
Meslek hastalığı tespiti, çalışanın yaptığı işin niteliği veya işin yürütüm şartları yüzünden hastalandığının Sosyal Güvenlik Kurumunca resmen kabul edilmesidir. Bu kabul olmadan SGK’nın sağladığı iş göremezlik hakları doğmaz, işverene karşı açılacak tazminat davası da sağlam bir zemine oturmaz. Akciğer hastalıkları, işitme kaybı, cilt hastalıkları ve kas iskelet sistemi rahatsızlıkları sık karşılaşılan örneklerdir.
İş kazasından farklı olarak meslek hastalığı yıllar içinde, sessizce gelişir. Bu yüzden asıl tartışma çoğu zaman tazminat miktarında değil, hastalığın işten kaynaklandığının ispatında yaşanır. Aşağıda tespit sürecini, itiraz ve dava yollarını, ardından işverenden istenebilecek tazminatı adım adım anlatıyoruz.
Önemli Çıkarımlar
- Meslek hastalığı, yetkili hastanenin sağlık kurulu raporu ve gerekirse işyeri denetim raporları incelenerek Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilir (5510 s. K. md. 14/2).
- İşveren, meslek hastalığını öğrendiği günden itibaren üç iş günü içinde SGK’ya bildirmek zorundadır; bildirmezse Kurumun masrafları ve ödenekleri kendisine edilir (md. 14/4).
- İşten ayrıldıktan sonra ortaya çıkan hastalıkta yönetmelikteki yükümlülük süresi aşılmışsa bile, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu onayıyla meslek hastalığı kabulü mümkündür (md. 14/3).
- Meslek hastalığından doğan tazminat ve tespit davalarında zorunlu yoktur (7036 s. K. md. 3/3), ancak SGK’ya karşı dava açmadan önce Kuruma başvuru şarttır (md. 4).
- Meslekte kazanma gücü kaybı en az %10 ise sürekli iş göremezlik geliri bağlanır (5510 s. K. md. 19); işverenden ayrıca maddi ve istenebilir.
Meslek Hastalığı Tespiti Nedir, İş Kazasından Farkı Ne?
Meslek hastalığı tespiti, 5510 s. K. md. 14/1’deki tanıma uyan bir hastalığın Kurum Sağlık Kurulunca resmen saptanmasıdır. Tanıma göre meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir.
İş kazası ile meslek hastalığı farkı
İş kazası ani bir olaydır; tarihi, saati ve yeri bellidir. Meslek hastalığında ise tek bir olay yoktur. Silika tozuna yıllarca maruz kalan bir taş işçisinin akciğerinde ya da gürültülü bir atölyede çalışan bir tezgâhtarın kulağında hasar yavaş yavaş birikir. Bu fark ispat yükünü değiştirir. İş kazasında olayın kendisi kanıtlanır; meslek hastalığında ise maruziyet ile hastalık arasındaki nedensellik bağı tıbben ortaya konmalıdır.
Meslek hastalıkları listesi ve yükümlülük süresi
Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı, 11.10.2008 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’nin ekindeki listede gruplar hâlinde sayılır. Listede her hastalık için bir yükümlülük süresi öngörülür. Bu süre, sigortalının riskli işten fiilen ayrılması ile hastalığın ortaya çıkması arasında geçebilecek en uzun süreyi ifade eder. Listede yer almayan bir hastalığın meslek hastalığı sayılıp sayılmayacağına ilişkin uyuşmazlıkları ise Kanun gereği Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu karara bağlar (md. 14 son fıkra).

SGK’da Tespit Süreci Hangi Adımlardan Oluşur?
5510 s. K. md. 14/2’ye göre meslek hastalığı, Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularının usulüne uygun sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgelerin, gerekli görülürse işyerindeki çalışma şartlarını gösteren denetim raporlarının incelenmesi sonucunda Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilir. Tek bir hekim raporu yeterli değildir.
