Makale · 14.11.2026

Tenkis Davası ve Saklı Pay Hesabı

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Hesap makinesi ve belgelerle saklı pay hesabı yapan kişi

, kanunun belirli yakın mirasçılara ayırdığı ve mirasbırakanın vasiyet ya da bağışla dokunamayacağı miras parçasıdır. davasında asıl tartışma çoğu zaman “hak var mı?” sorusundan çok “rakam ne?” sorusudur: Terekeye hangi değerler girer, hangi borçlar düşer, hangi bağış geri eklenir ve sonunda mirasçının eksik kalan payı kaç liradır?

Bu yazıda saklı payın nasıl hesaplandığını adım adım, temsilî bir üzerinde rakamlarla gösteriyoruz. Tenkis davasının genel çerçevesi ve kimlerin dava açabileceği saklı pay ve tenkis davası rehberi yazımızda, İzmir’de davanın açılacağı mahkeme ise İzmir’de tenkis davası ve yetkili mahkeme yazımızda anlatılmıştır.

Önemli Çıkarımlar

  • 4721 s. TMK md. 507/1 uyarınca tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır.
  • Hesap tabanı: ölüm günündeki aktifler, eksi borçlar ve md. 507/2’deki giderler, artı md. 565’e göre tenkise tabi sağlararası kazandırmalar.
  • Saklı pay oranları md. 506’dadır: altsoy için yasal payın yarısı, ana ve baba için dörtte biri, eş için zümreye göre tamamı veya dörtte üçü; kardeşlerin saklı payı 2007’de kaldırılmıştır.
  • Tenkis önce ölüme bağlı tasarruflardan, yetmezse en yeni tarihli sağlararası kazandırmadan geriye doğru yapılır (md. 570).
  • Dava hakkı öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 10 yıl içinde düşer; tenkis def’i ise her zaman ileri sürülebilir (md. 571).

Saklı Pay Hesabı Hangi Adımlardan Oluşur?

Saklı pay hesabı beş adımda yapılır: mirasçılar ve yasal payları belirlenir, terekenin ölüm günündeki aktifi tespit edilir, borçlar ve giderler düşülür, tenkise tabi bağışlar eklenir ve çıkan tabana TMK md. 506’daki oranlar uygulanır. Sonuç, her mirasçının korunan asgari tutarını ve mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısmı gösterir.

  1. Mirasçıları ve yasal payları belirleyin. Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin yasal payları TMK md. 495-499’a göre bulunur. Mirasçılık belgesi bu adımın dayanağıdır.
  2. Ölüm günündeki aktifi tespit edin. Taşınmazlar, mevduat, araçlar, şirket payları ve alacaklar mirasbırakanın öldüğü günkü durumlarıyla listelenir.
  3. Borçları ve giderleri düşün. TMK md. 507/2’deki kalemler terekeden indirilir.
  4. Tenkise tabi kazandırmaları ekleyin. TMK md. 508 ve 565’e giren sağlararası karşılıksız kazandırmalar ile md. 509’daki hayat sigortası değeri hesap tabanına eklenir.
  5. Oranları uygulayın. Taban x yasal pay x saklı pay oranı = her mirasçının saklı payı. Tabandan saklı payların toplamı çıkarılınca tasarruf nisabı bulunur.

Son aşamada her saklı paylı mirasçının terekeden ve sağlığında aldığı kazandırmalardan fiilen eline geçen değer, kendi saklı payıyla karşılaştırılır. Aradaki eksiklik, tenkis davasında istenebilecek miktarın üst sınırını oluşturur.

Hesap tarihi ve değer tarihi neden ayrı düşünülmelidir?

TMK md. 507/1 terekenin bileşimini ölüm gününe sabitler: hangi malın terekede olduğu, hangi borcun bulunduğu o güne göre belirlenir. Malların parasal değeri ise uygulamada çoğunlukla incelemesiyle, karar tarihine yakın bir tarih esas alınarak tespit edilir; TMK md. 564/2’nin “karar günündeki değer”den söz etmesi de bu yaklaşımı destekler. Ölümden sonra değeri hızla artan bir arsa veya bir şirket payı varsa, iki tarih arasındaki fark hesap sonucunu önemli ölçüde değiştirebilir. Bu nedenle dava dilekçesinde değer tarihinin tartışmalı olabileceği baştan öngörülmelidir.

Saklı Pay Oranları ve Yasal Paylar Nasıl Birleştirilir?

