
Zimmet ve görevi kötüye kullanma, kamu görevlilerinin görevle bağlantılı fiillerinde en sık karıştırılan iki suçtur. Biri beş yıldan on iki yıla kadar hapis cezası gerektirip ağır ceza mahkemesinde görülürken, diğeri altı aydan iki yıla kadar hapis öngörür ve soruşturulması çoğu zaman idarenin iznine bağlıdır. Hangi suçun oluştuğu; cezayı, mahkemeyi, soruşturma usulünü ve memuriyetin geleceğini birlikte belirler.
Bu yazıda iki suçun unsurlarını yan yana koyuyor, ayrımı belirleyen ölçütleri tablo hâlinde gösteriyoruz. Kamu görevlisi olmayan kişilerde aynı fiilin güveni kötüye kullanmaya, banka çalışanlarında ise Bankacılık Kanunu’ndaki zimmete dönüştüğünü de açıklıyoruz.
Önemli Çıkarımlar
- Zimmet (5237 s. TCK md. 247) görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilen malı kendi veya başkasının zimmetine geçiren kamu görevlisinin suçudur; ceza 5 – 12 yıl hapistir.
- Görevi kötüye kullanma (TCK md. 257) ikincil (tamamlayıcı) bir suçtur: fiil kanunda ayrıca suç olarak tanımlanmışsa, örneğin zimmet varsa, md. 257 uygulanmaz.
- Zimmette 4483 s. Kanun uyarınca soruşturma izni aranmaz (3628 s. K. md. 17); görevi kötüye kullanmada memurlar için kural olarak izin gerekir.
- Zimmette etkin pişmanlık oranları sabittir: soruşturmadan önce üçte iki, kovuşturmadan önce yarı, hükümden önce üçte bir oranında ceza indirilir (TCK md. 248).
- Zimmetten mahkûmiyet, süresine bakılmaksızın Devlet memurluğuna engel suçlar arasındadır (657 s. DMK md. 48/A-5).
Zimmet ve Görevi Kötüye Kullanma Arasındaki Temel Fark Nedir?
Zimmet ve görevi kötüye kullanma arasındaki temel fark, fiilin konusu ve kastın yöneldiği şeydir. TCK md. 247/1 uyarınca zimmette kamu görevlisi, görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı mal edinir. Md. 257’de ise bir mal edinme yoktur; görevin gereklerine aykırı davranış vardır.
Basit bir formülle ifade edersek: zimmette kamu görevlisi “emanet edilen malı kendi malı gibi kullanır”, görevi kötüye kullanmada ise “yetkisini kurala aykırı kullanır veya kullanmaz”. Vezneden aldığı tahsilatı kasaya yatırmayan memur zimmetten, tanıdığının başvurusunu sıra beklemeden sonuçlandıran ve böylece diğer başvuru sahiplerini mağdur eden memur ise görevi kötüye kullanmadan sorumlu tutulabilir.
| Ölçüt | Zimmet (TCK md. 247) | Görevi kötüye kullanma (TCK md. 257) |
|---|---|---|
| Fail | Kamu görevlisi | Kamu görevlisi |
| Suçun konusu | Görevi nedeniyle zilyetliği devredilen veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olunan mal | Belirli bir mal şart değil; görevin gereklerine aykırı işlem veya ihmal |
| Hareket | Malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçirmek | Görevin gereklerine aykırı hareket (257/1) veya ihmal ve gecikme (257/2) |
| Netice | Malın mal edinilmesi | Kişilerin mağduriyeti, kamunun zararı veya kişilere haksız menfaat sağlanması |
| Ceza | 5 – 12 yıl hapis | 257/1: 6 ay – 2 yıl; 257/2: 3 ay – 1 yıl hapis |
| Görevli mahkeme | Ağır ceza mahkemesi | Asliye ceza mahkemesi |
| Soruşturma izni | Aranmaz (3628 s. K. md. 17) | Memurlarda kural olarak aranır (4483 s. K. md. 2) |
| Uygulanmaz | Uygulanmaz |

Zimmet Suçunun Unsurları Nelerdir?
