
Sürekli iş göremezlik oranı, bir kaza veya meslek hastalığından sonra iyileşme süreci bittiğinde kişide kalan kalıcı kaybın yüzde olarak ifadesidir. Aynı yaralanma için SGK, sigorta şirketi ve mahkeme farklı oranlar belirleyebilir; çünkü her biri farklı bir yönetmeliğe, farklı bir sağlık kuruluna ve farklı bir zamanlamaya dayanır. Oranın doğru belirlenmesi, sonraki bütün hesapların başlangıç noktasıdır.
Oranın tazminat hesabına nasıl yansıdığı maluliyet oranının tazminata etkisi yazısında, İzmir’de hangi kuruma başvurulacağı ise İzmir’de iş göremezlik ve maluliyet tespiti yazısında anlatıldı. Bu yazı, oranın tıbbi-hukuki tespit usulünü ele alıyor: hangi talepte hangi yönetmelik uygulanır, rapor ne zaman ve nasıl alınır, birden fazla kayıp nasıl birleştirilir ve rapor nasıl okunur.
Önemli Çıkarımlar
- İş kazası ve meslek hastalığında oran, yetkili sağlık kurullarının raporlarına dayanarak SGK Kurum Sağlık Kurulunca belirlenir; meslekte kazanma gücü en az %10 azalmışsa gelir bağlanır (5510 s. K. md. 19).
- Trafik sigortasında sakatlık oranı için esas alınan Kurul Raporu, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve çocuklar için Özel Gereksinim Değerlendirmesi Yönetmeliğine göre düzenlenir (ZMSS Genel Şartları).
- Kaza raporlarında tedavi ve rehabilitasyon sürerken süreli, tamamlandıktan sonra sürekli veya süreli rapor verilir; kazadan önceki kronik hastalıklara ait kayıplar rapora yazılmaz (Erişkinler Yönetmeliği md. 9/3).
- Birden fazla kayıp Erişkinler Yönetmeliğinde Balthazard formülüyle birleştirilir; SGK malullük tespitinde ise en ağır sekel esas alınır ve Balthazard uygulanmaz.
- Hakem hastane kararıyla kesinleşen ve oranın değişmeyeceğini belirten sürekli ibareli kaza raporları için yeni rapor başvurusu kabul edilmez (Erişkinler Yönetmeliği md. 12/6).
Sürekli İş Göremezlik Oranı Neyi Ölçer?
Sürekli iş göremezlik oranı, tedavi tamamlandıktan sonra geriye kalan kalıcı kaybı ölçer. 5510 s. K. md. 19 bu kaybı iş kazası ve meslek hastalığı için meslekte kazanma gücündeki azalma olarak tanımlar; trafik kazası ve benzeri olaylarda ise vücut fonksiyon kaybını gösteren engel oranı esas alınır.
Bu iki ölçüt aynı şey değildir. Meslekte kazanma gücü kaybında kişinin mesleği önemlidir: el bileği hareketinin kısıtlanması, ağır işte çalışan biri için masa başı çalışan birine göre daha büyük bir kayıp anlamına gelebilir. Engel oranında ise kayıp, kişinin mesleğinden bağımsız olarak vücut sistemleri üzerinden değerlendirilir. Özel kaza poliçelerinde de durum farklıdır; Ferdi Kaza Sigortası Genel Şartları, sakatlık oranlarının belirlenmesinde meslek ve sanatın dikkate alınmayacağını açıkça yazar. Poliçe teminatı için ferdi kaza sigortasında tazminat talebi yazısına bakılabilir.
Aynı yaralanmaya neden farklı oranlar çıkar?
SGK uygulamasında meslekte kazanma gücü kaybı, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği (RG 11.10.2008, 27021) eki cetvellerle, kişinin mesleği ve yaşı da dikkate alınarak belirlenir. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ise meslek ve yaş yerine fonksiyon kaybına odaklanır; yalnızca 65 yaş ve üzerindekilerde engel oranına ayrıca ekleme yapar. Bu yöntem farkı, aynı dizdeki kalıcı hareket kısıtlılığı için SGK dosyasında bir oran, sigorta dosyasında başka bir oran çıkmasının temel sebebidir.

