
Konak ticari kira ilişkileri, İzmir’in başka hiçbir ilçesinde bu yoğunlukta görülmeyen bir tabloya sahiptir: Kemeraltı’nın dar sokaklarındaki dükkânlar, tarihi hanlar, kuşaktan kuşağa devredilen esnaf işyerleri ve maliki kimi zaman bir kamu kurumu olan taşınmazlar aynı çarşıda yan yana durur. Bu çeşitlilik, kira sözleşmesinin devri, tarihi yapıda tadilat ve restorasyon gerekçesiyle gibi soruları sıradan bir işyeri kirasından daha karmaşık hâle getirir.
Bu yazı, işyeri kirasının genel kurallarını tekrar etmek yerine Konak’taki dükkân kiralarına özgü sorunlara odaklanır. Yeni malikin tahliye talebi, kira bedelinin tespiti ve İzmir genelindeki tahliye yolları ayrı yazılarda ele alındığı için burada kısaca özetlenip bağlantı olarak verildi.
Önemli Çıkarımlar
- 6098 s. TBK md. 339/2 uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarının yaptığı bütün kira sözleşmelerine de konut ve çatılı işyeri hükümleri uygulanır.
- İşyeri kirasında kiracı, kira ilişkisini kiraya verenin yazılı rızasıyla devredebilir; kiraya veren haklı sebep olmadıkça bu rızadan kaçınamaz (TBK md. 323).
- Tescilli bir yapıdaki dükkânda tadilat için hem kiraya verenin yazılı rızası (TBK md. 321) hem de 2863 s. Kanun kapsamında koruma kurulu izni gerekebilir.
- Restorasyon gerekçesiyle tahliye edilen dükkân, eski hâliyle 3 yıl başkasına kiralanamaz; eski kiracının yeni kiralamada öncelik hakkı vardır (TBK md. 355).
- Kira ilişkisinden doğan davalar taraflar tacir olsa bile sulh hukuk mahkemesinde görülür (6100 s. HMK md. 4/1-a); dava öncesi zorunludur (6325 s. HUAK md. 18/B).
Konak Ticari Kira İlişkisinde Hangi Kurallar Uygulanır?
Konak ticari kira sözleşmeleri, dükkân ve büro gibi çatılı işyerleri için 6098 s. Türk Borçlar Kanunu md. 339-356’daki koruyucu hükümlere tabidir. TBK md. 339/2’ye göre bu hükümler, kamu kurum ve kuruluşlarının hangi usulle yapılmış olursa olsun bütün kira sözleşmelerine de uygulanır.
Bu koruma, kiracının tacir olup olmamasına bakmaz. Kemeraltı’nda kuyumcu, manifaturacı ya da lokanta işleten kiracı da, Alsancak’ta büro kiralayan serbest meslek sahibi de aynı kurallardan yararlanır: belirli süreli sözleşme kiracı on beş gün önce bildirimde bulunmadıkça bir yıl uzar (md. 347/1), dava yoluyla tahliye sebepleri kiracı aleyhine değiştirilemez (md. 354). Çatısız alanlar, örneğin açık otopark veya boş arsa kirası, bu korumanın dışında kalır.
Belediye ve vakıf dükkânı kirası özel bir rejim mi?
Tarihi çarşılarda bir dükkânın maliki gerçek kişi olabileceği gibi belediye, Hazine veya mazbut vakıfları yöneten Vakıflar Genel Müdürlüğü gibi bir kamu tüzel kişisi de olabilir; bunu tapu kaydı gösterir. Kamu taşınmazları kural olarak ihale usulüyle kiraya verilir; ihalenin nasıl yapılacağı idare hukukunun konusudur. Ancak sözleşme bir kez kurulduktan sonra TBK md. 339/2 açık hükmüyle konut ve çatılı işyeri kurallarını uygulanır kılar. Dolayısıyla belediye veya vakıf dükkânı kirası, kiracıyı korumasız bırakan ayrı bir alan değildir.
Uygulamada sorun, sözleşmenin kendi şartnamesine eklenen maddelerde çıkar. Şartnamede yer alan ve kiracı aleyhine tahliye sebebi yaratan bir madde, TBK md. 354 karşısında geçersiz kalabilir. Bu nedenle kamu kurumundan kiralanan dükkânda yalnızca imzalanan sözleşmeye değil, ihale şartnamesine ve ekli özel şartlara da birlikte bakmak gerekir.

Kemeraltı’nda Dükkân Devri ve Alt Kira Nasıl Yapılır?
