Makale · 14.11.2026

Tapu İptal ve Tescil Davası Hangi Hallerde Açılır

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Anahtar teslimiyle sonuçlanan taşınmaz satışı: tapu iptal ve tescil davası hangi hallerde açılır

Tapu iptal ve tescil davası, tapu kütüğünde görünen malik ile gerçek hak sahibinin birbirinden ayrıldığı her durumda başvurulan temel yoldur. Kanundaki dayanağı 4721 s. TMK md. 1025 olup, yolsuz bir tescil yüzünden aynî hakkı zedelenen kişi tapu sicilinin düzeltilmesini mahkemeden isteyebilir.

Ancak “yolsuz tescil” tek bir olay değildir. Satışı yapan kişinin ayırt etme gücünün bulunmaması, hile veya korkutma, vekilin yetkisini kötüye kullanması, sahte vekâletname, inançlı işlem, aile konutunun eşin rızası olmadan devri gibi birbirinden çok farklı sebepler aynı davaya götürür. Her sebebin süresi, ispat yükü ve delil düzeni farklıdır. Aşağıda bu sebepleri tek tek ve bir tablo hâlinde ele alıyoruz.

Önemli Çıkarımlar

  • Tapu iptal ve tescil davasının genel dayanağı TMK md. 1025’tir: geçerli bir hukuki sebebe dayanmayan tescil yolsuzdur (TMK md. 1024/2).
  • Hata, aldatma ve korkutmada sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirme süresi öğrenmeden itibaren 1 yıldır (6098 s. TBK md. 39).
  • Ehliyetsizlik, sahtecilik ve vekâletin kötüye kullanılmasına dayalı davalarda kural olarak işlemez; kadastro tespitleri için TMK dışındaki 10 yıllık özel süre ayrıca kontrol edilir.
  • Tapuya iyiniyetle güvenerek hak kazanan üçüncü kişi korunur (TMK md. 1023); bu durumda istem çoğu zaman tazminata döner.
  • Davada taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (6100 s. HMK md. 12) ve görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Tapu İptal ve Tescil Davası Hangi Hallerde Açılır?

Tapu iptal ve tescil davası, bir aynî hak yolsuz olarak tescil edildiğinde, terkin edildiğinde veya değiştirildiğinde açılır (TMK md. 1025). TMK md. 1024/2’ye göre bağlayıcı olmayan bir hukuki işleme dayanan ya da hukuki sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur. Kısacası tapudaki kaydın arkasındaki işlem geçersizse veya hiç yoksa dava yolu açıktır.

Yolsuz tescil ne demektir?

Tapu memuru önündeki resmî senet şekil olarak kusursuz görünebilir. Sorun, o senedin dayandığı iradededir. Satıcı imzayı atarken ayırt etme gücüne sahip değilse, imza sahte bir vekâletnameyle atılmışsa veya alıcı ile vekil satıcıyı zarara uğratmak için anlaşmışsa, tescil “bağlayıcı olmayan bir işleme” dayanır. TMK md. 706 ve 6098 s. TBK md. 237 taşınmaz devrinde resmî şekli zorunlu tutar; resmî şeklin varlığı ise işlemin geçerli olduğu anlamına gelmez.

Davayı kim açar, kime karşı açılır?

Davacı, aynî hakkı zedelenen kişidir: önceki malik, onun mirasçıları, bazı durumlarda eş veya önalım hakkı sahibi. Davalı ise tapuda malik görünen kişidir. Taşınmaz el değiştirmişse son malik de davaya dahil edilmelidir; aksi hâlde verilen hüküm tapuda uygulanamaz. Elbirliği mülkiyetinde mirasçılardan biri, TMK md. 702 uyarınca topluluğa giren hakların korunmasını isteyerek tescilin tüm mirasçılar adına yapılmasını talep edebilir.

Masada imzalanan belge: tapu devrinde resmî senet ve iradenin geçerliliği

Tapu İptal Sebepleri Tabloda: Dayanak, Süre ve İspat

Tapu iptal sebeplerinin her biri farklı bir kanun maddesine, farklı bir süreye ve farklı bir ispat yüküne bağlıdır. Örneğin hile ve korkutmada 1 yıllık bildirim süresi (TBK md. 39) kaçırılırsa sözleşme onanmış sayılır; ehliyetsizlikte ise kural olarak süre sınırı yoktur. Aşağıdaki tablo, dava stratejisini kurarken ilk bakılacak çerçevedir.

