Makale · 15.11.2026

Çeşme’de Turizm Tesisi ve İmar Uyuşmazlıkları

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Çeşme'nin kıyı yerleşimine yukarıdan bakış, Çeşme'de turizm ve imar kurallarının uygulandığı alan

Çeşme’de turizm ve imar uyuşmazlıkları, bir otel, butik pansiyon, plaj işletmesi veya günübirlik tesis projesinde hangi planın uygulanacağı, ruhsatı ve turizm belgesini hangi idarenin vereceği ve bir işleme karşı hangi mahkemede dava açılacağı sorularında yoğunlaşır. Çeşme’nin önemli bir bölümünün Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi ilan edilmiş olması, bu soruların cevabını belediye imar uygulamasından ayırır.

Konutun günlük kiralanmasına ilişkin izin süreci Çeşme’de turizm amaçlı konut kiralama izni yazısında, kıyı kenar çizgisi kuralları İzmir’de Kıyı Kanunu ve yapılaşma sınırı yazısında anlatıldı. Bu yazı, turizm tesisinin kendisine ilişkin plan, belge, ruhsat ve dava yollarını ele alıyor.

Önemli Çıkarımlar

  • Çeşme Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi, 1532 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla ilan edilmiş (RG 13.09.2019, 30887), sınırları 2103 sayılı Kararla yeniden belirlenmiştir (RG 12.02.2020, 31037).
  • Kültür ve Turizm Bakanlığı, bu bölgelerde her ölçekteki planı yapmaya, yaptırmaya, resen onaylamaya ve değiştirmeye yetkilidir (2634 s. K. md. 7/1).
  • İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alan konaklama işletmeleri, ruhsat tarihinden itibaren 6 ay içinde Bakanlıktan turizm işletmesi belgesi almak zorundadır (md. 5).
  • Cumhurbaşkanı kararlarına karşı davalar ilk derece olarak Danıştayda görülür (2575 s. K. md. 24/1-a); plan, ruhsat ve yıkım davaları ise taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır (2577 s. İYUK md. 34/1).
  • Turizm belgesinin dayanağı olan işletme izni belgesi iptal edilirse turizm belgesi de iptal edilir (2634 s. K. md. 34/1-e).

Çeşme’de Turizm ve İmar Uyuşmazlıklarında Hangi Statü Belirleyicidir?

Çeşme’de turizm ve imar uyuşmazlıklarında ilk soru, taşınmazın Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi içinde kalıp kalmadığıdır. 2634 s. Turizmi Teşvik Kanunu md. 3/1-b, bu bölgeleri yeri ve sınırları Cumhurbaşkanı kararıyla tespit ve ilan edilen alanlar olarak tanımlar. Çeşme için bu ilan 2019’da yapılmış, sınırlar 2020’de değiştirilmiştir.

İlan, 13.09.2019 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 1532 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yapılmış; aynı kararla bazı turizm merkezleri ve bölgelerin sınırları da değiştirilmiştir. 2103 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ise Çeşme bölgesinin sınırlarını ekli haritada gösterildiği şekilde yeniden belirlemiştir. Aynı Resmî Gazete’de bölge kapsamındaki bazı taşınmazların Bakanlıkça acele kamulaştırılmasına ilişkin 2102 sayılı Karar da yayımlanmıştır.

Parselin bölge içinde olup olmadığı nasıl anlaşılır?

Sınırlar, kararların ekindeki haritalarla belirlenir; mahalle adı tek başına yeterli bir ölçüt değildir. Bölge kararları ve bunlara dayalı planlar dava konusu da yapılabildiğinden, bir yatırım veya satın alma kararından önce parselin güncel durumunun Çeşme Belediyesi’nden alınacak imar durumu yazısı ve Kültür ve Turizm Bakanlığına yapılacak yazılı başvuruyla teyit edilmesi gerekir. Acele kamulaştırma kararının hakları için acele kamulaştırma ve itiraz yolları yazısına bakılabilir.

