Makale · 14.11.2026

Geçit Hakkı Davası: Şartları ve İşleyişi

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Orman içinde göl kıyısında ev: genel yola bağlantısı olmayan taşınmazda geçit hakkı davası

Geçit hakkı davası, taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli yolu bulunmayan malikin, komşu taşınmaz üzerinden bedel karşılığında bir geçit kurulmasını mahkemeden istediği davadır. Hukuki dayanağı 4721 s. Türk Medeni Kanunu md. 747’deki zorunlu geçit hükmüdür. Uygulamada en çok tarım arazilerinde, ifraz sonrası arka parsellerde ve imar yolu henüz açılmamış bölgelerde karşımıza çıkar.

Dava, yalnızca “yolum yok” demekle kazanılmaz: zorunluluğun gerçek olması, geçidin doğru komşudan istenmesi, güzergâhın iki tarafın menfaatine göre belirlenmesi ve tam bedelin ödenmesi gerekir. Bu yazı şartları ve davanın adım adım işleyişini ele alır.

Önemli Çıkarımlar

  • Zorunlu geçit yalnızca taşınmaz malikine tanınır ve tam bir bedel karşılığında kurulur (4721 s. TMK md. 747/1).
  • Geçit önce önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşudan, sonra en az zarar görecek olandan istenir (md. 747/2).
  • Dava, yüklü taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır (6100 s. HMK md. 12/2); görevli mahkeme asliye hukuktur.
  • Geçit TMK’nın komşu hakkı bölümünde düzenlendiğinden, dava öncesi başvurusu ihtiyatlı bir adımdır (6325 s. HUAK md. 18/B/1-ç).
  • Kurulan geçit irtifak olarak tapuya tescil edilir; yararı kalmazsa terkini istenebilir (TMK md. 785).

Geçit Hakkı Davası Hangi Şartlarla Açılır?

Geçit hakkı davası için 4721 s. TMK md. 747/1 üç temel şart arar: davacının taşınmaz maliki olması, taşınmazın genel yola çıkmak için yeterli geçidinin bulunmaması ve geçidin tam bir bedel karşılığında istenmesi. Aynı maddenin ikinci fıkrası, hangi komşudan isteneceğini ve geçidin iki tarafın menfaati gözetilerek belirleneceğini düzenler.

Hükmün güncel metni Türk Medeni Kanunu’nda “Komşu hakkı” başlığı altında yer alır. Zorunluluk kavramı dar yorumlanır: daha kısa veya daha konforlu bir yol istemek zorunluluk sayılmaz. Mevcut yol taşınmazın amacına uygun kullanımını engelleyecek kadar yetersizse, örneğin tarım aracının veya itfaiyenin geçemeyeceği bir patika ise zorunluluk kabul edilebilir.

Şart Dayanak Mahkemenin baktığı nokta
Davacının taşınmaz maliki olması 4721 s. TMK md. 747/1 Tapu kaydı; kiracı veya kullanıcı bu davayı açamaz
Genel yola çıkış için yeterli geçidin bulunmaması 4721 s. TMK md. 747/1 Hiç yol olmaması veya mevcut yolun ihtiyacı karşılamaması
Tam bir bedelin ödenmesi 4721 s. TMK md. 747/1 Yüklü taşınmazda doğan değer kaybı, hesabı
Doğru komşunun seçilmesi 4721 s. TMK md. 747/2 Önce önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşu, sonra en az zarar görecek olan
İki tarafın menfaatinin dengelenmesi 4721 s. TMK md. 747/2 Güzergâh, genişlik, kullanım biçimi

Zorunlu geçit kimden istenir?

Davacı geçidi dilediği komşudan isteyemez. 4721 s. TMK md. 747/2 uyarınca geçit önce, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşudan istenir. Örneğin büyük bir tarla ifraz edilip yola cepheli kısmı satılmışsa, arkada kalan parselin geçidi kural olarak o satılan parsel üzerinden kurulur. Böyle bir bağlantı yoksa en az zarar görecek komşu tercih edilir.

