Makale · 15.11.2026

Cari Hesapta Bakiye Tespiti ve İtiraz

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Hesap makinesi ve defterle cari hesapta bakiye tespiti yapan kişi

Cari hesapta bakiye tespiti, tarafların birbirine karşı alacak ve borçlarını tek tek istemek yerine hesaba yazdığı bir ilişkide, hesap kesildiğinde ortaya çıkan artan tutarın belirlenmesidir. 6102 s. TTK md. 94 uyarınca bakiye, sözleşmede veya ticari teamülde gösterilen hesap devresi sonunda, bunlar yoksa her takvim yılının son günü saptanır ve cetveli alan taraf 1 ay içinde itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır.

Uygulamada cari hesap sözcüğü, her türlü açık hesap ilişkisi için kullanılır. Oysa TTK md. 89-101’de düzenlenen gerçek cari hesap sözleşmesi, kendine özgü sonuçları olan yazılı bir sözleşmedir. Fatura itirazı ve mutabakat mektubunun ispat gücü faturaya itiraz ve mutabakat yazısında anlatılmıştır; bu yazı ise sözleşmenin işleyişine, hesabın kesilmesine, bakiyeye itiraza ve bakiyenin mahkemede veya icrada nasıl belirlendiğine odaklanır.

Önemli Çıkarımlar

  • Cari hesap sözleşmesi yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz (TTK md. 89/2).
  • Hesap kesilmeden önce taraflardan hiçbiri alacaklı veya borçlu sayılmaz; hukuki durumu hesap kesimi belirler (TTK md. 97).
  • Hesap devresi belirlenmemişse her takvim yılının son günü hesabın kapatılma günüdür (TTK md. 94/2).
  • Bakiye cetveline 1 ay içinde noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı yazıyla itiraz edilmezse bakiye kabul edilmiş sayılır.
  • Bakiyeye, faize ve hesap hatalarına ilişkin davalar sözleşmenin sona ermesinden itibaren 5 yılda zamanaşımına uğrar (TTK md. 101).

Cari Hesapta Bakiye Tespiti Neden Önemlidir?

Cari hesapta bakiye tespiti, alacak hakkının doğduğu andır. 6102 s. TTK md. 97 uyarınca cari hesaba geçirilen kalemler ayrılmaz bir bütün oluşturur ve hesap kesilmeden önce taraflardan hiçbiri alacaklı veya borçlu sayılmaz. Bu nedenle tek tek fatura veya kalem için takip yapmak, gerçek cari hesap ilişkisinde kural olarak mümkün değildir.

Bu kural, açık hesap ilişkisinden en önemli farktır. Yazılı cari hesap sözleşmesi olmayan iki tacir arasında her fatura ayrı bir alacaktır; vadesi gelen fatura için ihtar çekilip takip başlatılabilir. Gerçek cari hesapta ise kalemler hesaba yazıldıkça bağımsızlıklarını kaybeder ve talep konusu, hesap kesildiğinde ortaya çıkan artan tutar olur. Bir alacaklı, cari hesap sözleşmesi bulunan bir ilişkide tek bir faturaya dayanarak takip yaparsa borçlu, hesabın henüz kesilmediğini savunabilir.

Özellik Gerçek cari hesap sözleşmesi Açık hesap (cari hesap adı verilen olağan ilişki)
Şekil Yazılı olmalı (TTK md. 89/2) Şekle bağlı değil
Kalemlerin talep edilmesi Hesap kesilmeden istenemez (md. 97) Her fatura vadesinde ayrı istenebilir
Bakiyenin kesinleşmesi Cetvele 1 ay içinde itiraz edilmezse kabul (md. 94/2) Mutabakat veya ticari defterlerle ispat
Faiz Kayıt tarihinden itibaren, sözleşme veya teamüle göre (md. 90/e) veya vade tarihine göre
Sözleşmenin sona ermesinden itibaren 5 yıl (md. 101) Kural olarak TBK md. 146 uyarınca 10 yıl

Cari Hesap Sözleşmesi Hangi Şartlarla Kurulur?

