
Aliağa deniz ticareti uyuşmazlıkları, ilçenin limanları, demir yerleri ve Nemrut Körfezi’ndeki gemi söküm bölgesi nedeniyle çoğu zaman gemi, yük ve hizmet alacaklarını bir arada içerir. Buradaki ilk soru, dosyanın Aliağa Adliyesi’nde mi yoksa İzmir’de mi görüleceğidir. Cevap, Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nun deniz ticareti davaları için yaptığı ihtisas görevlendirmesinde yatar.
Bu yazı Aliağa’da doğan deniz ticareti alacaklarını, gemi alacaklısı hakkını, çatma ve kurtarma uyuşmazlıklarını ve söküm amaçlı gemi işlemlerini yerel yargı yoluyla birlikte ele alır. Yük taşımasından doğan hasar ve gümrük itirazları ise İzmir limanında taşıma ve gümrük uyuşmazlıkları yazısının konusudur.
Önemli Çıkarımlar
- Deniz ticareti ve deniz sigortası davalarına İzmir ilinin tamamında, Aliağa dahil, HSK kararıyla görevlendirilen İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi bakar (HSK GK 06.10.2021/730, RG 08.10.2021).
- 6102 s. TTK md. 1320’de sayılan alacaklar gemi alacaklısı hakkı ve gemi üzerinde kanuni rehin doğurur; bu rehnin büyük kısmı bir yılda düşer (md. 1326).
- Çatmaya dayanan tazminat istemleri çatma gününden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar (TTK md. 1297/1).
- Söküm için tamir kabul etmez hâle gelen Türk gemisinin sicilden silinmesinde ipotek alacaklılarına itiraz imkânı tanınır (TTK md. 965/2).
- Konusu para olan deniz ticareti davalarında dava öncesi dava şartıdır (TTK md. 5/A).
Aliağa Deniz Ticareti Davalarına Hangi Mahkeme Bakar?
Aliağa deniz ticareti davaları Aliağa Adliyesi’nde değil, İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde görülür. HSK Genel Kurulu’nun 06.10.2021 tarihli ve 730 sayılı kararı (RG 08.10.2021, 31622), deniz ticareti ve deniz sigortası davalarına bakmakla görevli bu mahkemenin yargı çevresini İzmir ilinin mülki sınırları olarak belirlemiş ve 11.10.2021’den itibaren uygulanmasını öngörmüştür.
Bu görevlendirmenin dayanağı 6102 s. TTK md. 5/2 hükmüdür: bir yerde ticaret davalarına bakan birden çok asliye ticaret mahkemesi varsa HSK, bunlardan birini veya birkaçını münhasıran deniz ticareti ve deniz sigortası davalarına bakmakla görevlendirebilir. Aliağa Adliyesi Menemen’e bağlı bir mülhakat adliyedir; ilçenin genel mahkeme yapısı Aliağa Adliyesi ve dava süreci yazısında anlatılır.
İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi nerede ve hangi dosyalara bakıyor?
İzmir Adalet Komisyonu’nun 2025 faaliyet raporu, İzmir’deki asliye ticaret mahkemelerini Konak’taki BAM ek hizmet binasında gösterir; bina Stadyum Metro karşısındadır. Aynı rapor, İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde en sık karşılaşılan dava türleri arasında “gemi ve yük alacaklılığından kaynaklanan ” davalarını da sayar. Bu, mahkemenin deniz alacaklarına bakan birim olarak fiilen çalıştığını gösteren resmi bir veridir.
Dava açılırken HSK’nın sonraki iş bölümü kararları da kontrol edilmelidir; kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır. İzmir’deki ticaret mahkemelerinin genel görev alanı için İzmir asliye ticaret mahkemelerinin görev ve yetkisi yazısına bakılabilir.

Aliağa’daki Gemi Söküm Bölgesi Hangi Ticari Uyuşmazlıkları Doğurur?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu’nun 2007 tarihli raporu, gemi söküm işyerlerinin Aliağa’da Nemrut Körfezi kıyı şeridinde bulunduğunu ve yaklaşık 380.000 metrekarelik alanın 25 parsele bölünerek söküm firmalarına kiralandığını belirtir. Söküm için gelen her gemi, satış, çekme, kılavuzluk ve tedarik gibi ticari ilişkilerin konusu olur.
