Makale · 15.11.2026

Güzelbahçe’de Kıyı Kenar Çizgisi ve Yapı

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Güzelbahçe'de kıyı kenar çizgisi tartışmalarının yaşandığı İzmir Körfezi kıyısı

Güzelbahçe’de kıyı kenar çizgisi, denize bakan bir parselde neyin yapılabileceğini, tapunun ne kadarının özel mülkiyette kalacağını ve hangi işleme kaç gün içinde dava açılacağını belirleyen tek çizgidir. Aynı sokakta iki komşu parselden birine ruhsat verilip diğerine verilmemesinin nedeni çoğu zaman bu çizginin paftada nereden geçtiğidir.

Bu yazı, çizginin kendisine odaklanır: kim tarafından ve nasıl tespit edildiği, paftanın nasıl okunacağı, hangi hâllerde yeniden tespit istenebileceği ve çizgiye karşı dava süresinin hangi tarihten başlayacağı. Kıyı Kanunu’nun körfez genelindeki yasakları ve cezaları için İzmir Körfezi kıyı yapılaşması yazımız ayrıca okunabilir.

Önemli Çıkarımlar

  • Kıyı kenar çizgisi, valilikçe kurulan en az 5 kişilik komisyonca tespit edilir ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı onayıyla yürürlüğe girer (3621 s. K. md. 9).
  • Çizgisi tespit edilmemiş bir yerde talep hâlinde, talep tarihini izleyen 3 ay içinde tespit yapılması zorunludur (md. 5).
  • Çizgiye karşı iptal davası 60 gündür; süre kaçırılsa bile çizgi bir ruhsat reddi veya yıkım kararıyla uygulanınca ikisine birlikte dava açılabilir (2577 s. İYUK md. 7/4).
  • Yönetmeliğe 2020 ve 2022’de eklenen bentler, yeniden tespiti yalnızca sınırlı hâllerde mümkün kılar; her itiraz yeni çizgi demek değildir.
  • Güzelbahçe İzmir Adliyesi’ne bağlıdır; çizgiye ve yıkıma ilişkin idari davalar İzmir idare mahkemelerinde, tapu iptali ve TMK md. 1007 davaları İzmir asliye hukuk mahkemelerinde görülür.

Güzelbahçe’de Kıyı Kenar Çizgisi Neyi Belirler?

Güzelbahçe’de kıyı kenar çizgisi, 3621 s. Kıyı Kanunu md. 4’e göre kıyı çizgisinden sonra kara yönünde su hareketlerinin oluşturduğu kumluk, çakıllık, kayalık veya sazlık gibi alanların doğal sınırıdır. Çizginin deniz tarafı “kıyı”dır ve yapı yasağı uygulanır; kara tarafında en az 100 metrelik sahil şeridi başlar.

Kültür ve Turizm Bakanlığı İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün ilçe tanıtımına göre Güzelbahçe’nin kuzeyi İzmir Körfezi’dir, ilçenin yaklaşık 6-7 km kıyısı vardır ve yerleşim düz bir alanda kuruludur. Aynı tanıtım, şehrin batıya doğru hızla büyüdüğü bu hatta yoğun yapılaşmanın güçlükler doğurduğunu da belirtir. Düz ve dolgu etkisine açık bir kıyıda çizginin birkaç metre kayması, bir parselin yapılabilir alanını doğrudan değiştirir.

Uygulamada parsel sahibi çizgiyle genellikle üç anda karşılaşır: imar durumu belgesi istediğinde, ruhsat başvurusu reddedildiğinde ya da Hazine adına tapu iptali davası tebliğ edildiğinde. Bu üç anın her biri farklı bir hukuki yol açar.

Kıyı kenar çizgisi paftası nasıl okunur?

Kıyı kenar çizgisi paftasında genellikle birden fazla çizgi görünür: kıyı çizgisi, onaylı kıyı kenar çizgisi, sahil şeridinin kara yönündeki sınırı ve yapı yaklaşma sınırı. Bakılması gereken ilk husus, paftanın hangi tarihli onaya dayandığıdır. Yargı kararıyla iptal edilmiş eski bir çizginin hâlâ paftada görünmesi ya da aynı alanda iki ayrı çizginin bulunması mümkündür.

İkinci husus, ölçünün parselin neresinden başladığıdır. 3621 s. Kanun md. 5’e göre sahil şeridindeki yapılar kıyı kenar çizgisine en fazla 50 metre yaklaşabilir; bu mesafe kıyı çizgisinden değil, onaylı kıyı kenar çizgisinden hesaplanır. Dar kıyılarda iki çizgi çakıştığı için ölçüm doğrudan su kenarından başlar.

