
Memurun görevden uzaklaştırılması, 657 s. Devlet Memurları Kanunu md. 137 uyarınca görevi başında kalmasında sakınca görülen memur hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir. Bir ceza değil, soruşturmanın sağlıklı yürümesi için memurun geçici olarak işinden ayrılmasıdır. Bu ayrım, hem memurun haklarını hem de dava stratejisini doğrudan belirler.
Uygulamada tedbir çoğu zaman bir disiplin cezası gibi algılanır. Oysa kimin karar verebileceği, ne kadar sürebileceği, bu sürede hangi ödemelerin yapılacağı ve memurun hangi hallerde göreve dönmek zorunda olduğu Kanun’un 137 ila 145. maddelerinde ayrıca düzenlenmiştir. Aşağıda bu kuralları, sürelerin nasıl işlediğini ve tedbire karşı dava yolunu adım adım açıklıyoruz.
Önemli Çıkarımlar
- Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası değil, 657 s. DMK md. 137’ye göre ihtiyati tedbirdir.
- Disiplin soruşturması nedeniyle alınan tedbir en çok 3 ay sürer; süre dolduğunda karar yoksa memur görevine başlatılır (md. 145).
- Ceza kovuşturması nedeniyle alınan tedbirde azami süre yoktur; ancak durum her 2 ayda bir incelenmeli ve yazılı tebliğ edilmelidir.
- Tedbir süresince aylığın üçte ikisi ödenir; md. 143’teki hallerde kesilen üçte bir de geri ödenir (md. 141).
- Tedbire karşı iptal davası süresi, yazılı bildirimden itibaren 60 gündür (2577 s. İYUK md. 7).
Memurun Görevden Uzaklaştırılması Nedir, Disiplin Cezası mıdır?
657 s. DMK md. 137’ye göre memurun görevden uzaklaştırılması, kamu hizmetinin gerektirdiği hallerde görevi başında kalmasında sakınca görülen memur hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir. Kanun bunu disiplin cezaları arasında saymaz. Tedbir, soruşturmanın herhangi bir safhasında alınabilir ve amacı delillerin korunması ile hizmetin aksamamasıdır.
Disiplin cezaları ise 657 s. DMK md. 125’te sayılır: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma. Cezanın türleri, itiraz süresi ve savunma hakkı memur disiplin cezalarına itiraz yolu yazımızda ayrıntılı olarak anlatıldı. Bu yazı yalnızca ceza öncesindeki geçici tedbire odaklanır.
Tedbir ile disiplin cezası arasındaki fark
İki kurum aynı soruşturma dosyasında yan yana yürüyebilir, ancak hukuki sonuçları farklıdır. Aşağıdaki tablo bu farkları özetler:
| Konu | Görevden uzaklaştırma (tedbir) | Disiplin cezası |
|---|---|---|
| Hukuki niteliği | İhtiyati tedbir (657 s. DMK md. 137) | Kusurlu davranışın yaptırımı (657 s. DMK md. 125) |
| Ne zaman alınır? | Soruşturmanın herhangi bir safhasında veya cezai kovuşturma sırasında | Soruşturma tamamlandıktan sonra |
| Kim karar verir? | Md. 138’deki yetkililer: atamaya yetkili amir, müfettiş, vali, kaymakam | Disiplin amiri veya disiplin kurulu |
| Süresi | Disiplin kaynaklı ise en çok 3 ay (md. 145) | Cezanın türüne göre sonuç doğurur |
| Aylık | Bu süre içinde aylığın üçte ikisi ödenir (md. 141) | Aylıktan kesme cezasında brüt aylıktan kesinti yapılır |
| Yargı yolu | İptal davası, İYUK md. 7: 60 gün | Önce itiraz, sonra iptal davası |
Bu farkın pratik bir sonucu vardır: tedbir kararına karşı disiplin kuruluna itiraz edilmez, doğrudan idari yargıya gidilir. Disiplin cezasında ise önce itiraz yolu tüketilir. İki yolu karıştıran memur, süre kaçırma riskiyle karşılaşabilir.