Zimmet için üç unsur birlikte aranır: failin TCK md. 6/1-c anlamında kamu görevlisi olması, malın zilyetliğinin ona görevi nedeniyle devredilmiş olması veya malın koruma ve gözetimiyle yükümlü bulunması ve malın failin ya da başkasının zimmetine geçirilmesi. Ceza beş yıldan on iki yıla kadar hapistir.
Kamu görevlisi kavramı geniştir
TCK md. 6/1-c, kamu görevlisini kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi olarak tanımlar. Kadrolu memurun yanında sözleşmeli personel, geçici görevli, muhtar veya seçilmiş belediye meclis üyesi de bu tanıma girebilir. Belirleyici olan statü değil, kamusal faaliyete katılmadır.
Mal ve zilyetlik bağı
Malın kamuya ait olması şart değildir; kamu görevlisine görevi nedeniyle teslim edilen özel kişiye ait para veya eşya da zimmetin konusu olabilir. Örneğin adliyede emanete alınan bir eşya veya icra dairesine yatırılan para bu kapsamdadır. Görevle ilgisi olmayan bir malın alınması ise zimmet değil, koşullarına göre hırsızlık veya güveni kötüye kullanma olarak değerlendirilir.
Zimmetin Nitelikli ve Hafif Hâlleri Nelerdir?
TCK md. 247/2 uyarınca zimmet, açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlarla işlenirse ceza yarı oranında artırılır. Md. 247/3’e göre mal geçici bir süre kullanılıp iade edilmek üzere alınmışsa ceza yarı oranına kadar indirilebilir. Md. 249 ise malın değerinin azlığında üçte birden yarıya kadar indirimi öngörür.
Hileli zimmet ile basit zimmet ayrımı
Hileli zimmette fail, eksikliği gizlemek için sahte makbuz düzenler, kayıtları değiştirir veya sayım tutanaklarını manipüle eder. Bu davranışların resmî belgede sahtecilik oluşturup oluşturmadığı da ayrıca değerlendirilir; bu konuda resmî belgede sahtecilik suçu yazımıza bakılabilir. Hile içermeyen, doğrudan kasadan para alma ise basit zimmettir.
Kullanma zimmeti
Veznedeki parayı birkaç günlüğüne kişisel ihtiyacı için kullanıp iade etmeyi planlayan kamu görevlisi, md. 247/3’teki kullanma zimmetinden yararlanabilir. İade niyetinin dosyadaki olgularla, örneğin kısa süre içinde paranın yerine konulmasıyla desteklenmesi gerekir. Paranın hiç iade edilmemesi bu hafifletici hâlin uygulanmasını zorlaştırır.

Görevi Kötüye Kullanma Suçu Ne Zaman Oluşur?
TCK md. 257/1 uyarınca kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan hâller dışında, görevinin gereklerine aykırı hareket ederek kişilerin mağduriyetine, kamunun zararına neden olan veya kişilere haksız menfaat sağlayan kamu görevlisi altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır. İhmal veya gecikme hâlinde md. 257/2 uyarınca ceza üç aydan bir yıla kadardır.
Görevi kötüye kullanmada ikincillik kuralı
Maddenin başındaki “kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan hâller dışında” ifadesi, görevi kötüye kullanmanın tamamlayıcı bir suç olduğunu gösterir. Fiil zimmet, irtikâp, rüşvet veya resmî belgede sahtecilik gibi özel bir suçu oluşturuyorsa md. 257 uygulanmaz. Bu nedenle soruşturmada önce fiilin özel bir suç tipine uyup uymadığı incelenir; uymuyorsa md. 257 gündeme gelir.
Görevin gereklerine aykırılık, mevzuatta yazılı bir yükümlülüğün ihlalini gerektirir. Sadece takdir yetkisinin kişinin aleyhine kullanılması veya hatalı bulunan bir idari işlem tek başına suç değildir; işlemin hukuka aykırılığı idari yargıda, örneğin iptal veya tam yargı davası yoluyla da tartışılabilir. Ceza yargılaması için ayrıca kastın ve mağduriyet, kamu zararı ya da haksız menfaat neticesinin ispatı gerekir.