Sözleşmenin unsurları kanunda sayılmıştır. 6102 s. TTK md. 89/1 uyarınca iki kişi, herhangi bir hukuki ilişkiden doğan alacaklarını teker teker istemekten karşılıklı olarak vazgeçip bunları kalem kalem alacak ve borç şekline çevirmeyi ve hesap kesildikten sonra çıkacak artan tutarı istemeyi kararlaştırırlar. Md. 89/2 bu sözleşmenin yazılı yapılmasını geçerlilik şartı sayar.

Sözleşmenin adının cari hesap olması yetmez; tarafların karşılıklı olarak tek tek talepten vazgeçme iradesi metinden anlaşılmalıdır. Tek taraflı olarak bir tarafın hep mal sattığı, diğerinin hep ödeme yaptığı ilişkiler çoğu zaman karşılıklılık unsurunu taşımaz. Yazılı bir sözleşme bulunmayan ilişkilerde, taraflardan birinin gönderdiği ‘cari hesap ekstresi’ gerçek cari hesap hükümlerini uygulatmaz; bu tür ekstrelerin delil değeri ticari defterler üzerinden tartışılır.

Hesaba geçirilemeyen alacaklar ve ticari senetler

Her alacak cari hesaba yazılamaz. TTK md. 93 uyarınca takas edilemeyen alacaklar ile belirli bir amaca harcanmak veya emre hazır tutulmak üzere teslim edilen para ve mallardan doğan alacaklar cari hesaba geçirilemez. Bir ticari senedin hesaba kaydı ise md. 90/c gereği bedelinin alınmış olması şartıyla yapılmış sayılır; bedeli alınamayan senet md. 91 uyarınca sahibine geri verilerek kaydı silinir. Bakiye hesaplanırken bu kalemlerin ayıklanması gerekir.

Hesap tablosundaki oranları kalemle kontrol eden kişi ve hesap makinesi

Hesap Devresi Nasıl Belirlenir ve Hesap Ne Zaman Kesilir?

Hesap, devre sonunda kapatılır. 6102 s. TTK md. 94/1 uyarınca sözleşme veya ticari teamül gereğince belirli hesap devreleri sonunda devre hesabı kapatılır ve alacak ile borç kalemleri arasındaki fark belirlenir. Md. 94/2 hesap devresi kararlaştırılmamışsa her takvim yılının son gününü kapatma günü kabul eder.

Hesap devresi ile sözleşmenin sona ermesi arasındaki fark

Devre sonunda saptanan bakiye, sözleşme sürüyorsa ödenmez; md. 90/d uyarınca tanınan veya hükmen belirlenen bakiye, yeni hesap devresine ait bir kalem olarak hesaba geçirilir. Bakiyenin ödenmesi ancak sözleşme sona ermişse veya artan tutar haczedilmişse istenebilir. Sözleşme md. 98 uyarınca kararlaştırılan sürenin dolması, süresizse taraflardan birinin ihbarı veya taraflardan birinin iflası ile sona erer. Bu nedenle alacaklı olduğunu düşünen taraf, ödeme istemeden önce sözleşmeyi feshettiğini ispatlanabilir biçimde bildirmelidir; tacirler arasında fesih ihbarı için TTK md. 18/3’teki noter, taahhütlü mektup, telgraf veya kayıtlı elektronik posta yolları kullanılmalıdır. Noter yoluyla bildirim adımları noterden ihtarname çekme rehberinde anlatılmıştır.

Bakiye Cetveline Nasıl ve Hangi Sürede İtiraz Edilir?

İtiraz süresi 1 aydır. 6102 s. TTK md. 94/2 uyarınca saptanan artan tutarı gösteren cetveli alan taraf, aldığı tarihten itibaren bir ay içinde noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza içeren bir yazıyla itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır. Telefonla veya basit e-postayla itiraz bu şekli karşılamaz.

Bakiyeye itiraz dilekçesinde nelere yer verilmeli?