Hangi Talep İçin Hangi Yönetmelik Uygulanır?
Uygulanacak düzenleme, oranın hangi amaçla istendiğine göre belirlenir. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik md. 2/3, 5510 sayılı Kanuna göre bağlanacak sürekli iş göremezlik geliri ve malullük aylıkları için istenecek raporları kendi kapsamı dışında bırakır; SGK dosyaları bu yüzden SGK’nın kendi mevzuatıyla yürür.
| Talep | Oranı belirleyen merci | Uygulanan düzenleme |
|---|---|---|
| SGK sürekli iş göremezlik geliri (iş kazası, meslek hastalığı) | Yetkili sağlık kurulu raporu + Kurum Sağlık Kurulu | 5510 s. K. md. 19, 95; Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği |
| SGK malullük aylığı | Kurum Sağlık Kurulu | 5510 s. K. md. 25; Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği (RG 28.09.2021, 31612) |
| Trafik sigortasından sakatlık tazminatı | Yetkili hastanenin engellilik sağlık kurulu | ZMSS Genel Şartları; Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 20.02.2019, 30692) |
| Tazminat davası | Mahkemenin görevlendirdiği (Adli Tıp Kurumu, üniversite kurulları) | 6100 s. HMK md. 266; olay tarihindeki maluliyet mevzuatı |
| Ferdi kaza poliçesi | Sigortacı, uyuşmazlıkta hakem bilirkişi veya tahkim | Poliçenin bağlı olduğu genel şartlardaki cetvel |
Olay tarihi kuralı
Erişkinler Yönetmeliği 20.02.2019’da yürürlüğe girmiş ve 2013 tarihli Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır (md. 18). Yargıtay uygulamasında tazminat davalarında maluliyet oranının, olay tarihinde yürürlükte bulunan mevzuata göre belirlenmesi gerektiği kabul edilir. Bu yüzden 2019’dan önceki bir kazaya ilişkin dosyada yeni yönetmeliğe göre düzenlenmiş bir rapor sunulmuşsa, raporun hangi cetvele göre hazırlandığı mutlaka sorgulanmalıdır.
SGK’da Sürekli İş Göremezlik Oranı Nasıl Tespit Edilir?
İş kazası veya meslek hastalığından sonra sigortalının raporları, Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca düzenlenir; oran bu raporlara dayanarak Kurum Sağlık Kurulunca belirlenir. 5510 s. K. md. 19/1 uyarınca meslekte kazanma gücü en az %10 azalmışsa sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.
Gelir, geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi takip eden ay başından başlar; geçici iş göremezlik tespit edilmeden sürekli iş göremezlik hâline girilmişse sağlık kurulu raporunun tarihini izleyen ay başı esas alınır (md. 19). Tedavi dönemindeki ödenek hakkında genel bir fikir için geçici iş göremezlik hesaplama aracı kullanılabilir. Kurum kararına itiraz edilirse uyuşmazlık md. 95 uyarınca Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır; Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği md. 17’ye göre bu kurulun kararları Kurum sağlık kurullarını bağlar. Meslek hastalığının tespiti ayrıca meslek hastalığının tespiti ve tazminat yazısında ele alınıyor.
Oranın sonradan değişmesi
Sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış sigortalı yeniden tedavi görürse, meslekte kazanma gücünü hangi oranda yitirdiği yetkili sağlık kurullarından alınacak raporlarla yeniden belirlenir (md. 19/2). Yeni bir iş kazası veya meslek hastalığında ise bütün engellilik hâlleri birlikte değerlendirilerek gelir yeniden hesaplanır. Oranın kötüleşmesi kadar iyileşmesi de mümkündür; bu nedenle kontrol muayenesi davetleri takip edilmelidir. İş kazasından sonraki ilk adımlar iş kazası sonrası hak kaybını önleyen adımlar yazısında anlatıldı.

Trafik Kazasında Kurul Raporu Nasıl Alınır?
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, tedavi sürecinin tamamlanmasından sonra sakatlık oranının ve geçici iş göremezlik süresinin belirlenmesinde Kurul Raporunun dikkate alınacağını düzenler. Kurul Raporu, Erişkinler Yönetmeliğine veya çocuklar için Özel Gereksinim Değerlendirmesi Yönetmeliğine göre usulüne uygun düzenlenen rapordur.