Sağlık kurulu raporu nereden alınır?
Süreç genellikle işyeri hekiminin şüphesi ya da çalışanın şikâyetiyle başlar. Ardından SGK’nın meslek hastalığı tanısı koymaya yetkilendirdiği bir hastaneden sağlık kurulu raporu alınır. Raporun yalnızca tanıyı değil, hastalığın mesleki maruziyetle ilişkisini de tartışması önemlidir. Çalışma öyküsü, işyerinde kullanılan maddeler ve maruziyet süresi rapora ne kadar ayrıntılı yansırsa Kurumdaki inceleme o kadar sağlıklı ilerler.
İşyeri incelemesi ve denetim raporları
Kurum, gerekli gördüğünde işyerindeki çalışma şartlarını ve bunların tıbbi sonuçlarını gösteren denetim raporlarını ister. Bildirim üzerine Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları veya Bakanlık iş müfettişleri soruşturma yapabilir (md. 14/5). Ortam ölçüm sonuçları, gürültü ve toz ölçümleri, kişisel koruyucu donanım kayıtları bu aşamada belirleyici hâle gelir.
| Aşama | Kim yapar? | Dayanak | Pratik not |
|---|---|---|---|
| Şüphe ve ilk muayene | İşyeri hekimi veya uzman hekim | 6331 s. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki sağlık gözetimi | Periyodik muayene sonuçları saklanmalı |
| Sağlık kurulu raporu | SGK’nın yetkilendirdiği hastane | 5510 s. K. md. 14/2-a | Rapor maruziyet öyküsünü içermeli |
| İşyeri incelemesi | SGK denetim memuru veya iş müfettişi | 5510 s. K. md. 14/2-b ve 14/5 | Ortam ölçümleri ve KKD kayıtları istenir |
| Karar | Kurum Sağlık Kurulu | 5510 s. K. md. 14/2 | Kayıp oranı ayrıca md. 19’a göre belirlenir |
| İtiraz | Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu | 5510 s. K. md. 95 | Yeni tıbbi belgeler eklenmeli |
İşveren Meslek Hastalığını Ne Zaman Bildirmelidir?
5510 s. K. md. 14/4-a uyarınca işveren, sigortalının meslek hastalığına tutulduğunu öğrendiği veya bu durum kendisine bildirildiği günden başlayarak üç iş günü içinde iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle Kuruma bildirim yapmak zorundadır. Bildirmeyen işverene, Kurumun yaptığı masraflar ve ödenen geçici iş göremezlik ödenekleri rücu edilir.
İşveren bildirim yapmazsa çalışan ne yapabilir?
Uygulamada bazı işverenler, hastalığın işten kaynaklandığını kabul etmiş görünmemek için bildirimi geciktirir. Çalışanın bu durumda beklemesi gerekmez. Sağlık kurulu raporu ve tıbbi belgelerle doğrudan SGK il müdürlüğüne başvurulabilir. Bildirimin yapılmadığını gösteren yazışmaları saklamak, ileride hem Kurumun rücu talebinde hem de tazminat davasında işverenin özen borcunu tartışmak için işe yarar.
İşten Ayrıldıktan Sonra Ortaya Çıkan Hastalık Sayılır mı?
Sayılabilir. 5510 s. K. md. 14/3’e göre hastalık işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkmış ve sigortalı olarak çalışılan işten kaynaklanmışsa, işten fiilen ayrılma ile hastalığın meydana çıkması arasında yönetmelikte o hastalık için belirlenen süreden daha uzun zaman geçmemiş olması gerekir. İlgili kişi gerekli belgelerle Kuruma kendisi başvurabilir.
