
Kamulaştırma bedelinin tespiti davası, idarenin taşınmazınızı satın alma yoluyla edinemediği durumda, bedeli mahkemeye belirletmek ve taşınmazı kendi adına tescil ettirmek için açtığı davadır. Malik bu davada davalıdır; ancak pasif bir taraf değildir: bedelin hangi ölçütlerle, hangi tarihe göre ve hangi bilirkişilerle belirleneceği büyük ölçüde onun yapacağı itirazlara bağlıdır.
Aşağıda 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu çerçevesinde davadan önceki görüşmesini, mahkemenin gönderdiği davetiyedeki süreleri, ve incelemesini, değer unsurlarını ve bedelin ödenmesini sırasıyla açıklıyoruz. İdarenin kamulaştırma yapmadan taşınmaza el koyduğu durumlar ise ayrı bir dava türüdür.
Önemli Çıkarımlar
- Bedel tespiti ve tescil davasını idare, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açar (2942 s. K. md. 10).
- Davadan önce idare uzlaşma teklif eder; anlaşma tutanağı imzalanırsa sonradan bedele karşı dava açılamaz (md. 8).
- Davetiyenin tebliğinden itibaren 10 gün içinde değere ilişkin savunma ve deliller yazılı bildirilmelidir.
- Kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal ve adli yargıda maddi hata düzeltim davası için süre 30 gündür (md. 14).
- Değer, idarenin belgeleri mahkemeye verdiği gün esas alınarak, en az biri lisanslı değerleme uzmanı olan 3 kişilik bilirkişi kurulunca belirlenir (md. 15).
Kamulaştırma Bedelinin Tespiti Davası Nedir, Kim Açar?
Kamulaştırma bedelinin tespiti davası, 2942 s. Kamulaştırma Kanunu md. 10 uyarınca satın alma usulüyle sonuç alınamayan hallerde idarenin, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine başvurarak bedelin tespitini ve taşınmazın peşin veya taksitli ödeme karşılığında idare adına tescilini istediği davadır. Dava, kamulaştırma kararının alınmasından sonra yürütülür.
Bu nedenle davanın tarafları alışılmışın tersidir: davacı idare, davalı ise tapu malikidir. Mahkeme, idarenin başvuru tarihinden itibaren en geç 30 gün sonrası için duruşma günü belirler ve malike dava dilekçesiyle belgelerin bir örneğini içeren meşruhatlı davetiye gönderir. Mülkiyetin idareye geçişi, md. 25 uyarınca ancak mahkemenin vereceği tescil kararıyla olur.
Kamulaştırmasız el atmadan farkı nedir?
Kamulaştırmasız el atmada idare usulüne uygun bir kamulaştırma yapmadan taşınmazı fiilen kullanır veya planla kullanılmaz hale getirir; davayı malik açar. Bedel tespiti davasında ise usulüne uygun bir kamulaştırma kararı vardır ve dava idare tarafından açılır. El atma davasının görev ve bedel ayrıntıları için kamulaştırmasız el atma ve tazminat yazısına, İzmir uygulaması için İzmir’de kamulaştırmasız el atma davası yazısına bakılabilir.

Davadan Önce Uzlaşma Görüşmesi Nasıl İşler?
2942 s. K. md. 8 uyarınca idare önce satın alma usulünü uygular: kıymet takdir komisyonu tahmini bedeli belirler, uzlaşma komisyonu ise malike resmî taahhütlü yazıyla satın alma veya trampa teklif eder. Malik yazının tebliğinden itibaren 15 gün içinde başvurursa pazarlık görüşmesi yapılır; tahmini bedeli geçmeyen bir tutarda anlaşılırsa tutanak düzenlenir.
Uzlaşma görüşmesinde anlaşma tutanağı imzalamanın sonucu
Md. 8 uyarınca bu tutanak malikin ferağ beyanı ve tapuda idare adına tescilin hukuki sebebidir. İdare tutanaktan itibaren en geç 45 gün içinde bedeli hazır ederek tescili yaptırır ve bedel tescilden sonra ödenir. En önemli sonuç şudur: bu yolla satın alınan taşınmaz için kamulaştırmaya veya bedeline karşı dava açılamaz.
