
Gaziemir’de serbest bölge iş ilişkileri, ilçedeki Ege Serbest Bölgesi nedeniyle çok sayıda çalışanı doğrudan ilgilendiren ama çoğu zaman yanlış bilinen bir alandır. “Serbest bölgede İş Kanunu uygulanmaz”, “ücret dolarla ödenir, bordro ayrıdır” ya da “bölgede sendika olmaz” gibi kulaktan dolma bilgiler, çalışanın da işverenin de hak kaybına uğramasına yol açabilir.
Bu yazı, bölgedeki iş sözleşmesinin içeriğine odaklanır: işverenin kim olduğu, ücretin döviz olarak kararlaştırılması, personel ücretlerindeki vergi teşvikinin net ücrete etkisi, sendikal haklar, yabancı personel ve bölgeye giriş izni. Gaziemir’in bağlı olduğu adliye ve serbest bölgedeki genel yargı yolu haritası ayrı bir yazıda anlatıldığı için burada yalnızca özetlenmiştir.
Önemli Çıkarımlar
- 3218 s. Serbest Bölgeler Kanunu md. 10/2 uyarınca serbest bölgelerde Türkiye Cumhuriyeti sosyal güvenlik mevzuatı uygulanır; Kanunda iş sözleşmelerini İş Kanunu dışına çıkaran bir hüküm yoktur.
- Ücret kural olarak Türk parasıyla ödenir; yabancı para olarak kararlaştırılmışsa ödeme günündeki rayiçle Türk parası olarak ödenebilir (4857 s. İş K. md. 32/2).
- Ürettiklerinin FOB bedelinin en az %85’ini ihraç eden bölge kullanıcılarında, personel ücretlerinden hesaplanan gelir vergisi terkin edilir (3218 s. K. geçici md. 3).
- Serbest bölgede çalışacak yabancıların çalışma izni başvurusu, 6735 s. Kanun md. 18 uyarınca serbest bölgelerden sorumlu Bakanlık üzerinden yürür.
- Ticaret Bakanlığı verilerine göre Ege Serbest Bölgesi 2025’te 3,26 milyar dolar ihracatla serbest bölgelerin toplam ihracatının %26,2’sini gerçekleştirmiştir.
Gaziemir’de Serbest Bölge İş İlişkileri Hangi Kanuna Tabidir?
Gaziemir’de serbest bölge iş ilişkileri, bölge dışındaki işyerleriyle aynı temel kurallara, yani 4857 s. İş Kanunu ve 6098 s. Türk Borçlar Kanununa tabidir. 3218 s. Serbest Bölgeler Kanunu çalışma hayatına yalnızca md. 10’da değinir: yabancı yönetici ve vasıflı personel çalıştırılabilir ve Türkiye Cumhuriyeti sosyal güvenlik mevzuatı uygulanır.
Kanunun asıl düzenlediği konular gümrük, vergi, ruhsat ve bölge yönetimidir. Bölgede kullanıcının gümrük bakımından farklı bir rejime tabi olması, işçiye karşı yükümlülüklerini değiştirmez: iş sözleşmesinin yazılı yapılması, çalışma süreleri, fazla çalışma ücreti, yıllık izin, kıdem ve ihbar tazminatı ile iş güvencesi bölge dışındaki bir fabrikada nasılsa burada da öyledir. Sigorta bildirimi, prim ve emeklilik hakları da 5510 s. Kanuna göre yürür. Vardiyalı üretimde haftalık en çok 45 saatlik çalışma süresi (İş K. md. 63) ve fazla çalışmanın yüzde elli zamlı ücretle karşılanması kuralı (md. 41) bölgede de aynen geçerlidir; ihracat siparişlerinin yoğunlaştığı dönemlerde en sık uyuşmazlık konusu da budur.
Ege Serbest Bölgesi neden ayrı bir başlık?
Ticaret Bakanlığının serbest bölge listesine göre Ege Serbest Bölge Müdürlüğü ve bölgenin kurucu işleticisi Gaziemir’dedir. Bakanlığın 22.01.2026 tarihli açıklamasına göre Ege Serbest Bölgesi 2025’te ihracatını yüzde 12 artırarak 3,26 milyar dolara yükseltmiş ve serbest bölgelerin toplam ihracatının yüzde 26,2’sini tek başına gerçekleştirmiştir. İhracat odaklı bu yapı, aşağıda anlatılan döviz ücret ve vergi teşviki konularını Gaziemir’deki çalışanlar için özellikle önemli kılar.