Malikin kendi eylemiyle yolsuz kalması

Malik, yola çıkışı sağlayan kendi parselini satarak veya üzerine yapı yaparak geçidi kendisi kapatmışsa, mahkeme zorunluluğun kaynağını sorgular. 4721 s. TMK md. 2’deki dürüstlük kuralı gereği kendi davranışıyla yolsuz kalan malikin talebi, en azından güzergâh seçiminde aleyhine değerlendirilebilir. Bu nedenle parsel satışından veya ifrazdan önce yol bağlantısının tapuda irtifakla güvenceye alınması önerilir.

Toprak zemine yol döşeyen işçiler; zorunlu geçit kurulduktan sonra yol yapımı

Geçit Hakkı Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Zorunlu geçit, malvarlığına ilişkin bir dava olduğundan 6100 s. HMK md. 2 uyarınca asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından md. 12/2, irtifak haklarına ilişkin davaların üzerinde irtifak kurulan taşınmazın, yani yüklü taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılacağını düzenler. Birden fazla taşınmaz varsa md. 12/3 birlikte açma imkânı tanır.

Geçit kurulacak taşınmaz paylı veya elbirliği mülkiyetindeyse, bütün paydaşların ya da mirasçıların davada yer alması gerekir; aksi hâlde hüküm tapuya uygulanamaz. Dava dilekçesine güncel tapu kayıtları, kadastro paftası veya uydu görüntüsü ve varsa imar durum belgesi eklenmelidir. Kayıtların doğruluğu konusunda şüphe varsa tapu kayıt düzeltme ve cins tashihi yolu da gündeme gelebilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu görev ve yetki kurallarının tam metnini içerir.

Geçit hakkında arabuluculuk

6325 s. HUAK md. 18/B/1-ç, “komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda” dava açılmadan önce arabulucuya başvurmayı yapar. Zorunlu geçit TMK’da md. 737-750 arasındaki “Komşu hakkı” bölümünde düzenlenmiştir. Bu nedenle geçit davalarının bu kapsamda kaldığı görüşü güçlüdür; uygulamadaki tereddütler karşısında dava öncesi arabuluculuk son tutanağının alınması, davanın usulden reddi riskini ortadan kaldırır. Anlaşma olursa md. 18/B/3 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınır. Başvuru süreci için arabuluculuk bürosu başvurusu yazımıza bakılabilir.

Geçit Davası Adım Adım Nasıl İşler?

Geçit davasının merkezinde vardır. Mahkeme, 6100 s. HMK kapsamında fen bilirkişisi ve değer biçme konusunda uzman bilirkişilerle birlikte taşınmaza gider; mevcut yolları, alternatif güzergâhları ve komşu taşınmazların kullanım biçimini yerinde inceler. Davanın süresi büyük ölçüde keşif ve rapor aşamasına bağlıdır.

  1. Ön hazırlık: Tapu, kadastro paftası, imar durumu ve olası güzergâhlar belirlenir; arabuluculuk başvurusu yapılır.
  2. Dava dilekçesi: Davacının taşınmazı, istenen geçidin geçeceği taşınmazlar ve önerilen güzergâh açıklanır; bütün malikler davalı gösterilir.
  3. Keşif: Mahkeme bilirkişilerle taşınmazda inceleme yapar; tanıklar dinlenebilir.
  4. Bilirkişi raporu: Fen bilirkişisi alternatif güzergâhları krokiyle gösterir; değer bilirkişisi her güzergâh için bedeli hesaplar.
  5. Raporlara itiraz: Taraflar güzergâh, genişlik ve bedel konusunda itiraz eder.
  6. Hüküm: Mahkeme güzergâhı, genişliği ve bedeli belirler; bedelin ödenmesi veya depo edilmesi koşuluyla tescile karar verir.

Keşif ve bilirkişi incelemesinin uygulamadaki işleyişi keşif ve bilirkişi incelemesi yazımızda, rapora karşı hakların kullanımı ise bilirkişi raporuna itiraz rehberinde anlatılmıştır.

Davalı malik hangi itirazları yapabilir?

