
Konut ihtiyacı nedeniyle , kiraya verenin kiraladığı evi kendisi veya kanunda sayılan yakınları için konut olarak kullanma zorunluluğu doğduğunda, kira sözleşmesini dava yoluyla sona erdirmesidir. Dayanağı 6098 s. TBK md. 350/1’dir. Kiracıyı koruyan kira hukukunda bu dava, kiraya verenin elindeki en sık başvurulan ama en sıkı denetlenen yollardan biridir.
Bu yazı yalnızca konut ihtiyacına odaklanır: kimin ihtiyacının sayıldığını, hangi hayat olaylarının mahkemece ciddiye alındığını, bir aylık dava süresinin nasıl hesaplandığını ve tahliyeden sonra kiraya veren için başlayan üç yıllık yasağı anlatır. Delil ve ispatın genel çerçevesi için ihtiyaç nedeniyle tahliye davasında şartlar ve ispat yazımıza bakabilirsiniz.
Önemli Çıkarımlar
- İhtiyaç sahibi olabilecekler: kiraya verenin kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu ve kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler (TBK md. 350/1).
- İhtiyacın gerçek, samimi ve zorunlu olması; uygulamada dava boyunca da devam etmesi aranır.
- Belirli süreli sözleşmede dava, süre sonundan başlayarak bir ay içinde açılır; süre içinde yazılı bildirim yapılırsa dava süresi bir kira yılı uzar (TBK md. 353).
- vardır; başvurudan son tutanağa kadar işlemez (6325 s. HUAK md. 18/A/15, 18/B).
- Tahliyeden sonra konut, haklı sebep olmadıkça üç yıl eski kiracıdan başkasına kiralanamaz; aykırılıkta en az bir yıllık kira tutarında tazminat doğar (TBK md. 355).
Konut İhtiyacı Nedeniyle Tahliye Davası Hangi Şartlara Bağlıdır?
TBK md. 350/1’e göre kiraya veren, kiralananı kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler için konut gereksinimi sebebiyle kullanma zorunluluğu varsa, sözleşmeyi dava yoluyla sona erdirebilir. Üç şart birlikte aranır: doğru kişi, gerçek bir konut ihtiyacı ve süresinde açılmış dava.
Dava yoluyla sona erdirme hükümleri kiracı aleyhine değiştirilemez (TBK md. 354). Kira sözleşmesine “kiraya veren dilediği zaman ihtiyaç gerekçesiyle tahliye isteyebilir” gibi bir madde konması, kanundaki şartları hafifletmez. Kanun metnine 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu üzerinden ulaşabilirsiniz.
Kimin Konut İhtiyacı Tahliye Sebebi Sayılır?
Liste TBK md. 350/1’de sınırlı olarak sayılmıştır: kiraya verenin kendisi, eşi, altsoyu (çocuk, torun), üstsoyu (anne, baba, büyükanne, büyükbaba) ve kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler. Listede olmayan bir yakının ihtiyacı, ne kadar samimi olursa olsun, bu davanın dayanağı olamaz.
| Kişi | Sayılır mı? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Kiraya verenin kendisi | Evet | Mevcut konutunun neden yetmediği somut olarak açıklanmalı |
| Eşi | Evet | Resmî evlilik esastır; boşanma sürecindeki eşin durumu ayrıca değerlendirilir |
| Çocuk ve torun (altsoy) | Evet | Evlenme, öğrenim, iş gibi somut bir olay gösterilmeli |
| Anne, baba, büyükanne, büyükbaba (üstsoy) | Evet | Yaşlılık, bakım ihtiyacı veya yakına taşınma gerekçesi |
| Kardeş | Kural olarak hayır | TMK md. 364 kapsamında bakım yükümlülüğü varsa istisnai olarak tartışılabilir |
| Yeğen, gelin, damat, kayınvalide | Hayır | Kanunda sayılmamıştır |
Kanun gereği bakmakla yükümlü olunan kişiler
Bu ifade, kiraya verenin kanundan doğan bir bakım veya yükümlülüğü altında olduğu kişileri kapsar. 4721 s. TMK md. 364’e göre herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür; kardeşler bakımından bu yükümlülük refah içinde bulunmaya bağlıdır. Bu nedenle bir kardeşin ihtiyacı, ancak böyle istisnai bir yardım nafakası ilişkisi kurulabiliyorsa tartışmaya açılabilir. Böyle bir iddianın belgelerle desteklenmesi gerekir; aksi hâlde dava reddedilir. Hükmün metni 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu sayfasında yer alır.