Serbest Bölgede İşçinin İşvereni Kimdir?
İşveren, iş sözleşmesini imzalayan ve işçiyi çalıştıran kullanıcı firmadır. 3218 s. Kanun md. 3, “işletici” ile bölgeyi işleten kurumu, “kullanıcı” ile faaliyet ruhsatı alan ve bölgede işyeri bulunan kişiyi tanımlar. İşletici, kullanıcı firmanın işçisine karşı kendiliğinden işveren sayılmaz; bölgeyi yönetmesi onu her işçinin işvereni yapmaz.
Uygulamada karışıklık, bölgede birden fazla şirketin aynı çalışma alanını paylaşmasından doğar. Üretim yapan kullanıcı firma, depolama veya lojistik hizmeti veren başka bir kullanıcı, güvenlik ve temizlik için hizmet alınan şirketler aynı alanda çalışabilir. İşçinin bordrosu hangi şirketten çıkıyorsa, SGK kaydında hangi işyeri görünüyorsa, sorumlulukların başlangıç noktası o şirkettir.
Alt işveren ilişkisi ve muvazaa riski
Kullanıcı firma, yardımcı işleri veya asıl işin teknolojik uzmanlık gerektiren bir bölümünü alt işverene verebilir. Bu durumda İş Kanunu md. 2/6 uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden birlikte sorumludur. Md. 2/7 ise asıl işverenin işçisinin alt işveren tarafından işe alınarak haklarının kısıtlanmasını yasaklar; muvazaalı ilişkide alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Ayrıntılar asıl işveren ve alt işveren sorumluluğu yazımızda yer alıyor.
Serbest Bölgede Ücret Dövizle Kararlaştırılabilir mi?
Evet. 3218 s. Kanun md. 9/1 uyarınca serbest bölgelerdeki faaliyetlerle ilgili ödemeler kural olarak dövizle yapılır; Cumhurbaşkanı Türk lirası ile ödemeye de karar verebilir. İş Kanunu md. 32/2 ise ücretin yabancı para olarak kararlaştırılabileceğini, bu durumda ödeme günündeki rayice göre Türk parası olarak ödenebileceğini düzenler.
Döviz cinsinden ücret, kur dalgalandığında iki tarafı da ilgilendiren sorular doğurur. Ücret avro veya dolar olarak kararlaştırılmışsa işçi, ödeme günündeki rayiçle hesaplanan Türk lirası karşılığını almaya hak kazanır; işveren, sözleşmeyi tek taraflı olarak Türk lirasına çeviremez. Ücretin Türk lirası karşılığı ise hiçbir dönemde İş Kanunu md. 39 uyarınca belirlenen asgari ücretin altına düşemez.
Döviz ücretin sözleşmede nasıl yazılması gerekir?
Sözleşmede ücretin para birimi, brüt mü net mi olduğu, hangi kurun (efektif mi, döviz alış mı) esas alınacağı ve ödemenin hangi hesaba yapılacağı açıkça yazılmalıdır. Bu ayrıntılar yazılmazsa uyuşmazlık, fazla mesai ve hesabında hangi ücretin esas alınacağı noktasında patlak verir. Ücretin geç ödenmesi hâlinde işçinin hakları ücretin ödenmemesi hâlinde işçinin yolları yazımızda ele alınıyor.
| Konu | Serbest bölgedeki durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Uygulanacak iş hukuku | 4857 s. İş Kanunu ve TBK | 3218 s. K.’da istisna yok |
| Sosyal güvenlik | Türkiye Cumhuriyeti sosyal güvenlik mevzuatı | 3218 s. K. md. 10/2 |
| Ödemelerin para birimi | Kural olarak döviz; Cumhurbaşkanı TL kararı verebilir | 3218 s. K. md. 9/1 |
| Ücretin ödenmesi | Kural TL; döviz kararlaştırılmışsa ödeme günü rayici ile TL | 4857 s. K. md. 32/2 |
| Personel ücretlerinde gelir vergisi | FOB bedelinin en az %85’ini ihraç edenlerde terkin | 3218 s. K. geçici md. 3/2-b |
| Yabancı personel izni | Serbest bölgelerden sorumlu Bakanlık üzerinden | 6735 s. K. md. 18 |
| Bölgeye giriş | Kullanıcının işçileri için Giriş İzin Belgesi | Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği md. 4 |
Gelir Vergisi Teşviki İşçinin Net Ücretini Nasıl Etkiler?