Erişkinler Yönetmeliği md. 9, iş kazası ve meslek hastalığı dışındaki kaza ve yaralanmalar için ayrı bir rapor türü öngörür: Erişkinler İçin Terör, Kaza ve Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu. Bu rapor, kurumlar tarafından resmî yazı ve olaya ilişkin belgelerle birlikte yetkili sağlık kuruluşundan istenir. Raporu verebilecek hastaneler ve hakem hastaneler Sağlık Bakanlığınca belirlenir; yetkisiz kuruluşların veya kurulu usulüne uygun oluşturamayan hastanelerin raporları değerlendirmeye alınmaz (md. 7). Rapor başvurudan itibaren en geç otuz gün içinde tamamlanır (md. 8/1-j).
Kurul nasıl oluşur, raporda neler yazılır?
Birden fazla uzmanlık dalını ilgilendiren durumlarda kurul, başkan ve iç hastalıkları, göz, kulak burun boğaz, genel cerrahi, nöroloji ile ruh sağlığı uzmanlarından oluşan en az yedi daimi üyeyle toplanır; fizik tedavi uzmanı varsa kurulda yer alması zorunludur. Hastayı tedavi eden hekim kurula katılır veya görüşünü bildirir (md. 6). Rapor sisteme kaydedilir ve sistemden rapor numarası alınmadan düzenlenen raporlar geçersiz sayılır (md. 8/1-g). Raporun ücreti ve tespit işlemlerinin bedeli raporu isteyen kurumca karşılanır; itiraz eden kişi ise itiraz sonucu yapılan işlemlerin bedelini öder (md. 17). Yönetmeliğin güncel metni mevzuat.gov.tr üzerinde yer alır.
Rapor Almak İçin Doğru Zaman Ne Zaman?
Erişkinler Yönetmeliği md. 9/3’e göre kaza raporlarında fonksiyon kaybı, tıbbi tedavi ve rehabilitasyon süreci devam ederken süreli olarak, süreç tamamlandıktan sonra ise sürekli veya süreli olarak değerlendirilir. Tedavi bitmeden alınan bir rapor, kalıcı kaybı olduğundan düşük ya da yüksek gösterebilir.
Zamanlamanın önemi, Yönetmeliğin itiraz ve yeniden başvuru hükümlerinde ortaya çıkar. Hakem hastane kararıyla veya süresinde itiraz edilmeyerek kesinleşen bir rapordan sonra aynı gereksinim alanı için yeni rapor başvurusu en erken altı ay sonra kabul edilir (md. 12/5). Daha da önemlisi, ilaç, cerrahi veya rehabilitasyonla oranın değişmeyeceği hakem hastane kararıyla kesinleşmiş sürekli ibareli kaza raporları için yeni başvuru hiç kabul edilmez (md. 12/6). Ameliyat veya fizik tedavi planlanıyorsa, bu süreç bitmeden sürekli rapor için acele etmek telafisi zor bir sonuç doğurabilir.
Süreli rapor ile sürekli rapor farkı
Engel durumunun tedaviyle zaman içinde azalma ihtimali bulunan ve bulguların tam olarak görülemediği hâllerde süreli rapor düzenlenir; durumu sabit kalan veya artan hastalıklarda sürekli rapor verilir (md. 11/2-3). Yeni bir engel ortaya çıkarsa ya da mevcut durum değişirse, ilgili branş hekiminin uygun görmesiyle süre aranmaksızın yeniden değerlendirme yapılır (md. 11/4). Raporun ön yüzünde hangi ibarenin yazdığı, tazminat dosyasında oranın kesin kabul edilip edilmeyeceğini doğrudan etkiler.

Birden Fazla Yaralanmada Oran Nasıl Birleştirilir?
Erişkinler Yönetmeliği md. 10/4’e göre birden fazla hastalığı veya fonksiyon kaybı bulunanların oranı, Balthazard yöntemiyle hesaplanır. Oranlar basitçe toplanmaz: en yüksek oran esas alınır, kalan sağlam kısım üzerinden ikinci oran eklenir. 65 yaş ve üzerindekilerde Balthazard sonucuna ayrıca %10 eklenir.
