Makale · 15.11.2026

Bayilik Sözleşmesinin Haksız Feshi

Bayilik sözleşmesinin feshi sonrası bayinin deposunda bekleyen ürün stokları

Bayilik sözleşmesinin feshi, çoğu zaman bayinin yıllarca yaptığı yatırımın, stokların ve müşteri çevresinin bir yazıyla belirsizliğe düşmesi anlamına gelir. Bayilik Türk hukukunda kanunda ayrıca düzenlenmemiş, karma nitelikli bir sözleşmedir; kuralları sözleşmeden, 6098 s. TBK’nın genel hükümlerinden ve 6102 s. TTK’nın acentelik hükümlerinin kıyasen uygulanmasından çıkarılır.

Bu yazı, sağlayıcı veya bayi tarafından yapılan feshin ne zaman haksız sayıldığını, haksız fesihte hangi zarar kalemlerinin istenebileceğini ve rekabet hukukunun münhasırlık hükümlerine etkisini ticaret hukuku pratiği açısından ele alıyor. Sözleşme sonunda müşteri çevresi için istenebilecek denkleştirme ise ayrı bir başlıktır.

Önemli Çıkarımlar

  • Bayilik sözleşmesi kanunda özel olarak düzenlenmemiştir; fesihte sözleşme hükümleri, TBK genel hükümleri ve TTK acentelik hükümleri birlikte değerlendirilir.
  • Belirsiz süreli sözleşmede süre öngörülmemişse uygulamada TTK md. 121/1’deki üç aylık kıyasen dikkate alınır.
  • Haklı sebep yoksa veya ihbar süresine uyulmazsa fesih eden taraf, karşı tarafın uğradığı zararı tazmin eder (TTK md. 121/4 kıyasen, TBK md. 112).
  • Rekabet etmeme yükümlülüğü beş yılı aşarsa veya belirsiz süreliyse Tebliğ No: 2002/2 md. 5 uyarınca grup muafiyetinden yararlanamaz.
  • Tazminat talepleri ticari dava olarak asliye ticaret mahkemesinde görülür ve dava öncesi zorunludur (TTK md. 5/A).

Bayilik Sözleşmesinin Feshi Hangi Kurallara Tabidir?

Bayilik sözleşmesinin feshi için kanunda özel bir hüküm yoktur. Bu nedenle önce sözleşmenin fesih maddeleri uygulanır; boşluk varsa 6098 s. TBK genel hükümleri ile benzer bir dağıtım ilişkisi olan acentelik hükümleri, özellikle TTK md. 121’deki ihbar süresi ve tazminat kuralları kıyasen dikkate alınır.

Bayi, sağlayıcıdan malı kendi adına ve hesabına satın alıp belirli bir bölgede yeniden satan bağımsız tacirdir. Sözleşmede genellikle bölge münhasırlığı, satış hedefi, asgari stok, marka kullanımı, teknik servis ve rakip ürün satmama yükümlülükleri yer alır. Bu yükümlülükler ilişkiyi sürekli edimli bir sözleşme haline getirir; fesih de bu nedenle ileriye etkili sonuç doğurur.

Bayilik sözleşmesi ile acentelik arasındaki fark

Acente, müvekkil adına veya hesabına aracılık eder ve komisyon alır (TTK md. 102). Bayi ise malı satın alır, fiyat ve tahsil riskini kendisi taşır, kazancı alım ile satım fiyatı arasındaki farktır. Bu fark, haksız fesihteki zarar hesabını da etkiler: acentede kaybedilen komisyon, bayide kaybedilen net kâr esas alınır. Acentelik ve tek satıcılıkta sözleşme sonu müşteri karşılığı için acentelikte denkleştirme talebi yazısına bakılabilir.

Belirsiz Süreli Bayilikte Fesih Bildirimi Ne Zaman Yapılmalı?