Çatılı işyeri kiracısı, kiraya verenin yazılı rızası olmadan dükkânı başkasına kiralayamaz ve kullanım hakkını devredemez (TBK md. 322/2). Kira ilişkisinin tamamen devri için de yazılı rıza şarttır; ancak işyeri kiralarında kiraya veren, haklı sebep olmadıkça bu rızayı vermekten kaçınamaz (TBK md. 323/1).
Konak’taki çarşı esnafı arasında dükkânın “devren kiralık” olarak el değiştirmesi yaygındır. Hukuken burada iki ayrı işlem vardır: işletmenin (demirbaş, mal, müşteri çevresi) satışı ve kira ilişkisinin devri. İlki devreden ve devralan arasında kalır; ikincisi ise kiraya verenin yazılı rızası olmadan hüküm doğurmaz. Devralan, devir bedelini ödedikten sonra kiraya verenin karşısına “tanımadığı bir kişi” olarak çıkarsa tahliye ve talebiyle karşılaşabilir.
Devren kiralık dükkân alırken kiraya verenin rızası nasıl alınır?
Güvenli sıra şöyledir: önce kiraya verene devralanın kimliği, faaliyet konusu ve mali durumu yazılı olarak bildirilir; kiraya verenin yazılı rızası alınır; ancak bundan sonra devir bedeli ödenir. TBK md. 323/2-3 uyarınca devralan, kiracının yerine sözleşmeye taraf olur ve devreden kiracı kira süresinin bitimine kadar, en çok iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumludur. Ayrıntılı kurallar için kira sözleşmesinin devri ve alt kira yazımıza bakılabilir.
| İşlem | Kiraya verenin rızası | Dayanak | Pratik risk |
|---|---|---|---|
| Dükkânın bir kısmını alt kiraya vermek | Yazılı rıza şart | TBK md. 322/2 | Rızasız alt kira, kiracının sözleşmeye aykırılığı sayılabilir |
| Kira ilişkisini başkasına devretmek | Yazılı rıza şart; işyerinde haklı sebep yoksa reddedilemez | TBK md. 323/1 | Rıza alınmadan ödenen devir bedeli korumasız kalır |
| Devreden kiracının sorumluluğu | Kanundan doğar | TBK md. 323/2 | Süre sonuna kadar, en çok 2 yıl |
| Kiracının ölümü | Rıza aranmaz | TBK md. 356 | Ortaklar veya aynı mesleği sürdüren mirasçılar sözleşmeyi sürdürebilir |
Tarihi Yapıdaki Dükkânda Tadilat Kimin Sorumluluğundadır?
Kiraya veren, dükkânı kullanıma elverişli durumda teslim etmek ve sözleşme süresince bu durumda bulundurmakla yükümlüdür (TBK md. 301). Kiracı ise kiralananda yenilik ve değişikliği ancak kiraya verenin yazılı rızasıyla yapabilir (TBK md. 321/1); rıza verilen değişiklik için kiraya veren, yazılı anlaşma yoksa eski hâle getirme isteyemez.
Konak’a özgü ek bir katman vardır. Kültür ve Turizm Bakanlığının koruma bölge kurulları listesine göre Konak, İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun çevresindedir. Kemeraltı Çarşısını da kapsayan “İzmir Tarihi Liman Kenti” alanı 2020’de UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine alınmıştır. Dükkânın bulunduğu yapı tescilliyse, 2863 s. Kanun md. 9 uyarınca kurul kararı olmadan inşai ve fiziki müdahale yapılamaz.
Tescilli yapıda kiracı tadilatı: iki ayrı izin
Tescilli bir handa vitrin değiştirmek, asma kat eklemek veya dükkânı kafeye dönüştürmek isteyen kiracı için kiraya verenin yazılı rızası tek başına yeterli değildir; kurul izni ya da basit onarımlarda yetkili birimin onayı da gerekir. İzin süreci Konak’ta koruma kurulu izni yazımızda anlatılıyor. Kira sözleşmesine “izinlerin alınması kimin yükümlülüğünde, izin çıkmazsa ne olur” sorusunun cevabını yazmak, ileride doğacak tazminat ve tahliye tartışmalarını önemli ölçüde azaltır.
Çatı aktığı veya cephe döküldüğü için dükkânın kullanımı zorlaşıyorsa, bu durum kiracı açısından kiralananın ayıplı olması hükümlerini gündeme getirir. Tescilli yapılarda onarımın kurul iznine bağlı olması, kiraya verenin bakım borcunu ortadan kaldırmaz; yalnızca onarımın süresini uzatabilir.