Kıyı kenar çizgisi tespitinde kullanılan ölçüm aletiyle arazide çalışan harita teknisyeni

Kıyı Kenar Çizgisini Kim Tespit Eder ve Ne Zaman Yürürlüğe Girer?

3621 s. Kanun md. 9’a göre kıyı kenar çizgisi, valilikçe kamu görevlilerinden oluşturulan en az 5 kişilik komisyonca tespit edilir. Komisyonda jeoloji mühendisi veya jeomorfolog, harita ve kadastro mühendisi, ziraat mühendisi, mimar ve şehir plancısı ile inşaat mühendisi bulunur. Çizgi, Bakanlık onayından sonra yürürlüğe girer.

Bu yapı iki sonuç doğurur. Birincisi, çizgi bir belediye kararı değildir; Güzelbahçe Belediyesi imar durumunu bu çizgiye göre verir ama çizgiyi kendisi değiştiremez. İkincisi, dava açılırken işlemi yapan ve onaylayan idareler doğru belirlenmelidir; çizgiye yönelik davalarda onay makamı olan Bakanlık davalı tarafta yer alır.

Komisyonun meslek dağılımı da delil açısından önemlidir. Çizginin doğal sınıra uymadığı iddiası jeomorfolojik bir iddiadır; mahkeme bu iddiayı ancak ve incelemesiyle değerlendirebilir. 2577 s. İdari Yargılama Usulü Kanunu md. 31, bilirkişi ve keşif konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine yollama yapar.

Çizgisi tespit edilmemiş parselde başvuru

Md. 5’e göre kıyıda ve sahil şeridinde planlama ve uygulama yapılabilmesi için kıyı kenar çizgisinin tespiti zorunludur. Çizginin tespit edilmediği bölgelerde talep hâlinde, talep tarihini izleyen üç ay içinde tespit yapılması gerekir. Parsel sahibi bu nedenle ruhsat sürecinin başında valiliğe yazılı başvuru yaparak tespit isteyebilir.

Başvuruya yanıt verilmemesi hâlinde İYUK md. 10’daki zımni ret ve dava süresi kuralları gündeme gelir: otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve kesin olmayan cevapta bekleme süresi başvurudan itibaren dört ayı geçemez. Özel kanundaki üç aylık sürenin bu hesaba etkisi dosya özelinde değerlendirilmelidir.

Parselin konumu (onaylı çizgiye göre) Yapı rejimi (3621 s. K.) Önce kontrol edilecek belge
Çizginin deniz tarafı (kıyı) Yapı yasak; yalnızca md. 6’da sayılan kamu yararlı yapılar, imar planı kararıyla Onaylı kıyı kenar çizgisi paftası, tapu kaydı
Sahil şeridinin ilk 50 metresi Yapı yaklaşamaz; yaya yolu, gezinti, dinlenme ve seyir amaçlı düzenleme (md. 5) İmar durumu, yapı yaklaşma sınırı
Sahil şeridinin kalan kısmı Uygulama imar planı varsa plan kararına göre; plan yoksa yapı yapılamaz (md. 8) Uygulama imar planı ve plan notları
Sahil şeridi gerisi Genel imar mevzuatı İmar durumu ve ruhsat projesi

Kıyı Kenar Çizgisine Karşı Dava Süresi Nasıl Hesaplanır?

Kıyı kenar çizgisinin onayı idari bir işlemdir ve İYUK md. 7 uyarınca iptal davası süresi 60 gündür. Md. 7/4’e göre ilanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan tarihini izleyen günden başlar; ancak işlem daha sonra uygulanırsa, düzenleyici işlem ile uygulama işlemine birlikte dava açılabilir.

Bu kural, Güzelbahçe’de çizginin onaylandığı yıllar önce haberi olmayan parsel sahipleri için belirleyicidir. Çizgi, bir ruhsat başvurusunun reddinde, imar durumu belgesinde parselin “kıyıda” gösterilmesinde ya da yıkım kararında somut olarak uygulandığında, uygulama işleminin tebliğinden itibaren 60 gün içinde hem bu işleme hem çizgiye dava açılabilir.

Md. 7/4’ün son cümlesi de önemlidir: düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayanan uygulama işleminin iptaline engel olmaz. Yani dava, çizginin kendisini kaldırmasa bile parsele ilişkin somut ret veya yıkım işlemini ortadan kaldırabilir. Genel süre kuralları için idari işlemde iptal davası süresi yazımız ayrıntı sunar.