Davalı malik çoğunlukla üç noktada savunma yapar. Birincisi, zorunluluğun bulunmadığı; davacının başka bir komşu üzerinden veya mevcut bir yoldan genel yola çıkabildiğidir. İkincisi, geçidin yanlış komşudan istendiği; ifraz veya önceki satış ilişkisi nedeniyle başka bir parselin yükü taşıması gerektiğidir. Üçüncüsü ise önerilen güzergâhın taşınmazı bölerek değerini düşürdüğü ve bedelin eksik hesaplandığıdır. Bu itirazların keşif sırasında yerinde gösterilmesi ve alternatif güzergâh önerisiyle desteklenmesi etkili olur.

Cetvelle plan çizen el; fen bilirkişisi geçit güzergâhını krokiyle gösterir

Geçidin Güzergâhı ve Genişliği Nasıl Belirlenir?

4721 s. TMK md. 747/2 son cümlesi, zorunlu geçidin iki tarafın menfaati gözetilerek belirleneceğini söyler. Mahkeme, davacının ihtiyacını karşılayan en kısa ve en az zarar veren güzergâhı arar; yüklü taşınmazı ortadan bölen, bina veya ağaçlık alanın içinden geçen güzergâhlar mümkün olduğunca tercih edilmez.

Genişlik, taşınmazın kullanım amacına göre belirlenir. Tarım arazisinde traktör ve biçerdöver geçişi, konut parselinde araç ve acil durum araçlarının ulaşımı dikkate alınır. Geçidin yaya, hayvan veya araç geçidi olarak mı kurulacağı hükümde açıkça yazılmalıdır; aksi hâlde ileride kullanım biçimi yeniden tartışma konusu olur.

Bu örnek temsilidir: Arka parselde zeytinlik sahibi bir malik, iki komşudan birinin bahçesinin ortasından geçen dört metrelik yol ister. Bilirkişi, diğer komşunun sınırı boyunca ilerleyen üç metrelik güzergâhın traktör geçişine yettiğini ve daha az zarar verdiğini raporlar. Mahkeme bu durumda talep edilen güzergâh yerine sınır boyundaki güzergâhı tercih edebilir.

İmar planındaki yolun etkisi

Taşınmaz imar planı içindeyse mahkeme, plan yolunun bulunup bulunmadığını ve fiilen açılıp açılmadığını belediyeden sorar. Planda yol öngörülmüşse, geçidin bu güzergâhla uyumlu kurulması veya plan yolu açılana kadar sınırlı tutulması gündeme gelebilir. İmar planı değişikliklerinin geçit ihtiyacını etkilediği dosyalarda imar planı değişikliğine karşı dava seçeneği de ayrıca değerlendirilir.

Geçit Bedeli Nasıl Hesaplanır?

Zorunlu geçit, 4721 s. TMK md. 747/1 gereği ancak “tam bir bedel” karşılığında kurulur. Bedel, geçidin kapladığı alanın değeri ile geçit nedeniyle yüklü taşınmazın geri kalan kısmında doğan değer kaybını kapsar. Hesap, keşif tarihindeki rayiç değerler üzerinden değer bilirkişisince yapılır.

Geçit bedeli ve ödeme biçimi

Uygulamada mahkeme, belirlenen bedelin davalı malike ödenmesine veya onun adına depo edilmesine hükmeder ve tescili bu koşula bağlar. Yüklü taşınmazın üzerinde ağaç, ekili ürün veya yapı varsa bunların değeri ayrıca hesaba katılır. Bedelin düşük belirlendiğini düşünen malik, raporu ayrıntılı gerekçeyle eleştirmeli ve emsal satış değerleri sunmalıdır. Dava giderleri hakkında ön bilgi için dava harcı hesaplama aracı kullanılabilir.

Kalemle teknik çizim yapan el; geçit bedeli ve güzergâh hesabının hazırlanması

Geçit Hakkı Tapuya Nasıl İşlenir?

4721 s. TMK md. 780 uyarınca irtifak hakkının kurulması için tapu kütüğüne tescil şarttır. Zorunlu geçit hükmü kesinleştikten ve bedel ödendikten sonra, geçit yüklü taşınmazın sayfasına irtifak olarak, yararlanan taşınmazın sayfasına ise lehine hak olarak işlenir. Bu tescil, taşınmaz el değiştirse bile geçidin korunmasını sağlar.