3218 s. Kanun geçici md. 3/2-b uyarınca, bölgede ürettikleri ürünlerin FOB bedelinin en az yüzde 85’ini yurt dışına ihraç eden mükelleflerin personeline ödedikleri ücretler üzerinden, asgari geçim indirimi uygulandıktan sonra hesaplanan gelir vergisi, muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden indirilerek terkin edilir.
Bu teşvik işçiye değil, işverene tanınır; ama sonucu doğrudan bordroya yansır. Aynı hüküm, yıllık satışı bu oranın altında kalan mükelleflerden zamanında tahsil edilmeyen vergilerin cezasız olarak, gecikme zammıyla birlikte tahsil edileceğini de belirtir. Teşvik bu hükme göre Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği yılın vergilendirme döneminin sonuna kadar uygulanır.
Serbest bölgede net ücret anlaşması neden önemli?
İhracat oranı bir yıl yüzde 85’in altında kalırsa, terkin edilen vergi işverenden geriye dönük tahsil edilebilir. Sözleşmede ücret “net” olarak kararlaştırılmışsa bu vergi yükü işverende kalır ve işçinin eline geçen tutar değişmez. Ücret “brüt” yazılmış ve vergi teşviki varsayımıyla belirlenmişse, işveren ileride net ücreti düşürmek isteyebilir. Ücretin düşürülmesi çalışma koşullarında esaslı bir değişikliktir; İş Kanunu md. 22 uyarınca işçiye yazılı bildirilmeli ve işçi altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmezse değişiklik işçiyi bağlamaz. Bu durumda işveren, değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını açıklayarak feshe gidebilir ve işçi iş güvencesi hükümlerinden yararlanır. İş sözleşmesi imzalanırken ücretin net mi brüt mü olduğunun açıkça yazılması bu yüzden önemlidir.

Serbest Bölgede Sendika ve Toplu İş Sözleşmesi Hakkı Var mı?
Evet. 6356 s. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu serbest bölgeler için ayrı bir kural öngörmez. Kanunun md. 62’de saydığı grev ve lokavt yasakları can ve mal kurtarma, cenaze, şehir şebeke suyu, elektrik, doğal gaz, petrol üretimi ve dağıtımı ile itfaiye ve hastaneler gibi işleri kapsar; serbest bölgeler bu listede yer almaz.
Dolayısıyla Ege Serbest Bölgesindeki bir işyerinde çalışanlar, işyerinin girdiği işkolundaki sendikaya üye olabilir; yetki şartları sağlanırsa toplu iş sözleşmesi yapılabilir. Sendikal nedenle iş sözleşmesinin feshedildiği iddiasında işçinin hakları ve ispat yükü sendikal tazminat ve ispat yükü yazısında anlatılıyor. İşe iade ve iş güvencesi kuralları da bölge dışındaki işyerleriyle aynıdır; 30 işçi ve 6 aylık kıdem şartları için işe iade davası şartları yazımıza bakılabilir.
Serbest Bölgede Yabancı Personel Nasıl Çalıştırılır?
3218 s. Kanun md. 10/1 uyarınca serbest bölgelerde yabancı uyruklu yönetici ve vasıflı personel çalıştırılabilir. 6735 s. Uluslararası İşgücü Kanunu md. 18’e göre bu yabancıların çalışma izni başvuruları serbest bölgelerden sorumlu Bakanlığa yapılır; uygun görülenler bildirilir ve çalışma izni düzenlenir.