Bu nedenle uzlaşma görüşmesinde teklif edilen tutar, bölgedeki emsal satışlar ve taşınmazın imar durumu bakımından mutlaka sorgulanmalıdır. Komisyonun tahmini bedeli malike açıklanmaz; teklif tatmin edici değilse anlaşmamak ve md. 10’daki yargısal sürece gitmek kanunun tanıdığı olağan bir yoldur. Anlaşma olmaması veya ferağ verilmemesi halinde idare md. 10’a göre dava açar.
Mahkemenin Gönderdiği Davetiyede Hangi Süreler Yazar?
Md. 10 uyarınca malike gönderilen meşruhatlı davetiyede taşınmazın tapu bilgileri, kamulaştırmayı yapan idare, 30 günlük dava süreleri, husumetin kime yöneltileceği, bedelin yatırılacağı banka ve değere ilişkin savunma ile delillerin tebliğden itibaren 10 gün içinde yazılı bildirilmesi gerektiği yazılır. Adresi bulunamayanlara ilan yoluyla yapılır.
Meşruhatlı davetiye alındığında ilk 10 gün
Uygulamada en çok hak kaybı bu 10 günlük sürede yaşanır. Bu süre içinde bölgedeki emsal satış sözleşmeleri, taşınmazın getirisini gösteren kira veya ürün belgeleri, vergi beyanı, imar durumu ve varsa ağaç, bina, kuyu gibi muhdesatın listesi mahkemeye sunulmalıdır. Davetiye ile birlikte gelen idarenin kıymet takdir raporu da incelenip hangi kalemlerin eksik bırakıldığı belirlenmelidir.
| Aşama | Süre | Dayanak (2942 s. K.) |
|---|---|---|
| Uzlaşma teklifine başvuru | Teklif yazısının tebliğinden itibaren 15 gün | md. 8 |
| Anlaşmada tescil ve ödeme | Tutanaktan itibaren en geç 45 gün | md. 8 |
| İlk duruşma | Başvurudan itibaren en geç 30 gün sonrası | md. 10 |
| Savunma ve delillerin bildirilmesi | Tebliğden itibaren 10 gün | md. 10 |
| İptal veya maddi hata düzeltim davası | Tebligat veya ilandan itibaren 30 gün | md. 14 |
| Keşif | Anlaşamama halinde en geç 10 gün içinde | md. 10 |
| Bilirkişi raporu | 15 gün | md. 10, md. 15 |
| Bedelin bankaya yatırılması | 15 gün, bir defaya mahsus uzatılabilir | md. 10 |
Duruşma, Keşif ve Bilirkişi İncelemesi Nasıl Yürür?
Md. 10 uyarınca ilk duruşmada hâkim tarafları bedelde anlaşmaya davet eder; anlaşma olursa bu bedel kamulaştırma bedeli kabul edilir. Anlaşılamazsa hâkim en geç 10 gün içinde keşif yapar ve 30 gün sonrası için duruşma günü belirler. Keşifte köy veya mahalle muhtarı da dinlenir; bilirkişiler raporlarını 15 gün içinde mahkemeye verir.
Md. 15 uyarınca bilirkişiler bilirkişilik bölge kurulu listelerinden seçilir ve 6754 s. Bilirkişilik Kanunu uygulanır. Taşınmazın niteliğine göre en az 3 kişilik bir kurul oluşturulması ve bunlardan birinin Sermaye Piyasası Kanununa göre lisanslı gayrimenkul değerleme uzmanı veya taşınmaz geliştirme alanında lisansüstü eğitim almış bir uzman olması zorunludur. Tarım arazisinde ziraat mühendisi, binada inşaat mühendisi gibi uzmanlık alanı taşınmaza göre belirlenir.
Bilirkişi raporuna itiraz ve yeni kurul
Rapor duruşma beklenmeden taraflara tebliğ edilir ve sonraki duruşmada itirazlar dinlenir. Anlaşma yine sağlanamazsa hâkim gerektiğinde 15 gün içinde sonuçlandırılmak üzere yeni bir bilirkişi kurulu tayin eder ve raporlarla beyanlardan yararlanarak adil ve hakkaniyete uygun bedeli belirler. İtirazda emsalin seçimi, alan ölçümü ve getiri hesabı somut olarak eleştirilmelidir; genel itiraz teknikleri için bilirkişi raporuna itiraz ve yeniden rapor yazısı yol gösterir.
