
İş kazasında davası, Sosyal Güvenlik Kurumunun kazazede çalışana yaptığı ödemeleri kazadan sorumlu kişilerden geri istemesidir. Davanın temel kuralları ve işverenin genel savunmaları SGK’nın işverene rücu davası yazısında anlatıldı. Bu yazı daha dar ama pratikte daha çok tartışılan bir soruya odaklanıyor: kazada birden fazla sorumlu varsa Kurum kime, ne kadar ve hangi sınırla başvurabilir?
Şantiyede alt işveren işçisinin düşmesi, servis aracının başka bir araçla çarpışması ya da işveren vekilinin talimatıyla yapılan riskli bir iş gibi olaylarda dosyaya birden fazla taraf girer. Kurumun talebinin tavanı, çalışanın kendi tazminatıyla ilişkisi ve sorumluların kendi aralarındaki paylaşım bu dosyalarda sonucu belirler.
Önemli Çıkarımlar
- Kurum, kazaya kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırılığıyla yol açan işverene rücu eder; talep, sigortalının işverenden isteyebileceği tutarla sınırlıdır (5510 s. K. md. 21/1).
- Kanundaki işveren kavramı işveren vekilini de kapsar; asıl işveren de işverene yüklenen yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur (md. 12).
- Kaza üçüncü bir kişinin kusuruyla olmuşsa Kurum, ödemeler ile ilk peşin sermaye değerinin yarısını üçüncü kişiye ve kusuru varsa onu çalıştırana rücu eder (md. 21/4).
- Rücu konusu gelir için esas alınan tutar, gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeridir; sonraki onaylar bakımından ayrıca değerlendirilir (md. 21/1, md. 93).
- Birden fazla sorumlu arasında iç paylaşım, kusurun ağırlığı ve yaratılan tehlike gözetilerek yapılır; fazla ödeyen diğerlerine rücu edebilir (6098 s. TBK md. 62).
İş Kazasında Rücu Davası Kimlere Karşı Açılabilir?
İş kazasında rücu davası öncelikle işverene karşı açılır: 5510 s. K. md. 21/1, kazanın işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu olması hâlinde Kurum ödemelerinin işverene ödettirileceğini söyler. Md. 12 işveren vekilini ve asıl işvereni, md. 21/4 ise kusurlu üçüncü kişileri de sorumlular arasına katar.
| Sorumlu | Dayanak | Kurumun talep kapsamı |
|---|---|---|
| İşveren | 5510 s. K. md. 21/1 | Ödemeler ve ilk peşin sermaye değeri; sigortalının işverenden isteyebileceği tutarla sınırlı |
| İşveren vekili | 5510 s. K. md. 12/2 | Kanundaki işveren deyimi işveren vekilini de kapsar; yükümlülüklerden işverenle müştereken ve müteselsilen sorumlu |
| Asıl işveren | 5510 s. K. md. 12 son fıkra | İşverene yüklenen yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumlu |
| Üçüncü kişi | 5510 s. K. md. 21/4 | Ödemeler ile ilk peşin sermaye değerinin yarısı |
| Üçüncü kişiyi çalıştıran | 5510 s. K. md. 21/4 | Kendi kusuru varsa üçüncü kişiyle birlikte |
| Kamu görevlisi | 5510 s. K. md. 21/5 | Görevi gereği fiilde, kesinleşmiş mahkûmiyet yoksa rücu edilmez |
İşveren ve işveren vekili
5510 s. K. md. 12/2, işveren adına ve hesabına işin bütününün yönetimini yapan kişiyi işveren vekili sayar ve Kanundaki işveren deyiminin işveren vekilini de kapsadığını belirtir. Aynı fıkra, işveren vekilinin Kanundaki yükümlülüklerden işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu söyler. Bu nedenle Kurum bazı dosyalarda şirket ile birlikte işin yönetimini yürüten kişiyi de davalı gösterir. Kimin işveren vekili sayılacağı, unvana değil işin bütününü yönetip yönetmediğine bakılarak belirlenir.