Kıyı kenar çizgisi itirazı ve süreyi durduran başvuru

Dava açmadan önce idareye başvurmak mümkündür. İYUK md. 11’e göre işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi dava süresi içinde üst makamdan, yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre, başvuruya kadar geçen gün de hesaba katılarak yeniden işler.

Kayalık ve çakıllı kıyı ile sahil şeridinin başladığı kara bölümü
Çizgiyle karşılaşılan işlem Dava süresinin başlangıcı Dava konusu yapılabilecek işlem
Çizginin onayı ve ilanı İlan tarihini izleyen gün (İYUK md. 7/4) Kıyı kenar çizgisi onayı
Ruhsat başvurusunun reddi Ret yazısının tebliğini izleyen gün Ret işlemi ve dayanağı olan çizgi birlikte
Yıkım veya mühür kararı Kararın tebliğini izleyen gün Yıkım kararı ve çizgi birlikte; yürütmenin durdurulması istenir
Tespit talebinin cevapsız kalması Zımni ret tarihi (İYUK md. 10) Tespit yapılmamasına ilişkin ret işlemi
Hazine’nin tapu iptali davası İdari dava süresi değil, adli yargıda savunma süresi işler Asliye hukukta savunma ve deliller; gerekirse çizgiye ayrıca idari dava

Kıyı Kenar Çizgisi Yeniden Tespit Ettirilebilir mi?

Kıyı Kanunu’nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik md. 9’un altıncı fıkrası, yeniden tespit yapılabilecek hâlleri sayar. 24.10.2020 tarihli ve 31284 sayılı Resmî Gazete‘de yapılan değişiklikle, yargı kararıyla çizginin iptal edilmesi veya ikinci bir çizginin tespit edilmesi hâlinde mükerrerliği gidermek için yeni tespit yapılabileceği düzenlenmiştir.

Aynı değişiklik, tabii ve suni göl kıyılarında maksimum su kotunun Devlet Su İşleri veya mahkeme kararlarıyla değiştirilmesini de yeniden tespit sebebi saymıştır. Güzelbahçe deniz kıyısında yer aldığı için bu bendin ilçede uygulama alanı yoktur; ilçe için belirleyici olan mükerrer çizgi bendidir.

Kıyı kenar çizgisinin yeniden tespiti için 2022 bendi

16.04.2022 tarihli ve 31811 sayılı Resmî Gazete ile eklenen bent daha dardır. Meskûn olmayan ve henüz tapu iptal davası açılmamış Hazine taşınmazlarının bulunduğu kıyı alanları ile turizm merkezi veya kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesinde kesin tahsis, kesin izin veya üst hakkı verilmiş ve turizm işletmesi belgesi almış yapıların bulunduğu alanlarda, mevcut çizgiye yapılan itirazlar komisyonca değerlendirilir. Yeni tespit, alanın kıyı özelliği taşıyıp taşımadığının bilimsel ve teknik gerekçeli bir raporla gösterilmesine bağlıdır.

Bu nedenle, Güzelbahçe’de özel mülkiyetteki bir yazlık için “çizgi yanlış, yeniden çizilsin” talebi, kural olarak bu bendin kapsamına girmez. Özel parsel sahibi için asıl yol, çizginin uygulandığı somut işleme karşı süresi içinde dava açmak ve keşif ile bilirkişi incelemesi istemektir. Yeniden tespit talebi ancak mükerrer çizgi gibi bir yönetmelik sebebi varsa güçlü bir seçenektir.

Sahil Şeridinde Yapı Hangi Şartlarla Mümkündür?

3621 s. Kanun md. 8’e göre uygulama imar planı bulunmayan sahil şeritlerinde hiçbir yapı ve tesis yapılamaz. Plan bulunan yerlerde ise yapılar md. 5 uyarınca kıyı kenar çizgisine en fazla 50 metre yaklaşabilir. Md. 12’ye göre bu kurallara uygun yapılan yapıların niteliği tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenir.

Güzelbahçe’de yapılaşmanın büyük kısmı imar planlı alanlarda olduğu için uyuşmazlıklar genellikle plan yokluğundan değil, yapı yaklaşma sınırının nereden geçtiğinden doğar. Çizginin birkaç metre kara yönüne kayması, 50 metrelik bandı da aynı ölçüde kaydırır ve mevcut bir yapının bir kısmını yasak banda sokabilir.

Sahil şeridinde yapı ruhsatı ve eski yapılar

Sahil şeridinde ruhsat başvurusunda proje, onaylı çizgi esas alınarak hazırlanır; çizgiyle çelişen proje reddedilir. Kanunun ek md. 3’ü 11.07.1992 öncesinde dönemin mevzuatına uygun yapılmış bazı kırsal yerleşim yapılarını mevcut hâliyle korur, ancak yeni yapıya izin vermez. Ruhsat ve iskân sürecinin İzmir’deki işleyişi için İzmir yapı ruhsatı ve iskân yazımız incelenebilir.