Rapordaki rakamlar 2007 yılı teftiş projesine aittir ve bugünkü firma sayısını göstermez; yine de bölgenin konumunu resmi olarak ortaya koyar. Söküm tesislerinin yetkilendirilmesi ise 22.06.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Gemi Geri Dönüşüm Tesislerinin Yetkilendirilmesi Hakkında Yönetmelik ile yeniden düzenlenmiştir; bu yönetmelik idari bir çerçevedir ve ticari alacakların yargı yolunu değiştirmez.
| Aliağa’da tipik alacak | TTK md. 1352’deki karşılığı (deniz alacağı) | Gemi alacaklısı hakkı (md. 1320) |
|---|---|---|
| Söküm amaçlı gemi satış sözleşmesinden doğan uyuşmazlık | md. 1352/1-y | Yok |
| Römorkörle çekme hizmeti bedeli | md. 1352/1-j | Yok |
| Kılavuzluk ücreti | md. 1352/1-k | Kılavuzluk resimleri için var (md. 1320/1-d) |
| Liman, rıhtım ve iskele paraları | md. 1352/1-n | Liman resimleri için var (md. 1320/1-d) |
| Yakıt, kumanya, malzeme tedariki | md. 1352/1-l | Yok |
| Kurtarma ücreti | md. 1352/1-c | Var (md. 1320/1-c) |
| Acente ücreti ve komisyon | md. 1352/1-s | Yok |
Söküm amaçlı satışta gemi sicilinden terkin
Türk sicilindeki bir gemi tamir kabul etmez hâle gelirse istem üzerine sicilden silinir (TTK md. 965/1). Bu durumda sicil memuru, tescilli gemi ipoteği alacaklılarını ilanla haberdar eder ve itiraz için süre verir; süresinde yapılan itirazların yerinde görülmediğine dair mahkeme kararı kesinleşmeden kayıt silinmez (md. 965/2). Söküme gidecek gemide ipotekli kredi bulunan alacaklı bakımından bu süre, alacağını korumak için önemli bir fırsattır.
Gemi Alacaklısı Hakkı ile Deniz Alacağı Arasındaki Fark Nedir?
Her deniz alacağı gemi alacaklısı hakkı doğurmaz. TTK md. 1320, gemi adamı ücretleri, can kaybı ve bedensel zararlar, kurtarma ücreti, liman ve kılavuzluk resimleri, haksız fiilden doğan bazı zararlar ile müşterek avarya garame payı alacaklarını sayar. Bu alacaklar gemi ve eklentisi üzerinde kanuni rehin hakkı verir (md. 1321/1).
Md. 1352’deki “deniz alacağı” listesi çok daha geniştir ve esas olarak geminin ihtiyati haczi için önem taşır. Kanuni rehin, gemiye zilyet olan herkese karşı ileri sürülebilir (md. 1321/5); bu nedenle gemi el değiştirse bile alacak gemiyi takip eder. Tedarikçi ise çoğu zaman yalnızca borçlu donatana karşı kişisel bir alacağa sahiptir. Aliağa’da çalışan bir hizmet firması için bu ayrım, söküm öncesi hangi adımın atılacağını belirler.
Gemi alacaklısı hakkı bir yılda düşer
TTK md. 1326/1 uyarınca md. 1320/1’in (a) ilâ (e) bentlerindeki alacakların verdiği rehin hakkı, alacağın doğduğu tarihten itibaren bir yılın sonunda düşer; meğer ki bu süre dolmadan gemi ihtiyaten haczedilmiş ve sonuçta cebri icra yoluyla satılmış olsun. Gemi adamı ücretlerinde süre, alacaklının gemiden ayrıldığı tarihte başlar. Bu süre zamanaşımından farklıdır: alacak sürebilir, ama rehin güvencesi kaybolur.

Aliağa Demir Yerinde Çatma Olursa Ne Yapılır?