Kamulaştırma Bedeli Hangi Ölçütlere Göre Belirlenir?
2942 s. K. md. 11 uyarınca bilirkişi kurulu taşınmazın cins ve nevini, yüzölçümünü, değerini etkileyen bütün unsurları ayrı ayrı, vergi beyanını, resmî kıymet takdirlerini, arazide net geliri, arsada emsal satışları, yapılarda resmî birim fiyat ve yıpranma payını ve diğer objektif ölçüleri esas alır. Rapor, SPK değerleme standartlarına uygun ve gerekçeli olmalıdır.
Arsa ve arazi değerlemesinde fark
Kanun iki ana yöntemi ayırır. Tarım arazisinde değer, taşınmazın mevkii ve şartlarına göre “olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir” esas alınarak bulunur; arsada ise kamulaştırma tarihinden önceki, özel amaç taşımayan emsal satışlara göre satış değeri belirlenir. Belediye sınırı içinde kalan ama imar planı bulunmayan taşınmazın arsa mı arazi mi sayılacağı, bedeli belirgin biçimde değiştiren bir tartışmadır.
| Taşınmaz veya unsur | Esas alınan ölçüt | Dayanak |
|---|---|---|
| Tarım arazisi | Olduğu gibi kullanımda net gelir | md. 11/1-f |
| Arsa | Özel amaç taşımayan emsal satış değeri | md. 11/1-g |
| Bina ve yapı | Resmî birim fiyat, yapı maliyeti, yıpranma payı | md. 11/1-h |
| İrtifak hakkı | Taşınmazdaki değer düşüklüğü | md. 11, son fıkra |
| Kısmen kamulaştırma | Kalan kısımdaki değer azalışı veya artışı | md. 12 |
Md. 11’in ikinci fıkrası iki noktayı açıkça dışarıda bırakır: kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün yol açacağı değer artışları ile taşınmazın ileride düşünülen kullanım şekillerinden beklenen kâr dikkate alınmaz. Md. 15 ise değer tespitinde idarenin belgeleri mahkemeye verdiği günün esas alınacağını düzenler; bu tarihten sonraki piyasa hareketleri hesaba katılmaz.

Kısmen Kamulaştırmada Kalan Kısım Nasıl Değerlendirilir?
2942 s. K. md. 12 uyarınca taşınmazın bir kısmı kamulaştırılıyorsa, kalan kısmın değeri değişmemişse yalnızca alınan kısmın payı ödenir. Kalan kısım değer kaybediyorsa bu eksilme bedele eklenir; değer artıyorsa artış bedelden düşülür, ancak bu düşüm kamulaştırma bedelinin yüzde 50’sini aşamaz.
Kısmen kamulaştırma sonrası kalan parçanın da alınması
Kalan kısım imar mevzuatına göre yararlanmaya elverişli değilse, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda dava açılmamış olması kaydıyla malik, en geç kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren 30 gün içinde yazılı başvuru yaparak bu kısmın da kamulaştırılmasını isteyebilir. Kesilen bina, duvar, su ve elektrik tesisatı gibi unsurların eski haliyle kullanılabilir duruma getirilme gideri de bedele eklenir.
Paylı mülkiyette, fiilen bölünmüş bir taşınmazın yalnızca bir paydaşın kullanımındaki kısmı kamulaştırılıyorsa işlem yalnızca o paydaş hakkında yürütülür ve bedel payı oranında ona ödenir. Mirasçıların dava sırasında hak sahipliğini kanıtlaması gerekirse mirasçılık belgesi alma yolları önem kazanır.
İptal ve Maddi Hata Düzeltim Davası Ne Zaman Açılır?
2942 s. K. md. 14 uyarınca malik, mahkemenin md. 10’a göre yaptığı tebligattan, tebligat yapılamayanlar için gazete ilanından itibaren 30 gün içinde kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal, maddi hatalara karşı adli yargıda düzeltim davası açabilir. İdari yargıdaki davalar öncelikle görülür ve paydaşların tek başına dava hakkı vardır.