Sebep Dayanak Süre İspat
Ayırt etme gücünün yokluğu (ehliyetsizlik) TMK md. 13, 15, 1024 Kural olarak süreye bağlı değil Sağlık kayıtları, Adli Tıp raporu, tanık
Hata (yanılma) TBK md. 30-35, 39 Öğrenmeden itibaren 1 yıl Yanılmanın esaslı olduğu, yazılı belge ve tanık
Aldatma (hile) TBK md. 36, 39 Öğrenmeden itibaren 1 yıl Hileli davranış, yazışmalar, tanık
Korkutma (ikrah) TBK md. 37-39 Korkutmanın etkisi kalktıktan itibaren 1 yıl Tehdit kayıtları, şikâyet dosyası, tanık
Aşırı yararlanma (gabin) TBK md. 28 1 yıl, her hâlde sözleşmeden itibaren 5 yıl Bedel ile rayiç değer farkı, zor durum
Vekâletin kötüye kullanılması TBK md. 506, TMK md. 1024 Kural olarak süreye bağlı değil Satış bedeli, alıcı ile vekil ilişkisi, banka kayıtları
Sahte vekâletname veya kimlik TMK md. 1024/2, 1007 Kural olarak süreye bağlı değil Ceza dosyası, imza ve kimlik incelemesi
İnançlı işlem TBK md. 19 ve genel hükümler Kişisel hakka dayanır; zamanaşımı somut olaya göre değerlendirilir Kural olarak yazılı delil
Aile konutunun rızasız devri TMK md. 194 Kural olarak süreye bağlı değil Aile konutu niteliği, rıza yokluğu, alıcının kötüniyeti

Ehliyetsizlik ve İrade Bozukluğunda Dava Nasıl Kurulur?

Ehliyetsizlikte dava, satış anında devredenin ayırt etme gücünden yoksun olduğu iddiasına dayanır; TMK md. 15’e göre ayırt etme gücü bulunmayan kişinin fiilleri hukuki sonuç doğurmaz. Hata, aldatma ve korkutmada ise işlem baştan hükümsüz değildir: mağdur, TBK md. 39’daki 1 yıllık süre içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmelidir.

Ayırt etme gücü yokluğunda tapu iptali

Uygulamada en sık görülen tablo, ileri yaşta ve ağır hastalığı bulunan bir kişinin taşınmazını devretmesidir. Mahkeme, devir tarihindeki zihinsel durumu tespit için hastane kayıtlarını getirtir ve dosyayı çoğunlukla Adli Tıp Kurumuna gönderir. Satış tarihinden kısa süre sonra verilmiş bir vasi atanması kararı güçlü bir delildir, fakat tek başına yeterli değildir. Kişi hakkında vesayet kararı bulunmasa da ayırt etme gücünün yokluğu ispatlanabilir.

Hata, hile ve ikrah hallerinde 1 yıllık süre

TBK md. 39 uyarınca yanılma veya aldatmayı öğrenen ya da korkutmanın etkisi ortadan kalkan taraf, 1 yıl içinde bildirimde bulunmaz veya verdiğini geri istemezse sözleşmeyi onamış sayılır. Bu nedenle bildirimin noter kanalıyla yapılması ve tarihinin belgelenmesi önemlidir. Aldatma veya korkutmada sözleşme onanmış sayılsa bile tazminat hakkı saklı kalır. Aşırı yararlanmada (TBK md. 28) ise 1 yıllık sürenin yanında sözleşmeden itibaren 5 yıllık mutlak bir sınır da vardır.

Vekâletin Kötüye Kullanılması ve Sahtecilikte Ne Olur?

Vekil, TBK md. 506 uyarınca işi vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yürütmek zorundadır. Vekil taşınmazı çok düşük bedelle kendi yakınına veya anlaştığı bir alıcıya devrederse, alıcının bu durumu bilmesi hâlinde TMK md. 1024 gereğince tescile dayanamaz. Sahte vekâletnamede ise ortada hiç geçerli bir irade yoktur.

Vekaletin kötüye kullanılması nasıl ispatlanır?