Yükümlülük süresi aşılmışsa Yüksek Sağlık Kurulu yolu
Süre aşılmış olsa bile kapı kapanmaz. Aynı fıkranın son cümlesine göre hastalık klinik ve laboratuvar bulgularıyla belirlenmiş ve hastalığa yol açan etken işyerindeki inceleme sonunda tespit edilmişse, Kurumun veya ilgilinin başvurusu üzerine Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı sayılabilir. Bu nedenle eski işyerindeki maruziyeti gösteren her belge değer taşır: işe giriş muayenesi, eski ortam ölçümleri, iş arkadaşlarının tanıklığı ve bordrodaki görev unvanı.

Kurum Kararına Nasıl İtiraz Edilir, Hangi Dava Açılır?
Kurumun meslek hastalığı veya kazanma gücü kaybı oranı hakkındaki kararına itiraz edilirse durum 5510 s. K. md. 95 uyarınca Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır. Bu aşamadan da sonuç alınamazsa iş mahkemesinde SGK’ya karşı meslek hastalığı tespit davası açılır; görev 7036 s. K. md. 5/1-b uyarınca iş mahkemesindedir.
Meslek hastalığı tespit davası
7036 s. K. md. 4/1, sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce Kuruma başvurulmasını zorunlu tutar. Kurum 60 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır. Buna karşılık meslek hastalığından kaynaklanan tespit ve tazminat davalarında arabulucuya gitme şartı yoktur (md. 3/3). Tespit davasında işveren de çoğu zaman davaya dâhil edilir, çünkü kararın sonucu işverenin tazminat ve rücu sorumluluğunu doğrudan etkiler.
Bilirkişi ve Adli Tıp incelemesi
Mahkeme, tıbbi uyuşmazlığı kendi bilgisiyle çözemez. Dosya genellikle Adli Tıp Kurumunun ilgili kuruluna veya üniversite hastanelerinin kurullarına gönderilir. İşyerindeki maruziyetin varlığı ve süresi ise iş sağlığı ve güvenliği alanındaki bilirkişilerce incelenir. Raporlar arasında çelişki varsa giderilmeden hüküm kurulmaması talep edilmelidir. Rapora itirazın genel çerçevesi bilirkişi raporuna itiraz yolları yazısında açıklanmıştır.
Meslek Hastalığında SGK Hangi Hakları Sağlar?
5510 s. K. md. 16, iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından sağlanan hakları sayar: geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir, kız çocuklarına evlenme ödeneği ve cenaze ödeneği. Md. 19’a göre meslekte kazanma gücü en az %10 azalan sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.
| SGK hakkı | Şartı | Dayanak |
|---|---|---|
| Geçici iş göremezlik ödeneği | Tedavi süresince çalışamama ve istirahat raporu | 5510 s. K. md. 16/1-a ve 18 |
| Sürekli iş göremezlik geliri | Meslekte kazanma gücü kaybı en az %10 | 5510 s. K. md. 19 |
| Ölüm geliri | Sigortalının meslek hastalığı sonucu ölümü | 5510 s. K. md. 16/1-c ve 20 |
| Cenaze ödeneği | Sigortalının meslek hastalığı sonucu ölümü | 5510 s. K. md. 16/1-e |
Geçici dönemdeki ödeneğin yaklaşık tutarı için geçici iş göremezlik ödeneği hesaplama aracı fikir verir. Oranın hangi raporla belirlendiği ve itiraz aşamaları ise İzmir’de iş göremezlik oranı ve itiraz yolu yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
İşverenden Hangi Tazminatlar İstenebilir?
6098 s. TBK md. 417/2, işverene iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi alma ve araç gereçleri eksiksiz bulundurma borcu yükler. Md. 417/3’e göre bu borca aykırılık nedeniyle vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zararlar, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine göre tazmin edilir. Bu nedenle kusursuzluğunu işveren ispat etmelidir.
