
Mirastan çıkarma sebepleri, Türk Medeni Kanunu’nda dar ve kapalı biçimde sayılmıştır. Kanundaki adıyla “mirasçılıktan çıkarma”, mirasbırakanın saklı paylı bir mirasçısını, saklı payı dâhil mirastan tamamen veya kısmen yoksun bırakmasıdır. Kırgınlık, küslük ya da bir mirasçıyı daha çok sevmek bu sonuç için yeterli değildir; kanunun aradığı sebep, şekil ve ispat birlikte bulunmalıdır.
Aşağıda hangi olayların çıkarma sebebi sayıldığını, çıkarmanın hangi şekilde yazılması gerektiğini, çıkarılan kişinin payının kime geçtiğini ve çıkarmaya nasıl itiraz edildiğini anlatıyoruz. Saklı payın rakam olarak nasıl bulunduğu ise saklı pay hesabı örneği yazımızda gösterilmiştir.
Önemli Çıkarımlar
- 4721 s. TMK md. 510 uyarınca mirastan çıkarma iki sebebe dayanabilir: mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır suç ve aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesi.
- TMK md. 513 ayrıca, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyun saklı payının yarısı için koruyucu nitelikte bir çıkarma imkânı tanır.
- Çıkarma yalnızca ölüme bağlı tasarrufla yapılır ve sebebin tasarrufta belirtilmesi geçerlilik şartıdır (md. 512/1).
- Çıkarılan kişi itiraz ederse sebebin varlığını ispat yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer (md. 512/2).
- Sebep ispat edilemezse tasarruf, çıkarılanın saklı payı dışında yerine getirilir; çıkarılanın altsoyu ise her durumda saklı payını isteyebilir (md. 511, 512/3).
Mirastan Çıkarma Sebepleri Kanunda Nasıl Sayılmıştır?
TMK md. 510’a göre mirasbırakan, saklı paylı mirasçısını ancak iki durumda ölüme bağlı tasarrufla mirastan çıkarabilir: mirasçı mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse ya da ona veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse. TMK md. 513 bunlara borç ödemeden aciz hâlini ekler.
| Çıkarma türü | Sebep | Kapsam | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Cezai çıkarma | Mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır suç | dâhil tamamı veya bir kısmı | TMK md. 510/1 |
| Cezai çıkarma | Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde ihlali | Saklı pay dâhil tamamı veya bir kısmı | TMK md. 510/2 |
| Koruyucu çıkarma | Altsoy hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunması | Saklı payın yarısı, çocuklarına özgülenerek | TMK md. 513 |
Sayılan sebepler sınırlıdır; benzetme yoluyla genişletilemez. Mirasbırakanın “bana bakmadı”, “evlendiği kişiyi onaylamadım” gibi gerekçeleri, kanundaki iki sebepten birine somut olgularla bağlanamıyorsa çıkarma ayakta kalmaz.
Kimler mirastan çıkarılabilir?
Mirastan çıkarma yalnızca saklı paylı mirasçılar için anlam taşır. 2007’deki değişiklikten sonra saklı pay sahibi olanlar altsoy, ana-baba ve sağ kalan eştir (md. 506). Kardeşlerin saklı payı bulunmadığından, mirasbırakanın onları dışarıda bırakmak için çıkarma sebebine ihtiyacı yoktur; mirasını vasiyetle başkasına bırakması yeterlidir. Bu nedenle kardeşe yönelik “çıkarma” ifadesi, hukuken sıradan bir ölüme bağlı tasarruf olarak değerlendirilir.
Ağır Suç Sebebi Hangi Durumları Kapsar?
TMK md. 510/1, mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesini çıkarma sebebi sayar. Kanun “ağır suç” kavramını tanımlamaz ve suç listesi vermez; suçun niteliği, işleniş biçimi ve mirasbırakanla mirasçı arasındaki ilişkiye etkisi birlikte değerlendirilerek hâkim tarafından takdir edilir.
Uygulamada tartışılan örnekler arasında mirasbırakana karşı kasten yaralama, ciddi tehdit, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, kişi özgürlüğünü kısıtlama ve ağır mala karşı suçlar yer alır. “Yakınları” kavramı da dar yorumlanmaz; eş, çocuklar, torunlar ve birlikte yaşanan aile üyeleri bu kapsamda düşünülebilir. Basit bir hakaret ya da tek seferlik bir tartışma ise kural olarak ağır suç eşiğine ulaşmaz.
