
Acele kamulaştırma, idarenin bedel tespiti ve tescil sürecinin sonunu beklemeden, mahkemeye kısa sürede belirletilen bir değeri bankaya yatırarak taşınmaza el koymasını sağlayan istisnai bir usuldür. Malik çoğu zaman durumu, tapuya düşülen bir şerhten ya da mahkemeden gelen bir tebligattan öğrenir ve itiraz için çok kısa bir zamanı kalır.
Bu yazı, acele kamulaştırmanın hukuki dayanağını, mahkemenin verdiği el koyma kararının niteliğini, Cumhurbaşkanı kararına karşı hangi yargı yerinde ve hangi süre içinde dava açılacağını ve yürütmenin durdurulması talebini ele alır. Bedelin mahkemece belirlenmesi süreci ise ayrı bir yazının konusudur.
Önemli Çıkarımlar
- Acele kamulaştırma 2942 s. K. md. 27’ye dayanır; yurt savunması, aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar verilen haller ve özel kanunlardaki olağanüstü durumlarla sınırlıdır.
- Mahkeme idarenin istemi üzerine 7 gün içinde değer tespit eder; bedel bankaya yatırılınca taşınmaza el konulur ve tapuya devir yasağı şerhi işlenir.
- Cumhurbaşkanı kararlarına karşı iptal davası Danıştay’da ilk derece olarak görülür (2575 s. Danıştay K. md. 24/1-a).
- Genel dava süresi 60 gündür; kamulaştırma işlemine karşı md. 14’teki 30 günlük süre ayrıca işler, güvenli yol kısa olan süreyi esas almaktır.
- Dava açmak el koymayı durdurmaz; yürütmenin durdurulması için açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar birlikte aranır.
Acele Kamulaştırma Nedir, Hangi Hallerde Uygulanır?
Acele kamulaştırma, 2942 s. Kamulaştırma Kanunu md. 27 uyarınca 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına, aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınan hallere veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlara özgü bir usuldür. Bu hallerde kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanır.
Uygulamada en sık karşılaşılan tür, karayolu, demiryolu, enerji nakil hattı, baraj ve benzeri büyük altyapı projeleri için alınan Cumhurbaşkanı kararlarıdır. Bu kararlar genellikle ekli bir listeyle hangi il ve ilçede hangi taşınmazların acele kamulaştırılacağını gösterir. Listede parselinizin bulunup bulunmadığını kontrol etmek, itiraz sürecinin ilk adımıdır.
Cumhurbaşkanı kararı ile kamu yararı kararı arasındaki ilişki
Acelelik kararı, kamulaştırmanın kendisinin yerine geçmez; kamulaştırmanın kamu yararına dayanması gerekliliği devam eder. Md. 5 kamu yararı kararı verecek mercileri, md. 6 onay mercilerini sayar; Cumhurbaşkanı veya bakanlıklarca verilen kamu yararı kararları ayrıca onaya tabi değildir. Md. 3 ise idarelerin yeterli ödenek temin etmeden kamulaştırma işlemlerine başlayamayacağını açıkça düzenler.
Olağan kamulaştırma ile acele kamulaştırma farkı
Olağan usulde idare önce dener, ardından bedel tespiti ve tescil davası açar ve mülkiyet ancak tescil kararıyla geçer; taşınmazın kullanımı da bu sürece bağlıdır. Acele usulde ise idare, bedel davasının sonucunu beklemeden kısa sürede taşınmaza fiilen el koyar. Aşağıdaki tablo iki usulün temel farklarını gösterir.
| Konu | Olağan kamulaştırma | Acele kamulaştırma |
|---|---|---|
| Dayanak | 2942 s. K. md. 8 ve 10 | 2942 s. K. md. 27 |
| Uzlaşma görüşmesi | Önce satın alma usulü uygulanır | El koyma için beklenmez, sonradan tamamlanır |
| Taşınmazın kullanımı | Tescil kararı ve boşaltmadan sonra | Değer bankaya yatırılınca el koyma ile |
| Mahkemenin süresi | İlk duruşma başvurudan en geç 30 gün sonra | Değer tespiti 7 gün içinde |
| Tapuya etkisi | md. 7 kamulaştırma şerhi | El koyma kararı ve devir yasağı şerhi |
Acele Kamulaştırmada El Koyma Kararı Nasıl Verilir?