Alan türü Planı kim yapar veya onaylar? Dayanak
Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi Kültür ve Turizm Bakanlığı (her ölçekte, resen) 2634 s. K. md. 3/1-b, 7/1
Turizm merkezi Kültür ve Turizm Bakanlığı 2634 s. K. md. 3/1-d, 7/1
Bölge içindeki korunan alan Plan teklifi yalnız Bakanlığa sunulur; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile mutabakat 2634 s. K. md. 7/1
Bölge dışındaki belediye imar alanı Belediye; büyükşehirde iki kademeli plan 3194 s. K. md. 8; 5216 s. K.
Kıyı ve sahil şeridi Plan kararı ve 3621 s. K. sınırlarıyla 3621 s. K. md. 6

Bölge İçinde İmar Planını Kim Yapar ve Onaylar?

2634 s. K. md. 7/1’e göre Kültür ve Turizm Bakanlığı, kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ile turizm merkezleri içinde her ölçekteki planı yapmaya, yaptırmaya, resen onaylamaya ve tadil etmeye yetkilidir. 3194 s. İmar Kanunu md. 4 de bu alanlarda İmar Kanunu’nun yalnızca özel kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağını belirtir.

Bu nedenle bölge içindeki bir parselde plan değişikliği istemek isteyen malik veya yatırımcı, talebini belediyeye değil Bakanlığa yöneltir; korunan alanlarda plan teklifleri yalnız Bakanlığa sunulur. Bakanlık, planlama için diğer kurumlardan istediği görüşü 30 gün içinde alamazsa işlemi resen yapabilir (md. 7/2). Bölgede kamu kurumlarınca yapılacak satış, tahsis, kiralama ve benzeri işlemlerden önce Bakanlığın olumlu görüşü gerekir (md. 7/3).

Bakanlık plan yetkisi ile belediye yetkisi çatışırsa

Bölge sınırı içinde belediye tarafından onaylanmış eski tarihli bir plan bulunsa bile, Bakanlığın yetki alanına giren bir plan onaylandığında uygulamada esas alınacak plan dosya özelinde belirlenmelidir. Yapı ruhsatı ise 3194 s. K. md. 21 uyarınca belediye veya valilikten alınır; ruhsat başvurusunda dayanak gösterilen planın yürürlükte ve yetkili idarece onaylanmış olması gerekir. Plan askısı ve itiraz süreleri İzmir’de imar planına itiraz yazısında anlatıldı.

Çeşme limanında tekneler ve arkada tarihi kale

Turizm Tesisi İçin Hangi Belgeler Gerekir?

2634 s. K. md. 3 üç tür turizm belgesi tanımlar: Bakanlıkça yatırım dönemi için verilen turizm yatırımı belgesi, işletmeye verilen turizm işletmesi belgesi ve geçici md. 11 kapsamındaki basit konaklama turizm işletmesi belgesi. Md. 5’e göre teşvik, istisna ve muafiyetlerden yararlanmak için yatırım veya işletme belgesi alınması zorunludur.

Md. 5/3, yetkili idareden işyeri açma ve çalışma ruhsatı alan konaklama işletmelerinin bu ruhsat tarihinden itibaren altı ay içinde Bakanlıktan turizm işletmesi belgesi almasını zorunlu kılar; bu süre 7464 s. Kanunla bir yıldan altı aya indirilmiştir. Belgesi iptal edilen konaklama işletmesi de iptalin tebliğinden itibaren altı ay içinde yeniden belge almak zorundadır.

Turizm işletmesi belgesi ile işyeri açma ruhsatı farkı

İşyeri açma ve çalışma ruhsatı, tesisin faaliyet göstermesine izin veren ve belediyece verilen belgedir; turizm işletmesi belgesi ise tesisin tür, sınıf ve niteliklerini Bakanlık denetimiyle belgelendirir. Konaklama içermeyen müstakil plaj işletmeleri, ruhsatı aldıktan sonra yedi gün içinde Bakanlığa başvurmalı ve denetimde belirlenen eksikleri tebliğden itibaren otuz gün içinde gidermelidir (md. 5).