Kamu Görevlisi Değilse Hangi Suç Oluşur?
Fail kamu görevlisi değilse aynı fiil zimmet oluşturmaz. Özel şirkette kendisine teslim edilen tahsilatı mal edinen çalışan, TCK md. 155/2 uyarınca hizmet ilişkisi nedeniyle nitelikli güveni kötüye kullanmadan sorumlu olabilir; ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Bu ayrımı güveni kötüye kullanma suçu ve alacak davası farkı yazısında ayrıca ele aldık.
Banka çalışanlarında zimmet
Banka yönetim kurulu üyeleri ve diğer banka mensupları kamu görevlisi olmasalar da 5411 s. Bankacılık Kanunu md. 160 kapsamında zimmet suçunun faili olabilir. Bu suçun cezası altı yıldan on iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır; fail ayrıca bankanın zararını tazmine mahkûm edilir. Hileli davranışla işlenmesi hâlinde ceza on iki yıldan az olamaz.
| Fail | Fiil | Uygulanacak hüküm | Ceza |
|---|---|---|---|
| Kamu görevlisi | Görevi nedeniyle kendisine devredilen malı mal edinme | TCK md. 247 | 5 – 12 yıl hapis |
| Banka mensubu | Görevi nedeniyle zilyetliğindeki parayı veya malı mal edinme | 5411 s. K. md. 160 | 6 – 12 yıl hapis ve adli para cezası |
| Özel sektör çalışanı | Hizmet ilişkisi gereği teslim edilen malı mal edinme | TCK md. 155/2 | 1 – 7 yıl hapis ve adli para cezası |
| Kamu görevlisi | Mal edinme yok, görevin gereklerine aykırı işlem | TCK md. 257/1 | 6 ay – 2 yıl hapis |
Soruşturma İzni Hangi Suçta Gerekir?
4483 s. Kanun md. 2 uyarınca memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlarda soruşturma için yetkili merciin izni gerekir. Ancak 3628 s. Kanun md. 17, zimmet, irtikâp ve rüşvet gibi suçlarda 4483 sayılı Kanunun uygulanmayacağını açıkça düzenler; bu suçlarda savcılık doğrudan soruşturma yapar.
Görevi kötüye kullanma iddiasında ise memur hakkında kural olarak kaymakam, vali veya kurumun en üst amiri gibi 4483 md. 3’te sayılan merciden soruşturma izni istenir. Merci, ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde, zorunlu hâllerde on beş gün uzatmayla karar verir (md. 7). İzin verilmesine veya verilmemesine karşı tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edilebilir; itirazları kural olarak bölge idare mahkemesi, bazı üst düzey görevliler için Danıştay inceler (md. 9).
Suç vasfının değişmesi ve izin
Uygulamada önemli bir tuzak şudur: şikâyet görevi kötüye kullanma olarak yapılmış ama olgular zimmete işaret ediyorsa izin gerekmez; tersine, zimmet iddiasıyla başlayan dosyada fiilin yalnız usulsüz işlem olduğu anlaşılırsa izin ihtiyacı doğabilir. 4483 md. 8 uyarınca suçun hukuki niteliğinin değişmesi tek başına yeniden izin alınmasını gerektirmez, ancak izin kapsamı dışındaki yeni fiiller için yeniden izin alınır.

Zimmette Etkin Pişmanlık Cezayı Nasıl Etkiler?