Hangi Durumlar Samimi ve Zorunlu Konut İhtiyacı Sayılır?
Kanun “kullanma zorunluluğu” ifadesini kullanır. Uygulamada ihtiyacın gerçek, samimi ve zorunlu olması aranır: geçici bir istek, ileride doğabilecek bir ihtimal veya daha yüksek kira elde etme amacı yeterli değildir. Mahkeme, ihtiyaç sahibinin bugünkü barınma durumunu ve hayat koşullarını somut olarak inceler.
Samimi ve zorunlu ihtiyaç örnekleri
Aşağıdaki örnekler temsilidir; her dosyada mahkeme somut koşullara bakar.
| Durum (temsilidir) | Değerlendirmede öne çıkan sorular |
|---|---|
| Kirada oturan malik, kendi evine taşınmak istiyor | Oturduğu evin kira sözleşmesi, taşınma için somut adımlar |
| Evlenecek çocuk için konut ihtiyacı | Nişan veya nikâh tarihi, çocuğun başka konutu olup olmadığı |
| Emekli kiraya veren memleketine dönüyor | Emeklilik belgesi, mevcut konutun durumu, taşınma iradesinin ciddiliği |
| Yaşlı annenin bakımı için yakına taşınma | Sağlık raporları, bakım ihtiyacının sürekliliği, mesafe |
| Sağlık sorunu nedeniyle asansörlü veya giriş kat ihtiyacı | Rapor ve kiralananın bu ihtiyaca gerçekten uygun olması |
| Çocuğun üniversite öğrenimi için şehre gelmesi | Yerleştirme belgesi, öğrenimin başlama tarihi |
| Ailenin büyümesiyle mevcut evin yetersiz kalması | Hane nüfusu, mevcut evin büyüklüğü ve oda sayısı |
Zayıf kalan iddialar
“Bir gün oğlum evlenirse”, “belki emekli olunca dönerim” gibi henüz doğmamış ihtiyaçlar zorunlu sayılmaz. İhtiyaç sahibinin aynı şehirde kendi adına kayıtlı, ihtiyaca elverişli boş bir konutunun bulunması iddiayı ciddi biçimde zayıflatır. Kira artışı konusunda anlaşamayan kiraya verenin ihtiyaç iddiası da samimiyet bakımından sorgulanır. Kira artışının yasal çerçevesi bu davanın değil, kira artışında yasal sınır kurallarının konusudur.
İhtiyacın Dava Boyunca Devam Etmesi Neden Önemlidir?
Uygulamada konut ihtiyacının dava açıldığı tarihte mevcut olması ve yargılama süresince devam etmesi aranır. Dava sırasında ihtiyaç ortadan kalkarsa, örneğin ihtiyaç sahibi çocuk başka bir eve yerleşirse veya kiraya veren ihtiyacı karşılayacak başka bir konut edinirse, mahkeme bunu dikkate alır ve dava sonuçsuz kalabilir.
Bu kural iki taraf için de pratik sonuç doğurur. Kiraya veren, dava sürerken ihtiyaç sahibini geçici olarak başka bir eve yerleştirdiğinde bunun neden geçici olduğunu belgelemelidir. Kiracı ise ihtiyacın sona erdiğini gösteren yeni olayları, örneğin ihtiyaç sahibinin başka bir konut satın aldığını gösteren tapu kaydını, dosyaya sunabilir. Bilgi kazanımı olarak şunu belirtelim: uzun süren davalarda ihtiyacın güncelliği ve tanık beyanlarıyla yeniden sorgulanabilir; bu yüzden dava açılırken sunulan belgelerin yargılama sırasında güncellenmesi gerekebilir.