Maddi hata düzeltim davası ile iptal davası arasındaki fark
Düzeltim davası; yüzölçümü, malik adı, parsel numarası veya muhdesat kaydındaki somut yanlışlıkları konu alır ve adli yargıda görülür. İptal davası ise kamu yararı kararının, yetkinin veya usulün hukuka aykırılığını hedefler ve 2577 s. İdari Yargılama Usulü Kanunu kurallarına tabidir. İdare de belgelerin mahkemeye verildiği günden itibaren 30 gün içinde düzeltim davası açabilir.
| Dava | Yargı yeri | Konusu | Süre |
|---|---|---|---|
| İptal davası | İdare mahkemesi (idari yargı) | Kamu yararı kararı ve kamulaştırma işleminin hukuka uygunluğu | Tebligat veya ilandan itibaren 30 gün |
| Maddi hata düzeltim davası (malik) | Adli yargı | Yüzölçümü, malik, parsel, muhdesat kaydındaki yanlışlık | Tebligat veya ilandan itibaren 30 gün |
| Maddi hata düzeltim davası (idare) | Adli yargı | Aynı nitelikteki yanlışlıklar | Belgelerin mahkemeye verilmesinden itibaren 30 gün |
| Bedel tespiti ve tescil davası | Asliye hukuk mahkemesi | Bedelin belirlenmesi ve idare adına tescil | İdare açar; şerhin silinmemesi için şerhten itibaren 6 ay içinde (md. 7) |
Md. 10 uyarınca davetiyede, iptal davası açanların bunu süresinde belgelendirmemesi halinde kamulaştırmanın kesinleşeceği ve tespit edilen bedel üzerinden tescil yapılacağı yazılıdır; bu nedenle idari yargıda açılan davanın tarih ve esas numarası bedel tespiti dosyasına mutlaka sunulmalıdır. Genel dava süresi kuralları için idari işleme karşı iptal davası süresi yazısına, acele usulde el koyma için acele kamulaştırma ve itiraz yolları yazısına bakılabilir.
Bedel Yatırılınca Tescil ve Ödeme Nasıl Gerçekleşir?
Md. 10 uyarınca hâkimin belirlediği bedelin bankaya yatırılması için idareye 15 gün süre verilir; süre bir defaya mahsus uzatılabilir. Makbuz ibraz edilince mahkeme taşınmazın idare adına tesciline ve bedelin hak sahibine ödenmesine karar verir. Tescil hükmü kesindir; tarafların bedele ilişkin ve hakları saklıdır.

Bedele karşı istinaf ve temyizin sonuçları
Kanun yolu incelemesinde kesinleşen bedel, hak sahibine peşin ödenen tutardan az çıkarsa fark ilgiliden geri istenir; ancak ödeme tarihi ile geri ödeme yazısının tebliğ tarihi arasındaki süre için faiz alınmaz. Hak sahibi belirlenemiyorsa bedel üçer aylık vadeli hesapta nemalandırılır. Tescilden sonra taşınmaz md. 20 uyarınca icra memuru aracılığıyla 15 gün içinde boşaltılır; ekili arazide boşaltma kural olarak hasat sonuna bırakılır.
Md. 29 (2026 yılında 7584 s. K. ile değişik) uyarınca mahkeme heyetinin harcırahları, bilirkişi ve muhtar ücretleri ile tapu harçları idarece ödenir. Kamulaştırılan taşınmaz 5 yıl içinde amacına uygun kullanılmazsa md. 23’teki geri alma hakkı gündeme gelir; bu hak doğduğu tarihten itibaren 1 yıl içinde kullanılmazsa düşer.
Dava Sürecinde Hangi Belgeler ve Yasaklar Önemlidir?
Bedel tespiti davasında malikin elindeki belgeler, bilirkişi kurulunun değerlendirmesini doğrudan etkiler; Kanun ayrıca md. 31’de dava sürecinde bazı işlemleri açıkça yasaklar. Aşağıdaki liste, davetiye alındığı anda hazırlanması gereken belgeleri ve uyulması gereken yasakları birlikte göstermektedir; liste davetiye ekindeki belgelerle karşılaştırılarak kullanılmalıdır.
- Tapu kaydı, çap, imar durum belgesi ve varsa plan notları.
- Bölgede son dönemde yapılmış, özel amaç taşımayan emsal satışların tapu kayıtları.
- Arazide ürün desenini ve geliri gösteren ÇKS kaydı, satış faturaları, kira sözleşmeleri.