Davacı iki şeyi göstermelidir: vekilin vekâlet verenin menfaatine aykırı davrandığını ve alıcının bunu bildiğini ya da bilmesi gerektiğini. Satış bedelinin rayiç değerin çok altında kalması, bedelin vekâlet verene hiç ödenmemesi, alıcının vekilin eşi, çocuğu veya ortağı olması ve satıştan kısa süre sonra yapılan yeni devirler, Yargıtay uygulamasında “el ve işbirliği” değerlendirmesinde ağırlık taşıyan olgulardır. Vekâletnamenin kapsamı ve sınırları bu noktada ilk incelenecek belgedir.

Sahte vekaletname veya kimlikle yapılan satış

Sahte vekâletname, taklit kimlik ya da başkasının yerine geçen bir kişiyle yapılan satışta tescil hukuki sebepten yoksundur. Bu dosyalarda ceza soruşturması ve resmî belgede sahtecilik suçu süreci, hukuk davasının delillerini de besler. Taşınmaz iyiniyetli bir üçüncü kişiye geçmişse ve iade mümkün değilse, tapu sicilinin tutulmasından doğan zarardan Devlet TMK md. 1007 uyarınca sorumludur; bu dava tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde görülür.

Maket ev el değiştiriyor: inançlı işlem ve muvazaa iddiasında taşınmaz devri

İnançlı İşlem ve Muris Muvazaası Arasındaki Fark Nedir?

İnançlı işlemde taşınmaz, gerçekte malik olarak kalmak isteyen kişi tarafından, örneğin borç güvencesi veya geçici bir amaç için başkasına devredilir ve sonradan geri verilmesi kararlaştırılır. Muris muvazaasında ise miras bırakan, mirasçıdan mal kaçırmak için bağışı satış gibi gösterir. TBK md. 19 gerçek iradeyi esas alır, fakat iki davanın ispat kuralları farklıdır.

İnançlı işlem iddiasında yazılı delil şartı

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında inançlı işlem iddiası, kural olarak yazılı delille (inanç sözleşmesi, borç senedi, yazılı taahhüt) ispatlanmalıdır. Tanıkla ispat ancak yazılı delil başlangıcı bulunan hâllerde mümkündür. Bu nedenle “taşınmazı güvenip kardeşimin üzerine yaptım” diyen kişinin, devirden önce ya da sonra imzalanmış bir belge, ödeme dekontu veya yazışma bulması davanın kaderini belirler.

Muris muvazaasında ise mirasçı, miras bırakanın gerçek amacını tanık dahil her türlü delille ispatlayabilir. Bu konuyu ayrı yazımızda işliyoruz: muris muvazaası ve mirastan mal kaçırma iddiası. nedeniyle açılan davanın zamanaşımı ve ispat ayrıntıları ise muris muvazaasına dayalı tapu iptali yazısında yer alıyor.

Kat Karşılığı, Önalım ve Ortaklık İlişkilerinde Tescil Davası

Tapu iptal ve tescil talebi yalnızca geçersiz satışlarda değil, bir sözleşmeden veya kanundan doğan tescil hakkının yerine getirilmediği hâllerde de gündeme gelir. TMK md. 716’ya göre mülkiyetin kendi adına tescilini istemek konusunda kişisel hakkı bulunan kişi, malik kaçınırsa hâkimden mülkiyetin hükmen geçirilmesini isteyebilir.

Kat karşılığı inşaatta tescil talebi

Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi, taşınmaz devrini amaçladığı için resmî şekle tabidir; uygulamada noterde düzenleme şeklinde yapılır. Yüklenici edimini yerine getirdiği hâlde arsa sahibi payları devretmezse yüklenici tescil davası açabilir. Tersine, yüklenici inşaatı bırakmışsa arsa sahibi sözleşmeden dönerek devrettiği payların iptalini ve kendi adına tescilini isteyebilir. Gecikme ve boyutunu kat karşılığı sözleşmede gecikme ve cezai şart yazısında ayrıca anlattık.

Önalım davası ve paylı mülkiyet

Paylı mülkiyette bir paydaş payını üçüncü kişiye sattığında diğer paydaşın önalım hakkı doğar. 7571 s. Kanunla değişen TMK md. 734 uyarınca dava alıcıya karşı açılır, payın rayiç bedeli hâkimce belirlenir ve hak sahibi bu bedeli verilen kesin süre içinde yatırmazsa adına tescile karar verilemez. Süreler ve depo usulü için önalım (şufa) davasında süre ve bedelin yatırılması yazısına bakılabilir.