Görevden Uzaklaştırma Kararını Kimler Verebilir?
657 s. DMK md. 138, görevden uzaklaştırmaya yetkili makamları dört grupta sayar: atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler ve ilçelerde kaymakamlar. Bu liste sınırlıdır. Yetkisiz bir makamın verdiği tedbir kararı yetki unsuru yönünden hukuka aykırı olur ve iptal davasında ilk incelenecek konudur.
Görevden uzaklaştırma yetkisi ve bildirim yükümlülüğü
Valiler ve kaymakamlar tarafından alınan tedbir, memurun kurumuna derhal bildirilir. İlçe idare şube başkanları hakkında kaymakamın tedbir alabilmesi için valinin muvafakati şarttır. Müfettişin aldığı tedbirlerde ise tedbirin kaldırılması ve ceza kovuşturmasındaki iki aylık incelemeler atamaya yetkili amire aittir (md. 142 ve 145/2). Kararı kimin verdiği, bu nedenle sonraki tüm başvuruların muhatabını da belirler.
Hangi Durumlarda Görevden Uzaklaştırma Uygulanır?
Kanun iki ayrı dayanak öngörür. 657 s. DMK md. 137’ye göre disiplin soruşturması sırasında, md. 140’a göre ise haklarında mahkemelerce cezai kovuşturma yapılan memurlar hakkında tedbir alınabilir. Her iki halde de ölçüt, memurun görevi başında kalmasının kamu hizmeti bakımından sakınca doğurup doğurmadığıdır.
Disiplin soruşturması kaynaklı uzaklaştırma
Disiplin kaynaklı tedbirde 657 s. DMK md. 139 önemli bir güvence getirir: görevden uzaklaştırılan memur hakkında tedbiri izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır. Tedbir alıp soruşturmayı başlatmayan veya keyfi, garaz ya da kin nedeniyle tedbir aldığı anlaşılan amir hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir. Soruşturma onayının tarihi bu nedenle dava dosyasında mutlaka istenmelidir.
Ceza kovuşturması kaynaklı uzaklaştırma
Görevle ilgili suç isnatlarında, örneğin zimmet veya görevi kötüye kullanma iddialarında, tedbir çoğu zaman ceza yargılamasıyla birlikte gündeme gelir. Kanun burada azami süre koymamış, bunun yerine düzenli inceleme şartı getirmiştir. Memurun tutuklanması veya gözaltına alınması halinde de md. 141 uyarınca aylığın üçte ikisi ödenir; tutuklamaya karşı başvuru yolları tutuklamaya itiraz ve adli kontrol yazısında anlatılmıştır.

Görevden Uzaklaştırma Ne Kadar Sürer?
657 s. DMK md. 145/1’e göre disiplin kovuşturması gereği alınan görevden uzaklaştırma en çok 3 ay devam edebilir; bu süre sonunda karar verilmemişse memur görevine başlatılır. Ceza kovuşturmasında ise yetkili amir durumu her 2 ayda bir inceleyerek memurun göreve dönüp dönmeyeceğine karar verir ve bunu yazıyla tebliğ eder.
Görevden uzaklaştırma süresi tablosu
| Durum | Dayanak | Kural |
|---|---|---|
| Disiplin soruşturması nedeniyle uzaklaştırma | 657 s. DMK md. 145/1 | En çok 3 ay; süre sonunda karar yoksa memur görevine başlatılır |
| Cezai kovuşturma nedeniyle uzaklaştırma | 657 s. DMK md. 140, 145/2 | Azami süre yok; yetkili amir durumu her 2 ayda bir inceler ve kararı yazılı tebliğ eder |
| Soruşturmaya başlama | 657 s. DMK md. 139 | Uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır |
| İptal davası açma | 2577 s. İYUK md. 7 | Yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün |
| Üst makama başvuru | 2577 s. İYUK md. 11 | Dava süresi içinde yapılırsa dava süresini durdurur |
Bilgi kazanımı olarak şunu vurgulayalım: ceza kovuşturmasındaki iki aylık inceleme bir formalite değildir. Amir her incelemede yeni bir karar verir ve bu karar ilgiliye yazılı tebliğ edilir. Her yeni tebliğ, kendi başına dava konusu yapılabilecek bir işlem niteliği taşıyabilir. İnceleme hiç yapılmıyor veya tebliğ edilmiyorsa bu eksiklik, tedbirin devamının hukuka aykırılığını tartışmak için güçlü bir dayanaktır.
