalnızca tazminatla sınırlı kalabilir.

Ortaklar sözleşmesi bulunuyorsa öngörülen uyuşmazlık çözüm mekanizması işletilir. Pay devrine ilişkin alım ve satım opsiyonları, kilitlenmeyi çözmek için kullanılabilir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 531 uyarınca sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini temsil eden payların sahipleri, haklı sebeplerin varlığında şirketin feshini mahkemeden isteyebilir.

Mahkeme fesih yerine davacı ortakların paylarının gerçek değeriyle satın alınmasına veya duruma uygun düşen başka bir çözüme karar verebilir. Bu esneklik, fesih talebini pazarlık gücüne dönüştürür.

Şirket sözleşmesinde çıkma hakkı öngörülmüşse ortak bu hakkı kullanabilir. Öngörülmemişse haklı sebeplerin varlığı hâlinde mahkemeden çıkma kararı istenir.

Ortağın çıkarılması ise şirket sözleşmesinde belirlenen sebeplerin gerçekleşmesi ya da genel kurul kararı ile mahkemeye başvurulması yoluyla mümkün olur. Karar yeter sayıları sözleşmeye göre değişir.

Ayrılan ortağa ayrılma akçesi ödenir. Tutarın hesabında payın gerçek değeri esas alınır ve bu değerin tespiti çoğu dosyada bilirkişi incelemesini gerektirir.

Satıcının beyan ve taahhütleri, sözleşmenin en çok tartışma doğuran bölümüdür. Şirketin mali tabloları, vergi durumu, davaları ve yükümlülüklerine ilişkin beyanların kapsamı açık yazılmalıdır.

Beyanın gerçeğe aykırı çıkması hâlinde uygulanacak tazminat rejimi, üst sınır ve süre bakımından ayrıca düzenlenir. Teminat olarak bedelin bir bölümünün bloke tutulması sık kullanılan bir yöntemdir.

Limited şirkette pay devrinin noterde yapılması ve tescil edilmesi gerekir. Anonim şirkette ise pay senedinin bulunup bulunmamasına göre devir usulü değişir.

Yönetim kurulu üyeleri, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı sorumlu olur.

Sorumluluk, görevin devredildiği hâllerde devralan kişiye kayabilir. Ancak devrin usulüne uygun biçimde ve yazılı bir iç yönerge ile yapılmış olması gerekir.

Kamu borçlarından sorumluluk ayrı bir rejime tabidir. Kanuni temsilci sıfatı taşıyanlar, şirketten tahsil edilemeyen vergi ve prim borçlarından kişisel malvarlıklarıyla sorumlu tutulabilir.

Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararlarının iptali için dava açılabilir. Dava, karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır.

Dava açma hakkı, toplantıda hazır bulunup karara olumsuz oy veren ve bu durumu tutanağa geçirten pay sahiplerine tanınmıştır. Çağrı usulüne aykırılık gibi hâllerde toplantıya katılmayan ortak da dava açabilir.

Bazı kararlar butlan yaptırımına tabidir ve süreye bağlı olmaksızın geçersizliği ileri sürülebilir. Pay sahibinin vazgeçilemez haklarını ortadan kaldıran kararlar bu kapsamda değerlendirilir.

TTK md. 376 uyarınca son yıllık bilançodan sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşılırsa, yönetim kurulu genel kurulu hemen toplantıya çağırır ve uygun gördüğü iyileştirici önlemleri sunar.

Aynı maddede, bu toplamın üçte ikisinin karşılıksız kaldığı anlaşıldığında derhâl toplanan genel kurul sermayenin üçte biri ile yetinme veya sermayenin tamamlanmasına karar vermezse şirketin kendiliğinden sona ereceği düzenlenmiştir.

Borca batıklık şüphesi doğuran işaretler varsa yönetim kurulu ara bilanço çıkarır ve durumu şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesine bildirerek iflas ister. Bu yükümlülüğün geciktirilmesi, yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğunu doğurur.

İşlem öncesinde hukuki inceleme yapılır; şirketin sözleşmeleri, davaları, borçları, fikri hakları ve çalışan yapısı incelenerek risk haritası çıkarılır. Tespit edilen riskler fiyata veya taahhütlere yansıtılır.

Birleşme veya bölünmede birleşme sözleşmesi, birleşme raporu ve genel kurul kararları hazırlanır. Pay sahiplerine inceleme hakkı tanınması ve alacaklıların korunmasına ilişkin kurallara uyulması gerekir.

Pay devri yoluyla yapılan devralmalarda ise hisse devir sözleşmesi ve kapanış belgeleri düzenlenir. Rekabet hukuku bakımından eşik aşılıyorsa izin alınmadan işlem tamamlanamaz.

Tasfiye, genel kurul kararı veya kanunda öngörülen bir sona erme sebebiyle başlar. Tasfiye memuru atanır ve şirketin unvanına tasfiye hâlinde ibaresi eklenir.

Tasfiye memuru ilk olarak envanter ve bilanço düzenler, alacaklıları davet eder ve borçları öder. Alacaklılara yapılan çağrının usulüne uygunluğu, sonradan doğacak sorumluluk bakımından önemlidir.

Borçlar ödendikten sonra kalan tutar ortaklara dağıtılır ve kayıt ticaret sicilinden terkin edilir. Terkin sonrasında ortaya çıkan alacaklar için şirketin ihyası talep edilebilir.

Şirket ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar asliye ticaret mahkemesinde görülür. Genel kurul kararının iptali, fesih ve sorumluluk davaları bu kapsamdadır.

Yetki bakımından kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Bu nedenle merkezi İzmir’de bulunan şirketlerde İzmir Asliye Ticaret Mahkemeleri görevli olur.

Sözleşmede tahkim kaydı bulunuyorsa uyuşmazlık tahkimde çözülür. Tahkim kaydının kapsamı, hangi taleplerin dava yoluna götürülebileceğini belirler.

TTK md. 5/A uyarınca ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Bu nedenle kâr payı alacağı veya sorumluluk kaynaklı tazminat talepleri arabuluculuk kapsamına girebilir. Buna karşılık genel kurul kararının iptali gibi para alacağı niteliğinde olmayan talepler kapsam dışındadır.

Karma talep içeren dosyalarda, para alacağına ilişkin kısım bakımından arabuluculuk aranır. Bu ayrımın baştan yapılması, davanın usulden reddedilmesini önler.

Sermaye şirketlerinin kayıtlı elektronik posta adresi edinmesi ve tebligatı bu yolla alması öngörülmüştür. Adresin takip edilmemesi, sürelerin kaçırılmasına yol açar.

Bildirim ve ihtarların kayıtlı elektronik posta ile yapılması, gönderim ve teslim zamanının ispatını kolaylaştırır. Bu, temerrüt ve fesih bildirimlerinde belirleyici olur.

Şirket içinde adresin kimin takip edeceğinin yazılı olarak belirlenmesi gerekir. Yetkili kişinin ayrılması hâlinde erişim devri ihmal edilmemelidir.

Ticari defterler ile ticari yazışmaların kanunda öngörülen süre boyunca saklanması zorunludur. Saklama yükümlülüğü, defterlerin yanında belgeleri de kapsar.

Kayıtların usulüne uygun tutulmaması, ispat bakımından şirketin aleyhine sonuç doğurur. Ayrıca iflas ve konkordato süreçlerinde kayıt düzeni ayrıca incelenir.

Elektronik ortamda tutulan kayıtlarda erişilebilirliğin ve değiştirilmezliğin sağlanması gerekir. Yedekleme düzeninin belgelenmesi, ihtilaf hâlinde ispat gücünü artırır.