Dava Açma Süresi Nasıl Hesaplanır?
TBK md. 350’ye göre belirli süreli sözleşmelerde dava, sürenin sonundan başlayarak bir ay içinde açılır. Belirsiz süreli sözleşmelerde ise kiraya ilişkin genel hükümlere göre dönemine ve bildirim sürelerine uyularak belirlenen tarihten başlayarak bir ay içinde dava açılmalıdır. Bu süre kaçırılırsa dava o dönem için açılamaz.
Dava açma süresi ve ihtarın etkisi
TBK md. 353 kiraya verene önemli bir esneklik tanır: kiraya veren, en geç davanın açılması için öngörülen sürede dava açacağını kiracıya yazılı olarak bildirirse, dava açma süresi bir kira yılı için uzamış sayılır. Bu bildirim noter ihtarnamesiyle yapılmalı, ihtiyaç sahibi ve gerekçe açıkça yazılmalıdır. Konut ve çatılı işyerinde belirli süreli sözleşmeler TBK md. 347/1 uyarınca kendiliğinden birer yıl uzadığından, uygulamada her uzama yılının sonu da yeni bir dava dönemi olarak esas alınır.
| Sözleşme türü | Dava süresi | Dayanak |
|---|---|---|
| Belirli süreli (örneğin 1 yıllık) | Süre sonundan başlayarak 1 ay | TBK md. 350/1 |
| Kendiliğinden 1 yıl uzayan sözleşme | Uzama yılının sonundan başlayarak 1 ay | TBK md. 347/1, 350/1 |
| Belirsiz süreli | Fesih dönemi ve bildirim süresine göre belirlenen tarihten başlayarak 1 ay | TBK md. 328, 329, 350/1 |
| Süresi içinde yazılı bildirim yapıldıysa | Dava süresi bir kira yılı uzar | TBK md. 353 |
| Arabuluculuk süreci | Başvurudan son tutanağa kadar hak düşürücü süre işlemez | HUAK md. 18/A/15 |
Belirsiz süreli konut kiralarında TBK md. 329, yerel âdette belirlenen dönem sonu veya böyle bir âdet yoksa altı aylık kira döneminin sonu için üç aylık bildirim süresini öngörür. Fesih dönemleri sözleşmenin başlangıç tarihine göre hesaplanır (TBK md. 328/1). Takvimi yanlış kurmak, uygulamada en sık rastlanan hak kaybı sebeplerinden biridir. Bir yıllık sözleşmelerin sonunda ne olduğunu bir yıllık kira sözleşmesi bitince tahliye yazımızda ayrıca anlattık.

Arabuluculuk Süreci Bir Aylık Süreyi Nasıl Etkiler?
Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda, ilamsız icra yoluyla tahliye hariç, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 s. HUAK md. 18/B/1-a). HUAK md. 18/A/15’e göre arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede hak düşürücü süre işlemez. Bu kural, bir aylık dava süresinin hesabında doğrudan etkilidir.
Pratikte bu, bir aylık sürenin içinde arabuluculuğa başvurmanın şart olduğu anlamına gelir. Başvuru süre dolduktan sonra yapılırsa durma etkisi geriye işlemez. Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde süre en fazla bir hafta uzatılabilir (HUAK md. 18/A/9). Son tutanağın düzenlenmesinden sonra kalan süre içinde, sulh hukuk mahkemesinde dava açılmalıdır (6100 s. HMK md. 4/1-a). Arabuluculuk düzenlemesi 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu metninde yer alır.
Tahliyeden Sonra Yeniden Kiralama Yasağı Nedir?
TBK md. 355/1’e göre kiraya veren, gereksinim amacıyla kiralananın boşaltılmasını sağladığında, haklı sebep olmaksızın kiralananı üç yıl geçmedikçe eski kiracısından başkasına kiralayamaz. Kanun bu yasakla, ihtiyaç gerekçesinin kiracıyı çıkarıp daha yüksek bedelle başkasına kiralamak için bir araç olarak kullanılmasını önlemeyi amaçlar. Yasak, tahliye anından itibaren işler.