Görevden Uzaklaştırılan Memur Hangi Hakları Korur?
657 s. DMK md. 141 uyarınca görevden uzaklaştırılan memura bu süre içinde aylığının üçte ikisi ödenir ve memur Kanun’un öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder. Memurluk sıfatı sona ermez; memur yalnızca fiilen görev yapmaktan alıkonur. Bu nedenle memurluğun genel yükümlülükleri de tedbir süresince devam eder.
Aylığın üçte ikisi ve kesilen kısmın iadesi
Kesilen üçte birlik kısım kesin olarak kaybedilmiş sayılmaz. Md. 141’e göre md. 143’te sayılan hallerden biri gerçekleşirse, yani memur çıkarma dışında bir ceza alırsa, beraat ederse, kovuşturma genel afla kalkarsa veya memurluğa engel olmayan ertelenmiş bir cezayla hükümlü olursa, kesilen üçte bir kendisine ödenir. Ödeme talebi için ilgili kararın kesinleşme şerhli örneği kuruma sunulmalıdır.
Kademe ilerlemesi ve hizmet süresi
Aynı hallerde görevden uzakta geçen süre, kademe ilerlemesinde ve derece yükselmesi için gereken bekleme süresini aşan kısmı bakımından değerlendirilir (md. 141). Ayrıca Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik md. 22/b’ye göre md. 143’teki hallerin gerçekleşmesi durumunda bu sürenin tamamı bölge hizmetinden sayılır. Zorunlu hizmet hesabı yapan memurlar için bu ayrıntı sonraki atamalarda önem taşır.

Tedbir Ne Zaman Kaldırılır?
657 s. DMK md. 142’ye göre soruşturma sonunda memurluktan çıkarma veya cezai bir işlem uygulanmasına gerek kalmayan memur hakkındaki tedbir, md. 138’deki yetkililerce derhal kaldırılır. Tedbiri kaldırmayan görevli hakkında md. 139’daki sorumluluk hükmü uygulanır. Kanun burada idareye takdir değil, ivedi bir kaldırma yükümlülüğü yükler.
Göreve iade zorunluluğu doğuran haller
Md. 143 dört hal sayar: memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası verilmesi, yargılamanın men’i veya beraat kararı, kovuşturmanın hükümden önce genel afla kaldırılması ve memurluğa engel olmayacak bir cezayla hükümlülük halinde cezanın ertelenmesi. Bu kararların kesinleşmesiyle tedbir kaldırılır ve göreve iade zorunlu hale gelir.
Md. 144 ise daha erken bir imkân tanır: md. 140 ve 142 kapsamındaki tedbir ile md. 143’ün (a), (b), (c) bentlerindeki hallerde tedbir, soruşturmaya konu fiiller hizmete devama engel değilse her zaman kaldırılabilir. Kesinleşmeyi beklemeden göreve dönüş talebi bu maddeye dayandırılmalıdır. Uygulamada sıkça atlanan bir adım, ilk derece beraat kararından sonra md. 144’e dayalı yazılı başvurunun yapılmamasıdır.
Görevden Uzaklaştırmaya Karşı Dava Nasıl Açılır?
Görevden uzaklaştırma kesin ve yürütülmesi gereken bir idari işlemdir; 2577 s. İdari Yargılama Usulü Kanunu md. 7 uyarınca yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava, işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden denetlenmesini sağlar.
Dava açmadan önce İYUK md. 11 uyarınca üst makamdan işlemin kaldırılması istenebilir; bu başvuru dava süresini durdurur. Süre hesabının genel kuralları idari işlemde iptal davası süresi yazısında ayrıntılı açıklanmıştır. Tedbirin yerindeliği değil hukuka uygunluğu denetlenir; bu nedenle somut sakıncanın gerekçede gösterilip gösterilmediği davanın odak noktasıdır.