TCK md. 248 zimmete özgü bir etkin pişmanlık düzenler ve oranlar takdire bağlı değil, sabittir. Soruşturma başlamadan önce malın aynen iadesi veya zararın tamamen tazmini hâlinde ceza üçte iki, kovuşturma başlamadan önce gönüllü iade veya tazminde yarı, hükümden önce ise üçte bir oranında indirilir.
| İade veya tazmin zamanı | Ceza ne kadar indirilir? |
|---|---|
| Soruşturma başlamadan önce | Üçte iki (md. 248/1) |
| Soruşturma başladıktan sonra, iddianame kabul edilmeden önce (gönüllü) | Yarı (md. 248/2) |
| Kovuşturma başladıktan sonra, hükümden önce | Üçte bir (md. 248/2 son cümle) |
Bu hükmün genel malvarlığı suçlarındaki TCK md. 168’den farkı, “kadar” ifadesinin kullanılmamasıdır; şartlar varsa mahkeme belirtilen oranı uygulamak zorundadır. Görevi kötüye kullanmada ise kanunda özel bir etkin pişmanlık hükmü yoktur. Etkin pişmanlığın diğer suçlardaki görünümü için etkin pişmanlık hangi suçlarda uygulanır yazısına bakılabilir.
Mahkûmiyet Memuriyeti ve Adli Sicili Nasıl Etkiler?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu md. 48/A-5, zimmet, irtikâp ve rüşvet gibi suçlardan mahkûm olmamayı memurluğun genel şartı sayar; bu suçlarda cezanın süresine veya affa bakılmaz. Görevi kötüye kullanma bu listede yer almaz; bu suç bakımından ancak kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası şartı gündeme gelir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması () kararı, CMK md. 231/5 uyarınca kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder; zimmette HAGB için zararın tamamen giderilmesi ayrıca aranır. Şartlar için HAGB şartları yazımız incelenebilir. Ceza soruşturmasından bağımsız olarak disiplin süreci de yürür; 4483 md. 2 “disiplin hükümleri saklıdır” der. Disiplin cezasına karşı yollar için memur disiplin cezalarına itiraz yazısı yararlı olacaktır.
Temsili Olay: Aynı Kurumda İki Farklı Suç
Bu örnek temsilidir. Bir belediyenin tahsilat biriminde çalışan B, üç ay boyunca vatandaşlardan aldığı harçların bir kısmını kasaya yatırmaz ve eksikliği gizlemek için makbuz koçanlarında değişiklik yapar. Aynı birimin şefi C ise bir tanıdığının ruhsat başvurusunu, mevzuattaki sıra kuralına aykırı olarak diğer dosyalardan önce sonuçlandırır.
B hakkında soruşturma izni aranmaksızın hileli zimmet (md. 247/2) iddiasıyla ağır ceza mahkemesinde dava açılabilir; makbuzdaki değişiklik ayrıca sahtecilik yönünden incelenir. B’nin eksik tutarı soruşturma başlamadan önce yatırması md. 248/1 uyarınca cezanın üçte iki oranında indirilmesini sağlar. C için ise önce 4483 sayılı Kanun uyarınca izin alınır; sıra bekleyen başvuru sahiplerinin mağduriyeti ispatlanırsa md. 257/1 gündeme gelir. Şikâyet süreci için Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet süreci yazısına bakılabilir.
Savunma veya Şikâyet Öncesinde Neler Hazırlanmalı?
Zimmet ve görevi kötüye kullanma dosyalarında belirleyici deliller, görev tanımını gösteren belgeler ve malın kime, hangi işlemle teslim edildiğini gösteren kayıtlardır. Müfettiş raporları, sayım tutanakları ve muhasebe kayıtları dosyanın omurgasını oluşturur; kamu zararının hesaplandığı rapora itiraz imkânı da süresi içinde değerlendirilmelidir.
- Görev tanımı, yetki devri yazıları ve kişinin o tarihte hangi birimde çalıştığını gösteren belgeler.
- Para veya malın teslimini gösteren tutanak, makbuz ve sistem kayıtları ile kasa sayım tutanakları.
- İade veya tazmin yapıldıysa tarihini gösteren dekont; md. 248’deki oran bu tarihe göre belirlenir.
- Görevi kötüye kullanma iddiasında ihlal edildiği ileri sürülen mevzuat hükmü ve mağduriyet veya menfaatin somut kanıtı.
- Soruşturma izni kararı, tebliğ tarihi ve on günlük itiraz süresinin takibi.