- Bina, ağaç, kuyu ve tesis gibi muhdesatın fotoğrafları ve yapım belgeleri.
- Uzlaşma görüşmesine ait tutanak veya teklif yazısı ile idarenin kıymet takdir raporu.
Md. 31 uyarınca davetiye veya ilanen tebliğden sonra taşınmazın başkasına devri, dava giderlerinin vekil tarafından üstlenilmesi, kamulaştırma bedelinin vekil tarafından malike önceden ödenmesi ve bedelin bir kısmının vekile ait olacağının kararlaştırılması yasaktır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir; idari yargı yönüne ilişkin içerikler idare ve vergi hukuku sayfamızda, taşınmaz uyuşmazlıkları gayrimenkul hukuku sayfamızda yer alır. İzmir’deki uygulama için İzmir’de kamulaştırma davaları yazısı hazırlanmaktadır; keşif günü pratiği için keşif ve bilirkişi incelemesinin işleyişi yazısı yararlı olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bedel tespiti davasıyla karşılaşan malikler çoğunlukla teklif edilen tutarın düşüklüğü, davanın süresi, bilirkişi raporu ve bedelin ne zaman ödeneceği konusunda soru sorar. Aşağıdaki yanıtlar 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri esas alınarak kısa ve uygulamaya dönük biçimde hazırlanmış olup her dosyanın kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
İdarenin teklif ettiği kamulaştırma bedelini kabul etmek zorunda mıyım?
Hayır. Uzlaşma görüşmesinde anlaşma zorunlu değildir. Anlaşılmazsa idare 2942 s. K. md. 10 uyarınca asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti davası açar ve bedel keşif ile bilirkişi kurulu raporuna dayanılarak mahkemece belirlenir. Anlaşma tutanağı imzalanırsa bedele karşı dava açılamaz.
Kamulaştırma bedeli davası ne kadar sürer?
Kanun kısa süreler öngörür: ilk duruşma başvurudan en geç 30 gün sonrasına, keşif anlaşamama halinde 10 gün içine, rapor 15 güne bağlanmıştır. Bununla birlikte tebligat sorunları, mirasçıların belirlenmesi ve yeni bilirkişi incelemesi süreyi uzatabilir; kesin bir süre vermek mümkün değildir.
Kamulaştırma bedelinin tespitinde hangi tarih esas alınır?
2942 s. K. md. 15 uyarınca değer tespitinde idarenin kamulaştırma belgelerini mahkemeye verdiği gün esas tutulur. Kamulaştırmayı gerektiren projenin yol açacağı değer artışları ve ileride düşünülen kullanım şekillerinden beklenen kâr ise md. 11 uyarınca dikkate alınmaz.
Hisseli tapuda paydaşlardan biri tek başına dava açabilir mi?
Evet. 2942 s. K. md. 14 uyarınca iştirak halinde veya müşterek mülkiyette paydaşların kamulaştırma işlemine karşı iptal ve maddi hata düzeltim davası açmada tek başına dava hakları vardır. Bedel tespiti davasında ise tüm paydaşlar davalı olarak yer alır.
Bedel bankaya yatırıldıktan sonra ne zaman çekilebilir?
İdare bedeli mahkemenin belirlediği bankaya yatırıp makbuzu ibraz edince mahkeme tescile ve bedelin hak sahibine ödenmesine karar verir; bu karar tapuya ve bankaya bildirilir. Bedele karşı istinaf veya temyiz yoluna gidilmesi tescili durdurmaz, çünkü tescil hükmü kesindir.
Kamulaştırmada taşınmazın kalan kısmı işe yaramazsa ne olur?
Kalan kısım imar mevzuatına göre yararlanmaya elverişli değilse ve kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda dava açılmamışsa, malik kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren en geç 30 gün içinde yazılı başvuruyla bu kısmın da kamulaştırılmasını isteyebilir (2942 s. K. md. 12).
Kaynaklar
- 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, md. 8, 10, 11, 12, 14, 15, 25, 29, 31 (mevzuat.gov.tr)
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- İmar Planı Değişikliğine Karşı Dava
- Yıkım Kararına Karşı Yürütmenin Durdurulması
- Ruhsat İptali ve Kazanılmış Hak
- Belediye Encümeni Kararına İtiraz
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: KCD Hukuk