Asıl işveren ve alt işveren
Md. 12’nin son fıkrasına göre sigortalılar alt işveren aracılığıyla işe girmiş olsa bile asıl işveren, Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Kurum bu yüzden davayı çoğu zaman ikisine birlikte yöneltir. Muvazaalı alt işverenlik iddiası ise ayrı bir tartışmadır; ilişkinin iş hukuku boyutu asıl işveren ve alt işveren sorumluluğu yazısında, sanayi tesislerine özgü örnekler ise Aliağa’da sanayi tesislerinde iş kazası sorumluluğu yazısında ele alınmıştır.

Üçüncü Kişinin Kusurunda Kurum Neyi İsteyebilir?
5510 s. K. md. 21/4’e göre iş kazası üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya yapılacak ödemeler ile gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere ve kusurları varsa onları çalıştıranlara rücu edilir. İşverene uygulanan tam rücu kuralı burada yoktur.
Üçüncü kişiye rücu nasıl işler?
Kanun koyucu üçüncü kişiye karşı rücuyu yarıyla sınırlayarak, sosyal sigorta fonunun bir kısmını bilinçli olarak Kurumda bırakmıştır. Üçüncü kişi ile işverenin birlikte kusurlu olduğu kazalarda dosya ikiye ayrılır: işverene md. 21/1 kapsamında, üçüncü kişiye md. 21/4 kapsamında başvurulur. Her sorumlunun oranının ayrı ayrı belirlenmesi bu nedenle kaçınılmazdır; tek bir toplu kusur raporu yeterli olmaz.
Servis aracı kazaları
5510 s. K. md. 13/1-e uyarınca sigortalının işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen olay iş kazasıdır. Servis aracına başka bir araç çarptığında karşı aracın sürücüsü üçüncü kişi konumundadır. Servis aracının sürücüsü veya işletmecisi de kusurluysa, onların işverenle ilişkisine göre farklı hükümler devreye girer. Trafik kökenli kusur tartışmalarında trafik kazasında kusur tespitine itiraz yazısındaki yöntemler rücu dosyasında da kullanılabilir.
Kurumun Talebi Hangi Tutarla Sınırlıdır?
5510 s. K. md. 21/1, Kurumun işverene ödettireceği toplamın sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarla sınırlı olduğunu açıkça belirtir. Uygulamada önce Kurum zararının işverenin kusur oranına düşen kısmı bulunur, sonra bu rakam çalışanın işverenden isteyebileceği tazminatla karşılaştırılır ve düşük olan tutar esas alınır.
Kusur oranı ve tavan karşılaştırması
Aşağıdaki tablo bu karşılaştırmanın mantığını basit rakamlarla gösterir. Rakamlar tamamen kurgusaldır ve yalnızca yöntemi anlatmak içindir (temsilidir). Gerçek dosyada hesap, aktüerya bilirkişisi tarafından sigortalının yaşı, kazancı, maluliyet oranı ve bakiye ömrü gibi verilerle yapılır.
| Kalem (temsilidir) | Tutar | Açıklama |
|---|---|---|
| Kurumun toplam zararı | 1.000.000 TL | Yapılan ödemeler ve gelirin ilk peşin sermaye değeri |
| İşverenin kusur oranı | %70 | İşçi %30 kusurlu kabul edilmiş |
| Kusur karşılığı tutar | 700.000 TL | 1.000.000 TL x %70 |
| Tavan (işçinin işverenden isteyebileceği) | 560.000 TL | hesabı, işçinin kendi kusuru düşülmüş |
| Kurumun isteyebileceği | 560.000 TL | İki tutardan düşük olanı |
Bu örnekte işçinin kendi kusurunun tavanı düşürdüğü görülür. Bu yüzden çalışanın kusur payı, yalnızca onun tazminatını değil Kurumun talebini de daraltır. Aynı mantık birden fazla sorumlunun bulunduğu dosyalarda da geçerlidir. Örneğin üçüncü kişi %40, işveren %40 ve işçi %20 kusurlu bulunmuşsa (temsilidir), işverene md. 21/1, üçüncü kişiye md. 21/4 uygulanır ve her iki talep kendi sınırı içinde ayrı ayrı hesaplanır. Toplam talebin Kurumun gerçek zararını aşmaması gerekir; aksi hâlde aynı ödeme iki kez tahsil edilmiş olur. Müterafik kusurun genel etkisi müterafik kusur ve tazminatın azalması yazısında ayrıca incelenecektir.