Restorasyon Gerekçesiyle Dükkânın Tahliyesi İstenebilir mi?
Evet, ancak sıkı şartlarla. TBK md. 350/1-2’ye göre kiralananın yeniden inşası veya imarı amacıyla esaslı onarımı, genişletilmesi ya da değiştirilmesi gerekli ve bu işler sırasında kullanımı imkânsızsa, kiraya veren belirli süreli sözleşmede sürenin sonundan başlayarak bir ay içinde tahliye davası açabilir.
Yeniden inşa ve imar nedeniyle tahliye davasında ispat
Yargıtay uygulamasında bu davada, yapılacak işin esaslı nitelikte olduğu, tahliyeyi zorunlu kıldığı ve işin projelendirildiği somut belgelerle ispat edilmelidir. Konak’taki tescilli bir yapıda restorasyon zaten kurul kararına bağlı olduğundan, onaylı rölöve ve restorasyon projesi ile gerekli izinler dosyaya konulmadan açılan dava zayıf kalır. Sadece badana, boya veya küçük tamir için tahliye istenemez.
Tahliyeden sonra kanun kiracıyı iki yoldan korur. Yeniden inşa ve imar amacıyla boşaltılan taşınmaz, eski hâliyle haklı sebep olmaksızın üç yıl başkasına kiralanamaz. Eski kiracının, restore edilen dükkânı yeni durumu ve yeni bedeliyle kiralamada öncelik hakkı vardır; bu hak kiraya verenin yazılı bildiriminden itibaren bir ay içinde kullanılır. Bu kurallara aykırılıkta kiraya veren, son kira yılında ödenen bir yıllık kira bedelinden az olmamak üzere tazminat öder (TBK md. 355).
Temsili örnek (temsilidir): Kemeraltı’ndaki tescilli bir handa 2019’dan beri lokanta işleten kiracıya, malik kurul onaylı restorasyon projesiyle tahliye davası açar. Dava kabul edilir; iki yıl sonra restore edilen dükkân, eski kiracıya bildirim yapılmadan bir zincir kafeye kiralanır. Eski kiracı TBK md. 355 uyarınca tazminat isteyebilir.
İşyeri Kirasında Artış ve Beş Yıl Kuralı Konak’ta Farklı mı?
Hayır, kira artışı kuralları ilçeye göre değişmez. TBK md. 344/1 uyarınca yenilenen kira dönemindeki artış, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçemez. Beş yıldan uzun süren veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde ise kira bedeli hâkim tarafından hakkaniyete göre belirlenebilir (md. 344/3).
Konak’ta uygulamadaki fark, emsal seçiminde ortaya çıkar. Aynı sokakta bile tescilli bir handaki küçük dükkân ile ana caddedeki vitrinli mağaza farklı değerlere sahiptir; bilirkişinin emsal olarak hangi dükkânları seçtiği sonucu doğrudan etkiler. Davanın işleyişi işyeri kira tespiti davası yazımızda, yasal sınırın güncel uygulaması ise konut ve işyeri kira artışı sınırı yazımızda ele alındı. Artış oranını görmek için kira artış oranı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

On Yıllık Uzama Süresi Dolunca Dükkân Sahibi Ne Yapabilir?
Belirli süreli işyeri kirasında on yıllık uzama süresi dolduktan sonra kiraya veren, izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunarak sebep göstermeden sözleşmeye son verebilir (TBK md. 347/1). Bildirimin geçerli olması için yazılı yapılması şarttır (TBK md. 348).
Konak’taki eski esnaf işyerlerinde bu sürenin hesabı çoğu zaman tartışmalıdır: sözleşme defalarca yenilenmiş, kiracı değişmiş veya sözleşme sözlü olarak devam etmiş olabilir. On yıllık süre, kural olarak ilk sözleşmenin süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlar; bu yüzden ilk sözleşmenin tarihi ve sonraki yenilemeler belgeyle ortaya konmalıdır. bildirimi geç gönderilirse sözleşme bir yıl daha uzar ve hak bir sonraki döneme kalır.
Kiracının ölümünde dükkân mirasçılara geçer mi?