Belge Veren merci Önemli süre veya sonuç
Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni Belediye veya valilik Ruhsatsız yapıda 1 ay içinde aykırılık giderilmezse yıkım (3194 s. K. md. 32)
İşyeri açma ve çalışma ruhsatı Yetkili idare (belediye) Turizm belgesinin dayanağıdır; iptali belgeyi de etkiler (2634 md. 34/1-e)
Turizm yatırımı belgesi Kültür ve Turizm Bakanlığı Belirlenen sürede işletmeye açılmazsa iptal edilmiş sayılır (md. 34)
Turizm işletmesi belgesi Kültür ve Turizm Bakanlığı Konaklamada ruhsattan itibaren 6 ay; plajda 7 gün başvuru ve 30 gün eksik giderme (md. 5)
Basit konaklama turizm işletmesi belgesi Kültür ve Turizm Bakanlığı Geçici md. 11 kapsamındaki mevcut tesisler için

Ruhsatsız veya Ruhsata Aykırı Turizm Yapısında Süreç Nasıl İşler?

3194 s. K. md. 32 uyarınca ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı tespit edildiğinde yapı mühürlenir ve inşaat durdurulur. Aykırılık bilgisi en geç yedi gün içinde tapunun beyanlar hanesine işlenmek üzere bildirilir. Yapı sahibi bir ay içinde aykırılığı gidermez veya ruhsat almazsa ruhsat iptal edilir ve yapı encümen kararıyla yıktırılır.

Turizm tesislerinde bu sürecin ikinci bir sonucu vardır: işletme izni ve turizm belgesi birbirine bağlıdır. Yıkım veya mühür kararına karşı yürütmenin durdurulması yıkım kararına karşı yürütmenin durdurulması yazısında, para cezasının İzmir’deki itiraz yolu İzmir’de imar para cezasına itiraz yazısında, cezai boyut ise imar kirliliği suçu yazısında anlatılıyor.

Ruhsat iptalinin turizm belgesine etkisi

2634 s. K. md. 34/1-e, belgelendirmeye esas olan ilgili kurumdan alınmış işletme iznine esas belgenin geçerliliğini yitirmesi veya iptal edilmesi hâlinde turizm belgesinin Bakanlıkça iptal edileceğini düzenler. Tersi de mümkündür: md. 34/1-j ve l kapsamında turizm belgesi iptal edilirse yetkili idare bir ay içinde işyeri açma ve çalışma ruhsatını da iptal eder. Bu nedenle belediyenin ruhsat işlemine karşı açılacak davada, turizm belgesinin akıbeti de dilekçede gözetilmelidir. Ruhsat iptalinde kazanılmış hak tartışması için ruhsat iptali ve kazanılmış hak yazısına bakılabilir.

Teknik çizim ayrıntıları, turizm tesisi projesinin ruhsat incelemesi

Kıyıda veya Kamu Taşınmazında Turizm Tesisi Yapılabilir mi?

3621 s. Kıyı Kanunu md. 6 uyarınca kıyı herkesin eşitlik ve serbestlikle yararlanmasına açıktır ve kıyıda kural olarak yapı yapılamaz. Kumluk veya çakıllık kıyılarda rekreatif iskele yasaktır; zorunlu hâllerde genişliği üç metreyi geçmeyen iskele yapılabilir ve 2634 s. K. kapsamındaki alanlarda usulü iki Bakanlık birlikte belirler.

2634 s. K. md. 6/2 ise Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerde, Kıyı Kanunu’na uygun olmak kaydıyla, Bakanlığın imar planı gerektirmeyen, sabit olmayan, konaklama içermeyen ve girişi bedelsiz günübirlik tesisler yapabileceğini düzenler. Bölgedeki Hazine taşınmazlarının turizm amaçlı tahsisi md. 8’e tabidir. Kıyı kenar çizgisi itirazları ve kıyıdaki yapıların durumu körfez ilçelerinde Kıyı Kanunu yazısında ayrıntılı olarak anlatıldı.

Belgeli Tesise Hangi İdari Yaptırımlar Uygulanır?

2634 s. K. md. 32-34 kademeli bir yaptırım sistemi öngörür: önce uyarma, sonra idari para cezası, en son belge iptali. Md. 32’ye göre ve eksiklikler için altı ayı, isim değişikliği bildirimi ve yanıltıcı tanıtım için otuz günü geçmeyen süre verilir ve uyarma kesindir. Para cezaları tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir (md. 33).