2942 s. K. md. 27 uyarınca idarenin istemi üzerine mahkeme, 7 gün içinde md. 10 esasları dairesinde ve md. 15’e göre seçilen bilirkişilerce taşınmazın değerini tespit eder. Bu değer idarece mal sahibi adına bankaya yatırılınca taşınmaza el konulabilir. 2018’de eklenen fıkra uyarınca el koyma kararı tapuya bildirilir ve devir yasağı şerh edilir.
El koyma kararından sonra taşınmaz md. 20 uyarınca boşaltılır. Md. 20 açıkça, boşaltmaya karşı itiraz ve şikâyetin boşaltmayı durdurmayacağını ve mahkemece kararı verilemeyeceğini düzenler. Bu nedenle acele kamulaştırmada zaman, malikin aleyhine işleyen en önemli unsurdur.

El koyma kararı ve yatırılan bedelin niteliği
Kanunda md. 27’ye göre verilen el koyma kararına karşı ayrı bir itiraz veya kanun yolu düzenlenmemiştir. Uygulamada bu aşamada yatırılan tutar, kamulaştırmanın tamamlanması için sonradan md. 10’a göre görülecek bedel tespiti ve tescil davasında belirlenecek kesin bedele mahsup edilen bir ön ödeme olarak değerlendirilir. Değere ilişkin asıl tartışma bu nedenle o davada yapılır.
Bedelin hangi ölçütlerle belirlendiği, malikin 10 gün içinde sunması gereken deliller ve raporuna itiraz kamulaştırma bedelinin tespiti davası yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Burada yalnızca şunu belirtelim: el koyma aşamasındaki keşifte taşınmazın mevcut durumunu fotoğraf, video ve tutanakla kayda geçirmek, sonraki bedel davasında belirleyici olabilir.
Acele Kamulaştırma Kararına Karşı Hangi Mahkemede Dava Açılır?
Acele kamulaştırma kararı bir Cumhurbaşkanı kararı olduğundan, 2575 s. Danıştay Kanunu md. 24/1-a uyarınca bu karara karşı açılacak iptal davası Danıştay’da ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülür. İdarenin kamu yararı kararı veya diğer kamulaştırma işlemleri ise kural olarak taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinin yetki alanındadır.
Cumhurbaşkanı kararı ve diğer işlemlerin birlikte dava edilmesi
Malik çoğu zaman hem acelelik kararını hem de kamu yararı kararını ve kamulaştırma işlemini birlikte hedef alır. Birbirine bağlı işlemlerin aynı dilekçede dava konusu yapılmasında hangi merciin inceleyeceği 2577 s. İdari Yargılama Usulü Kanunu md. 38’deki bağlantı kuralları uyarınca belirlenir. Md. 38/3’e göre bağlantılı davalardan biri Danıştay’da bulunuyorsa diğer dosya da Danıştay’a gönderilir. Davalı idarenin doğru gösterilmesi de önemlidir; Cumhurbaşkanlığı ile kamulaştırmayı yapan idarenin her ikisi de davada yer alabilir.
Yanlış mahkemede açılan dava kural olarak görev veya yetki yönünden incelenerek gönderilir; ancak bu süreç zaman kaybettirir ve el koyma bu sırada ilerleyebilir. Bu nedenle dilekçenin, dava konusu her işlemi tarih ve sayısıyla ayrı ayrı gösterecek biçimde hazırlanması gerekir.
Dava Açma Süresi Nasıl Hesaplanır?
İYUK md. 7 uyarınca Danıştay ve idare mahkemelerinde dava açma süresi 60 gündür ve kural olarak yazılı bildirimden başlar. 2942 s. K. md. 14 ise kamulaştırma işlemine karşı iptal davası için, mahkemenin md. 10’a göre yaptığı tebligattan veya gazete ilanından itibaren 30 günlük özel bir süre öngörür.