Çarşıda işyerini babadan oğula devam ettiren esnaf için TBK md. 356 önemlidir: ölen kiracının ortakları veya bu ortakların aynı meslek ve sanatı yürüten mirasçıları, sözleşmeye ve kanun hükümlerine uydukları sürece, taraf olarak kira sözleşmesini sürdürebilir. Bu durumda kiraya verenin ayrıca rızası aranmaz; ancak mirasçılık belgesi ve faaliyetin aynı meslekte sürdüğünü gösteren kayıtlar hazır tutulmalıdır.
Konak’taki Ticari Kira Davası Hangi Mahkemede Görülür?
Kira ilişkisinden doğan bütün davalar, dava değerine ve tarafların tacir olup olmamasına bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesinde görülür (6100 s. HMK md. 4/1-a). Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; ilamsız icra yoluyla tahliye bu şartın dışındadır (6325 s. HUAK md. 18/B/1-a).
Konak, İzmir Adliyesinin yargı çevresindedir. İzmir Adliyesinin ana binası Konak Çınarlı’da olsa da sulh hukuk mahkemeleri ve Arabuluculuk Bürosu, Bayraklı’daki Gültekinler Plaza Ek Hizmet Binası‘nda bulunur. Asliye hukuk mahkemelerinin 01.09.2026’da taşındığı Halkapınar binası kira davaları için doğru adres değildir. Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa, taşınmazla ilgili anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır (HUAK md. 18/B/3).
| Konak’taki uyuşmazlık | İlk adım | Görevli merci | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kira farkı, tespit, depozito, tahliye davası | Arabuluculuk Bürosuna başvuru | İzmir sulh hukuk mahkemeleri (Gültekinler Plaza) | HMK md. 4/1-a; HUAK md. 18/B |
| Kira borcu ödenmediği için tahliye | İlamsız icra takibi | İzmir icra daireleri (BAM binası, Konak) | HUAK md. 18/B/1-a istisnası |
| Tahliye taahhüdüne dayalı tahliye | Taahhüt tarihinden itibaren 1 ay içinde icra veya dava | İcra dairesi veya sulh hukuk | TBK md. 352/1 |
| Tescilli yapıda izinsiz tadilat | Koruma kurulu veya idari süreç | İzmir 1 Numaralı KVKBK | 2863 s. K. md. 9 |
Kira bedeli ödenmediğinde icra yolu ve seçenekleri için İzmir’de kiracı tahliyesi yolları ve iki haklı ihtar nedeniyle tahliye yazılarımıza, dükkân satıldığında yeni malikin haklarına ise İzmir’de işyeri kirasında tahliye ve yeni malik yazımıza bakabilirsiniz. Taahhütname ile başlatılan icra takibinin İzmir’deki akışı tahliye taahhütnamesine dayalı icra yazısında anlatılıyor. Konak’ın genel adliye haritası için Konak adliye rehberi yol gösterir.
Konak’ta Dükkân Kiralarken Hangi Belgeler Hazırlanmalı?
Konak’taki bir dükkân kiralanırken veya bir uyuşmazlık başladığında tapu kaydı, yapının tescil durumu ve sözleşme zinciri birlikte incelenmelidir. TBK md. 348 uyarınca fesih bildirimleri yazılı olmak zorunda olduğundan, bildirimlerin noter veya iadeli taahhütlü yoldan yapıldığını gösteren belgeler de eksiksiz biçimde saklanmalıdır.
- Güncel tapu kaydı ve malikin kim olduğu (gerçek kişi, belediye, Hazine veya vakıf); kamu malikinde ihale şartnamesi ve özel şartlar.
- Yapının tescilli olup olmadığına dair belge ve varsa koruma kurulu kararları.
- İlk kira sözleşmesi ve sonraki yenilemeler; on yıllık uzama süresinin başlangıcını gösteren tarih.
- Devren kiralamada kiraya verenin yazılı rızası, devir sözleşmesi ve demirbaş listesi.
- Tadilat için kiraya verenle yapılan yazılı protokol ve alınan izinler.
- Kira ödemelerini gösteren banka dekontları; elden ödemelerde elden ödenen kiranın ispatı kurallarına dikkat.
- Kiracının ölümü hâlinde mirasçılık belgesi ve faaliyetin aynı meslekte sürdüğünü gösteren vergi ve oda kayıtları.
Konak’taki bir dükkânın kira ilişkisi, mülkiyet durumu ve yapının koruma statüsüyle birlikte değerlendirildiğinde doğru yol netleşir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Kira ve tahliye alanındaki diğer içerikler kira ve tahliye hukuku sayfamızda; bu alanda çalışan avukatımız Av. Yahya Köse hakkında bilgi ise ekip sayfamızda yer alır.