Md. 18/3, 6735 s. Kanunun idari itiraz ve yargı yolu (md. 21), bildirim ve sosyal güvenlik (md. 22) ile denetim (md. 23) hükümlerinin serbest bölgelerde uygulanmayacağını, bu konularda 3218 s. Kanunun uygulanacağını belirtir. Bu nedenle bölgede çalışan bir yabancının izin süreci, bölge dışındaki bir işyerindeki yabancıdan farklı bir kanaldan yürür. Bölge dışındaki genel süreç yabancı çalışma izni ve itiraz ile yabancıya çalışma izni başvurusu yazılarımızda ele alınıyor.
Bölgeye Giriş İzni Kaldırılan İşçinin Durumu Nedir?
Serbest bölgeye giriş, bölge yönetiminin düzenlediği belge ve kartlarla yapılır. Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliğinin 25.04.2020 tarihli değişikliğiyle md. 4’e eklenen tanıma göre Giriş İzin Belgesi, faaliyet ruhsatı ve depo kullanma belgesi alanlar ile bunların temsilcisi, görevlisi ve işçileri için düzenlenir.
İşçinin giriş izin belgesi sona erdiğinde veya kaldırıldığında işçi fiilen işyerine giremez. Bu durum iş sözleşmesini kendiliğinden sona erdirmez. İşveren sözleşmeyi feshedecekse, feshin İş Kanunu md. 18 kapsamında geçerli bir nedene veya md. 25 kapsamında haklı bir nedene dayandığını ayrıca ortaya koymalıdır. Giriş izninin neden kaldırıldığı (işverenin talebi mi, güvenlik soruşturması mı, idari bir karar mı) bu değerlendirmede belirleyicidir. İşçinin, işverene başka bir işyerinde iş verilip verilemeyeceğini sorması da uygulamada sık başvurulan bir yoldur.
Serbest bölgede iş davası nerede açılır?
Gaziemir İzmir Adliyesinin yargı çevresindedir. Ücret, kıdem, ihbar ve taleplerinde önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 s. K. md. 3). Bürosu ve iş mahkemeleri, Bayraklı’daki Gültekinler Plaza Ek Hizmet Binası‘nda bulunur. Gaziemir’deki yetki sınırları ve serbest bölgedeki ticari ve idari uyuşmazlıklar Gaziemir’de dava süreci yazımızda, İzmir’deki iş mahkemelerinin işleyişi ise İzmir iş mahkemeleri yazımızda anlatılıyor.

Serbest Bölgede İşe Başlarken ve Ayrılırken Hangi Belgeler Saklanmalı?
Serbest bölgedeki çalışmanın ispatında, bölge dışındaki belgelere ek olarak bölgeye özgü kayıtlar da önem taşır. Döviz ücret, net brüt ayrımı ve vergi teşviki tartışmaları ancak sözleşme ve bordrolarla çözülebileceği için işçinin aşağıdaki belgeleri çalışma süresince ve ayrıldıktan sonra süreleri dolana kadar saklaması yararlı olur.
- Yazılı iş sözleşmesi ve ücretin para birimi, net veya brüt niteliği ile kur esasını gösteren ekler.
- Aylık ücret bordroları ve döviz ödemelerinin Türk lirasına çevrildiği kuru gösteren banka dekontları.
- Giriş İzin Belgesi veya giriş kartı kayıtları; turnike ve vardiya çizelgeleri.
- Asıl işveren ve alt işveren ilişkisini gösteren SGK işyeri bilgileri.
- Yabancı personel için çalışma izni belgesi ve ikamet kayıtları.
- bildirimi, çalışma belgesi ve SGK çıkış kodu.
Gaziemir’deki serbest bölge çalışmalarında sorun genellikle kanunun kendisinden değil, sözleşmenin eksik yazılmasından doğar. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. İş hukuku alanındaki diğer içerikler iş hukuku uzmanlık sayfamızda; bu alanda çalışan avukatımız Av. Mehmet İlker Dinç hakkında bilgi ise ekip sayfamızda yer alır. Kıdem ve ihbar tazminatına yaklaşık bir bakış için kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ege Serbest Bölgesinde çalışanların ve işverenlerin en sık sorduğu konular İş Kanununun uygulanıp uygulanmadığı, döviz ücret, vergi teşviki, sendika hakkı, giriş izni ve yabancı personeldir. Aşağıdaki cevaplar genel bilgi niteliğindedir; sözleşmenin içeriği ve işverenin teşvik durumu sonucu değiştirebilir. Bu nedenle cevaplar, dosyadaki belgelerle birlikte okunmalıdır.