Acele kamulaştırmada dava açma süresi neden iki ayrı hesap gerektirir?
Cumhurbaşkanı kararının Resmî Gazete’de yayımlandığı tarih, malike yapılan ve md. 10 davetiyesi farklı günlere denk gelir. Hangi tarihin esas alınacağı dava konusu işleme ve bildirimin şekline göre tartışmalı olabildiğinden, en güvenli yöntem her süreyi ayrı ayrı hesaplayıp önce dolanı son gün kabul etmektir. Adresi belli olmayanlara ilanla bildirimde İYUK md. 7/3 uyarınca süre son ilandan 15 gün sonra işlemeye başlar.
| Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|
| Mahkemenin değer tespiti | İdarenin isteminden itibaren 7 gün | 2942 s. K. md. 27 |
| Kamulaştırma işlemine karşı iptal davası | md. 10 tebligatı veya gazete ilanından itibaren 30 gün | 2942 s. K. md. 14 |
| Genel iptal davası süresi | Yazılı bildirimden itibaren 60 gün | İYUK md. 7/1-2 |
| İlanla bildirimde süre başlangıcı | Son ilandan 15 gün sonra | İYUK md. 7/3 |
| Yürütmenin durdurulması kararına itiraz | Tebliğden itibaren 7 gün, bir defaya mahsus | İYUK md. 27/7 |
| Kamu yararı kararının muhtarlıkta ilanı (büyük projeler) | 15 gün askı | 2942 s. K. md. 25 |
Sürelerin son günü tatile denk gelirse İYUK md. 8 uyarınca izleyen ilk iş gününün bitimine kadar uzar. Süre hesabına ilişkin genel kurallar için idari işleme karşı iptal davası süresi yazısına bakılabilir.

Yürütmenin Durdurulması Nasıl İstenir?
İYUK md. 27/1 uyarınca dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz. Md. 27/2’ye göre yürütmenin durdurulması, işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. Karar, kural olarak idarenin savunması alındıktan sonra ve gerekçeli olarak verilir.
Yürütmenin durdurulması talebinde zarar nasıl gösterilir?
Acele kamulaştırmada zarar unsuru genellikle el koyma ve boşaltmanın fiilen geri dönülmez sonuçlar doğurmasıyla gösterilir: konutun yıkılması, ağaçların kesilmesi, işletmenin kapanması veya tarımsal üretimin durması gibi. Md. 27/2 uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma alınmadan da yürütmenin durdurulmasına imkân tanır. Talep somut belgelerle desteklenmelidir; yalnızca “zarar doğacaktır” demek yeterli olmaz.
Md. 27/6 uyarınca kararlar kural olarak teminat karşılığında verilir; mahkeme durumun gereğine göre teminat aramayabilir. Danıştay dava dairesinin talebi reddetmesi halinde md. 27/7 uyarınca tebliğden itibaren 7 gün içinde İdari Dava Daireleri Kuruluna bir defaya mahsus itiraz edilebilir. Md. 27/10 aynı sebeplerle ikinci kez talepte bulunulmasını yasakladığından ilk talep eksiksiz hazırlanmalıdır. Benzer bir değerlendirme yıkım kararına karşı yürütmenin durdurulması yazısında da yer alır.
Yürütmenin durdurulması kararının bedel dosyasına etkisi
Md. 10 uyarınca asliye hukuk mahkemesinin davetiyesinde, idari yargıda dava açanların bunu süresinde belgelendirmemesi halinde kamulaştırmanın kesinleşeceği yazılıdır. Bu nedenle Danıştay’da veya idare mahkemesinde açılan davanın esas numarası ve varsa yürütmenin durdurulması kararı, adli yargıdaki dosyaya derhal sunulmalıdır.
İptal Davasında Hangi Hukuka Aykırılıklar İleri Sürülür?