Sıkça Sorulan Sorular
Konak’taki dükkân kiralarında en çok sorulan konular, kamu veya vakıf mülkü dükkânların hukuki durumu, devren kiralama, tescilli yapıda tadilat ve esnafın ölümünden sonra işyerinin devamıdır. Aşağıdaki cevaplar genel bilgi niteliğindedir; sözleşmenin tarihi ve içeriği sonucu değiştirebilir. Bu nedenle cevaplar, dosyadaki belgelerle birlikte okunmalıdır.
Kemeraltı'ndaki vakıf dükkânının kiracısı Borçlar Kanunu korumasından yararlanır mı?
Evet. TBK md. 339/2, kamu kurum ve kuruluşlarının hangi usulle yapılmış olursa olsun bütün kira sözleşmelerine konut ve çatılı işyeri hükümlerinin uygulanacağını belirtir. İhale süreci idare hukukuna tabi olsa da sözleşme kurulduktan sonra tahliye ve artış kuralları TBK’ya göre değerlendirilir.
Dükkânı devren kiralarken ev sahibi rıza vermezse ne olur?
İşyeri kiralarında kiraya veren, haklı sebep olmadıkça kira ilişkisinin devrine rıza vermekten kaçınamaz (TBK md. 323/1). Haklı sebep yokken reddedilirse kiracının, rızanın yerine geçecek bir karar için sulh hukuk mahkemesine başvurabileceği kabul edilir; bundan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur.
Tescilli handaki dükkânda tadilat yapmak için kimden izin alınır?
Önce kiraya verenin yazılı rızası gerekir (TBK md. 321). Yapı tescilliyse 2863 s. Kanun md. 9 uyarınca inşai ve fiziki müdahaleler için koruma kurulu kararı da aranır. Konak, İzmir 1 Numaralı Koruma Bölge Kurulunun çevresindedir.
Restorasyon için çıkarılan kiracı geri dönebilir mi?
Eski kiracının, yeniden inşa ve imar edilen dükkânı yeni durumu ve yeni bedeliyle kiralamada öncelik hakkı vardır. Bu hak, kiraya verenin yazılı bildirimini izleyen bir ay içinde kullanılır. Kural ihlal edilirse en az bir yıllık kira bedeli kadar tazminat istenebilir (TBK md. 355).
Konak'taki dükkân için kira davası Halkapınar'da mı açılır?
Hayır. Kira davalarına sulh hukuk mahkemesi bakar ve İzmir sulh hukuk mahkemeleri Bayraklı’daki Gültekinler Plaza Ek Hizmet Binası’ndadır. Halkapınar binasında asliye hukuk mahkemeleri bulunur. Arabuluculuk Bürosu da Gültekinler Plaza’dadır.
Esnaf kiracı vefat ederse oğlu dükkânı kullanmaya devam edebilir mi?
TBK md. 356 uyarınca ölen kiracının ortakları veya aynı meslek ve sanatı yürüten mirasçıları, sözleşmeye ve kanuna uydukları sürece kira sözleşmesini sürdürebilir. Mirasçının aynı mesleği yürütmesi şarttır; farklı bir işe geçilecekse kiraya verenle yeni bir düzenleme gerekir.
On yıl dolduktan sonra ev sahibi dükkânı her zaman boşaltabilir mi?
Hayır, her zaman değil. On yıllık uzama süresinden sonra kiraya veren, izleyen uzama yılının bitiminden en az üç ay önce yazılı bildirimde bulunmalıdır (TBK md. 347/1, 348). Bildirim süresi kaçırılırsa sözleşme bir yıl daha uzar.
Kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- Kültür ve Turizm Bakanlığı: İzmir koruma bölge kurulları ve sorumluluk alanları
- İzmir Adliyesi Ek Hizmet Binası iletişim bilgileri (izmir.adalet.gov.tr)
- UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi: The Historical Port City of İzmir
İlgili yazılar
- Bornova'da Öğrenci Kiralarında Uyuşmazlık
- Karşıyaka'da Kira Tespit Davası
- Çiğli'de Sanayi Sitesi Kira Uyuşmazlıkları
- Konut İhtiyacı Nedeniyle Tahliye Davası
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Yahya Köse, Avukat
Çalışma alanları: İcra ve İflas Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Kira ve Tahliye Hukuku, Ceza Hukuku, Uyuşmazlık Çözümü, Önleyici Hukuk