Aile Konutu Eşin Rızası Olmadan Satılırsa Tapu İptal Edilir mi?

TMK md. 194’e göre eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadıkça aile konutunu devredemez ve üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rıza alınmadan yapılan devirde malik olmayan eş, tapu iptal ve tescil davası açarak konutun eski malik adına yeniden tescilini isteyebilir. Alıcının iyiniyeti ise tapudaki şerhe göre farklı değerlendirilir.

Aile konutu şerhi ve alıcının iyiniyeti

Malik olmayan eş, TMK md. 194/3 uyarınca tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini isteyebilir. Şerh varsa alıcı konutun niteliğini bilmediğini ileri süremez. Şerh yoksa mahkeme, alıcının konutun aile konutu olduğunu bilip bilmediğini veya bilmesi gerekip gerekmediğini araştırır; aynı apartmanda oturan bir komşu ile şehir dışından gelen bir yatırımcının durumu farklı değerlendirilir. Ayrıntılar için aile konutu şerhi ve eşin rızası yazısına bakılabilir.

Belgeleri inceleyen iki kişi: tapu iptal davası öncesi kayıt ve delil hazırlığı

Tapu İptal Davasında Süre, Mahkeme ve İyiniyetli Üçüncü Kişi

Yolsuz tescile dayanan tapu iptal ve tescil davası kural olarak zamanaşımına tabi değildir; istisnalar irade bozukluğundaki 1 yıllık süre ve kadastro tespitine karşı 3402 s. Kanun md. 12/3’teki 10 yıllık hak düşürücü süredir. Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi (HMK md. 2), yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir (HMK md. 12).

Kadastro tespitinde 10 yıllık süre

3402 s. Kadastro Kanunu md. 12/3 uyarınca tutanakların kesinleştiği tarihten itibaren 10 yıl geçtikten sonra, kadastrodan önceki hukuki sebeplere dayanarak itiraz edilemez ve dava açılamaz. Yani yolsuzluk kadastro öncesine dayanıyorsa süre ayrıca hesaplanmalıdır. Kadastrodan sonra yapılan satışlar bu sürenin dışındadır. Kayıt düzeltme ile iptal davası arasındaki farkı tapu kayıt düzeltme ve cins tashihi yazısında ele aldık.

Kesin yetki, harç ve dava değeri

HMK md. 12/1 uyarınca taşınmaz üzerindeki aynî hakka ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir; taraflar başka bir yer kararlaştıramaz. Dava değeri kural olarak taşınmazın dava tarihindeki değeridir ve nispi harç bu değer üzerinden hesaplanır; yaklaşık tutarı dava harcı hesaplama aracı ile görebilirsiniz. Taşınmaz İzmir’deyse hangi adliyenin yetkili olduğunu İzmir’de tapu iptali davasının işleyişi yazısında ayrıca anlattık.

İyiniyetli üçüncü kişi ve tazminat

TMK md. 1023 uyarınca tapu kütüğüne iyiniyetle güvenerek mülkiyet kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunur. Örneğin vekilin kötüye kullandığı taşınmaz, durumu bilmeyen dördüncü bir kişiye satılmışsa, davacı artık tapuyu geri alamayabilir ve istemini kötüniyetli taraflara karşı tazminata çevirmek zorunda kalır. TMK md. 1025 bu tazminat istemlerini açıkça saklı tutar.

Dava Açmadan Önce Hangi Belgeler Toplanmalı?

Dava açılmadan önce tapu kaydı, işlemin dayanağı olan resmî senet ve devir zinciri eksiksiz çıkarılmalıdır. Taşınmaz dava sürerken yeniden satılırsa TMK md. 1023 devreye girebileceği için, HMK md. 389 uyarınca istenmesi ve kararın tapu kütüğüne şerh edilmesi (TMK md. 1010) çoğu dosyada ilk adımdır.

  • Güncel tapu kaydı ve geriye dönük tedavül kayıtları (malikler zinciri).
  • Tapu müdürlüğündeki işlem dosyası: resmî senet, vekâletname, kimlik ve fotoğraf kayıtları.
  • Ehliyetsizlik iddiasında hastane ve ilaç kayıtları, varsa vesayet dosyası.
  • Satış bedelinin ödendiğini veya ödenmediğini gösteren banka hareketleri.
  • İnançlı işlemde yazılı belge; hile veya korkutmada noter ihtarı ve yazışmalar.
  • Taşınmazın değerini gösteren emsal satışlar (dava değeri ve harç için).