İdari yargı, İYUK md. 2 uyarınca işlemi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetler. Acele kamulaştırma davalarında bu denetim, md. 27’deki istisnai şartların gerçekten bulunup bulunmadığı, kamu yararı kararının usulüne uygun alınıp onaylanması ve md. 3’teki ödenek şartı gibi somut noktalarda yoğunlaşır.
Acele kamulaştırma itiraz gerekçeleri
- Taşınmazın Cumhurbaşkanı kararının ekindeki listede yer almaması veya parsel bilgilerinin hatalı olması.
- Kamu yararı kararının yetkili merci tarafından alınmamış ya da onaylanmamış olması (md. 5 ve 6).
- Projenin onaylı imar planına veya ilgili bakanlık planına aykırı olması.
- İhtiyacı aşan bir alanın kamulaştırılması; amaç için irtifak hakkının yeterli olacağı hallerde mülkiyetin alınması (md. 4).
- Yeterli ödenek temin edilmeden işleme başlanması (md. 3).
İptal kararı verilirse idare İYUK md. 28 uyarınca kararın tebliğinden itibaren en geç 30 gün içinde gereğini yerine getirmekle yükümlüdür. Taşınmaz bu arada fiilen kullanılmaya başlanmışsa uğranılan zarar için idareye karşı tam yargı davası ve el atma niteliğindeki durumlarda kamulaştırmasız el atma tazminatı gündeme gelebilir.

Büyük Projelerde Hangi Kısıtlamalar Erkenden Başlar?
2942 s. K. md. 25 uyarınca baraj, karayolu, demiryolu, havaalanı gibi gelecek yıllara sari büyük projelerde kamu yararı kararı muhtarlıkta 15 gün süreyle ilan edilir. İlan süresinin bitiminden sonra taşınmaza yapılan sabit tesisler ile dikilen ağaçların bedeli kamulaştırma bedelinin tespitinde dikkate alınmaz; bu sınırlama 5 yıl sürer.
Bu kural, acele kamulaştırma kararından çok önce ilan edilen projelerde malikin yatırım planlamasını doğrudan etkiler. Muhtarlık panosundaki ilanın tarihi, sonradan bedel davasında hangi yapı ve ağaçların hesaba katılacağını belirler; bu nedenle ilan tarihini belgelemek ve ilandan önce var olan muhdesatı fotoğraflamak yararlıdır. Md. 25 ayrıca mülkiyetin idareye geçişinin mahkemenin tescil kararıyla gerçekleştiğini düzenler.
Acele Kamulaştırma Tebligatı Gelince İlk Adımlar Nelerdir?
Acele kamulaştırmada süreler kısa ve el koyma hızlı olduğundan, tebligatın alındığı gün bir kontrol listesiyle hareket etmek gerekir. Aşağıdaki adımlar, hem idari yargıdaki iptal davası hem de adli yargıdaki değer tespiti ve bedel davası için gereken belgeleri aynı anda toplamayı amaçlar.
- Cumhurbaşkanı kararının Resmî Gazete tarih ve sayısını, ekli listede parselinizin yer aldığı satırı tespit edin.
- Kamu yararı kararını ve onayını, varsa proje ve plan belgelerini idareden yazılı olarak isteyin.
- Tebligat ve ilan tarihlerini not edip 30 ve 60 günlük süreleri ayrı ayrı hesaplayın.
- Taşınmazın güncel durumunu, yapıları, ağaçları ve tesisleri tarihli fotoğraf ve videoyla kaydedin.
- Bölgedeki emsal satışları, kira ve ürün gelirini gösteren belgeleri toplayın.
- Asliye hukuk mahkemesindeki dosyaya idari davanın açıldığını gösteren belgeyi sunun.
Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. İdari yargıya ilişkin diğer içerikler idare ve vergi hukuku sayfamızda, taşınmaz uyuşmazlıkları gayrimenkul hukuku sayfamızda yer alır; İzmir’deki uygulama için İzmir’de kamulaştırma davaları yazısı hazırlanmaktadır. ve bilirkişi aşamasının işleyişi için bilirkişi raporuna itiraz yolları yazısı da incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Acele kamulaştırma kararıyla karşılaşan malikler en çok, taşınmazın ne kadar sürede elinden çıkacağını, karara nereden itiraz edileceğini ve yatırılan paranın kesin bedel olup olmadığını sorar. Aşağıdaki yanıtlar 2942 sayılı Kanun, 2577 sayılı İYUK ve 2575 sayılı Danıştay Kanunu esas alınarak hazırlanmıştır.
Acele kamulaştırma kararına nereden itiraz edilir?
Acele kamulaştırma kararı Cumhurbaşkanı kararı olduğundan iptal davası 2575 s. Danıştay Kanunu md. 24/1-a uyarınca Danıştay’da ilk derece olarak açılır. Kamu yararı kararı gibi idarenin diğer işlemlerine karşı ise kural olarak taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir.
Acele kamulaştırmada bankaya yatırılan para kesin bedel midir?
Hayır. Md. 27 uyarınca mahkemenin 7 gün içinde belirlediği değer, el koymayı sağlamak için yatırılır. Uygulamada bu tutar, sonradan md. 10’a göre görülecek bedel tespiti ve tescil davasında belirlenecek kesin bedele mahsup edilen bir ön ödeme olarak değerlendirilir.
Dava açarsam el koyma durur mu?
Kendiliğinden durmaz. İYUK md. 27/1 uyarınca dava açılması yürütmeyi durdurmaz. Yürütmenin durdurulması kararı için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç veya imkânsız zarar doğurması şartlarının birlikte bulunması gerekir; talep somut belgelerle desteklenmelidir.
Acele kamulaştırmada dava açma süresi kaç gündür?
Genel süre İYUK md. 7 uyarınca 60 gündür; kamulaştırma işlemine karşı ise 2942 s. K. md. 14 uyarınca md. 10 tebligatı veya ilanından itibaren 30 gün öngörülür. Başlangıç tarihleri farklı olabileceği için her iki süreyi ayrı hesaplayıp önce dolanı esas almak en güvenli yoldur.
El koymadan sonra evi ne kadar sürede boşaltmam gerekir?
El koyma kararından sonra taşınmaz md. 20 uyarınca icra memuru aracılığıyla boşaltılır; içindekilere 15 gün süre verilir. İtiraz ve şikâyet boşaltmayı durdurmaz ve ihtiyati tedbir kararı verilemez. Ekili arazide boşaltma kural olarak hasat sonuna bırakılır.
Projenin ilanından sonra diktiğim ağaçların bedeli ödenir mi?
Gelecek yıllara sari büyük projelerde kamu yararı kararı muhtarlıkta 15 gün ilan edilir. 2942 s. K. md. 25 uyarınca ilan süresinin bitiminden sonra yapılan sabit tesisler ve dikilen ağaçların bedeli, 5 yıl süreyle kamulaştırma bedelinin tespitinde dikkate alınmaz.
Hisseli taşınmazda paydaşlardan biri tek başına dava açabilir mi?
Evet. 2942 s. K. md. 14 uyarınca iştirak halinde veya müşterek mülkiyette paydaşların kamulaştırma işlemine karşı tek başına dava hakları vardır. Diğer paydaşların davaya katılmaması, dava açan paydaşın iptal ve yürütmenin durdurulması talebini engellemez; ancak her paydaş kendi süresini ayrıca takip etmelidir.
Kaynaklar
- 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, md. 3, 5, 6, 10, 14, 20, 25, 27 (mevzuat.gov.tr)
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, md. 7, 8, 27, 28, 38 (mevzuat.gov.tr)
- 2575 sayılı Danıştay Kanunu, md. 24 (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- İmar Planı Değişikliğine Karşı Dava
- Ruhsat İptali ve Kazanılmış Hak
- Belediye Encümeni Kararına İtiraz
- İhale Şartnamesine İtiraz ve KİK Başvurusu
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: KCD Hukuk