Ceza mahkûmiyeti şart mıdır?
TMK md. 510 mahkûmiyet kararı aramaz; kanunun aradığı, suç oluşturan fiilin işlenmiş olmasıdır. Bu nedenle mirasbırakan, ceza davası sonuçlanmadan ya da hiç şikâyette bulunmadan da çıkarma yapabilir. Ancak itiraz hâlinde fiilin ispatı gerekeceğinden, kesinleşmiş bir ceza kararı, iddianame, darp raporu veya kolluk tutanağı ispatı ciddi biçimde kolaylaştırır. Beraat kararı varsa, özellikle fiilin işlenmediği gerekçesine dayanıyorsa, çıkarmayı savunmak güçleşir.
Mirastan yoksunluk ile farkı
TMK md. 578’deki mirastan yoksunluk, mirasbırakanı kasten öldürme veya öldürmeye teşebbüs, vasiyet yapmasını zorla engelleme gibi hâllerde kanun gereği ortaya çıkar; mirasbırakanın ayrıca tasarruf yapmasına gerek yoktur ve yoksunluk affla kalkar. Mirastan çıkarma ise mirasbırakanın iradesine bağlıdır ve ancak geçerli bir ölüme bağlı tasarrufla doğar.

Aile Hukukundan Doğan Yükümlülüklerin İhlali Ne Demektir?
TMK md. 510/2, mirasçının mirasbırakana veya ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesini çıkarma sebebi sayar. Bu yükümlülüklerin kaynağı özellikle eşler arasındaki sadakat ve yardım borcu (md. 185), ana-baba ve çocuk arasındaki yardım ve saygı borcu (md. 322) ve yardım nafakası borcudur (md. 364).
“Önemli ölçüde” ifadesi bilinçli bir eşiktir. Mirasbırakanın ağır hastalık döneminde bakım ve yardım ihtiyacını bildiği hâlde uzun süre ilgisiz kalmak, imkânı olduğu hâlde yoksulluğa düşen ana-babasına yardım etmemek, eşini ağır hastalığında terk etmek gibi süreklilik gösteren ve ciddi sonuç doğuran davranışlar bu kapsamda değerlendirilir. Değerlendirmede mirasçının imkânları ve mirasbırakanın kendi tutumu da dikkate alınır.
Küslük ve uzun süre görüşmeme yeterli midir?
Tek başına küslük, uzun süre görüşmeme ya da aile içindeki soğukluk, çoğu zaman çıkarma sebebi sayılmaz. Mahkeme, kopukluğun hangi taraftan kaynaklandığına, mirasçının yardım ve ilgi yükümlülüğünü somut olarak ihlal edip etmediğine ve bu ihlalin ağırlığına bakar. Mirasbırakanın kendisi çocuğuyla ilişkiyi kesmişse, sonradan bu kopukluğu çıkarma gerekçesi yapması zayıf kalabilir. Bu yüzden tasarrufta yalnızca “benimle ilgilenmedi” yazmak yerine, olayların tarih ve sonuçlarıyla anlatılması gerekir.
Borç Ödemeden Aciz Sebebiyle Çıkarma Nasıl Yapılır?
TMK md. 513 uyarınca mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Bunun şartı, çıkarılan yarının çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülenmesidir. Amaç cezalandırmak değil, miras payının borçlu mirasçının alacaklılarına gitmesini önleyip torunlara aktarılmasıdır.
Bu çıkarma türünün iki önemli sınırı vardır. Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa ya da belgenin kapsadığı borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal edilir (md. 513/2). Bu nedenle tasarruf yapılırken aciz belgesinin tarihi, tutarı ve güncel durumu kontrol edilmelidir. Aciz belgesinin hukuki sonuçları aciz vesikası ve sonuçları yazısında ayrıca anlatılmıştır.
Borç ödemeden aciz durumunda alacaklıların tenkis hakkı
TMK md. 562/2 uyarınca mirastan çıkarılan kişi çıkarma tasarrufuna itiraz etmezse, iflas idaresi veya elinde aciz belgesi bulunan alacaklılar, alacaklarının elde edilmesi için gerekli oranda ve mirasçıya tanınan süre içinde davası açabilir. Yani borçlu mirasçının sessiz kalması, alacaklılara karşı her zaman bir koruma sağlamaz.