İlk Peşin Sermaye Değeri ve Sonradan Değişen Gelir
Md. 21/1, rücu hesabında gelir için gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerini esas alır. Kurum, sürekli iş göremezlik veya ölüm geliri bağladığı tarihte gelirin gelecekteki ödemelerini bugüne indirger. Kanun metni sonraki güncellemeleri değil, bu ilk değeri rücu kalemi olarak sayar; işverenin hesabı incelerken ilk olarak bu tarihe bakması gerekir.
Gelir artışları ve yeni onaylar
Sigortalı yeniden tedavi ettirildiğinde meslekte kazanma gücü kaybı yeniden tespit edilebilir (md. 19/2). Oran yükselir ve gelir yeniden hesaplanırsa dosyaya yeni bir Kurum onayı girer. Md. 93’e göre rücu konusu gelirlerde zamanaşımı Kurum onay tarihinden başladığı için, ilk onaya dayalı talep ile sonraki onaya dayalı fark talebinin süreleri ayrı ayrı incelenmelidir. Kurumun dava dilekçesindeki kalemleri onay tarihleriyle eşleştirmek, hem tutar hem süre itirazının temelidir. Maluliyet oranının belirlenmesi için maluliyet oranı ve tazminata etkisi yazısına bakılabilir.
Hakkaniyet İndirimi Rücu Tutarını Azaltır mı?
İşverenler sık sık talep edilen tutarın çok yüksek olduğunu ve hakkaniyet gereği azaltılması gerektiğini savunur. Oysa 6098 s. TBK md. 55/1 son cümlesi, bedensel zararlarda hesaplanan tazminatın miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamayacağını veya azaltılamayacağını açıkça düzenler. Yalnızca tutarın büyüklüğüne dayanan savunma bu nedenle zayıftır.
Hakkaniyet indirimi ve TBK md. 52
TBK md. 52/2, zarara hafif kusuruyla sebep olan tazminat yükümlüsünün tazminatı ödediğinde yoksulluğa düşecek olması ve hakkaniyetin de gerektirmesi hâlinde tazminatın azaltılmasına imkân tanır. Bu hüküm dar yorumlanır ve özellikle gerçek kişi işverenler bakımından tartışılır. Tavan, çalışanın işverenden isteyebileceği tutarla belirlendiği için, çalışanın tazminatını azaltan sebeplerin Kurum talebine nasıl yansıyacağı somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
Çalışanın Kendi Tazminatı Rücu Davasını Nasıl Etkiler?
Çalışanın işverene açtığı tazminat davası ile Kurumun rücu davası aynı kazadan doğar ama ayrı davalardır. TBK md. 55/1’e göre kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarardan indirilemez. Rücu edilebilen ödemeler ise çalışanın tazminatından düşülür; böylece aynı zarar iki kez ödenmez.
Mükerrer ödeme riski
İşveren çalışanla anlaşıp bir ödeme yapmışsa, bu ödemenin hangi zarar kalemini karşıladığı belgelenmelidir. Belirsiz bir ödeme makbuzu, rücu davasında tavan hesabını tartışmalı hâle getirir. Çalışanın davası kesinleşmişse o dosyadaki kusur oranları ve zarar hesabı rücu davasında güçlü bir delil olarak incelenir. İmzalatılan belgelerin geçerliliği ise ibranamenin geçerlilik şartları çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Ölümlü kazalarda hak sahiplerinin payı için destekten yoksun kalma tazminatını kimler talep edebilir yazısı yol gösterir.