TMK md. 506 saklı payı doğrudan terekeye göre değil, yasal miras payına göre belirler: altsoy için yasal payın yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikteyse tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü. Önce yasal pay bulunur, sonra bu orana göre saklı pay hesaplanır.

Mirasçı yapısı Yasal pay (TMK md. 495-499) Saklı pay oranı (md. 506) Saklı payın terekeye oranı
Eş + çocuklar Eş 1/4, çocuklar birlikte 3/4 Eş: tamamı; çocuk: yarısı Eş 1/4; çocuklar birlikte 3/8
Yalnız çocuklar Çocuklar birlikte tamamı Yarısı Çocuklar birlikte 1/2
Eş + ana ve baba Eş 1/2, ana ve baba 1/4’er Eş: tamamı; ana-baba: dörtte biri Eş 1/2; ana ve baba 1/16’şar
Yalnız ana ve baba 1/2’şer Dörtte biri 1/8’er
Eş + büyükanne ve büyükbaba zümresi Eş 3/4 Eş: dörtte üçü Eş 9/16; büyükanne-büyükbabanın saklı payı yok
Yalnız eş Tamamı Dörtte üçü 3/4

Kardeşlerin saklı payı neden yoktur?

Eski düzenlemede kardeşlere de saklı pay tanınıyordu. 5650 sayılı Kanunla 2007 yılında TMK md. 506/3 yürürlükten kaldırıldı; bugün kardeşler yasal mirasçı olabilir ama saklı payları yoktur. Bu nedenle mirasbırakan, altsoyu, ana-babası ve eşi bulunmadığında TMK md. 505/2 uyarınca mirasının tamamı üzerinde serbestçe tasarruf edebilir. Uygulamada en sık hesap hatalarından biri, kardeşin tenkis davası açabileceğinin varsayılmasıdır. Ana ve babanın önceden ölmüş olması da tabloyu değiştirir: onların yerine geçen kardeşler yasal pay alır, ancak saklı pay sahibi olmaz.

Masada hesap makinesi ve tablo: tereke değerlerinin listelenmesi

Terekeden Hangi Borçlar ve Giderler İndirilir?

TMK md. 507/2 uyarınca hesap yapılırken mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir. Kalan net tutar, eklemelerin yapılacağı başlangıç değeridir ve saklı pay hesabının ilk sabit rakamını oluşturur.

Borçlar arasında banka kredileri, kart borçları, vergi ve prim borçları, kefalet borçları ve kesinleşmiş tazminat borçları yer alır. Ölüm tarihine kadar birikmiş borcu da bu kapsamdadır. Vasiyet edilen mallar ise bu aşamada düşülmez; çünkü vasiyet bir borç değil, tasarruf nisabı içinde kalıp kalmadığı denetlenecek bir tasarruftur. Borca batık bir terekede saklı pay hesabı anlamını yitirir ve gündeme mirasın reddi gelir; bu konuda borca batık terekede hükmen ret yazısına bakılabilir.

Hayat sigortası terekeye nasıl eklenir?

Mirasbırakan kendi ölümünde ödenmek üzere üçüncü kişi lehine hayat sigortası yapmışsa, TMK md. 509 uyarınca terekeye eklenen değer ödenen tazminat tutarı değil, sigorta alacağının ölüm zamanındaki satın alma değeridir. Aynı değer TMK md. 567 uyarınca tenkise de tabidir. Sigorta şirketinden bu değerin ayrıca yazıyla istenmesi, hesapta en sık atlanan adımlardan biridir.

Hangi Sağlararası Kazandırmalar Hesaba Eklenir?

TMK md. 508 uyarınca sağlararası karşılıksız kazandırmalar, tenkise tabi oldukları ölçüde hesap tabanına eklenir. Hangi kazandırmanın tenkise tabi olduğu md. 565’te dört bent hâlinde sayılmıştır. Bu listeye girmeyen bir bağış, saklı pay hesabına da girmez; bu nedenle her kazandırma tek tek bu maddeye göre sınıflandırılmalıdır.

  • md. 565/1: Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılanlar, geri verilmemek kaydıyla altsoya yapılan malvarlığı devri veya borçtan kurtarma, alışılmışın dışında çeyiz ve kuruluş sermayesi.
  • md. 565/2: Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar.
  • md. 565/3: Serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlar ile ölümden önceki bir yıl içinde, âdet üzere verilen hediyeler dışında yapılan bağışlar.
  • md. 565/4: Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar; bunlar için zaman sınırı yoktur.