Ceza hukuku alanındaki çalışmalar kapsamında Av. Yahya Köse tarafından hazırlanan bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanı için ağır ceza mahkemesinin baktığı suçlar yazısı incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kamu görevlilerinin yargılandığı dosyalarda en çok sorulanlar, zimmetin şikâyete bağlı olup olmadığı, süreleri, sözleşmeli personelin durumu ve soruşturma iznine itiraz yoludur. Aşağıdaki kısa cevaplar güncel kanun metinlerine dayanır; her dosyanın kendi delil durumuna ve sanığın konumuna göre farklı sonuç doğurabileceğini hatırlatırız.
Zimmet suçu şikâyete bağlı mıdır?
Hayır. Zimmet re’sen soruşturulan bir suçtur; şikâyetten vazgeçme dosyayı kapatmaz ve uzlaştırma uygulanmaz. İdarenin zararın karşılandığını bildirmesi yalnız TCK md. 248’deki etkin pişmanlık ve hüküm aşamasındaki değerlendirmeler bakımından önem taşır.
Görevi kötüye kullanma suçunda zamanaşımı kaç yıldır?
TCK md. 257/1’in üst sınırı iki yıl hapis olduğundan, TCK md. 66/1-e uyarınca dava zamanaşımı sekiz yıldır. Zimmette üst sınır on iki yıl olduğundan süre on beş yıldır (md. 66/1-d). Kesme ve durma sebepleri bu süreleri uzatabilir.
Sözleşmeli personel veya taşeron işçi zimmet suçunun faili olabilir mi?
TCK md. 6/1-c’deki tanım statüye değil, kamusal faaliyete katılmaya bakar. Sözleşmeli personel kamu görevlisi sayılabilir. Taşeron şirket işçisinin durumu ise yaptığı işin kamusal faaliyetin bir parçası olup olmadığına göre değerlendirilir; olmadığı kabul edilirse güveni kötüye kullanma gündeme gelir.
Soruşturma izni verilmemesine itiraz edilebilir mi?
Evet. 4483 s. Kanun md. 9 uyarınca soruşturma izni verilmemesine karşı Cumhuriyet başsavcılığı veya şikâyetçi, kararın tebliğinden itibaren on gün içinde itiraz edebilir. İtirazı kural olarak bölge idare mahkemesi, bazı üst düzey görevliler için Danıştay İkinci Dairesi inceler; verilen karar kesindir.
Zimmete geçirilen parayı vatandaş geri alabilir mi?
657 s. DMK md. 13 uyarınca Devlet dairelerine tevdi edilen veya bu dairelerce tahsil edilen para personel tarafından zimmete geçirilirse, bu miktar cezai takibatın sonucu beklenmeden Hazine tarafından hak sahibine ödenir. İdarenin sorumlu personele hakkı saklıdır.
Zimmet ile irtikâp arasındaki fark nedir?
Zimmette kamu görevlisi kendisine emanet edilen malı mal edinir. İrtikâpta (TCK md. 250) ise görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak bir kişiyi kendisine yarar sağlamaya icbar eder veya hileyle ikna eder. İrtikâpta mağdur bir kişidir ve menfaat ondan sağlanır.
Görevi kötüye kullanma suçunda hükmün açıklanması geri bırakılabilir mi?
Ceza altı aydan iki yıla kadar hapis olduğundan, CMK md. 231’deki şartlar varsa HAGB kararı verilebilir. Sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve varsa zararın tamamen giderilmesi aranır. Disiplin süreci bu karardan bağımsız yürür.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
- 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 5411 sayılı Bankacılık Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Bilişim Sistemine Girme Suçu
- Hırsızlık Suçunda Nitelikli Haller
- Mala Zarar Verme Suçu ve Tazmin
- Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçu
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Yahya Köse, Avukat
Çalışma alanları: İcra ve İflas Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Kira ve Hukuku, Ceza Hukuku, Uyuşmazlık Çözümü, Önleyici Hukuk