Md. 33’teki tutarlar her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırıldığından, karardaki tutarın hangi yılın oranıyla hesaplandığı kontrol edilmelidir. Kanunun cezalara itirazı düzenleyen md. 35’i yürürlükten kaldırılmıştır; bu durumda genel hüküm olarak 5326 s. Kabahatler Kanunu md. 27/1’deki 15 günlük sulh ceza hâkimliği yolu gündeme gelir. Kararla birlikte idari yargının görevine giren bir işlem de kurulmuşsa md. 27/8 istisnası ayrıca değerlendirilmelidir. Belgesiz günlük kiralamanın yaptırımları Çeşme ve Alaçatı’da günlük kiralama yaptırımları yazısının konusudur.

Çeşme’deki Bir İşlem İçin Hangi Mahkemede Dava Açılır?

Dava yolu işlemi kimin yaptığına ve işlemin türüne göre değişir. 2575 s. Danıştay Kanunu md. 24/1-a, Cumhurbaşkanı kararlarına karşı iptal davalarını ilk derece olarak Danıştaya verir. İmar, ruhsat, yıkım ve tahsis gibi taşınmazla ilgili işlemlerde ise yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir (2577 s. İYUK md. 34/1).

İdari davalarda dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa yazılı bildirimden itibaren 60 gündür (2577 s. İYUK md. 7). Çeşme’deki taşınmazlara ilişkin idari davalar İzmir idare mahkemelerinde görülür; incelemesini İzmir Bölge İdare Mahkemesi yapar. İzmir BİM iş bölümüne göre imar planı ve kıyı uyuşmazlıklarına 3. İdari Dava Dairesi, mühür, yıkım ve imar para cezalarına 4. İdari Dava Dairesi bakar; ayrıntı İzmir Bölge İdare Mahkemesi ve idari istinaf yazısında.

İşlem Görevli ve yetkili merci Dayanak
Bölge ilanı veya sınır değişikliğine ilişkin Cumhurbaşkanı kararı Danıştay (ilk derece) 2575 s. K. md. 24/1-a
Bakanlık veya belediye onaylı imar planı Taşınmazın bulunduğu yer (İzmir) idare mahkemesi İYUK md. 34/1
Yapı ruhsatı, mühür, yıkım kararı İzmir idare mahkemesi İYUK md. 34/1
Turizm belgesinin iptali veya reddi Kural olarak işlemi yapan merciin bulunduğu yer; taşınmazla bağlantılıysa md. 34/1 tartışılır İYUK md. 32, 34
2634 s. K. md. 33 idari para cezası Kural olarak sulh ceza hâkimliği, 15 gün 5326 s. K. md. 27/1
Tapu, el atma, kira gibi özel hukuk uyuşmazlıkları Çeşme Adliyesi asliye veya sulh hukuk mahkemesi HMK yetki kuralları

Çeşme Adliyesi’nin mahkeme yapısı ve ağır ceza merkezi olması Çeşme Adliyesi ve Çeşme’de dava süreci yazısında anlatıldı. İdari işlemlerde süre hesabının genel kuralları için idari işleme karşı iptal davası süresi yazısına bakılabilir.

Alaçatı'da taş evlerin sıralandığı arnavut kaldırımlı sokak

Çeşme’de Turizm Yatırımından Önce Hangi Kontroller Yapılmalı?

Turizm yatırımında en pahalı hata, yanlış plana dayanarak proje çizdirmek ve ruhsat ile turizm belgesi takvimini birbirinden bağımsız yürütmektir. 2634 s. K. md. 5/3’teki altı aylık belge süresi ve 3194 s. K. md. 32’deki bir aylık düzeltme süresi, planlamanın ilk günden takvime bağlanmasını gerektirir.

  • Parsel 1532 ve 2103 sayılı kararların ekli haritalarına göre bölge içinde mi; yürürlükteki planı hangi idare onayladı?
  • Parselde Kıyı Kanunu, koruma alanı veya kamulaştırma şerhi var mı; tapunun beyanlar hanesinde imar aykırılığı kaydı bulunuyor mu?
  • Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni projeyle birebir uyumlu mu?
  • İşyeri açma ve çalışma ruhsatı tarihi not edildi ve 6 aylık turizm işletmesi belgesi süresi takvime işlendi mi?
  • Mevcut bir tesis devralınıyorsa, Bakanlığa bilgi verilmeden devrin para cezası doğurabileceği (md. 33/1-f) dikkate alındı mı?
  • İdari işlem tebliğ edildiyse 60 günlük dava süresi ve yürütmenin durdurulması ihtiyacı değerlendirildi mi?

