Makale · 15.11.2026

Menemen’de Tarım Arazisi Satışı ve Bölünme

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Menemen'de tarım arazisi satışı öncesi havadan görülen yeşil tarla parselleri

Menemen’de tarım arazisi satışı, ilk bakışta tapuda yapılan sıradan bir alım satım gibi görünse de, Menemen Ovası’nın büyük ova koruma alanı olması ve 5403 sayılı Kanundaki bölünme yasakları nedeniyle çoğu zaman ek izin ve kontroller gerektirir. Özellikle “hisseli tarla” ya da “bağ evi yapılabilir arsa” diye pazarlanan küçük paylar, alıcıyı tapuda işlem yapılamaması, ceza veya yıkım riskiyle karşı karşıya bırakabilir.

Bu yazı, Menemen’de tarım arazisi alacak ya da satacak kişinin bilmesi gereken kuralları satış ve bölünme açısından ele alır. Mirasla gelen tarım arazisinin paylaşılması ve ehil mirasçıya devir ayrı yazılarda anlatıldığı için burada yalnızca bağlantı olarak verilmiştir.

Önemli Çıkarımlar

  • 5403 s. Kanun md. 8 uyarınca tarım arazileri Bakanlıkça belirlenen asgari büyüklüklerin altında ifraz edilemez, hisselendirilemez; pay ve paydaş sayısı artırılamaz.
  • Tarım arazilerinde ifraz, hisselendirme, pay temliki ve paylı mülkiyete dönüştürme gibi işlemler Bakanlığın izniyle yapılır (md. 8/B).
  • Menemen için yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü sulu arazide 55, kuru arazide 135, dikili arazide 10, örtü altında 3 dekardır (5403 s. K. Ek-1 liste).
  • Büyük ova koruma alanlarında tarım arazileri amacı dışında kullanılamaz (md. 14); izinsiz kullanımda metrekare başına öngörülen idari para cezası iki katı uygulanır (md. 21).
  • Paydaşın payını üçüncü kişiye satmasında diğer paydaşların önalım hakkı, satışın bildiriminden itibaren 3 ay ve her hâlde satıştan itibaren 1 yıl içinde kullanılır (TMK md. 733).

Menemen’de Tarım Arazisi Satışı Neden Ayrı Kurallara Tabidir?

Menemen’de tarım arazisi satışı, 5403 s. Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile sınırlandırılmıştır. Kanunun md. 8’i asgari tarımsal arazi büyüklüğünü mutlak, marjinal ve özel ürün arazilerinde 2 hektar, dikili arazilerde 0,5 hektar, örtü altında 0,3 hektardan küçük olamayacak şekilde belirler ve bu büyüklüğe ulaşan araziyi bölünemez eşya sayar.

Menemen için ikinci bir katman daha vardır. 2016/9620 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenen ve 21.01.2017 tarihli Resmî Gazete‘de yayımlanan büyük ova koruma alanları arasında Menemen (Gediz) Ovası da yer alır. 5403 s. Kanun md. 14’e göre büyük ovalardaki tarım arazileri, kurul görüşü ve Bakanlık izniyle verilen sınırlı istisnalar dışında hiçbir surette amacı dışında kullanılamaz. Bu iki kural birlikte, Menemen’deki tarla alım satımında hem parselin bölünmesini hem de üzerindeki kullanımı sınırlar.

Menemen için yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü

5403 s. Kanuna ekli (1) sayılı listede Menemen için yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü sulu arazide 55 dekar, kuru arazide 135 dekar, dikili arazide 10 dekar ve örtü altı arazide 3 dekar olarak gösterilir. Md. 8/A uyarınca tarımsal araziler bu büyüklüklerin altında ifraz edilemez ve bölünemez; bu nitelik tapu kütüğüne şerh edilmek üzere Bakanlıkça tapu müdürlüğüne bildirilir. Bu nedenle satın alınacak parselin tapu kaydında böyle bir şerhin olup olmadığına bakmak ilk adımdır.