Yeniden kiralama yasağı ve kiracının tazminatı
Kiraya veren yasağa aykırı davranırsa, eski kiracısına son kira yılında ödenmiş olan bir yıllık kira bedelinden az olmamak üzere tazminat ödemekle yükümlüdür (TBK md. 355/3). Tutar bir alt sınırdır; mahkeme somut koşullara göre daha yüksek bir tazminata hükmedebilir. Yasak, eski kiracıya yeniden kiralamayı kapsamaz. Haklı sebep örnekleri kanunda sayılmamıştır; ihtiyaç sahibinin tahliyeden sonra beklenmedik biçimde ölmesi veya başka bir şehre zorunlu tayini gibi sonradan gelişen ve öngörülemeyen olaylar bu kapsamda değerlendirilebilir.
Tahliye edilen kiracı, evin tahliyeden sonra başkasına kiralandığından şüpheleniyorsa elektrik ve su aboneliklerinin kimin adına açıldığını, ilan sitelerindeki kayıtları ve komşu beyanlarını delil olarak toplayabilir. Tazminat talebi de kira ilişkisinden doğduğu için önce arabuluculuğa başvurulur.
Konut İhtiyacı ile Diğer Tahliye Yolları Nasıl Ayrılır?
Konut ihtiyacı davası, kiraya verenin şahsındaki bir sebebe dayanır ve sıkı ispat ister. Kiracıdan kaynaklanan sebeplerde ise TBK md. 352’deki ve yolları vardır. Evi sonradan satın alan yeni malik için ayrıca TBK md. 351’deki özel süreler uygulanır; bu iki rejim karıştırılmamalıdır.
- Evi yeni satın alan malik: edinmeden itibaren bir ay içinde yazılı bildirim ve altı ay sonra dava; ayrıntılar yeni malikin ihtiyacı nedeniyle tahliye yazımızda.
- Kiracının yazılı tahliye taahhüdü: taahhüt edilen boşaltma tarihinden başlayarak bir ay içinde icra veya dava (TBK md. 352/1); geçerlilik şartları tahliye taahhütnamesinin geçerliliği yazısında ele alınacaktır.
- On yıllık uzama süresi sonunda sebepsiz fesih ve diğer yollar: kiracı tahliyesinde on yıllık uzama ve diğer yollar.
- İşyeri ihtiyacı farklı kriterlerle değerlendirilir; işyeri kiraları için işyeri kirasında tahliye yazımıza bakabilirsiniz.
Birden fazla sebep varsa, her birinin süresi ayrı hesaplanır. Örneğin hem tahliye taahhüdü hem de konut ihtiyacı ileri sürülecekse, taahhüdün bir aylık süresi ile ihtiyaç davasının dönem sonuna bağlı süresi farklı tarihlerde dolabilir.

Dava Açmadan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?
Konut ihtiyacı davasında ispat yükü kiraya verendedir; TBK md. 350/1’deki zorunluluk belgelerle gösterilmelidir. Hazırlık, ihtiyaç sahibinin bugünkü barınma durumunu, akrabalık bağını ve ihtiyacı doğuran hayat olayını kanıtlayan belgeler etrafında kurulmalıdır. Süre hesabını gösteren belgeler de aynı önemdedir. Aşağıdaki liste genel bir başlangıçtır.