Tenkise tabi kazandırmalar ve muris muvazaası farkı

Tapuda satış gösterilen ama gerçekte bağış olan devirlerde iki yol birbirine karışır. Muris muvazaasında görünürdeki satışın geçersizliği ileri sürülür ve tapu iptali istenir; tenkiste ise kazandırmanın geçerli olduğu kabul edilip yalnızca saklı payı aşan kısmı indirilir. Bu ayrım muris muvazaasına dayalı tapu iptal davası yazısında açıklanmıştır. Uygulamada iddiası birinci sırada, tenkis ise ikinci sırada (terditli) ileri sürülebilir. Denkleştirmeye tabi kazandırmaların ayrı rejimi için ise mirasta denkleştirme ve iade yükümlülüğü yazısına bakılabilir.

Taşınmaz belgeleri üzerinde değer hesabı yapılan görüşme

Örnek Hesap: Saklı Pay ve Tasarruf Nisabı Nasıl Bulunur?

Aşağıdaki temsilî örnekte mirasbırakan geride eşini ve iki çocuğunu (A ve B) bırakmıştır. TMK md. 499/1 uyarınca eşin yasal payı 1/4, çocukların her birinin yasal payı 3/8’dir. Rakamlar tamamen kurgusaldır ve yalnızca hesap mantığını göstermek için seçilmiştir; gerçek dosyada değerler bilirkişi raporuyla belirlenir. (Bu örnek temsilidir.)

Mirasbırakanın ölüm günündeki aktifi 9.000.000 TL’dir (bir konut ve banka mevduatı). Kredi borcu, cenaze giderleri ve birlikte yaşadığı kişilerin üç aylık geçim giderleri toplam 900.000 TL’dir. Mirasbırakan sağlığında A’ya, geri verilmemek kaydıyla 3.900.000 TL değerinde bir daire devretmiştir (md. 565/1). Vasiyetnamesiyle de net terekenin tamamını, mirasçı olmayan yeğenine bırakmıştır.

Adım İşlem Tutar
1 Ölüm günündeki aktif 9.000.000 TL
2 Borçlar ve md. 507/2 giderleri – 900.000 TL
3 Net tereke 8.100.000 TL
4 Eklenecek kazandırma (A’ya daire, md. 565/1) + 3.900.000 TL
5 Hesap tabanı 12.000.000 TL
6 Eşin saklı payı (1/4 x tamamı) 3.000.000 TL
7 Her çocuğun saklı payı (3/8 x 1/2) 2.250.000 TL
8 Saklı payların toplamı 7.500.000 TL
9 Tasarruf nisabı (12.000.000 – 7.500.000) 4.500.000 TL

Şimdi kimin ne aldığına bakalım. Eş ve B terekeden hiçbir şey alamamıştır; eksikleri 3.000.000 TL ve 2.250.000 TL, toplam 5.250.000 TL’dir. A ise sağlığında 3.900.000 TL değerinde daire aldığından saklı payı karşılanmıştır. Yeğene yapılan 8.100.000 TL’lik vasiyet, TMK md. 570 uyarınca ilk sırada tenkis edilir: 5.250.000 TL indirilir ve yeğende 2.850.000 TL kalır.

Sağlama yapılabilir: Tasarruf nisabı 4.500.000 TL’dir. Yeğende kalan 2.850.000 TL ile A’nın aldığı dairenin saklı payını aşan 1.650.000 TL’lik kısmı toplandığında yine 4.500.000 TL bulunur. Vasiyetten yapılan azaltma yeterli olduğu için A’ya yapılan devre dokunulmaz. Yasal miras paylarının ön hesabı için miras payı oranlarını gösteren araç kullanılabilir; ancak araç tenkise tabi bağışları ve borçları sizin yerinize ayıklamaz.

Tenkiste Sıra ve Paylaştırma Nasıl Yapılır?

TMK md. 570 uyarınca tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan, bu yetmezse en yeni tarihlisinden en eskisine doğru sağlararası kazandırmalardan yapılır. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar ise en son sırada tenkis edilir.

Birden fazla ölüme bağlı tasarruf varsa TMK md. 563 uyarınca kural, orantılı azaltmadır. Saklı pay sahibi bir mirasçıya vasiyetle fazla değer bırakılmışsa TMK md. 561 devreye girer: o mirasçıya yapılan kazandırmanın yalnızca kendi saklı payını aşan kısmı, diğer kazandırmalarla orantılı olarak indirilir. Örneğimizde eşe de bir vasiyet yapılmış olsaydı, yeğenin vasiyeti ile eşin saklı payını aşan kısım birlikte, oranlarına göre tenkis edilecekti.