Arazi türü (Menemen) Yeter gelirli büyüklük Kanuni asgari büyüklük alt sınırı
Sulu arazi 55 dekar Mutlak/özel ürün/marjinal arazide 2 hektar (20 dekar)
Kuru arazi 135 dekar Mutlak/özel ürün/marjinal arazide 2 hektar (20 dekar)
Dikili arazi (bağ, bahçe, zeytinlik) 10 dekar 0,5 hektar (5 dekar)
Örtü altı (sera) 3 dekar 0,3 hektar (3 dekar)

Tablodaki asgari büyüklükler kanundaki alt sınırlardır; Bakanlık bunları günün koşullarına göre artırabilir (md. 8). Satıştan önce parselin hangi sınıfa girdiği ve güncel sınırların ne olduğu, tarım ve orman müdürlüğünden yazılı olarak öğrenilmelidir.

Yolun iki yanında hasat edilmiş tarlalar ve tarla içindeki küçük yapılar

Hisseli Tarla Satışı Menemen’de Yapılabilir mi?

Asgari büyüklüğün altında kalan bir tarım arazisinde pay ve paydaş sayısını artıran bir satış yapılamaz. 5403 s. Kanun md. 8 açıkça “hisselendirilemez” ve “pay ve paydaş adedi artırılamaz” der; md. 8/B ise pay temliki dâhil bu işlemlerin Bakanlığın iznine bağlı olduğunu düzenler.

Uygulamada bu, Menemen Tapu Müdürlüğünde tarım arazisinden pay satışı istendiğinde, işlemin tarım ve orman müdürlüğünün görüşü alınmadan tamamlanmaması anlamına gelir. Mevcut bir paydaşa satış, paydaş sayısını artırmadığı için farklı değerlendirilebilir; ancak dışarıdan yeni bir kişiye küçük bir pay satılması, paydaş sayısını artırdığı için kural olarak izin almaz. İzmir’deki tapu müdürlüklerinin işleyişi İzmir’de tapu müdürlükleri ve randevu süreci yazımızda anlatılıyor.

Uygulamada en sık görülen sorun, alıcının bedelin tamamını veya büyük kısmını kapora olarak ödedikten sonra tapuda işlemin izin yokluğu nedeniyle yapılamamasıdır. Bu durumda alıcı, sözleşmeye ve genel hükümlere göre ödediğini geri istemek zorunda kalır ve satıcının ödeme gücüne bağımlı hâle gelir. Güvenli yol, izin yazısı alınmadan bedel ödememek ve ödemeyi tapudaki resmî senet işlemiyle eşzamanlı yapmaktır.

Kooperatif yoluyla tarla edinimi yasaklandı mı?

Evet, 2026’da önemli bir değişiklik yapıldı. 11.06.2026 tarihli 7584 s. Kanunla 5403 s. Kanun md. 8’e eklenen fıkraya göre, 1163 s. Kooperatifler Kanununa tabi kooperatifler, imar planlarında tarımsal niteliği korunacak alanlar ile plan dışında kalan ve bu Kanuna tabi alanlardaki taşınmazlar üzerinde mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinemez. Tarımsal amaçlı faaliyet gösteren kooperatiflerin edinimi ise Bakanlık iznine tabidir. Bu değişiklik, kooperatif üyeliği üzerinden tarlanın fiilen paylaştırılması yöntemini de kapatmaktadır.

Tarla Satışında Hangi Şekil Şartı Aranır?

Taşınmaz satışı resmî şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz (6098 s. TBK md. 237/1). 4721 s. Türk Medeni Kanunu md. 706/1 de taşınmaz mülkiyetini devir amacı taşıyan sözleşmelerin geçerliliğini resmî şekle bağlar. Tapu müdürlüğünde yapılan resmî senet ya da noterde düzenlenen satış vaadi sözleşmesi bu şartı karşılar.