Yönetmeliğin geçici 2. maddesindeki sıralama şöyledir: oranlar ayrı ayrı belirlenir, büyükten küçüğe dizilir, en yüksek oran 100’den çıkarılır, kalan miktar ikinci oranla çarpılıp 100’e bölünür ve sonuç en yüksek orana eklenir; ikiden fazla kayıp varsa işlem tekrarlanır. Bu örnek temsilidir: bir kazada %30 ve %20 oranında iki ayrı kayıp tespit edilmişse, birleşik oran %50 değil, 30 + (70 x 20 / 100) = %44 olur. Raporda oranlar düz toplanmışsa veya sıralama yanlış yapılmışsa bu, itiraz edilecek ilk noktalardandır.
SGK’da durum farklıdır. Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği, malullük ve çalışma gücü kaybı tespitinde sağlık kurulu raporlarında birden fazla hastalık varsa en ağır sekel bulgusunun dikkate alınacağını ve Balthazard formülünün uygulanmayacağını düzenler. Aynı Yönetmelik Balthazard formülünü, birden fazla iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan sürekli iş göremezlik derecelerinin birleştirilmesinde kullanılan hesaplama olarak tanımlar.
Tazminat Davasında Oranı Kim Belirler?
Tazminat davasında oran, mahkemenin 6100 s. HMK md. 266 uyarınca görevlendirdiği bilirkişi tarafından belirlenir. Uygulamada inceleme çoğunlukla Adli Tıp Kurumunun ilgili kurulunda veya üniversite hastanelerinin adli tıp anabilim dalı heyetlerinde yapılır. Mahkeme, SGK’nın veya sigorta şirketinin belirlediği oranla kendiliğinden bağlı değildir.
Taraflar HMK md. 293 uyarınca konusunda uzman bir hekimden bilimsel mütalaa alarak dosyaya sunabilir; mahkeme gerekirse bu uzmanı duruşmada dinleyebilir. SGK oranı ile bilirkişi oranı arasında belirgin fark varsa, farkın hangi yönetmelikten, hangi muayene bulgusundan veya hangi tarihten kaynaklandığının açıklanması istenmelidir. Rapora itiraz süresi ve ek rapor talebi bilirkişi raporuna itiraz süresi ve yeni rapor yazısında anlatıldı. Tıbbi müdahale kaynaklı zararlarda ile maluliyet ayrı incelenir; bunun için tıbbi malpraktiste kusurun ispatı yazısına bakılabilir.
Bakım ihtiyacı ve geçici iş göremezlik süresi
Kurul raporu yalnızca kalıcı oranı değil, geçici iş göremezlik süresini ve gerekiyorsa bakıcı ihtiyacını da göstermelidir. ZMSS Genel Şartları, bakıcı ihtiyacının süresi ile tedavi sonrasında sürekli bakıcı ihtiyacının belirlenmesinde de Kurul Raporunun dikkate alınacağını düzenler. Bu kalem ayrıca tazminat davasında bakıcı gideri yazısında ele alınıyor. Tazminat kalemlerinin tamamı için trafik kazası tazminat kalemleri listesi yazısına bakılabilir.
Rapor Elinize Geçtiğinde Neler Kontrol Edilmeli?
Bir maluliyet raporunun güvenilirliği, oranın kendisinden önce usule uygunluğuyla ölçülür. Erişkinler Yönetmeliği md. 7 ve md. 8 yetkili hastane, kurul yapısı ve sistem kaydı şartlarını; 5510 s. K. md. 19 ise SGK dosyasında yetkili sağlık kurulu raporunu arar. Aşağıdaki kontroller, itiraz edilip edilmeyeceğine karar vermeyi kolaylaştırır.