- Kira sözleşmesi; başlangıç tarihi ve süre hesabı için gerekirse ilk sözleşme
- Süresinde gönderilmiş noter ihtarnamesi ve tebliğ şerhi (TBK md. 353)
- İhtiyaç sahibiyle akrabalığı gösteren nüfus kaydı
- İhtiyaç sahibinin şu an oturduğu yerin kira sözleşmesi veya tapu kaydı
- İhtiyacı doğuran olayın belgesi: nikâh tarihi, emeklilik yazısı, sağlık raporu, öğrenci belgesi, tayin yazısı
- İhtiyaç sahibinin aynı şehirde başka konutu olmadığını gösteren tapu kayıtları
- Arabuluculuk son tutanağı ve tanık listesi
Kiracı tarafında ise savunma çoğu zaman ihtiyacın samimi olmadığı, ihtiyaç sahibinin başka bir konutu bulunduğu veya dava süresinin kaçırıldığı üzerine kurulur. İzmir’deki görevli mahkeme ve icra yolları için İzmir’de kiracı tahliyesi yolları yazımız ek bilgi verir. Kira ve tahliye dosyalarında Av. Yahya Köse tarafından da değerlendirme yapılmaktadır; diğer yazılarımız kira ve tahliye hukuku sayfasında yer alır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Konut ihtiyacı nedeniyle tahliye konusunda kiraya verenlerin ve kiracıların en çok sorduğu sorular; hangi yakının ihtiyacının sayıldığı, dava süresinin ne zaman başladığı ve tahliyeden sonra evin başkasına kiralanmasının sonuçlarıdır. Aşağıdaki yanıtlar genel bilgi niteliğindedir; sözleşme tarihi ve aile durumu sonucu doğrudan etkiler.
Kiraya veren kardeşinin ihtiyacı için kiracıyı çıkarabilir mi?
Kural olarak hayır. TBK md. 350/1 kardeşi ayrıca saymaz. Kardeş ancak TMK md. 364 kapsamında kiraya verenin yardım nafakası yükümlülüğü altında, yani yardım edilmezse yoksulluğa düşecek durumdaysa ve kiraya veren refah içindeyse istisnai olarak tartışılabilir. Bu durum ayrıca belgelenmelidir.
İhtiyaç nedeniyle çıkarılan kiracı, ev başkasına kiralanırsa ne alabilir?
TBK md. 355’e göre kiraya veren haklı sebep olmadan üç yıl içinde konutu eski kiracıdan başkasına kiralarsa, eski kiracıya son kira yılında ödenen bir yıllık kira bedelinden az olmamak üzere tazminat öder. Talep için önce arabuluculuğa başvurulur.
Konut ihtiyacı davası sözleşme süresi bitmeden açılırsa ne olur?
Kanun davanın süre sonundan başlayarak bir ay içinde açılmasını öngörür (TBK md. 350). Süresinde yazılı bildirim yapılmışsa dava süresi bir kira yılı uzar (TBK md. 353). Takvimin baştan doğru kurulması, dosyanın usulden tartışmalı hâle gelmesini önler.
Kiraya verenin başka bir evi varsa ihtiyaç davası açabilir mi?
Açabilir, ancak bu durum ihtiyacın zorunluluğunu sorgulatır. Mahkeme diğer evin ihtiyaç sahibine uygun olup olmadığına, boş mu kirada mı olduğuna ve aynı yerde bulunup bulunmadığına bakar. Diğer evin neden ihtiyacı karşılamadığı somut olarak açıklanmalıdır.
Ev sahibinin kızı evlenecekse kiracı çıkmak zorunda mı?
Çocuk altsoy olduğu için ihtiyacı TBK md. 350/1 kapsamındadır. Ancak tahliye için kiraya verenin süresinde dava açması ve evliliğin yakın ve somut olduğunu, çocuğun başka uygun konutu bulunmadığını ispatlaması gerekir. Kiracı mahkeme kararı olmadan çıkmaya zorlanamaz.
Tahliye kararından sonra kiracıya ne kadar süre verilir?
Tahliye hükmünün nasıl ve ne zaman yerine getirileceği kesinleşme ve icra aşamasına bağlıdır. Taraflar arabuluculukta veya dava sırasında tahliye tarihi üzerinde anlaşabilir. Kesin bir takvim için kararın içeriği ve icra süreci birlikte değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Kira Sözleşmesinin Devri ve Alt Kira
- Kiralananın Ayıplı Olması ve Kiracının Hakları
- Kira Sözleşmesinde Kefilin Sorumluluğu Nereye Kadar
- İzmir'de Tahliye Taahhütnamesine Dayalı İcra
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Yahya Köse, Avukat
Çalışma alanları: İcra ve İflas Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Kira ve Tahliye Hukuku, Ceza Hukuku, Uyuşmazlık Çözümü, Önleyici Hukuk