Kırsal bölgelerde hâlâ sık görülen “senetle tarla satışı”, yani köyde muhtar veya tanık önünde imzalanan adi yazılı satış belgesi, mülkiyeti geçirmez. Alıcı, ödediği bedeli sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri isteyebilir; ancak tarlanın tapusunu bu belgeye dayanarak alamaz. Üstelik satış vaadi noterde yapılsa bile, 5403 s. Kanundaki bölünme yasağı ortadan kalkmaz: yasağa aykırı bir vaadin tapuda tescili istenemez.

Bağ evi yapılabilir diye satılan tarlanın riski nedir?

Menemen Ovası’nda tarla üzerinde izinsiz yapı veya tarım dışı kullanım, 5403 s. Kanun md. 21/a uyarınca valilikçe durdurulur. Bu bentte, 7584 s. Kanunla yapılan değişiklikten sonra arazi sahibine veya araziyi bozana, en az bin Türk lirası olmak üzere kullanılan alanın her metrekaresi için 2.500 Türk lirası idari para cezası öngörülür ve büyük ova koruma alanlarında bu ceza iki katı uygulanır. İzin alınmaz veya izin verilmezse yapıların yıkılması için iki ay süre verilir. Bu yükü satış sonrasında alıcı taşır.

Ağaç sıralarıyla çevrili, bölünmemiş geniş bir tarım parselinin kuşbakışı görüntüsü

Paydaşlardan Biri Payını Satarsa Önalım Hakkı Nasıl Kullanılır?

Paylı mülkiyette bir paydaş payını üçüncü kişiye satarsa diğer paydaşlar önalım hakkını kullanabilir (TMK md. 732). 7571 s. Kanunla yapılan değişiklikten sonra bu hak, satışın hak sahibine noter aracılığıyla bildirildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde satıştan itibaren bir yıl geçmekle düşer (md. 733).

Tarım arazilerinde ayrıca komşu önalım hakkı bulunuyordu; ancak bu hak 2020’de 7255 s. Kanunla yürürlükten kaldırıldı. Bugün Menemen’deki bir tarla için önalım hakkı kural olarak yalnızca aynı parseldeki paydaşlara aittir. Önalım davası alıcıya karşı açılır; TMK md. 734/2 uyarınca payın rayiç bedeli hâkim tarafından belirlenir ve hak sahibi bu bedel ile alıcıya düşen tapu giderlerini verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır.

Önalım davasında 2027 değişikliğine dikkat

Mevzuat bilgi sistemindeki güncel metne göre Anayasa Mahkemesi, TMK md. 734’ün rayiç bedele ilişkin ikinci fıkrasını 16.07.2026 tarihli kararla iptal etmiş ve iptalin 06.08.2027’de yürürlüğe gireceğini belirtmiştir. Bu tarihe kadar mevcut kural uygulanır; sonrasında yasa koyucunun yapacağı düzenleme izlenmelidir. Ayrıca 25.12.2025’ten önce yapılan satışlarda eski iki yıllık üst süre korunur. Ayrıntılar için İzmir’de önalım davası süreci ve önalım hakkı ve bedelin depo edilmesi yazılarımıza bakılabilir.

Durum Kural Dayanak
Paydaşın payını yabancıya satması Diğer paydaşların önalım hakkı doğar TMK md. 732
Bildirimden 3 ay, her hâlde satıştan 1 yıl TMK md. 733 (7571)
Bedel Rayiç bedel hâkimce belirlenir; kesin sürede yatırılır TMK md. 734/2 (iptal 06.08.2027’de yürürlüğe girer)
Tarım arazisinde komşu önalımı 2020’de kaldırıldı 5403 s. K. md. 8/İ (ilgili fıkra 7255 ile mülga)
Cebri artırma ve 2886 s. K. satışları Önalım kullanılamaz TMK md. 733/1

Paydaşlar Anlaşamazsa Tarla Nasıl Bölünür?

Paydaşlardan biri, diğerleri istemese de ortaklığın giderilmesini isteyebilir; bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür (6100 s. HMK md. 4/1-b). Dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 s. HUAK md. 18/B/1-b). Taşınmaz davalarında taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK md. 12).