TTK md. 1286, iki veya daha çok geminin çarpışmasından doğan zararlara çatma hükümlerini uygular; bir manevra veya seyir kuralına uymama sonucunda temas olmadan verilen zarar da bu kapsamdadır. Çatmaya dayanan tazminat istemleri çatma gününden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar (TTK md. 1297/1).
Demirli gemiler arasındaki kazalarda sorusu öne çıkar. Çatma umulmayan bir hâl veya mücbir sebepten doğmuşsa ya da sebebi anlaşılamıyorsa, gemilerden biri demirdeyken olmuş olsa bile her taraf kendi zararına katlanır (md. 1287). Kusur bir gemiye aitse zararı o geminin donatanı tazmin eder (md. 1288). Gemi zorunlu sevk kılavuzu tarafından sevk edilirken onun kusurundan doğan çatmadan ise donatan sorumlu değildir (md. 1291/2).
Çatmada dava öncesi delil tespiti
Md. 1292/1, dava öncesi delil tespitinde çatmanın meydana geldiği yerde deniz ticareti işlerine bakmakla görevli asliye ticaret mahkemesini yetkili kılar. Aliağa sularındaki bir çatma bakımından bu, HSK kararıyla il genelinde görevli İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi’dir. Çatmaya karışan her geminin kaptanına tespit bildirilir ve tespit raporunda kusur oranları yazılmaz (md. 1292/2-3). Gemiler limandan ayrılmadan hasar izlerinin belgelenmesi bu nedenle zaman baskısı altındadır.
Kurtarma ve Enkaz Kaldırma Alacakları Nasıl Korunur?
Seyrüsefere elverişli sularda tehlikeye düşen bir su aracını veya eşyayı kurtarmak için yapılan her fiil kurtarma faaliyetidir (TTK md. 1298/1). Kurtarma ücreti hem deniz alacağıdır (md. 1352/1-c) hem de gemi alacaklısı hakkı verir (md. 1320/1-c). Batmış veya karaya oturmuş geminin kaldırılması giderleri ise md. 1352/1-e kapsamındadır.
Kurtaranın alacakları hakkında karar vermeye yetkili mahkeme veya hakem kurulu, ara kararla uygun bir avans ödenmesine karar verebilir (md. 1316). Kurtaran, kurtarma faaliyetini kendi kusuruyla zorunlu kılmış veya güçleştirmişse ücretten tamamen ya da kısmen mahrum bırakılabilir (md. 1311). Aliağa’daki dosyalarda kurtarma sözleşmesinin yazılı olup olmadığı ve hangi hukukun seçildiği ilk incelenecek noktalardır.
Gemi ihtiyati haczi ne zaman gündeme gelir?
Alacak md. 1320 uyarınca gemi alacaklısı hakkı veriyorsa, gemi, borçlunun mülkiyetinde olmasa bile ihtiyaten haczedilebilir (md. 1369/1-e). İhtiyati haczin yetki, teminat ve seferden men aşamaları, İzmir’deki uygulamasıyla birlikte limandaki taşıma uyuşmazlıklarını anlatan yazıda ele alınmıştır; genel farklar için ihtiyati haciz ile ihtiyati tedbir farkı yazısı da incelenebilir.

Arabuluculuk ve Süreler Deniz Ticareti Dosyasında Nasıl İşler?
Konusu bir miktar para olan ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK md. 5/A). Arabulucu başvuruyu altı hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde süre en fazla iki hafta uzatılabilir. Deniz ticareti alacakları da bu kurala tabidir.
Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (6325 s. HUAK md. 18/A/4). Yetkili mahkeme İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi olduğunda bu büro İzmir Adliyesi’nin Gültekinler Plaza ek hizmet binasındaki arabuluculuk bürosudur. Büroya başvurudan son tutanağa kadar durur ve işlemez (md. 18/A/15). Ayrıntılar için ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazısına bakılabilir.
| Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|
| Çatma tazminatı: 2 yıl zamanaşımı | Çatmanın meydana geldiği gün | TTK md. 1297/1 |
| Çatmada donatanlar arası : 1 yıl | Ödemenin yapıldığı tarih | TTK md. 1297/2 |
| Gemi alacaklısının rehin hakkı: 1 yıl | Alacağın doğumu (gemi adamında gemiden ayrılış) | TTK md. 1326/1 |
| Ticari arabuluculuk: 6 hafta + en fazla 2 hafta | Arabulucunun görevlendirilmesi | TTK md. 5/A/2 |
| Arabuluculukta süre durması | Büroya başvuru ile son tutanak arası | HUAK md. 18/A/15 |
Bir yıllık rehin süresi arabuluculukta “durmaz” diye düşünmek risklidir; çünkü md. 1326 rehnin korunmasını geminin ihtiyaten haczedilip cebri icra yoluyla satılmasına bağlar. Bu nedenle rehin güvencesine dayanan alacaklı, takvimini yalnızca arabuluculuk sürelerine göre değil, ." aria-label="ihtiyati haciz — tanım">ihtiyati haciz imkânına göre de kurmalıdır.
Yabancı Unsurlu Aliağa Dosyalarında Nelere Dikkat Edilir?
Yabancı bayraklı bir gemiyle ilgili Aliağa dosyalarında sözleşmelerde yabancı hukuk veya tahkim şartı bulunabilir; donatanın adresi de çoğu zaman yurt dışındadır. Donatanın sorumluluğu, TTK md. 1328 uyarınca 1976 tarihli Deniz Alacaklarına Karşı Mesuliyetin Sınırlanması Hakkında Milletlerarası Sözleşme ve 1996 Protokolü’ne göre sınırlanabilir.
Sınırlama, özellikle çatma ve kurtarma gibi büyük zararlarda alacaklının tahsil edebileceği tutarı doğrudan etkiler. Sözleşmedeki tahkim veya yabancı mahkeme şartının geçerliliği somut belgeye göre incelenir. Yurt dışında alınan bir kararın Türkiye’de icrası gerekirse yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tenfizi yazısı yol gösterir. Gemi personelinin ücret ve iş ilişkisi sorunları ise deniz ticaretinden ayrı bir alandır ve Deniz İş Kanunu kapsamındaki gemiadamı hakları yazısında ele alınmıştır.

Aliağa’da Deniz Ticareti Dosyası İçin Hangi Belgeler Hazırlanmalı?
Aliağa’daki bir deniz ticareti uyuşmazlığında ilk iş, alacağın türünü ve güvencesini belirlemektir. Fatura, hizmet kaydı, liman ve kılavuzluk belgeleri, gemi sicil kaydı ile geminin sahip ve işleten bilgileri, hem arabuluculuk başvurusunda hem İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi’ndeki davada temel delil olur.
- Sözleşme veya sipariş belgesi, faturalar ve teslim tutanakları (tedarik, römorkaj, kılavuzluk).
- Geminin adı, IMO numarası, bayrağı, maliki, kiracısı ve işleteni hakkında bilgiler.
- Gemi sicil kaydı ve varsa gemi ipoteği bilgileri (söküm amaçlı satışlarda özellikle).
- Çatma veya kurtarma olayında jurnal kayıtları, fotoğraflar, tanık kaptan ve personel bilgileri.
- Alacağın doğduğu tarihi gösteren belgeler: md. 1326’daki bir yıllık sürenin takibi için.
- Sözleşmedeki uygulanacak hukuk, yetki ve tahkim şartları.
Aliağa’daki sanayi tesislerinde yaşanan iş kazaları ayrı bir sorumluluk rejimine tabidir ve Aliağa’da sanayi tesislerinde iş kazası sorumluluğu yazısında ele alınmıştır. Ticari uyuşmazlıklara ilişkin diğer konular ticaret hukuku çalışma alanı sayfasında yer alır; yazıyı hazırlayan Av. Muhammed Çakmak ticaret hukuku ve ticari alacakların tahsili alanlarında çalışmaktadır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aliağa’da gemilere hizmet veren firmalar, gemi sahipleri ve alacaklılar en çok yetkili mahkemeyi, gemi üzerindeki güvenceyi ve süreleri soruyor. Aşağıdaki cevaplar 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun deniz ticaretine ilişkin hükümlerine ve İzmir’deki ihtisas mahkemesi düzenine dayanan genel bilgilerdir; her dosyada sözleşme ve belgeler ayrıca incelenmelidir.