Sözleşmede fesih süresi varsa kural olarak ona uyulur. Süre hiç öngörülmemişse uygulamada, belirsiz süreli acentelik için TTK md. 121/1’de öngörülen üç ay önceden ihbar kuralı kıyasen dikkate alınır. Bayinin yaptığı yatırımın büyüklüğü ve ilişkinin kaç yıldır sürdüğü, makul ihbar süresinin daha uzun tutulmasını gerektirebilir.

Belirli süreli sözleşmenin süresi dolduktan sonra taraflar ilişkiyi sürdürüyorsa, TTK md. 121/2’deki kurala paralel olarak sözleşmenin belirsiz süreli hale geldiği kabul edilir. Bu durumda sağlayıcı “süre zaten bitti” diyerek ihbarsız ayrılamaz. Sözleşmedeki “her iki taraf da 30 gün önceden bildirmek kaydıyla feshedebilir” gibi kısa süreli hükümler ise, genel işlem koşulu niteliğindeyse TBK md. 20 vd. hükümleri ve dürüstlük kuralı çerçevesinde ayrıca denetlenebilir.

Fesih bildiriminin şekli ve içeriği

6102 s. TTK md. 18/3 uyarınca tacirler arasında fesih ihbarları noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılır. Bildirimde fesih tarihi, varsa haklı sebep ve dayanılan olgular, stokların ve teminatların akıbeti açıkça yazılmalıdır. Sonradan farklı bir sebebe dayanmak ispat açısından zorluk yaratır.

Fesih bildirimi öncesinde bayi deposunda ürün sevkiyatı hazırlayan çalışanlar

Hangi Durumlar Haklı Fesih Sebebi Sayılır?

Haklı sebep, sözleşmeye devam etmeyi fesih eden taraftan beklenemez kılan ağır bir durumdur. TTK md. 121/1 ikinci cümlesi, belirli süreli olsa bile sözleşmenin haklı sebeple her zaman feshedilebileceğini düzenler. İfasına başlanmış sürekli edimli sözleşmelerde borçlunun temerrüdü halinde TBK md. 126 da fesih ve zararın giderilmesi imkânı tanır.

Genellikle haklı sebep sayılabilecek durumlar Tek başına haklı sebep sayılmayabilecek durumlar
Bayinin mal bedellerini ihtara rağmen tekrar tekrar ödememesi Satış hedefinin bir dönem hafif altında kalınması
Rakip ürün satmama yükümlülüğünün açıkça ihlali Sağlayıcının dağıtım politikasını değiştirmek istemesi
Marka itibarını zedeleyen ağır ayıplı hizmet veya taklit ürün satışı Bayinin şikâyet veya talepte bulunması
Sağlayıcının bölgeye başka bayi atayarak münhasırlığı ihlal etmesi Piyasa koşullarındaki olağan dalgalanma
Sağlayıcının mal teslimini haklı neden olmadan uzun süre durdurması Sözleşmede yazmayan yeni koşulların kabul edilmemesi

Tablodaki örnekler kesin listeler değildir; değerlendirme somut olayın ağırlığına göre yapılır. Haklı fesihten önce, aykırılığın giderilmesi için ihtar çekilmesi ve süre verilmesi çoğu durumda feshin haklılığını güçlendirir. Ödeme temerrüdünde cari hesap kayıtlarının mutabakatı için fatura itirazı ve cari hesap mutabakatı yazısı yol gösterir.

Haksız Fesih Halinde Bayi Hangi Tazminatları İsteyebilir?

Haklı sebep olmadan veya ihbar süresine uyulmadan yapılan fesih sözleşmeyi sona erdirir, ancak fesih edeni tazminatla sorumlu kılar. TTK md. 121/4 kıyasen ve TBK md. 112 uyarınca bayi, sözleşmenin usulüne uygun sona ermesi halinde elde edeceği durumu, yani müspet zararını isteyebilir. Kalemler ayrı ayrı belgelenmelidir.