Tarım arazisinde ortaklığın giderilmesinin özelliği şudur: mahkeme aynen taksime karar verirse oluşacak parseller asgari büyüklüğün altına düşecekse, 5403 s. Kanun md. 8 nedeniyle aynen bölme yapılamaz ve ortaklık satış yoluyla giderilir. Bölme mümkün görünse bile md. 8/B uyarınca Bakanlığın izni gerekir. Bu nedenle “tarlayı bölüp herkes kendi payını alsın” beklentisi Menemen Ovası’ndaki küçük parsellerde çoğu zaman gerçekleşmez. Genel kurallar ortaklığın giderilmesinde aynen taksim ve satış yazımızda, İzmir’deki usul ise İzmir’de ortaklığın giderilmesi davası yazımızda anlatılıyor.

Menemen’deki tarla davası hangi mahkemede görülür?

Menemen’in kendi adliyesi vardır ve Menemen Adliyesi bünyesinde asliye hukuk ve sulh hukuk mahkemeleri bulunur. Menemen sınırları içindeki bir tarla için ortaklığın giderilmesi davası Menemen sulh hukuk mahkemesinde, önalım veya davası ise taşınmazın bulunduğu yer kuralı gereği Menemen asliye hukuk mahkemesinde açılır. Menemen Adliyesinin genel yapısı ve büyük ova bağlamı Menemen’de dava süreci yazımızda yer alıyor.

Dar şeritler hâlinde ekilmiş tarım arazileri ve aralarındaki sulama kanalı

Mirasla Gelen Tarlanın Satışında Ne Değişir?

Mirasa konu tarım arazilerinde mülkiyetin bir mirasçıya, aile ortaklığına, mirasçıların kuracağı limited şirkete veya üçüncü kişiye devri esastır ve mirasçılar anlaşırsa devir işlemleri mirasın açılmasından itibaren bir yıl içinde tamamlanır (5403 s. K. md. 8/B, 8/C). Mirasçılar tarlayı üçüncü kişiye satmaya karar verirse, satış yine md. 8’deki bölünme yasağına tabidir.

Bir yıllık süre içinde anlaşma sağlanamaz ve dava açılmazsa Bakanlık md. 8/Ç uyarınca dava açabilir. Ehil mirasçının belirlenmesi ve devir bedeli İzmir’de ehil mirasçı yazımızda, ilçe düzeyindeki bölünme uygulaması ise Ödemiş ve Tire’de tarım arazisinin mirasla bölünmesi yazımızda ele alınıyor. Zeytinlik niteliğindeki arazilerdeki ek sınırlamalar için Seferihisar’da zeytinlik ve tarım arazisi yazısına bakılabilir.

Menemen’de Tarla Almadan Önce Neler Kontrol Edilmeli?

Satış öncesinde tapu kaydı, arazinin niteliği ve büyük ova sınırları birlikte incelenmelidir. 5403 s. Kanun md. 8/A uyarınca bölünemezlik şerhi tapu kütüğünde yer alabildiğinden, tapu kaydının şerhler sütunu ilk bakılacak yerdir; Menemen’deki tapu işlemleri TKGM İzmir Bölge Müdürlüğüne bağlı Menemen Tapu Müdürlüğünde yürür.

  • Güncel tapu kaydı: malik veya paydaşlar, pay oranları, şerhler ve beyanlar (bölünemezlik, ipotek, ). Kayıttaki şerhlerin anlamı için tapu kaydındaki şerhler yazısı yol gösterir.
  • Arazinin sınıfı (mutlak, dikili, örtü altı vb.) ve asgari büyüklük bilgisi için tarım ve orman müdürlüğünden yazı.
  • Parselin büyük ova koruma alanı ve imar planı içinde kalıp kalmadığı.
  • Pay satışında diğer paydaşların kimliği ve önalım riskini azaltmak için yazılı feragat veya vazgeçme beyanı (TMK md. 733).
  • Arazi üzerinde yapı varsa izin belgeleri; izin yoksa md. 21 kapsamındaki ceza ve yıkım riski.
  • Satışın tapuda resmî senetle yapılacağının sözleşmede açıkça yazılması; tapu harcının paylaşımı için tapu harcı kim öder yazısı ve tapu harcı hesaplama aracı.