Yetkili idare mahkemesi
İYUK md. 33/2’ye göre kamu görevlilerinin görevden uzaklaştırılmalarıyla ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlisinin son görev yaptığı yer idare mahkemesidir. Yetki kamu düzenine ilişkin olduğundan (İYUK md. 32/2) yanlış yerde açılan dava zaman kaybına yol açar. İlk derece kararına karşı aşaması için bölge idare mahkemesinde istinaf süreci incelenebilir.
Yürütmenin durdurulması talebi
İYUK md. 27/2’ye göre yürütmenin durdurulması için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması birlikte aranır. Tedbir aylığın üçte birini kestiği ve mesleki itibarı etkilediği için zarar unsuru çoğu dosyada somut olarak anlatılabilir. Asıl yük, açık hukuka aykırılığın gösterilmesidir: yetkisizlik, 10 iş günü içinde soruşturma başlatılmaması veya 3 aylık sürenin aşılması bu bakımdan en güçlü argümanlardır.

Hukuka Aykırı Tedbirde Amirin ve İdarenin Sorumluluğu Nedir?
657 s. DMK md. 139 uyarınca memuru görevden uzaklaştırıp derhal soruşturma başlatmayan ya da keyfi, garaz veya kin nedeniyle tedbir aldığı anlaşılan amir hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir. Ancak memur, uğradığı zarar için amire değil idareye karşı dava açar. Bu kural Anayasa md. 129/5 ve 657 s. DMK md. 13’ten kaynaklanır.
İptal kararı alındığında kesilen aylık farkları ve diğer kayıplar için tam yargı davası gündeme gelir. İptal ve tam yargı davası İYUK md. 12 uyarınca birlikte de açılabilir. Tam yargı davasının usulü tam yargı davasında başvuru ve süre yazısında, idarenin hangi esaslara göre sorumlu tutulduğu ise idarenin sorumluluk esasları yazısında anlatılmıştır.
Görevden Uzaklaştırılan Memur Hangi Adımları İzlemeli?
Tedbir tebliğ edildiği andan itibaren 657 s. DMK md. 139’daki 10 iş günü ve İYUK md. 7’deki 60 günlük süreler aynı anda işlemeye başlar. Bu nedenle ilk iş, tebliğ tarihini ve kararın dayanağını kayıt altına almaktır. Aşağıdaki kontrol listesi, dosyanın ilk haftasında yapılması gerekenleri sıralar.
- Tedbir kararının ve tebliğ belgesinin aslını veya onaylı örneğini alın; kararı imzalayanın md. 138’deki yetkililerden olup olmadığını kontrol edin.
- Soruşturma onayının tarihini öğrenin; tedbirden sonraki 10 iş günü içinde soruşturma başlatılıp başlatılmadığını not edin.
- Disiplin kaynaklı tedbirde 3 aylık sürenin bitiş tarihini, ceza kaynaklı tedbirde 2 aylık inceleme tarihlerini takvime işleyin.
- Bordrolardan aylığın üçte ikisinin ödendiğini ve sosyal hakların kesilmediğini kontrol edin.
- Ceza dosyasında beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı çıkarsa md. 144’e dayalı göreve dönüş başvurusunu yazılı yapın.
- Dava açılacaksa 60 günlük süreyi, İYUK md. 11 başvurusunun süreyi durdurduğunu dikkate alarak hesaplayın.
Bu örnek temsilidir: Bir il müdürlüğünde çalışan memur hakkında ceza kovuşturması nedeniyle tedbir alınıyor. Altı ay boyunca hiçbir iki aylık inceleme yapılmıyor ve memura yazılı gönderilmiyor. Bu durumda memur, md. 145/2’deki inceleme yükümlülüğünün yerine getirilmediğini gerekçe göstererek göreve dönüş talebinde bulunabilir; ret halinde ret işlemine karşı dava açabilir. Yer değiştirme ihtimali doğarsa naklen atamaya itiraz yazısındaki kurallar da dikkate alınmalıdır.