Birden Fazla Sorumlu Kendi Aralarında Nasıl Paylaşır?
Kurum karşısında birlikte sorumlu olanlar, ödemeden sonra kendi aralarında hesaplaşır. 6098 s. TBK md. 61 birden çok kişinin aynı zarardan sorumluluğunda hükümlerini uygular; md. 62 ise iç paylaşımda kusurun ağırlığı ve yaratılan tehlikenin yoğunluğunun gözetileceğini, payından fazlasını ödeyenin diğerlerine rücu edebileceğini söyler.
Alt işveren sözleşmesindeki rücu kayıtları
Asıl işveren ile alt işveren arasındaki sözleşmelerde iş kazasından doğacak her türlü ödemenin alt işverene yükleneceğine dair kayıtlar sık görülür. Bu kayıtlar Kurumu bağlamaz; Kurum yine ikisine birden başvurabilir. Ancak ödeme yapan taraf, iç ilişkide bu sözleşmeye ve TBK md. 62’deki ölçütlere dayanarak diğerine başvurabilir. Hakediş kesintisi veya teminat mektubu gibi güvenceler bu aşamada önem kazanır. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin dağılımı için iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri ve idari para cezaları yazısı faydalı olur.
Rücu Davasında Süreler ve Usul Nasıl İşler?
5510 s. K. md. 93 uyarınca Kurumca açılacak rücu davaları on yıllık zamanaşımına tabidir; süre gelirlerde Kurum onay tarihinden, masraf ve ödemelerde ödeme tarihinden başlar. Dava iş mahkemesinde görülür (7036 s. K. md. 5/1-b) ve iş kazasından doğan rücu davalarında zorunlu uygulanmaz (md. 3/3).
Davanın görevli mahkeme, yetki ve dava öncesi yazışma ayrıntıları ana rücu yazısında açıklandığı için burada tekrar edilmemiştir. Sürelerin genel mantığını görmek için zamanaşımı hesaplama aracı kullanılabilir; ancak md. 93’teki özel başlangıç kuralı her kalem için ayrıca uygulanır. Kazadan hemen sonra çalışan tarafında atılacak adımlar için iş kazasından sonra hak kaybını önleyen adımlar, İzmir’deki dosya akışı için İzmir’de iş kazası sonrası süreç yazısına bakılabilir.
Rücu Talebi Geldiğinde Hangi Belgeler Hazırlanmalı?
Birden fazla sorumlunun bulunduğu dosyalarda savunma, her tarafın kusurunu ve Kurumun hesabını ayrı ayrı sorgulamaya dayanır. 5510 s. K. md. 21’deki sınırların uygulanabilmesi için aşağıdaki belgelerin dava açılır açılmaz toplanması gerekir; bu belgeler hem Kurum hesabına hem diğer sorumlulara karşı kullanılır.
- Kurumun gelir onay belgeleri, ilk peşin sermaye değeri hesap tablosu ve ödeme dökümleri (her kalemin tarihiyle).
- Kazaya ilişkin müfettiş raporu, ceza soruşturması dosyası ve varsa çalışanın tazminat davasındaki kusur raporları.
- Asıl işveren ile alt işveren arasındaki sözleşme, hakediş kayıtları ve iş sağlığı ve güvenliği koordinasyon belgeleri.
- İşveren vekilinin görev tanımı ve yetki belgeleri; talimat zincirini gösteren yazışmalar.
- Üçüncü kişinin kimliği, kaza tespit tutanağı ve varsa sigorta bilgileri.
- Çalışana yapılan ödemelerin makbuzları ve ödemenin hangi kalemi karşıladığını gösteren belgeler.