İtiraz, cetvelin tamamına veya belirli kalemlere yönelebilir. Etkili bir itirazda itiraz edilen kalemler tarih, belge numarası ve tutarla tek tek gösterilmeli; hesaba hiç yazılmaması gereken kalemler (md. 93), mükerrer kayıtlar, bedeli tahsil edilemeyen senetler (md. 91) ve sözleşmeye aykırı faiz veya komisyon kalemleri ayrı başlıklar halinde belirtilmelidir. İtirazın ardından tarafların kendi hesaplarına göre düzelttikleri bakiyeyi karşılıklı bildirmesi, olası bir davada uyuşmazlığın sınırını daraltır. Cetvelin alındığı tarih itiraz süresinin başlangıcı olduğundan, cetvelin hangi kanalla ve hangi gün ulaştığı da kayıt altına alınmalıdır.

Aşama Süre veya an Sonuç Dayanak
Hesap devresinin sonu Sözleşme, teamül veya yıl sonu Devre bakiyesi saptanır TTK md. 94
Cetvelin alınması Alındığı gün İtiraz süresi başlar TTK md. 94/2
Bakiyeye itiraz 1 ay İtiraz edilmezse bakiye kabul edilmiş sayılır TTK md. 94/2
Bakiyenin haczi günü Hesap kapatılır, artan tutar saptanır TTK md. 100
Bakiye, faiz ve hata davaları 5 yıl Sözleşmenin sona ermesinden itibaren zamanaşımı TTK md. 101
Bakiye cetvelini muhasebe kayıtlarıyla karşılaştıran iki kişi

Kabul Edilen Bakiyeye Sonradan İtiraz Edilebilir mi?

Sınırlı da olsa mümkündür. 6102 s. TTK md. 101, kabul edilen veya mahkeme kararıyla saptanan artan tutara, hesap hata ve yanılmalarına, haksız olarak cari hesaba geçirilmiş kalemlere veya tekrarlanan kayıtlara ilişkin davaların sözleşmenin sona ermesinden itibaren beş yıl içinde açılabileceğini düzenler.

Hesap hata ve yanılmaları nasıl ileri sürülür?

Bir aylık sürede itiraz edilmemesi, bakiyenin kabul edildiği karinesini doğurur; ancak md. 101’in açıkça saydığı hesap hataları, mükerrer kayıtlar ve hesaba haksız geçirilen kalemler bu kabulle kendiliğinden ortadan kalkmaz. Bu iddiayı ileri süren taraf, hatanın ne olduğunu belgelerle göstermek zorundadır: aynı faturanın iki kez işlendiği, iade edilen malın borçtan düşülmediği veya kararlaştırılmayan bir komisyonun hesaba yazıldığı gibi. Ayrıca md. 90/a uyarınca bir kalemin hesaba kaydedilmesi, o kalemi doğuran sözleşmeye ilişkin dava ve savunma hakkını kural olarak düşürmez; temel sözleşme iptal edilirse ondan doğan kalemler hesaptan çıkarılır.

Bakiye Tespiti Davası mı, Alacak Davası mı Açılmalı?

Seçim, sözleşmenin sona erip ermediğine bağlıdır. Sözleşme sürerken artan tutar ödenmeyeceğinden, bakiyenin kendisi üzerindeki uyuşmazlık 6100 s. HMK md. 106’daki tespit davasıyla çözülebilir; bunun için hukuken korunmaya değer güncel bir yarar gerekir. Sözleşme sona ermişse bakiye, doğrudan alacak davası veya icra takibiyle istenir.

Bakiye tespiti davasında ispat ve bilirkişi incelemesi

Mahkeme bakiyeyi, tarafların ticari defterleri, sözleşme, faturalar, banka kayıtları ve mutabakat yazışmaları üzerinden mali müşavir bilirkişiye inceletir. HMK md. 222 uyarınca usulüne uygun tutulmuş ve birbirini doğrulayan defter kayıtları sahibi lehine delil olabilir; karşı taraf defterlerini ibraz etmezse bu durum aleyhine değerlendirilebilir. Defterlerin delil gücü ve ibraz yükü ticari defterlerin delil niteliği yazısında ayrıntılı anlatılmıştır. Davadan önce kayıtların kaybolma riski varsa delil tespiti de düşünülebilir.