Aliağa'da bir gemiye verilen hizmetin bedeli için dava Aliağa Adliyesi'nde açılabilir mi?
Deniz ticaretinden doğan davalara İzmir ilinin tamamında HSK kararıyla görevlendirilen İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi bakar (HSK GK 06.10.2021/730). Bu nedenle dava Aliağa’daki asliye hukuk mahkemesinde değil, Konak’taki BAM ek hizmet binasında görev yapan bu mahkemede açılır.
Gemiye yakıt veren firma gemiye haciz koydurabilir mi?
Yakıt tedariki TTK md. 1352/1-l uyarınca deniz alacağıdır; ancak md. 1320’deki gemi alacaklısı hakkını doğurmaz. Bu nedenle ihtiyati haciz imkânı, borçlunun geminin maliki veya kiracısı olup olmadığına göre md. 1369 çerçevesinde değerlendirilir. Haciz anında gemi borçluya ait değilse haciz mümkün olmayabilir.
Çatma nedeniyle tazminat davası için ne kadar süre var?
Çatmaya dayanan her türlü tazminat istemi, çatmanın meydana geldiği günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar (TTK md. 1297/1). Donatanların birbirine karşı rücu hakları ise ödemenin yapıldığı tarihten başlayarak bir yılda zamanaşımına uğrar (md. 1297/2).
Söküme gidecek gemi üzerindeki ipotek ne olur?
Tamir kabul etmez hâle gelen Türk gemisinin sicilden silinmesi istendiğinde sicil memuru, tescilli ipotek alacaklılarını ilanla haberdar eder ve itiraz için süre verir. Süresinde yapılan itirazların yerinde görülmediğine dair mahkeme kararı kesinleşmeden kayıt silinmez (TTK md. 965/2).
Deniz ticareti alacağında arabuluculuğa gitmeden dava açılabilir mi?
Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabuluculuk dava şartıdır (TTK md. 5/A). Arabulucuya başvurmadan açılan bu tür davalar usulden reddedilir. İhtiyati haciz gibi geçici hukuki koruma talepleri ise arabuluculuktan önce de istenebilir.
Acente, gemi adına yaptığı masrafları kimden ister?
Geminin maliki adına veya hesabına yapılan harcamalar ile acente ücretleri TTK md. 1352/1-p ve 1352/1-s uyarınca deniz alacağıdır. Talep, acentelik ilişkisinin kurulduğu donatana veya işletene yöneltilir. Bu alacaklar md. 1320 kapsamında gemi alacaklısı hakkı doğurmadığından, güvence için sözleşmeye teminat hükmü konulması önem taşır.
Gemi alacaklısı hakkı ne kadar süre korunur?
TTK md. 1320/1’in (a) ilâ (e) bentlerindeki alacakların verdiği rehin hakkı, alacağın doğduğu tarihten itibaren bir yıl sonunda düşer. Bu süre dolmadan gemi ihtiyaten haczedilir ve sonuçta cebri icra yoluyla satılırsa rehin korunur (md. 1326/1). Alacak düşmez, yalnızca rehin güvencesi kaybolur.
Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- HSK Genel Kurulu 06.10.2021 tarihli ve 730 sayılı karar, RG 08.10.2021/31622
- Gemi Geri Dönüşüm Tesislerinin Yetkilendirilmesi Hakkında Yönetmelik, RG 22.06.2026/33288
- ÇSGB İş Teftiş Kurulu, Gemi Söküm İşyerlerinde İSG Teftiş Projesi 2 Raporu (2007)
- İzmir Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu 2025 Faaliyet Raporu
İlgili yazılar
- Bayındır'da Çiçekçilik ve Ticari Alacak
- Selçuk'ta Turizm İşletmeciliği Uyuşmazlıkları
- Aval ve Kefalet Arasındaki Fark
- Bonoda Zorunlu Unsurların Eksikliği
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Muhammed Çakmak, Avukat
Çalışma alanları: Bankacılık ve Finans Hukuku, Faktoring Hukuku, İcra ve İflas Hukuku, Ticaret Hukuku, Ticari Alacakların Tahsili