Maddi ve manevi tazminat kalemleri
Maddi tazminat; kazanç kaybını, tedavi giderlerini ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları kapsar. Bu hesapta SGK’nın bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri tazminattan düşülür, böylece aynı zarar iki kez karşılanmaz. Manevi tazminat ise TBK md. 56 çerçevesinde, hastalığın kişinin yaşamına etkisi ve işverenin ağırlığı dikkate alınarak takdir edilir. Maluliyet oranının hesaba etkisi sürekli iş göremezlik ve maluliyet oranının tazminata etkisi yazısında incelenmiştir; manevi tazminatın ölçütleri için manevi tazminat miktarını belirleyen ölçütler yazısına bakılabilir.
SGK’nın işverene rücu hakkı
Meslek hastalığı işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırılığı sonucu ortaya çıkmışsa, SGK da yaptığı ödemeleri işverene rücu eder (5510 s. K. md. 21/1). Bu dava çalışanın açtığı tazminat davasından bağımsızdır. Kurumun işverene yönelik talebinin sınırları SGK’nın işverene rücu davası yazısında, birden fazla sorumlunun bulunduğu durumlar ise rücu davasında sorumluların paylaşımı yazısında ele alınmıştır.

Tazminat Davasında Süre, Görevli Mahkeme ve İspat
İşverene karşı açılacak tazminat davası iş sözleşmesine aykırılığa dayandığı için uygulamada 6098 s. TBK md. 146’daki on yıllık süresi uygulanır. Dava iş mahkemesinde görülür ve 7036 s. K. md. 3/3 uyarınca arabuluculuğa başvurmak değildir. Görevsiz mahkemede açılan dava ise zaman kaybettirir.
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Meslek hastalığında zararın kapsamı ancak hastalık ve kazanma gücü kaybı kesinleşince ortaya çıkar. Bu yüzden uygulamada süre, hastalığın ve kayıp oranının kesin olarak belirlendiği tarih esas alınarak değerlendirilir. İlk teşhis tarihi ile Kurum kararının tarihi arasında yıllar olabilir; hangi tarihin esas alınacağı dosyadaki belgelere göre tartışılır. Genel süre hesapları için zamanaşımı süresi hesaplama aracı yol gösterebilir.
Hangi deliller belirleyicidir?
İşverenin savunması çoğu zaman hastalığın yaşa, sigara kullanımına veya ev ortamına bağlı olduğu yönündedir. Bu savunmaya karşı güçlü deliller; işe giriş ve periyodik muayene sonuçları, işyerindeki ortam ölçümleri, risk değerlendirmesi raporu ve koruyucu donanım zimmet tutanaklarıdır. İşe girişte sağlıklı olduğu belgelenen bir çalışanda yıllar içinde ortaya çıkan bulgu, nedensellik tartışmasında ağırlık taşır.
Başvurudan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?
Meslek hastalığı dosyalarında belgeler yıllara yayıldığı için kaybolma riski yüksektir. 5510 s. K. md. 14’teki tespit, Kurumun önüne konan tıbbi ve işyeri belgelerine dayanır. Bu nedenle başvurudan önce aşağıdaki belgelerin tek bir dosyada toplanması, hem SGK aşamasını hem de olası davayı hızlandırır.
- İşe giriş muayene raporu ve periyodik muayene sonuçları (işitme testi, solunum fonksiyon testi, akciğer grafisi gibi).
- Sağlık kurulu raporu ve dayanağı tetkikler; önceki tedavi kayıtları ve reçeteler.
- Çalışılan bölümleri ve görev unvanlarını gösteren SGK hizmet dökümü, bordrolar ve görev yazıları.
- İşyerindeki ortam ölçüm raporları, risk değerlendirmesi ve kişisel koruyucu donanım zimmet tutanakları.
- Aynı bölümde çalışmış tanıkların isim ve iletişim bilgileri.
- İşverene ve SGK’ya yapılan başvuruların tarihli kopyaları.