Bakiye bir para alacağına dönüşmüşse, 6102 s. TTK md. 5/A uyarınca alacak, , menfi tespit ve istirdat davalarından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. aşaması ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazısında, İzmir’de dava açılacak mahkeme ve yetki ise İzmir’de ticari alacak davası yazısında anlatılmıştır. Borçlu olmadığı bir bakiyeyle takip edilen taraf için menfi tespit ve istirdat davası gündeme gelir.

Cari hesap bakiyesi uyuşmazlığında belgeler üzerinde not alan taraflar

Cari Hesap Bakiyesi İcra Yoluyla Nasıl İstenir?

Sözleşme sona erdikten sonra bakiye ilamsız takiple istenebilir. Borçlu ödeme emrine itiraz ederse alacaklı, 2004 s. İİK md. 67 uyarınca itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir. Bakiyeyi kabul ettiğine dair imzası ikrar edilmiş bir belge varsa İİK md. 68 uyarınca da istenebilir.

Takip talebinde alacağın dayanağı olarak tek tek faturalar değil, kesilmiş hesap ve bakiye gösterilmelidir; aksi halde borçlu md. 97’ye dayanarak kalemlerin bağımsız olarak istenemeyeceğini savunabilir. Bakiyeye işleyecek faiz için md. 95’e bakılır: bakiyeye, belirlenip hesaba kaydedildiği tarihten itibaren faiz işler, ancak bileşik faize yol açacak uygulama yapılamaz; md. 96 ise taraflara en az üç aylık dönemlerle faizin anaparaya eklenmesini kararlaştırma imkânı tanır. Faiz kalemlerinin kontrolünde yasal faiz hesaplama aracı fikir verebilir. İtiraz sonrası dava süreci itirazın iptali davası ve icra inkâr tazminatı yazısında ele alınmıştır.

Bakiyenin haczi halinde ne olur?

Taraflardan birinin alacaklısı, onun cari hesaptaki artan tutarını haczettirebilir. TTK md. 100 uyarınca haciz günü hesap kapatılarak artan tutar saptanır. Borcundan dolayı haciz tebliğ edilen taraf 15 gün içinde haczi kaldırtmazsa diğer taraf sözleşmeyi feshedebilir; feshetmezse haciz ettirenin durumu yeni kalemlerle ağırlaştırılamaz. Haciz ettiren alacaklı ise kendi alacağını karşılayan kısmın ödenmesini ancak hesabın md. 94’e göre kapatılması gereken anda isteyebilir. Üçüncü kişiye gelen haciz ihbarnamesine cevap yükümlülükleri haciz ihbarnamesine üçüncü kişinin cevabı yazısında anlatılmıştır.

Bakiye Uyuşmazlığından Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Belgeler, beş yıllık zamanaşımı süresi dolmadan güvenceye alınmalıdır. 6102 s. TTK md. 101 uyarınca bakiye ve hesap hatalarına ilişkin davalar sözleşmenin sona ermesinden itibaren 5 yılda zamanaşımına uğrar; md. 82 ise tacire ticari defterleri ve belgeleri saklama yükümlülüğü getirir. Aşağıdaki liste dosya hazırlığında esas alınabilir.

  • Yazılı cari hesap sözleşmesi ve varsa ek protokoller.
  • Her hesap devresine ait bakiye cetvelleri ve alındığı tarihleri gösteren belgeler.
  • Bakiyeye itiraz yazıları ve gönderim belgeleri (noter, taahhütlü posta, KEP).
  • Faturalar, irsaliyeler, iade faturaları, banka dekontları ve senet kayıtları.
  • Tarafların ticari defter kayıtları ve mutabakat yazışmaları.
  • Fesih ihbarı ve sözleşmenin sona erdiği tarihi gösteren belge.

Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Uyuşmazlık bir ayıp iddiasından kaynaklanıyorsa bakiyeye itirazla birlikte ticari satışta ayıp ihbarı süreleri de kontrol edilmelidir. Tahsilatın genel adımları ticari alacağın ihtardan icraya tahsili yazısında, alanın çerçevesi ticaret hukuku çalışma alanı sayfasında yer alır. Yazı Av. Muhammed Çakmak tarafından hazırlanmıştır. Kanun metinleri için 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Cari hesapta bakiye tespiti konusunda en çok sorulan sorular, cevapsız bırakılan ekstrenin sonuçları, sözlü cari hesap ilişkileri, devre içinde ödeme talebi, bakiyeye işleyecek faiz ve iflasın etkisi üzerinedir. Aşağıdaki kısa cevaplar genel bilgi niteliğindedir; sözleşme metni ve defter kayıtları her dosyada ayrıca incelenmelidir.