Sahil şeridinde yapı ruhsatı için hazırlanan mimari proje çizimi ve pergel

Tapulu Taşınmaz Kıyı Kenar Çizgisinin Deniz Tarafında Kalırsa Ne Olur?

4721 s. Türk Medeni Kanunu md. 715’e göre yararı kamuya ait mallar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve özel mülkiyete konu olamaz; kıyılar da Anayasa md. 43 ve 3621 s. Kanun md. 5 gereği bu niteliktedir. Tapulu bir parselin bir bölümü onaylı çizginin deniz tarafında kalırsa, Hazine o bölüm için tapu iptali ve terkin davası açabilir.

Bu davada savunma iki eksende kurulur: çizginin o noktadan geçip geçmediği ve taşınmazın gerçekten kıyı niteliği taşıyıp taşımadığı. Birincisi idari yargıda çizgiye karşı dava ile, ikincisi adli yargıda keşif ve bilirkişi incelemesiyle tartışılır. İki davanın birbirini beklemesi gerekip gerekmediği somut dosyaya göre değerlendirilir.

Kıyıda kalan tapu için tazminat yolları

TMK md. 1007’ye göre tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan Devlet sorumludur ve bu davalar tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde görülür. Tapu kaydına güvenerek kıyıda kalan bir parseli edinen kişinin iptal sonrası zararı bu yolla gündeme gelebilir. Çizginin kara tarafında kalan ama idarece fiilen yol veya park olarak kullanılan bir bölüm varsa durum farklıdır; bu hâlde kamulaştırmasız el atma tazminatı değerlendirilmelidir.

Sahil yolu ile deniz arasında kalan kıyı şeridi ve kıyı koruma kayaları

Güzelbahçe’deki Kıyı Uyuşmazlığı Hangi Mahkemede Görülür?

İzmir Adli Yargı Adalet Komisyonu’nun 2025 faaliyet raporuna göre Güzelbahçe, İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı yargı sınırları içinde, İzmir Adliyesi’ne bağlıdır. Çizgiye, ruhsat reddine ve yıkıma karşı idari davalar ise İYUK md. 34 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde, yani İzmir idare mahkemelerinde açılır.

İzmir 1.-8. İdare Mahkemeleri, Konak Çınarlı’daki İzmir Bölge İdare Mahkemesi yerleşkesinde bulunur. Bölge İdare Mahkemesi’nin 22.12.2025 tarihli iş bölümüne göre kıyı kenar çizgisi ve imar planı uyuşmazlıklarının incelemesi 3. İdari Dava Dairesinde, mühür, yıkım ve imar para cezası uyuşmazlıkları 4. İdari Dava Dairesinde yapılır. İstinaf aşaması için İzmir Bölge İdare Mahkemesinde istinaf yazımıza bakılabilir.

Hazine’nin tapu iptali davası ve TMK md. 1007 tazminat davası adli yargıdadır. Güzelbahçe İzmir Adliyesi’ne bağlı olduğundan bu davalar İzmir asliye hukuk mahkemelerinde görülür; bu mahkemeler 01.09.2026’dan bu yana Halkapınar Ek Hizmet Binası’ndadır. İlçenin genel adliye düzeni Güzelbahçe adliye ve dava süreci yazısında anlatılmıştır.

Yıkım kararında yürütmenin durdurulması

Dava açmak yıkımı kendiliğinden durdurmaz. Çizgiye dayalı bir yıkım kararı tebliğ edildiyse dilekçede yürütmenin durdurulması açıkça istenmeli ve telafisi güç zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gösterilmelidir. Bu talebin nasıl kurulacağı yıkım kararına karşı yürütmenin durdurulması yazımızda ayrıntılıdır.

Kıyıya Yakın Parselde İşlem Yapmadan Önce Hangi Belgeler İncelenmeli?

Güzelbahçe’de kıyıya yakın bir parselde alım, ruhsat veya dava kararından önce en az beş belge birlikte okunmalıdır. Bu belgeler 3621 s. Kanun md. 5, 8, 9 ve 12 ile İYUK md. 7 kapsamında hangi hakların ve sürelerin işlediğini gösterir. Tek bir belgeye dayanmak, 60 günlük dava süresini kaçırmanın en yaygın nedenidir.