İşyerinde sigortasız geçen dönemler varsa önce bu sürelerin tespiti gerekebilir; bu konuda sigortasız çalışmanın ispatı için hizmet tespiti davası yazısı yol gösterir. Kaza ile sonuçlanan olaylarda atılacak ilk adımlar için iş kazası sonrası hak kaybını önleyen adımlar yazısına, İzmir’deki dosya akışı için İzmir’de iş kazası sonrası hukuki süreç yazısına bakılabilir. İş hukuku uyuşmazlıkları sayfasında ilgili diğer konular yer alır; bu alandaki çalışmalar için Av. Mehmet İlker Dinç profili incelenebilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
Kanun metinleri için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu güncel hâlleriyle incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Meslek hastalığı dosyalarında en çok sorulan konular raporun nereden alınacağı, emeklilikten sonra başvuru imkânı, sürecin uzunluğu ve işverenin itirazlarıdır. Aşağıdaki kısa cevaplar 5510 ve 7036 sayılı kanunların güncel hükümlerine dayanır. Her dosyada tıbbi belgeler, çalışma geçmişi ve işyeri kayıtları farklı olduğu için somut durumda belgelerin ayrıca incelenmesi gerekir.
Meslek hastalığı raporunu hangi hastane verir?
Rapor, SGK’nın meslek hastalığı tanısı koymaya yetkilendirdiği sağlık hizmet sunucularının sağlık kurulları tarafından düzenlenir (5510 s. K. md. 14/2-a). Tek bir hekimin raporu yeterli değildir. Raporun ardından son karar Kurum Sağlık Kurulunda verilir.
Emekli olduktan sonra meslek hastalığı başvurusu yapılabilir mi?
Yapılabilir. Hastalık sigortalı olarak çalışılan işten kaynaklanmışsa ve işten ayrılma ile hastalığın ortaya çıkması arasında yönetmelikteki yükümlülük süresi aşılmamışsa kişi gerekli belgelerle Kuruma başvurabilir. Süre aşılmışsa Yüksek Sağlık Kurulu onayı yolu açıktır.
Meslek hastalığı tespiti ne kadar sürer?
Kanunda sabit bir süre yoktur. Süre; sağlık kurulu raporunun alınmasına, işyeri incelemesi gerekip gerekmediğine ve Kurum Sağlık Kurulunun iş yüküne göre değişir. İtiraz ve dava aşamasına geçilirse süreç yıllara yayılabilir; belgeleri baştan eksiksiz sunmak zaman kazandırır.
Meslek hastalığı nedeniyle işten çıkarılan çalışan kıdem tazminatı alabilir mi?
İşveren sözleşmeyi işçinin kusuruna dayanmayan bir sağlık nedeniyle feshederse kural olarak doğar. İşçi de çalışma şartlarının sağlığına zarar vermesi nedeniyle sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir. Somut gerekçesi ve belgeler ayrıca değerlendirilmelidir.
İşveren meslek hastalığını kabul etmezse ne olur?
İşverenin kabulü şart değildir. Tespit, Kurum Sağlık Kurulunca tıbbi ve işyeri belgelerine göre yapılır. İşveren karara karşı tespit davasında itirazlarını ileri sürebilir; tazminat davasında ise önlem alma borcunu yerine getirdiğini ispat etmesi gerekir.
Meslek hastalığı davası için arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hayır. 7036 s. İş Mahkemeleri Kanunu md. 3/3, meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile tespit, itiraz ve rücu davalarını zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında tutar. SGK’ya karşı dava öncesinde ise Kuruma başvuru şartı vardır.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- Sosyal Güvenlik Kurumu (sgk.gov.tr)
İlgili yazılar
- Hizmet Tespiti Davasında Deliller
- Kısmi Süreli Çalışanın Kıdem Hakkı
- Sendikal Tazminat ve İspat Yükü
- Ücretten Yapılabilecek Kesintiler ve Sınırları
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Mehmet İlker Dinç, Avukat
Çalışma alanları: Sigorta Hukuku, Tazminat Hukuku, İş Hukuku, Şirketler Hukuku, Kurumsal Danışmanlık