İhtiyati tedbirde iki haftalık süre tuzağı

Dava açılmadan önce tedbir kararı alınmışsa, HMK md. 397/1 uyarınca kararın uygulanmasının talep edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas dava açılmalı ve dava açıldığına ilişkin evrak tedbiri uygulayan memura ibraz edilmelidir. Aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar. Tedbir ile ." aria-label="ihtiyati haciz — tanım">ihtiyati haciz arasındaki farkı ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir farkı yazısında bulabilirsiniz. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir; gayrimenkul uyuşmazlıklarındaki çalışma alanımız için gayrimenkul hukuku sayfamıza ve Av. Yahya Köse profiline göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Tapu iptal ve tescil davası, sebebine göre çok farklı sürelere ve delillere bağlı olduğu için okuyucularımız en çok sürenin ne zaman dolduğunu, kimlerin dava açabileceğini ve taşınmaz başkasına satılmışsa ne olacağını soruyor. Aşağıdaki kısa cevaplar 4721 s. TMK ve 6098 s. TBK hükümlerine dayanmaktadır.

Tapu iptal davası için zamanaşımı var mı?

Yolsuz tescile dayanan davalar kural olarak zamanaşımına tabi değildir. Ancak hata, aldatma ve korkutmada TBK md. 39’daki 1 yıllık bildirim süresi, aşırı yararlanmada TBK md. 28’deki 1 ve 5 yıllık süreler, kadastro tespitlerine karşı da 3402 s. Kanun md. 12/3’teki 10 yıllık süre uygulanır.

Babam hastayken tapuyu devretti, mirasçı olarak dava açabilir miyim?

Evet. Devir tarihinde ayırt etme gücünün bulunmadığı ispatlanırsa işlem TMK md. 15 uyarınca hukuki sonuç doğurmaz. Mirasçılar, sağlık kayıtları ve Adli Tıp raporuyla tapu iptal ve tescil davası açabilir; tescil tüm mirasçılar adına istenir.

Taşınmaz üçüncü kişiye satıldıysa tapu geri alınabilir mi?

Üçüncü kişi yolsuzluğu biliyor veya bilmesi gerekiyorsa tapu ondan da geri alınabilir (TMK md. 1024). Tapuya iyiniyetle güvenmişse kazanımı korunur (TMK md. 1023) ve davacının istemi kural olarak kötüniyetli taraflara karşı tazminata döner.

Tapu iptal davası hangi mahkemede açılır?

Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK md. 2). Yetkili mahkeme ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir ve bu yetki HMK md. 12 uyarınca kesindir; taraflar sözleşmeyle başka bir yer seçemez.

Tapu iptal davasında arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Yolsuz tescile dayanan tapu iptal ve tescil davası, 6325 s. Kanun md. 18/B’de sayılan listesinde yer almaz. Ancak uyuşmazlık kat mülkiyeti, ortaklığın giderilmesi veya komşuluk hukukundan doğuyorsa dava şartı arabuluculuk ayrıca kontrol edilmelidir.

Vekâletname ile düşük bedelle yapılan satış iptal edilir mi?

Bedelin rayiç değerin çok altında olması tek başına yeterli değildir. Vekilin vekâlet verenin menfaatine aykırı davrandığı ve alıcının bunu bildiği veya bilmesi gerektiği ispatlanırsa satış TMK md. 1024 uyarınca alıcıya karşı ileri sürülebilir ve tapu iptal edilebilir.

Dava sürerken taşınmazın satılması nasıl önlenir?

HMK md. 389 uyarınca ihtiyati tedbir istenir ve karar TMK md. 1010 gereğince tapu kütüğüne şerh edilir. Şerh, sonradan hak kazananlara karşı ileri sürülebilir. Dava öncesi alınan tedbirde iki haftalık dava açma süresine dikkat edilmelidir.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: Av. Yahya Köse, Avukat
Çalışma alanları: İcra ve İflas Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Kira ve Hukuku, Ceza Hukuku, Uyuşmazlık Çözümü, Önleyici Hukuk