Mirastan Çıkarma Hangi Şekilde Yapılmalıdır?
Mirastan çıkarma, TMK md. 510 uyarınca yalnızca ölüme bağlı tasarrufla, yani vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılabilir. TMK md. 512/1’e göre çıkarma, mirasbırakan sebebi tasarrufunda belirtmişse geçerlidir. Noterde imzalanan sıradan bir beyan, mektup, sosyal medya paylaşımı veya sözlü ifade çıkarma sonucunu doğurmaz.
| Tasarruf şekli | Temel şartı | Çıkarma açısından not |
|---|---|---|
| Resmî vasiyetname | Resmî memur ve iki tanık (TMK md. 532) | Sebep ve olayların açıkça yazılması, ehliyet tartışmasını azaltır |
| El yazılı vasiyetname | Baştan sona el yazısı, tarih ve imza (md. 538) | Şekil eksikliği iptal riskini artırır; saklama için notere bırakılabilir |
| Sözlü vasiyet | Olağanüstü durum ve iki tanık | İstisnai yoldur; sebebin ispatı ayrıca güçleşir |
| Miras sözleşmesi | Resmî vasiyetname şekli (md. 545) | Taraflar karşılıklı irade açıklar; çıkarılanla yapılması nadirdir |
Çıkarma sebebinin yazılması
Sebep, kanundaki iki kalıptan birine somut olgularla bağlanacak şekilde yazılmalıdır. İyi bir metin; olayın tarihini, ne olduğunu, varsa ceza soruşturması veya dava numarasını, doktor raporunu ve tanıkları anar. “Saygısızlık etti” gibi genel bir ifade, md. 512/1 açısından şeklen sebep gösterilmiş sayılsa bile, md. 512/2’deki ispat aşamasında çoğu zaman yetersiz kalır. Vasiyetname türlerinin şekil şartları vasiyetname türleri ve şekil şartları yazısında ayrıntılı açıklanmıştır.
Mirasbırakan sonradan barışırsa ne olur? TMK md. 542 uyarınca kanuni şekillerden birine uygun yeni bir vasiyetnameyle önceki vasiyetnameden tamamen veya kısmen dönülebilir; md. 543 yok etme yoluyla dönmeye de imkân verir. Çıkarmadan vazgeçildiğinde bunu da şekle uygun bir tasarrufla belgelemek, sonraki uyuşmazlıkları önler.
Mirastan Çıkarılan Kişi Ne Kaybeder, Payı Kime Geçer?
TMK md. 511 uyarınca mirasçılıktan çıkarılan kimse mirastan pay alamaz ve tenkis davası da açamaz. Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmadıkça, çıkarılanın payı, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi, varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın diğer yasal mirasçılarına kalır. Bu sonuç, mirasçılık belgesinin düzenlenmesinde de dikkate alınır.
Çıkarılanın altsoyunun hakları
Çıkarma kişiseldir ve çıkarılanın çocuklarını cezalandırmaz. TMK md. 511/3’e göre çıkarılan kimsenin altsoyu, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir. Mirasbırakan çıkarılan oğlunun payını tamamen başka birine bırakmış olsa bile, torunların saklı payı korunur; gerekirse torunlar bu pay için tenkis davası açabilir. Bu kural, çıkarmanın aile içi servet planlamasında sınırsız bir araç olarak kullanılmasını engeller.
Uygulamada sık görülen bir karışıklık, çıkarılan kişinin eşinin durumudur. Çıkarılanın eşi, mirasbırakanın mirasçısı değildir; dolayısıyla bu kişiye çıkarma yoluyla bir hak geçmez. Hak, yalnızca çıkarılanın altsoyuna halefiyet yoluyla geçer.

Mirastan Çıkarmaya Nasıl İtiraz Edilir, İspat Kime Düşer?
TMK md. 512/2 uyarınca çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat yükü çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Sebep ispatlanamazsa ya da tasarrufta hiç belirtilmemişse, tasarruf çıkarılanın saklı payı dışında yerine getirilir; çıkarılan böylece en azından saklı payını alır.