Ege Serbest Bölgesinde çalışan işçiye İş Kanunu uygulanır mı?
Evet. 3218 s. Serbest Bölgeler Kanunu iş sözleşmelerini İş Kanunu dışına çıkaran bir hüküm içermez; md. 10/2 ayrıca Türkiye Cumhuriyeti sosyal güvenlik mevzuatının uygulanacağını belirtir. Kıdem, ihbar, fazla mesai ve izin hakları bölge dışındaki işyerleriyle aynıdır.
Serbest bölgede maaşım dolar olarak yazılıysa kur düşerse ne olur?
Ücret yabancı para olarak kararlaştırılmışsa İş Kanunu md. 32/2 uyarınca ödeme günündeki rayiçle Türk lirası olarak ödenebilir. İşveren sözleşmedeki para birimini tek taraflı değiştiremez; ancak Türk lirası karşılığı hiçbir dönemde asgari ücretin altına inemez.
Serbest bölgede çalışanlar gelir vergisi ödemez mi?
Ücretten gelir vergisi hesaplanır; ancak FOB bedelinin en az yüzde 85’ini ihraç eden kullanıcılarda bu vergi, 3218 s. Kanun geçici md. 3 uyarınca işverenin muhtasar beyannamesinde terkin edilir. Teşvik işverene tanınır; işçinin net ücreti sözleşmedeki net veya brüt ifadesine göre belirlenir.
Serbest bölgede sendikaya üye olmak yasak mı?
Hayır. 6356 s. Kanun serbest bölgeler için özel bir yasak öngörmez ve md. 62’deki grev yasakları listesinde serbest bölgeler yer almaz. İşçiler işyerinin işkolundaki sendikaya üye olabilir ve yetki şartları sağlanırsa toplu iş sözleşmesi yapılabilir.
Bölgeye giriş kartım iptal edildi, işten çıkarılmış sayılır mıyım?
Giriş izninin kaldırılması iş sözleşmesini kendiliğinden sona erdirmez. İşveren feshedecekse feshin İş Kanunu md. 18 kapsamında geçerli veya md. 25 kapsamında haklı bir nedene dayandığını ortaya koymalıdır. İznin neden kaldırıldığı bu değerlendirmede belirleyicidir.
Bölgeyi işleten şirket benim de işverenim sayılır mı?
Kural olarak hayır. 3218 s. Kanun md. 3 işletici ile kullanıcıyı ayrı tanımlar; işveren, iş sözleşmesini imzalayan ve ücreti ödeyen kullanıcı firmadır. Ancak işletici, bir işi alt işverene vermişse veya muvazaalı bir ilişki varsa İş Kanunu md. 2/6-7 uyarınca birlikte sorumluluk gündeme gelebilir.
Serbest bölgedeki yabancı çalışan için çalışma izni nereden alınır?
6735 s. Uluslararası İşgücü Kanunu md. 18 uyarınca serbest bölgede çalışacak yabancıların çalışma izni başvurusu serbest bölgelerden sorumlu Bakanlığa yapılır. Uygun görülen yabancılar için çalışma izni düzenlenir; itiraz ve denetim konularında 3218 s. Kanun hükümleri uygulanır.
Kaynaklar
- 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- Ticaret Bakanlığı: Serbest bölgeler 2025 yılı ihracat açıklaması (22.01.2026)
- Resmî Gazete 25.04.2020/31109: Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik
İlgili yazılar
- Torbalı'da Fabrika İş Kazası Sorumluluğu
- Kemalpaşa'da Organize Sanayi ve İş Davaları
- İzmir'de İş Mahkemesinde Dava Açma Usulü
- İşçinin Rekabet Yasağına Aykırı Davranışı
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Mehmet İlker Dinç, Avukat
Çalışma alanları: Sigorta Hukuku, Tazminat Hukuku, İş Hukuku, Şirketler Hukuku, Kurumsal Danışmanlık