Geçit hakkının tescili

Mahkeme kararında geçidin güzergâhı, kroki ve ölçüleriyle gösterilmelidir; tapu müdürlüğü krokisiz bir hükmü uygulamakta güçlük çeker. Kanundan doğrudan doğan bazı geçit hakları ise md. 748/3 uyarınca tescil edilmeksizin doğar; bunlardan sürekli nitelikte olanlar beyanlar sütununda gösterilir. Tapudaki irtifak ve beyanların anlamı tapu kaydındaki şerhler başlığında ayrıca ele alınacaktır.

Geçit Davası Hangi Durumlarla Karıştırılmamalı?

Her yol uyuşmazlığı zorunlu geçit davası değildir. Yıllardır kullanılan bir yolun komşu tarafından kapatılması, tapuda kayıtlı bir irtifakın engellenmesi veya geçici çalışma için komşu araziye girme ihtiyacı farklı hukuki yollara tabidir. 4721 s. TMK md. 748, geçici girme ve tarla yolu gibi geçitleri özel kanun ve yerel âdete bırakır.

Sorun Uygun yol Görevli mahkeme ve dayanak
Yolu hiç olmayan veya yetersiz yolu olan arsa Zorunlu geçit hakkı davası Asliye hukuk, 4721 s. TMK md. 747
Yıllardır kullanılan yolun komşu tarafından kapatılması Zilyetliğin korunması veya elatmanın önlenmesi Sadece zilyetliğin korunmasında sulh hukuk (HMK md. 4/1-c)
Tapuda kayıtlı geçit irtifakının engellenmesi İrtifak hakkına dayalı elatmanın önlenmesi Asliye hukuk, 4721 s. TMK md. 786
Komşu arazide geçici çalışma gereksinimi Geçici girme hakkı Özel kanun ve yerel âdet, 4721 s. TMK md. 748
Su, elektrik veya doğalgaz hattı geçirilmesi Mecra geçirme hakkı Asliye hukuk, 4721 s. TMK md. 744

Doğru yolun seçilmesi süreyi doğrudan etkiler. Zilyetliğin korunması davası daha hızlı bir koruma sağlayabilirken, kalıcı bir hak ancak zorunlu geçit veya tapulu irtifak ile elde edilir. İki yolun birlikte kullanılması da mümkündür.

Geçit Hakkı Ne Zaman Sona Erer?

Zorunlu geçit sonsuza kadar sürmez. 4721 s. TMK md. 785 uyarınca lehine irtifak kurulan taşınmaz için hakkın hiçbir yararı kalmamışsa yüklü taşınmazın maliki terkini isteyebilir; çok az yarar sağlayan irtifak ise bedel karşılığında kısmen veya tamamen terkin edilebilir. Terkin de dava yoluyla istenir.

Geçit hakkının kaldırılması

En tipik örnek, imar uygulamasıyla taşınmazın yeni açılan bir yola cephe kazanmasıdır. Bu durumda zorunluluk ortadan kalktığından yüklü taşınmaz maliki terkin davası açabilir. Yararlanan malik ise md. 786 uyarınca hakkını yüklü taşınmaza en az zarar verecek biçimde kullanmak zorundadır; geçidi genişletmek veya amacı dışında kullanmak yeni bir uyuşmazlık doğurur.

Masa başında planları inceleyen ekip; geçit kararının tapuya uygulanması hazırlığı

Dava Açmadan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Geçit davasında hazırlık, keşif gününün verimini belirler. 6100 s. HMK md. 12/2 uyarınca dava yüklü taşınmazın bulunduğu yerde açılacağından, o yerin tapu ve kadastro kayıtlarına erişim önceden planlanmalıdır. Aşağıdaki liste hem davacı hem davalı malik için kullanılabilir ve keşif öncesi eksikleri görmeyi kolaylaştırır.