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Sebep yazılmış ve ispatlanmış | Çıkarma geçerli; çıkarılan pay alamaz ve tenkis açamaz | TMK md. 511/1, 512/2 |
| Sebep yazılmış ama ispatlanamamış | Tasarruf saklı pay dışında yerine getirilir | TMK md. 512/3 |
| Sebep hiç yazılmamış | Tasarruf saklı pay dışında yerine getirilir | TMK md. 512/3 |
| Sebep hakkında açık yanılma var | Çıkarma tamamen geçersiz olur | TMK md. 512/3 |
| Çıkarılan itiraz etmemiş, borçlu | Alacaklılar tenkis davası açabilir | TMK md. 562/2 |
İspat yükü ve itirazın süresi
İspat yükünün çıkarmadan yararlanana ait olması, çıkarılan mirasçı açısından önemli bir avantajdır: Kendisinin suç işlemediğini veya yükümlülüklerini yerine getirdiğini ispatlamak zorunda değildir. İtiraz, saklı payın istenmesi biçiminde ileri sürüldüğünde tenkis davasına ilişkin TMK md. 571’deki 1 yıllık ve 10 yıllık süreler; tasarrufun yanılma veya şekil eksikliği nedeniyle tümden geçersizliği ileri sürüldüğünde iptal davasına ilişkin md. 559 süreleri gündeme gelir. Hangi sürenin uygulanacağı tartışmalı olabileceğinden, vasiyetnamenin tebliğinden sonra en kısa süre olan 1 yıl esas alınarak hareket etmek güvenli yoldur. İptal davası için vasiyetnamenin iptali davası, tenkis davasının genel çerçevesi için saklı pay ve tenkis davası yazıları incelenebilir.
Mirastan Çıkarma, Feragat ve Yoksunluk Arasındaki Fark Nedir?
Üç kurum da mirasçının mirastan pay almamasıyla sonuçlanabilir, ancak dayanakları farklıdır. Çıkarma mirasbırakanın tek taraflı tasarrufudur (TMK md. 510), feragat mirasbırakan ile mirasçı arasında resmî şekilde yapılan bir sözleşmedir (md. 528), yoksunluk ise kanundan doğar (md. 578). Altsoya etkileri ve sona erme yolları da bu nedenle birbirinden ayrılır.
| Ölçüt | Mirastan çıkarma | Mirastan feragat | Mirastan yoksunluk |
|---|---|---|---|
| Dayanak | TMK md. 510-513 | TMK md. 528-529 | TMK md. 578-579 |
| Mirasçının iradesi | Aranmaz | Aranır (sözleşme) | Aranmaz |
| Sebep gerekir mi? | Evet, tasarrufta yazılmalı | Hayır | Kanunda sayılı fiiller |
| Altsoya etkisi | Altsoy saklı payını isteyebilir | Karşılıklı feragat, aksi kararlaştırılmadıkça altsoyu da etkiler (md. 528/3) | Yalnız yoksun olanı etkiler |
| Sona erme | Yeni tasarrufla dönme | Sözleşmenin ortadan kaldırılması | Mirasbırakanın affı |
Mirasçı ile anlaşma mümkünse, çoğu zaman ispat tartışması doğuran çıkarma yerine karşılıklı bir feragat sözleşmesi daha öngörülebilir sonuç verir. Bu seçenek mirastan feragat sözleşmesi ve saklı paya etkisi yazısında anlatılmıştır.

Çıkarma Tasarrufu Hazırlanırken Hangi Belgeler Saklanmalı?
TMK md. 512/2 ispat yükünü çıkarmadan yararlanana yüklediğinden, belgeler mirasbırakanın sağlığında toplanmalıdır. Mirasbırakan öldükten sonra olayların tanığı azalır, kayıtlar dağılır. Tasarrufta anılan her olay için, ileride mahkemeye sunulabilecek bir belgenin bulunması hedeflenmelidir. Belgesiz olaylar çoğu zaman yalnızca tanık beyanına dayanır ve tartışmalı kalır.
- Ceza soruşturması veya kovuşturmasına ait şikâyet dilekçesi, ifade tutanakları, iddianame ve karar örnekleri.
- Darp veya sağlık raporları, hastane kayıtları ve bakım ihtiyacını gösteren belgeler.
- veya yardım taleplerine ilişkin ihtarname, dava ve icra dosyaları.
- Olaylara tanık olan kişilerin ad ve iletişim bilgileri.
- Borç ödemeden aciz sebebine dayanılıyorsa aciz belgesinin örneği ve borç tutarı.
- Vasiyetnamenin saklandığı noter veya sulh hukuk mahkemesine ilişkin bilgi.