Temsilî örnek: Alaçatı’da butik pansiyon

Alaçatı’da eski bir taş evi pansiyona dönüştüren bir girişimci, belediyeden işyeri açma ve çalışma ruhsatını alıyor ancak Bakanlığa turizm işletmesi belgesi için başvurmayı sezon sonuna bırakıyor. Ruhsat tarihinden itibaren altı aylık süre dolduğunda belge yükümlülüğü ihlal edilmiş olur; ayrıca daha sonra belediyece yapılacak bir ruhsat incelemesinde projeye aykırılık tespit edilirse, ruhsatın iptali belgenin akıbetini de etkiler (temsilidir). Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sezonluk istihdamdan doğan işçi hakları için İzmir’de turizm sezonu ve mevsimlik işçi hakları, İzmir’deki ruhsat ve iskân uyuşmazlıkları için İzmir’de yapı ruhsatı ve iskân uyuşmazlıkları yazısına bakılabilir. Bu alandaki diğer içerikler idare ve vergi hukuku sayfamızda yer alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çeşme ve Alaçatı’da arsa sahiplerinin, pansiyon ve otel işletmecilerinin en çok sorduğu konular; bölge sınırının kapsamı, ruhsat başvurusunun nereye yapılacağı, turizm belgesi yükümlülüğü, bölge kararına karşı dava imkânı ve kıyıya yakın parsellerde yapılaşmadır. Aşağıdaki yanıtlar genel bilgi niteliğindedir ve parsel bazında ayrıca kontrol gerektirir.

Çeşme'nin tamamı turizm bölgesi mi?

Hayır, bölgenin sınırları Cumhurbaşkanı kararlarının ekindeki haritalarla belirlenir; ilçenin tamamı otomatik olarak kapsamda değildir. Sınırlar 2103 sayılı Kararla 2020’de yeniden belirlendiği için, bir parselin durumu güncel harita, imar durumu yazısı ve Bakanlık kayıtları üzerinden kontrol edilmelidir.

Turizm bölgesinde ev yapmak için kime başvurulur?

Plan yetkisi Kültür ve Turizm Bakanlığındadır (2634 s. K. md. 7/1); yapı ruhsatı ise 3194 s. K. md. 21 uyarınca belediye veya valilikten alınır. Başvurudan önce parsele uygulanacak planın hangi idarece onaylandığının belirlenmesi gerekir.

Turizm işletmesi belgesi almadan pansiyon işletilebilir mi?

İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alan konaklama işletmeleri, ruhsat tarihinden itibaren altı ay içinde Bakanlıktan turizm işletmesi belgesi almak zorundadır (2634 s. K. md. 5/3). Belgesiz konaklama işletmelerinin internette tanıtımına aracılık edenlere de ayrıca para cezası öngörülmüştür (md. 33).

Turizm bölgesi kararına karşı dava açılabilir mi?

Bölge ilanı Cumhurbaşkanı kararıyla yapıldığından, bu karara karşı iptal davası ilk derece olarak Danıştayda görülür (2575 s. K. md. 24/1-a). Dava açma süresi kural olarak 60 gündür; ilanen duyurulan düzenleyici işlemlerde sürenin başlangıcı ayrıca değerlendirilmelidir.

Ruhsat iptal edilirse otelin turizm belgesi ne olur?

İşletme iznine esas belgenin geçerliliğini yitirmesi veya iptal edilmesi, turizm belgesinin Bakanlıkça iptal sebebidir (2634 s. K. md. 34/1-e). Belge iptal edilen konaklama işletmesi, iptalin tebliğinden itibaren altı ay içinde yeniden belge almak zorundadır (md. 5).

Kıyıya sıfır arazide turizm tesisi yapılabilir mi?

Kıyıda kural olarak yapı yapılamaz (3621 s. K. md. 6). Sahil şeridi ve kıyı kenar çizgisinin gerisindeki alanlarda neyin yapılabileceği imar planına ve Kıyı Kanunu sınırlarına bağlıdır; Devlet arazisinde Bakanlığın yapabileceği tesisler de konaklama içermeyen günübirlik tesislerle sınırlıdır (2634 md. 6/2).

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: KCD Hukuk