| Kontrol noktası | Neden önemli? |
|---|---|
| Raporu veren hastane bu rapor türü için yetkili mi? | Yetkisiz kuruluşun raporu değerlendirmeye alınmaz (md. 7/2) |
| Muayene, tedavi ve rehabilitasyon bittikten sonra mı yapıldı? | Erken rapor kalıcı kaybı yanlış gösterebilir (md. 9/3) |
| Raporda hangi yönetmelik ve cetvel uygulandı? | Olay tarihindeki mevzuatın uygulanması gerekir |
| Kazadan önceki kronik hastalıklar ayrıştırıldı mı? | Kaza raporunda bu kayıplar belirtilmez (md. 9/3) |
| Birden fazla kayıp doğru yöntemle birleştirildi mi? | Balthazard veya en ağır sekel kuralı amaca göre değişir |
| Süreli mi, sürekli mi düzenlendi; rapor numarası var mı? | Sistem numarası olmayan rapor geçersizdir (md. 8/1-g) |
Engellilik raporuna bireysel itiraz, raporun teslim tarihinden itibaren otuz gün içinde il sağlık müdürlüğüne yapılır ve gerekirse hakem hastaneye gidilir (md. 12/1-2); SGK kararlarına itiraz ise Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca incelenir. Tazminat uyuşmazlıklarına ilişkin genel çerçeve tazminat hukuku çalışma alanı sayfasında, bu alandaki çalışmalar Av. Mehmet İlker Dinç profilinde yer alıyor. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sürekli iş göremezlik oranının tespitiyle ilgili en çok sorulan konular; engelli raporunun tazminatta kullanılıp kullanılamayacağı, SGK’nın gelir bağladığı eşik, raporun ne zaman alınacağı, birden fazla kaybın nasıl birleştirildiği ve farklı oranlar arasındaki ilişkidir. Aşağıdaki kısa cevaplar genel bilgilendirme amaçlıdır ve dosyanın özelliklerine göre değişebilir.
Engelli raporundaki oran tazminat davasında kullanılır mı?
Doğrudan bağlayıcı değildir. Engellilik sağlık kurulu raporu sosyal haklar için düzenlenir; tazminat davasında mahkeme, olay tarihindeki mevzuata göre bilirkişiden yeniden oran belirlenmesini isteyebilir. Kaza için ayrıca durum bildirir sağlık kurulu raporu düzenlenmesi öngörülmüştür.
Sürekli iş göremezlik oranı yüzde kaç olursa SGK gelir bağlar?
5510 s. K. md. 19’a göre iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü en az %10 azalan sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanır. Tam iş göremezlikte gelir aylık kazancın %70’idir, kısmi iş göremezlikte bu tutar oranla çarpılır.
Kaza raporu için ne kadar beklemek gerekir?
Kesin bir gün sayısı yoktur. Erişkinler Yönetmeliği md. 9/3’e göre tedavi ve rehabilitasyon devam ederken süreli rapor verilir; kalıcı oran bu süreç tamamlandıktan sonra belirlenir. Ameliyat veya fizik tedavi sürüyorsa sürekli rapor için beklemek genellikle daha doğrudur.
Balthazard formülü nedir?
Birden fazla kayıp olduğunda oranların toplanması yerine kullanılan hesap yöntemidir. En yüksek oran esas alınır, kalan sağlam kısım üzerinden ikinci oran eklenir. Örneğin %30 ve %20 oranındaki iki kayıp birleşik olarak %44 eder. SGK malullük tespitinde bu formül uygulanmaz.
SGK'nın belirlediği orana nasıl itiraz edilir?
Kurum Sağlık Kurulunun belirlediği orana dayanan karara itiraz edilirse uyuşmazlık 5510 s. K. md. 95 uyarınca Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır. Dava açmadan önce Kuruma başvuru şartı ve görevli iş mahkemesi ayrıca gözetilmelidir.
Mahkeme SGK'nın oranından farklı bir oran belirleyebilir mi?
Evet. Tazminat davasında oranı mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi belirler ve mahkeme SGK veya sigorta şirketinin oranıyla bağlı değildir. Oranlar arasında belirgin fark varsa, farkın hangi yönetmelikten veya hangi muayene bulgusundan kaynaklandığının açıklanması istenebilir.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)
- Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği, RG 28.09.2021, 31612
- Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (mevzuat.gov.tr)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Cenaze ve Defin Giderlerinin Tazmini
- Hatır Taşımasında Tazminat İndirimi
- Müterafik Kusur ve Tazminatın Azalması
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Mehmet İlker Dinç, Avukat
Çalışma alanları: Sigorta Hukuku, Tazminat Hukuku, İş Hukuku, Şirketler Hukuku, Kurumsal Danışmanlık