Temsilî bir örnek: Yaşlı bir anne, oğlunun kendisini darp ettiğine ilişkin hastane raporu ve kesinleşmiş ceza kararıyla birlikte noterde resmî vasiyetname düzenletiyor; olay tarihini, ceza dosyasını ve tanıkları vasiyetnamede açıkça yazıyor. Oğlun çocukları ise saklı paylarını isteyebilecek durumda kalıyor. Aynı anne yalnızca “oğlum beni üzdü” yazsaydı, çıkarma ispat aşamasında büyük olasılıkla saklı pay dışında yerine getirilecekti. (Bu örnek temsilidir.)
Mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetnamenin açılması ve terekenin korunması için terekenin tespiti ve koruma önlemleri yazısına da bakılabilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Vasiyetname hazırlığı ve miras uyuşmazlıklarıyla ilgili diğer yazılar miras hukuku çalışma alanı sayfasında yer alır. Kanun metninin güncel hâli için Türk Medeni Kanunu md. 510-513 esas alınmalıdır; suç tiplerinin ceza hukukundaki tanımları için Türk Ceza Kanunu metni incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Mirastan çıkarmayla ilgili sorular çoğunlukla sebepsiz çıkarmanın geçerliliği, noterde yapılabilmesi, torunların ve eşin durumu, öğrenme zamanı ve affın etkisi üzerinde toplanır. Cevaplar genel niteliktedir; somut dosyada vasiyetnamenin içeriği ve deliller sonucu değiştirebilir. Aşağıdaki kısa cevaplar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun mirasçılıktan çıkarma ve ölüme bağlı tasarruf hükümlerine dayanır.
Babam beni sebep göstermeden mirastan çıkarabilir mi?
Hayır, en azından saklı payınız bakımından çıkaramaz. TMK md. 512/1 uyarınca çıkarma ancak sebep tasarrufta belirtilmişse geçerlidir. Sebep yazılmamışsa tasarruf, md. 512/3 gereği saklı payınız dışında yerine getirilir; yani saklı payınızı isteme hakkınız korunur.
Noterden mirastan çıkarma yapılabilir mi?
Evet, noter resmî vasiyetname düzenleyebilecek resmî memurlardandır (TMK md. 532). Çıkarma, notere düzenletilen resmî vasiyetnameyle ve sebep açıkça yazılarak yapılabilir. Noterde imzalanan sıradan bir beyan veya ihtarname ise ölüme bağlı tasarruf olmadığından çıkarma sonucu doğurmaz.
Mirastan çıkarılan çocuğun çocukları miras alabilir mi?
Evet. TMK md. 511/3 uyarınca çıkarılan kişinin altsoyu, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir. Mirasbırakan aksine tasarrufta bulunmadıkça, çıkarılanın payı da md. 511/2 gereği öncelikle onun altsoyuna kalır.
Eş mirastan çıkarılabilir mi?
Evet, sağ kalan eş saklı paylı mirasçı olduğundan TMK md. 510’daki sebeplerden biri varsa çıkarılabilir. Eşler arasındaki sadakat ve yardım borcunun (md. 185) önemli ölçüde ihlali bu kapsamda tartışılabilir. Boşanmayla birlikte eşler zaten birbirinin yasal mirasçısı olmaktan çıkar (md. 181).
Mirastan çıkarılan kişi bunu ne zaman öğrenir?
Çoğu zaman mirasbırakanın ölümünden sonra, vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılıp ilgililere tebliğiyle öğrenir. İtiraz ve dava süreleri de bu öğrenme ve tebliğ tarihleriyle bağlantılı işler. Tebliğ evrakının saklanması, sürelerin doğru hesaplanması için önemlidir.
Mirasbırakan sonradan affederse çıkarma kalkar mı?
Mirastan yoksunluk md. 578 uyarınca affla kalkar; çıkarma ise bir ölüme bağlı tasarruf olduğundan, kalkması için kural olarak yeni bir vasiyetnameyle dönülmesi veya vasiyetnamenin yok edilmesi gerekir (md. 542-543). Yalnızca sözlü barışma, yazılı tasarrufu kendiliğinden ortadan kaldırmayabilir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Miras Taksim Sözleşmesi Nasıl Yapılır
- Mirasçının Tereke Borçlarından Sorumluluğu
- Vasiyetin Yerine Getirilmesi ve Tenfiz Memuru
- Mirasta Denkleştirme ve İade Yükümlülüğü
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: KCD Hukuk