Bölünmez mal vasiyetinde bedel ödeme

Değeri azalmadan bölünemeyen bir mal, örneğin tek bir daire veya bir işletme vasiyet edilmişse TMK md. 564 vasiyet alacaklısına seçim hakkı verir: tenkis edilmesi gereken kısmın değerini ödeyip malı alabilir ya da malı bırakıp tasarruf edilebilir kısmın değerini para olarak isteyebilir. Mal vasiyet alacaklısında kalırsa ödenecek tutar karar günündeki değere göre hesaplanır. Bu kural sağlararası kazandırmalara da uygulanır; bu nedenle tenkis davası çoğu zaman tapu iptalinden çok bir bedel ödenmesiyle sonuçlanır.

Masada resmî belgeleri birlikte inceleyen iki kişi, tenkis dosyası hazırlığı

Tenkis Davası Hangi Sürelerde Açılmalı?

TMK md. 571 uyarınca tenkis davası açma hakkı, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren 10 yıl geçmekle düşer. Bunlar hak düşürücü sürelerdir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir.

Durum Süre Başlangıç
Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi 1 yıl Öğrenme tarihi
Vasiyetnameyle yapılan tasarruf Her hâlde 10 yıl Vasiyetnamenin açılma tarihi
Sağlararası kazandırma ve diğer tasarruflar Her hâlde 10 yıl Mirasın açılması (ölüm)
Önceki tasarrufu canlandıran iptal kararı 1 yıl / 10 yıl İptal kararının kesinleşmesi
Tenkis def’i Süresiz Her zaman ileri sürülebilir

Tenkis def’i ne zaman işe yarar?

Saklı pay sahibi mirasçı, mal henüz elindeyse ve karşı taraf vasiyetin yerine getirilmesini istiyorsa, dava açmak zorunda kalmadan tenkis iddiasını savunma olarak ileri sürebilir. TMK md. 571/son bu def’in her zaman ileri sürülebileceğini düzenler. Örneğin vasiyet alacaklısı, terekedeki konutun kendisine devri için dava açtığında mirasçı, bir yıllık dava süresi geçmiş olsa bile saklı payının korunmasını savunma olarak isteyebilir. Mal karşı tarafa devredildikten sonra ise koruma için kural olarak süresinde dava açmak gerekir. Vasiyetnamenin şekil veya ehliyet yönünden geçersizliği iddia ediliyorsa, bu ayrı bir dava konusudur; vasiyetnamenin iptali davası yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Saklı Pay Hesabında En Sık Hangi Hatalar Yapılır?

En sık hatalar; borçları düşmeden brüt tereke üzerinden hesap yapmak, TMK md. 565’e giren bağışları eklememek, eşin saklı payının zümreye göre değiştiğini atlamak ve kardeşlerin saklı payı olduğunu varsaymaktır. Bu hatalar, talep edilen tutarı ya gereksiz yükseltir ya da hak kaybına yol açacak kadar düşürür.

  • Miras payı ile saklı payı karıştırmak: Tenkiste istenebilecek olan yasal payın tamamı değil, saklı pay kadar eksikliktir.
  • Yalnızca terekede kalanlara bakmak: Sağlığında yapılan ve md. 565’e giren devirler eklenmezse taban küçük çıkar.
  • Mirasçının kendi aldığını unutmak: Sağlığında bağış almış mirasçının saklı payı o ölçüde karşılanmış olabilir.
  • Hayat sigortasında yanlış değer: Esas alınan, ödenen tazminat değil satın alma değeridir.
  • Mirastan feragati gözden kaçırmak: Feragat eden mirasçı saklı pay isteyemez; ayrıntı mirastan feragat sözleşmesi yazısındadır.
  • Mirasçılıktan çıkarmayı hesaba katmamak: TMK md. 511 uyarınca çıkarılan kişi tenkis davası açamaz; altsoyu ise saklı payı isteyebilir. Bu konu mirasçılıktan çıkarma sebepleri yazısında incelenmiştir.
Kalemle belgeleri gözden geçiren kişi, saklı pay hesabı için evrak kontrolü

Hesap İçin Hangi Belgeler Toplanmalı?