  • Davacı ve komşu taşınmazların güncel tapu kayıtları ile paydaş listeleri.
  • Kadastro paftası, uydu görüntüsü ve mevcut yolların fotoğrafları.
  • Belediyeden alınmış imar durum belgesi ve plan yolu bilgisi.
  • Parselin ifraz veya satış geçmişini gösteren tapu arşiv kayıtları.
  • Önerilen güzergâhın kabaca çizildiği kroki ve kullanım ihtiyacını gösteren belgeler (tarımsal faaliyet, yapı ruhsatı).
  • Arabuluculuk son tutanağı.

Komşuluk ilişkisinden doğan diğer uyuşmazlıklar için su sızıntısında komşu sorumluluğu yazısına, paylı taşınmazların paylaşılması için ortaklığın giderilmesi rehberine bakılabilir; tapu iptali gerektiren mülkiyet uyuşmazlıkları ise tapu iptali ve tescil davası sürecinde anlatılmıştır.

Taşınmaz uyuşmazlıklarındaki genel çalışma alanımız gayrimenkul hukuku uzmanlık sayfasında yer alır; geçit ve komşuluk dosyalarını Av. Yahya Köse’nin profilinde belirtilen çalışma alanları çerçevesinde değerlendiriyoruz. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Geçit hakkı davalarında en sık sorulan konular, davayı kimin açabileceği, sürecin uzunluğu, ödenecek bedel ve imar planıyla ilişkidir. Aşağıdaki kısa yanıtlar TMK md. 747-748, 779-786 ve HMK hükümlerine dayanır; her taşınmazın yol, pay ve imar durumu ayrıca keşifte yerinde incelenmelidir.

Kiracı geçit hakkı davası açabilir mi?

Hayır. 4721 s. TMK md. 747 zorunlu geçidi taşınmaz malikine tanır. Kiracı veya kullanıcı, malikin dava açmasını isteyebilir; kendi adına zorunlu geçit kurulmasını talep edemez. Mevcut kullanımı engellenen zilyet ise zilyetliğin korunmasına yönelik yollara başvurabilir.

Geçit hakkı davası ne kadar sürer?

Süre, keşif tarihine, bilirkişi raporlarının sayısına ve itirazlara göre değişir. Birden fazla güzergâhın incelendiği, çok sayıda paydaşın bulunduğu dosyalar daha uzun sürer. Arabuluculuk aşamasında anlaşma sağlanırsa dava hiç açılmadan geçit kurulabilir.

Komşum yıllardır kullandığım yolu kapattı, geçit davası mı açmalıyım?

Önce yolun hukuki niteliği belirlenmelidir. Tapuda kayıtlı bir irtifak varsa elatmanın önlenmesi, yalnızca fiilî kullanım varsa zilyetliğin korunması davası daha hızlı sonuç verebilir. Kalıcı bir hak elde etmek için ise zorunlu geçit davası ayrıca açılabilir.

Geçit için ödenen bedel bir defa mı ödenir?

Kural olarak evet. Mahkeme geçit nedeniyle yüklü taşınmazda doğan değer kaybını ve geçidin kapladığı alanın değerini tek seferde hesaplar ve tescili bedelin ödenmesine veya depo edilmesine bağlar. Taraflar arabuluculukta farklı bir ödeme biçiminde de anlaşabilir.

İmar yolu varsa yine de geçit istenebilir mi?

Plan yolu fiilen açılmış ve taşınmaz bu yola bağlanabiliyorsa zorunluluk kalmaz. Yol yalnızca planda görünüyor ve uygulanmamışsa mahkeme durumu belediyeden araştırır; geçidin plan yoluyla uyumlu ve geçici nitelikte kurulması gündeme gelebilir.

Geçit kurulan taşınmaz satılırsa hak devam eder mi?

Evet. Zorunlu geçit irtifak olarak tapuya tescil edildiğinde taşınmaza bağlı bir hak hâline gelir ve yüklü taşınmazın yeni malikine karşı da ileri sürülebilir. Bu nedenle hükmün kesinleşmesinden sonra tescilin gecikmeden yaptırılması önemlidir.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: Av. Yahya Köse, Avukat
Çalışma alanları: İcra ve İflas Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Kira ve Hukuku, Ceza Hukuku, Uyuşmazlık Çözümü, Önleyici Hukuk