Talep kalemi Kapsamı Başlıca delil
Yoksun kalınan kâr İhbar süresi veya kalan sözleşme süresi boyunca elde edilecek net kâr Son yılların mali tabloları,
Başlanmış işlerin zararı Tamamlanamayan siparişler ve teslimatlar (TTK md. 121/4 kıyasen) Sipariş ve teklif kayıtları
Yatırım giderleri Sağlayıcının talebiyle yapılan ve amorti edilemeyen dekorasyon, ekipman, tabela Fatura, sağlayıcı talimatları
Stok bedeli Satılamayan veya sağlayıcıya özgü stokların bedeli Stok sayım tutanağı
Sözleşmede kararlaştırılmışsa Sözleşme hükmü
Denkleştirme Müşteri çevresi karşılığı (TTK md. 122/5) Müşteri listesi, ciro

Yoksun kalınan kâr nasıl hesaplanır?

Uygulamada bilirkişi, bayinin fesihten önceki son birkaç yıldaki net kârını inceler ve uyulmayan ihbar süresi veya belirli süreli sözleşmede kalan süre boyunca elde edilmesi beklenen kârı tahmin eder. Bayinin fesihten sonra başka bir markayla çalışarak elde ettiği veya makul çabayla elde edebileceği gelir, zararı azaltma külfeti çerçevesinde dikkate alınabilir. Brüt ciro değil, giderler düşülmüş net kâr esas alındığından ticari defterlerin düzenli tutulmuş olması belirleyicidir.

Stok iadesi ve yatırım bedeli talebi

Sağlayıcının asgari stok şartı koyduğu veya mağaza konseptine uygun yatırım istediği durumlarda, ani fesih bu harcamaları karşılıksız bırakır. Sözleşmede geri alım hükmü varsa ona göre talep edilir; yoksa haksız fesihten doğan zarar içinde değerlendirilir. Stokun miktarı ve durumu fesih tarihinde noter veya delil tespitiyle belgelenmelidir.

Haksız fesihte teslimatların durduğu dağıtım merkezindeki yükleme alanı

Bayi Haksız Feshederse Sağlayıcı Ne İsteyebilir?

Fesih bayiden geldiğinde ve haklı sebep yoksa, sağlayıcı da uyulmayan ihbar süresi veya kalan süre için kâr kaybını, bölgede satışın aksaması nedeniyle doğan zararı ve kararlaştırılmışsa cezai şartı isteyebilir. Bayinin sağlayıcıya olan cari hesap borcu ve teminatların iadesi aynı hesaplaşmada değerlendirilir.

Tacir olan borçlu, TTK md. 22 uyarınca kararlaştırılan cezai şartın aşırı olduğu iddiasıyla TBK md. 182/3’e dayanarak cezanın azaltılmasını mahkemeden isteyemez. Bu kural sözleşme imzalanırken ceza tutarlarının dikkatle müzakere edilmesini gerektirir. Cezai şartın şartları ve sınırları tedarik sözleşmelerinde cezai şart ve uyarlama yazısında ayrıntılı açıklanmıştır.

Fesih sonrası stok iadesi için kullanılan depo rampası ve forklift

Rekabet Hukuku Münhasırlık ve Rakip Ürün Yasağını Nasıl Etkiler?

Bayilik sözleşmeleri dikey anlaşma niteliğindedir ve 4054 s. Rekabetin Korunması Hakkında Kanun md. 4 kapsamına girebilir. Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (No: 2002/2) md. 2’ye göre sağlayıcının ilgili pazardaki payı yüzde 30’u aşmıyorsa sözleşme grup muafiyetinden yararlanabilir; bu eşik 5.11.2021 tarihli değişiklikle getirilmiştir.