Meslek hastalığına dayalı rücu taleplerinde tespit aşaması için meslek hastalığının tespiti ve tazminat yazısı yol gösterecektir. İş hukuku alanındaki diğer konular ve Av. Mehmet İlker Dinç profili incelenebilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Kanun metinleri için 5510 sayılı Kanunun güncel metni ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Birden fazla sorumlunun bulunduğu iş kazası dosyalarında en çok merak edilenler asıl işverenin, şirket yöneticisinin ve kazaya karışan üçüncü kişinin durumu ile ödeme yapan tarafın diğerlerine başvurma imkânıdır. Aşağıdaki kısa cevaplar 5510 sayılı Kanun ile Türk Borçlar Kanunu hükümlerine dayanır ve genel bilgi niteliğindedir.
SGK alt işverenin işçisi için asıl işverene dava açabilir mi?
Açabilir. 5510 s. K. md. 12’nin son fıkrasına göre asıl işveren, Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Kurum davayı genellikle ikisine birlikte yöneltir; aralarındaki paylaşım sonradan iç ilişkide çözülür.
Kazaya karşı aracın sürücüsü sebep olduysa işveren yine sorumlu olur mu?
İşverenin sorumluluğu kendi kusuruna bağlıdır. Kaza yalnızca üçüncü kişinin kusuruyla olmuşsa Kurum md. 21/4’e göre üçüncü kişiye ve kusuru varsa onu çalıştırana, ödemeler ile ilk peşin sermaye değerinin yarısı için rücu eder. İşverenin ayrıca kusuru varsa md. 21/1 de uygulanır.
Rücu davasında işçinin kusuru neden önemlidir?
Kurumun talebi, sigortalının işverenden isteyebileceği tutarla sınırlıdır. İşçinin kendi kusuru onun işverenden isteyebileceği tazminatı azalttığı için tavanı da düşürür. Bu nedenle işçi kusurunun doğru belirlenmesi hem işçi hem işveren açısından sonucu etkiler.
Şirket müdürü rücu davasında şahsen sorumlu tutulabilir mi?
5510 s. K. md. 12/2’ye göre işin bütününün yönetimini yapan işveren vekili, Kanundaki işveren deyimine dahildir ve yükümlülüklerden işverenle müştereken ve müteselsilen sorumludur. Kişinin bu tanıma girip girmediği unvana göre değil, fiilen üstlendiği yönetim görevine göre belirlenir.
Rücu tutarını ödeyen işveren diğer sorumlulardan para isteyebilir mi?
İsteyebilir. TBK md. 62’ye göre aynı zarardan müteselsil sorumlu olanlardan kendi payından fazlasını ödeyen, fazla kısım için diğerlerine rücu edebilir. Paylaşımda kusurun ağırlığı ve yaratılan tehlikenin yoğunluğu, varsa aralarındaki sözleşme hükümleri dikkate alınır.
Gelir sonradan artarsa SGK yeni bir rücu talebinde bulunabilir mi?
Md. 21/1 gelir için başlangıç tarihindeki ilk peşin sermaye değerini esas alır. Maluliyet oranının yeniden tespiti gibi nedenlerle yeni bir gelir onayı verilirse fark talepleri gündeme gelebilir. Her onay için zamanaşımı md. 93’e göre onay tarihinden ayrıca hesaplanır.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- Sosyal Güvenlik Kurumu (sgk.gov.tr)
İlgili yazılar
- Kısmi Süreli Çalışanın Kıdem Hakkı
- Hizmet Tespiti Davasında Deliller
- Ücretten Yapılabilecek Kesintiler ve Sınırları
- Sendikal Tazminat ve İspat Yükü
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Mehmet İlker Dinç, Avukat
Çalışma alanları: Sigorta Hukuku, Tazminat Hukuku, İş Hukuku, Şirketler Hukuku, Kurumsal Danışmanlık