  • Onaylı kıyı kenar çizgisi paftası: Onay tarihi, aynı alanda başka bir çizgi olup olmadığı ve yargı kararıyla iptal edilmiş bir çizginin paftada kalıp kalmadığı.
  • İmar durumu belgesi: Parselin kıyı, sahil şeridi veya plan alanında gösterilme biçimi ve yapı yaklaşma sınırı.
  • Tapu kaydı: Beyanlar hanesindeki sahil şeridi veya imar aykırılığı şerhleri (3621 md. 12).
  • Tebliğ evrakı: Ret, mühür veya yıkım yazısının tebliğ tarihi; 60 günlük süre bu tarihten hesaplanır.
  • Teknik delil: Eski hava fotoğrafları, harita ölçümleri ve kıyının doğal yapısını gösteren fotoğraflar; keşifte bilirkişiye sunulur.

Örnek olay (temsilidir): Güzelbahçe’de sahile yakın bir arsanın sahibi ruhsat başvurusunun “parselin bir kısmı kıyıda kalmaktadır” gerekçesiyle reddedildiğini öğrenir. Çizgi yıllar önce onaylanmış olsa da ret yazısının tebliğinden itibaren 60 gün içinde hem ret işlemine hem çizgiye dava açılabilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Ruhsat iptali ve kazanılmış hak tartışmaları için ruhsat iptali ve kazanılmış hak yazımız, idare ve vergi uyuşmazlıklarındaki çalışma alanımız için idare ve vergi hukuku sayfamız incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Güzelbahçe’de kıyıya yakın parsel sahiplerinin en sık sorduğu sorular, çizginin nereden öğrenileceği, eski bir çizgiye hâlâ dava açılıp açılamayacağı ve Hazine’nin tapu iptali davasında ne yapılacağı üzerinedir. Aşağıdaki kısa yanıtlar genel bilgi niteliğindedir; aynı soru, tebliğ tarihine ve paftaya göre farklı sonuçlar doğurabilir.

Kıyı kenar çizgisinin parselimden nereden geçtiğini nasıl öğrenirim?

Belediyeden alınan imar durumu belgesi parselin kıyıda veya sahil şeridinde gösterilip gösterilmediğini ortaya koyar. Bunun yanında onaylı kıyı kenar çizgisi paftasının onay tarihiyle birlikte ilgili idareden istenmesi gerekir. Paftada birden fazla çizgi varsa hangisinin yürürlükte olduğu ayrıca sorulmalıdır.

Çizgi yıllar önce onaylanmış, şimdi dava açabilir miyim?

İlan tarihinden itibaren 60 gün geçmişse çizgiye tek başına dava açmak kural olarak mümkün değildir. Ancak çizgi bir ruhsat reddi, imar durumu veya yıkım kararıyla parselinize uygulanırsa, İYUK md. 7/4 uyarınca uygulama işleminin tebliğinden itibaren 60 gün içinde ikisine birlikte dava açılabilir.

Sahil şeridindeki arsama ev yapabilir miyim?

Sahil şeridinde uygulama imar planı yoksa hiçbir yapı yapılamaz (3621 md. 8). Plan varsa yapı kıyı kenar çizgisine en fazla 50 metre yaklaşabilir ve plan kararına uygun olmalıdır. İlk 50 metre yalnızca yaya yolu, gezinti ve dinlenme amaçlı düzenlenebilir.

Hazine tapumun iptali için dava açtı, ne yapmalıyım?

Dava asliye hukuk mahkemesinde görülür ve savunma süresi tebliğden itibaren işler. Çizginin doğru yerden geçip geçmediği ve taşınmazın kıyı niteliği keşif ve bilirkişi incelemesiyle tartışılır. Çizgiye ayrıca idari dava açma imkânı ve TMK md. 1007 tazminat yolu da birlikte değerlendirilmelidir.

Kıyı kenar çizgisi davasında keşif yapılır mı?

Evet, çizginin doğal sınıra uyup uymadığı teknik bir sorudur ve idare mahkemesi bunu genellikle keşif ve bilirkişi incelemesiyle değerlendirir. İYUK md. 31, keşif ve bilirkişi konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine yollama yapar. Bilirkişi heyetinde jeomorfoloji ve harita uzmanlığı önem taşır.

Güzelbahçe'deki kıyı davası hangi idare mahkemesinde açılır?

Taşınmazla ilgili idari davalarda yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK md. 34). Güzelbahçe’deki parseller için bu, Konak Çınarlı’daki yerleşkede bulunan İzmir idare mahkemeleridir. İstinaf incelemesi İzmir Bölge İdare Mahkemesi’nde yapılır.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: KCD Hukuk