Soruşturma ile ceza yargılamasının birlikte yürüdüğü dosyalarda ifade süreci de önemlidir; şüpheli olarak dinlenecek memurların ifade ve sorguda şüpheli hakları hakkında bilgi sahibi olması yararlıdır. Kurum disiplin süreci tamamlandıktan sonra ceza verilirse İzmir’de memur disiplin cezasına itiraz yazısındaki itiraz ve dava adımları uygulanır. İdare hukukundaki diğer konular için idare ve vergi hukuku çalışma alanımız sayfasına ve KCD Hukuk ekibi sayfasına bakılabilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Görevden uzaklaştırma tedbiriyle karşılaşan memurların en çok sorduğu konular maaş, süre, göreve dönüş ve itiraz yoludur. Aşağıdaki yanıtlar 657 s. DMK md. 137-145 ve 2577 s. İYUK hükümlerine dayanır; her dosyada tedbirin dayanağı, kararı veren makam ve tebliğ tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.
Görevden uzaklaştırılan memur maaş alır mı?
Evet. 657 s. DMK md. 141 uyarınca tedbir süresince aylığın üçte ikisi ödenir ve memur sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder. Kesilen üçte birlik kısım, md. 143’teki hallerden biri gerçekleşirse, örneğin beraat kararı kesinleşirse, sonradan memura ödenir.
Görevden uzaklaştırma disiplin cezası sayılır mı?
Hayır. 657 s. DMK md. 137 tedbiri ihtiyati bir önlem olarak tanımlar; disiplin cezaları md. 125’te ayrıca sayılmıştır. Tedbir, memurun kusurlu olduğu anlamına gelmez. Soruşturma sonunda hiçbir ceza verilmeyebilir ve bu halde tedbir derhal kaldırılmalıdır.
Görevden uzaklaştırma kararına nereye itiraz edilir?
Tedbire karşı disiplin kuruluna itiraz yolu yoktur. Memur, İYUK md. 11 uyarınca dava süresi içinde üst makamdan işlemin kaldırılmasını isteyebilir veya yazılı bildirimden itibaren 60 gün içinde son görev yaptığı yer idare mahkemesinde iptal davası açabilir.
Ceza davası sürerken görevden uzaklaştırma ne kadar devam edebilir?
Ceza kovuşturmasına bağlı tedbirde Kanun azami süre öngörmez. Bunun yerine 657 s. DMK md. 145/2 uyarınca yetkili amir memurun durumunu her iki ayda bir inceler, göreve dönüp dönmeyeceğine karar verir ve kararı yazıyla tebliğ eder. Bu inceleme yapılmazsa tedbirin devamı tartışmalı hale gelir.
Beraat eden memur kesilen maaşını geri alır mı?
Evet. Beraat kararı md. 143/b kapsamındadır. Karar kesinleştiğinde tedbir kaldırılır ve md. 141 uyarınca kesilen üçte birlik aylık kısmı ödenir. Ayrıca görevden uzakta geçen süre kademe ilerlemesinde değerlendirilir. Ödeme için kesinleşme şerhli kararın kuruma sunulması gerekir.
Görevden uzaklaştırılan memurun yeri değiştirilebilir mi?
Yer Değiştirme Yönetmeliği md. 11’e göre hakkında adli veya idari soruşturma yapılan ve sonucunda o yerde kalmasında sakınca görülen memur, zorunlu süreleri beklenmeden hizmet gereği atanabilir. Bu atama ayrı bir idari işlemdir ve tedbirden bağımsız olarak dava konusu yapılabilir.
Kaynaklar
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (mevzuat.gov.tr)
- Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- İdari Para Cezalarında Peşin Ödeme İndirimi
- Trafik Para Cezasına İtiraz Usulü
- Vergi Ödeme Emrine Karşı Dava Açma Süresi
- Vergide Uzlaşma ve Dava Yolu
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: KCD Hukuk