Menemen’deki bir tarla için doğru yol, arazinin sınıfı, pay yapısı ve büyük ova sınırlarına göre değişir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Gayrimenkul alanındaki diğer içerikler gayrimenkul hukuku sayfamızda; bu alanda çalışan avukatımız Av. Yahya Köse hakkında bilgi ise ekip sayfamızda yer alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Menemen’de tarla almak veya satmak isteyenlerin en sık sorduğu konular hisseli satış, köyde senetle yapılan satışlar, ova arazisine yapı yapılması, önalım süresi, ortaklığın giderilmesi ve kooperatif modelidir. Aşağıdaki cevaplar genel bilgi niteliğindedir; arazinin sınıfı ve tapu kaydı sonucu değiştirebilir. Bu nedenle cevaplar, tapu kaydıyla birlikte okunmalıdır.

Menemen'de 5 dönümlük hisseli tarla alınabilir mi?

Asgari tarımsal arazi büyüklüğünün altında kalan bir arazide yeni paydaş eklenmesi 5403 s. Kanun md. 8 uyarınca yasaktır. Pay satışı Bakanlık iznine tabidir (md. 8/B); izin çıkmazsa tapuda işlem yapılamaz. Satın almadan önce tarım ve orman müdürlüğünün yazılı görüşü alınmalıdır.

Köyde senetle aldığım tarlanın tapusunu alabilir miyim?

Adi yazılı belgeyle yapılan tarla satışı TBK md. 237/1 ve TMK md. 706/1 uyarınca geçersizdir ve mülkiyeti geçirmez. Ödenen bedel sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebilir. Tapuda tescil için resmî şekilde yapılmış bir satış veya noterde düzenlenmiş satış vaadi gerekir.

Menemen Ovası'ndaki tarlaya ev yapılabilir mi?

Menemen Ovası büyük ova koruma alanıdır ve 5403 s. Kanun md. 14 uyarınca buradaki tarım arazileri amacı dışında kullanılamaz. Yalnızca kurul görüşü ve Bakanlık izniyle tarımsal amaçlı yapılara izin verilebilir. İzinsiz yapıda metrekare başına idari para cezası iki katı uygulanır.

Paydaş payını sattıysa önalım davası için ne kadar sürem var?

TMK md. 733 uyarınca önalım hakkı, satışın noter aracılığıyla bildirildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde satıştan itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. 25.12.2025’ten önceki satışlarda eski iki yıllık üst süre uygulanır.

Komşu tarla sahibinin önalım hakkı var mı?

Hayır. Tarım arazilerinde komşu önalım hakkı 2020’de 7255 s. Kanunla kaldırılmıştır. Bugün yasal önalım hakkı yalnızca aynı taşınmazdaki paydaşlara aittir. Sözleşmeyle kurulup tapuya şerh edilen önalım hakkı ise ayrıca değerlendirilir (TMK md. 735).

Ortaklığın giderilmesi davasında tarla parçalara bölünür mü?

Parçalar asgari tarımsal arazi büyüklüğünün altına düşecekse 5403 s. Kanun md. 8 nedeniyle aynen bölme yapılamaz ve ortaklık satış yoluyla giderilir. Dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve öncesinde arabuluculuğa başvurmak zorunludur (HUAK md. 18/B).

Kooperatif üyeliğiyle tarla payı almak hâlâ mümkün mü?

7584 s. Kanunla 2026’da 5403 s. Kanun md. 8’e eklenen fıkra uyarınca kooperatifler, tarımsal niteliği korunacak alanlarda ve Kanuna tabi alanlarda taşınmaz mülkiyeti ve sınırlı ayni hak edinemez. Tarımsal amaçlı kooperatiflerin edinimi ise Bakanlık iznine bağlıdır.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: Av. Yahya Köse, Avukat
Çalışma alanları: İcra ve İflas Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Kira ve Hukuku, Ceza Hukuku, Uyuşmazlık Çözümü, Önleyici Hukuk