Cari hesap ekstresi gönderildi, itiraz etmezsem borcu kabul etmiş olur muyum?

Yazılı bir cari hesap sözleşmesi varsa bakiye cetveline 1 ay içinde TTK md. 94/2’deki şekillerden biriyle itiraz edilmemesi bakiyenin kabulü sonucunu doğurur. Yazılı sözleşme yoksa bu karine uygulanmaz; ancak cevapsız bırakılan ekstre ticari defterlerle birlikte delil olarak değerlendirilebileceğinden yazılı itiraz yine de yerinde olur.

Cari hesap sözleşmesi sözlü yapılabilir mi?

Hayır. TTK md. 89/2 cari hesap sözleşmesinin yazılı yapılmadıkça geçerli olmayacağını açıkça düzenler. Yazılı olmayan ilişkide taraflar arasında açık hesap bulunur; her fatura kendi vadesinde ayrı bir alacak olarak istenebilir ve TTK’nın cari hesaba özgü bakiye ve zamanaşımı kuralları uygulanmaz.

Hesap devresi sırasında tek bir faturanın ödenmesi istenebilir mi?

Gerçek cari hesapta kural olarak istenemez. TTK md. 97 uyarınca hesap kesilmeden önce taraflardan hiçbiri alacaklı veya borçlu sayılmaz. Taraflar sözleşmede belirli kalemlerin ayrıca ödeneceğini kararlaştırmışsa bu hüküm uygulanır; aksi halde alacaklının hesabın kesilmesini veya sözleşmenin feshini beklemesi gerekir.

Cari hesap bakiyesine hangi tarihten itibaren faiz işler?

TTK md. 95 uyarınca bakiyeye, belirlenip hesaba kaydedildiği tarihten itibaren faiz işler ve bileşik faize yol açacak uygulama yapılamaz. Md. 96 ise tarafların üç aydan kısa olmamak şartıyla faizlerin anaparaya eklenmesini kararlaştırabileceğini söyler. Sözleşmedeki faiz hükmü bu sınırlarla birlikte okunmalıdır.

Taraflardan biri iflas ederse cari hesap ne olur?

TTK md. 98 uyarınca taraflardan birinin iflası cari hesap sözleşmesini sona erdirir. Bu durumda hesap kesilir ve ortaya çıkan bakiye, iflas eden tarafın alacaklısı konumundaki karşı tarafça iflas masasına kaydettirilir. İflas sürecinin işleyişi ayrıca değerlendirilmelidir; iflas yoluyla takip ve depo kararı ayrı bir konudur.

Cari hesap sözleşmesi sona erince bakiye ne zaman istenebilir?

TTK md. 90/d uyarınca sözleşme sona ermişse bakiyenin ödenmesi gerekir. Süresiz sözleşmede fesih ihbarıyla, süreli sözleşmede sürenin dolmasıyla sona erme gerçekleşir. Süreli sözleşmede taraflardan biri ölür veya kısıtlanırsa md. 99 uyarınca on gün önceden haber verilerek fesih mümkündür; ancak artan tutar, hesabın md. 94’e göre kapatılması gereken tarihte istenebilir.

Bakiye tespiti için hangi mahkemeye başvurulur?

İki tacir arasındaki cari hesap uyuşmazlıkları kural olarak asliye ticaret mahkemesinde görülür. Bakiye bir para alacağına dönüşmüşse dava açmadan önce TTK md. 5/A uyarınca arabulucuya başvurulmalıdır. Yetkili yer, genel yetki kuralları ve varsa sözleşmedeki yetki şartına göre belirlenir.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: Av. Muhammed Çakmak, Avukat
Çalışma alanları: Bankacılık ve Finans Hukuku, Faktoring Hukuku, İcra ve İflas Hukuku, Ticaret Hukuku, Ticari Alacakların Tahsili