Saklı pay hesabının dayanağı; mirasçılık belgesi, vasiyetname ve açılma tutanağı, ölüm tarihindeki tapu ve banka kayıtları, sağlığında yapılan devirlere ait resmî senetler ve borç belgeleridir. TMK md. 507/1 hesap tarihini ölüm gününe bağladığından, belgelerin o tarihi gösterecek şekilde istenmesi gerekir.

  • Mirasçılık belgesi; nasıl alınacağı mirasçılık belgesi nasıl alınır yazısında anlatılmıştır.
  • Vasiyetname, açılma tutanağı ve tebliğ tarihini gösteren belge; vasiyetname türleri için vasiyetname türleri ve şekil şartları yazısına bakılabilir.
  • Tapu kayıtları ve geçmişe dönük satış veya bağış resmî senetleri.
  • Ölüm tarihli banka bakiye yazıları ve kredi borç dökümleri.
  • Hayat sigortası poliçesi ve satın alma değerini gösteren sigorta şirketi yazısı.
  • Terekenin içeriği belirsizse tespit kararı; bu yol terekenin tespiti ve koruma önlemleri yazısında açıklanmıştır.

Belgeler toplandıktan sonra hesap, bilirkişi incelemesinde değerlerin güncellenmesiyle kesinleşir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Miras uyuşmazlıklarına ilişkin diğer yazılar miras hukuku çalışma alanı sayfasında yer alır. Kanun metinleri için Türk Medeni Kanunu md. 505-571 ve usul kuralları için Hukuk Muhakemeleri Kanunu esas alınmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Saklı pay hesabına ilişkin sorular çoğunlukla değer tarihi, eşin payı, eski tarihli bağışlar, davanın sonucu ve kaçırılan süreler üzerinde yoğunlaşır. Aşağıdaki kısa cevaplar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun saklı pay ve tenkis hükümlerine dayanır; gerçek bir dosyada rakamlar bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Saklı pay hesabında terekenin değeri hangi tarihe göre belirlenir?

TMK md. 507/1 uyarınca terekenin bileşimi mirasbırakanın ölüm günündeki duruma göre belirlenir. Malların parasal değeri ise uygulamada bilirkişi incelemesiyle, karar tarihine yakın bir tarih esas alınarak tespit edilir. Değeri hızla değişen mallarda bu ayrım sonucu önemli ölçüde etkiler.

Eşin saklı payı her durumda aynı mıdır?

Hayır. TMK md. 506/4 uyarınca eş, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü kadar saklı paya sahiptir. Yasal payı da zümreye göre 1/4, 1/2 veya 3/4 olduğundan sonuç her yapıda farklı çıkar.

Ölümden yıllar önce yapılan bağış tenkis hesabına girer mi?

Bağışın türüne bağlıdır. TMK md. 565/3, dönme hakkı saklı tutulmamış olağan bağışlar için ölümden önceki bir yıl sınırını öngörür. Ancak altsoya geri verilmemek kaydıyla yapılan devirler (md. 565/1) ve saklı payı etkisiz kılma amacı açık olan kazandırmalar (md. 565/4) için böyle bir zaman sınırı yoktur.

Tenkis davası kazanılırsa mal mı alınır, para mı?

Kural, tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesidir. Bölünmez bir mal söz konusuysa TMK md. 564 uyarınca kazandırma alan kişi seçim yapabilir: aşan kısmın değerini ödeyip malı tutabilir veya malı bırakıp tasarruf edilebilir kısmın değerini isteyebilir. Bu nedenle sonuç çoğu zaman bedel ödenmesidir.

Saklı payımın zedelendiğini 1 yıldan fazla süre önce öğrendim, ne yapabilirim?

TMK md. 571’deki 1 yıllık süre hak düşürücüdür ve geçmişse dava hakkı düşer. Ancak mal hâlâ sizin elinizdeyse ve karşı taraf vasiyetin yerine getirilmesini istiyorsa, tenkis iddiasını def’i olarak her zaman ileri sürebilirsiniz. Somut dosyada sürenin başlangıcı ayrıca incelenmelidir.

Torunların saklı payı var mıdır?

Torunlar altsoy kapsamındadır. Ölmüş, mirası reddetmiş veya mirasçılıktan çıkarılmış bir çocuğun yerine geçen torunlar, onun yasal payını ve buna bağlı olarak altsoy için öngörülen yarı oranındaki saklı payı isteyebilir (TMK md. 495, 506, 511/3). Çocuğu sağken torunların ayrıca saklı payı yoktur.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: KCD Hukuk