Tebliğ md. 5/a, alıcıya getirilen belirsiz süreli veya beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğünü muafiyet dışında tutar; beş yılı aşacak şekilde zımnen yenilenebileceği kararlaştırılan yükümlülük de belirsiz süreli sayılır. Md. 5/b ise sözleşme sona erdikten sonraki rekabet yasağını kural olarak muafiyet dışında bırakır; yalnızca rakip mallarla sınırlı, bayinin faaliyet gösterdiği tesisle sınırlı ve devredilen know-how’ı korumak için zorunlu olması halinde en çok bir yıl süreyle getirilebilir.

Beş yılı aşan münhasırlık hükmü fesih tartışmasında ne işe yarar?

4054 s. Kanun md. 56 uyarınca md. 4’e aykırı anlaşmalar geçersizdir ve bu anlaşmalardan doğan edimlerin ifası istenemez. Bu nedenle beş yılı aşan rakip ürün yasağına dayanarak bayiye fesih veya cezai şart yöneltilmesi, yasağın o dönem için geçersizliği savunmasıyla karşılaşabilir. Ayrıca md. 4/a kapsamında bayinin satış fiyatını belirleme serbestisini engelleyen (asgari veya sabit fiyat dayatan) hükümler muafiyetten yararlanamaz. Rekabet ihlalinden doğan zararlar için 4054 s. Kanun md. 57-58’deki tazminat hükümleri de gündeme gelebilir.

Konu Tebliğ No: 2002/2 kuralı
Pazar payı eşiği Sağlayıcının payı yüzde 30’u aşmamalı (md. 2)
Sözleşme süresince rakip ürün yasağı En çok 5 yıl; belirsiz süreli veya zımni yenilenen yasak muafiyet dışı (md. 5/a)
Sözleşme sonrası rekabet yasağı Kural olarak muafiyet dışı; şartlarıyla en çok 1 yıl (md. 5/b)
Yeniden satış fiyatı Asgari veya sabit fiyat belirlenemez; azami veya tavsiye fiyat mümkün (md. 4/a)

Otomotiv ve akaryakıt bayiliklerinde özel kurallar

Bazı sektörlerde genel kurallara ek düzenlemeler bulunur. Motorlu taşıt dağıtım ve servis sözleşmeleri için Rekabet Kurulu ayrıca Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ni (No: 2017/3) çıkarmıştır; bu sözleşmelerde Tebliğ No: 2002/2 yerine öncelikle o tebliğ incelenir. Akaryakıt ve LPG bayiliklerinde ise piyasa mevzuatından doğan lisans yükümlülükleri ile dağıtım şirketi lehine kurulan intifa, kira veya ipotek gibi ayni hakların süresi, fesih sonuçlarını doğrudan etkiler. Bu tür bayiliklerde fesih değerlendirmesi, sözleşmeyle birlikte tapu kayıtları ve sektörel düzenlemeler okunarak yapılmalıdır.

Bayilik sözleşmesindeki rekabet yasağı hükümleri üzerinde anlaşan taraflar

Bayilik Feshi Uyuşmazlığı Hangi Mahkemede Görülür?

Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili olan bayilik uyuşmazlıkları TTK md. 4/1 uyarınca ticari davadır ve TTK md. 5/1 gereği asliye ticaret mahkemesinde görülür. Tazminat, alacak ve cezai şart talepleri konusu para olduğundan TTK md. 5/A uyarınca dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

Sözleşmelerde sıkça yetki şartı bulunur; tacirler arasındaki yetki sözleşmesi HMK md. 17 çerçevesinde geçerli olabilir. Arabuluculuk sürecinde ilk toplantıya katılmamanın yargılama gideri sonuçları ve son tutanağın önemi ticari davalarda zorunlu arabuluculuk süreci yazısında açıklanmıştır. Fesihle birlikte sağlayıcının teminat çekini veya ipoteğini nakde çevirme girişimi varsa, ihtiyati haciz ile ihtiyati tedbir arasındaki fark göz önünde tutularak geçici hukuki koruma talebi değerlendirilmelidir.

Dava harcı ve masraf planlaması için dava harcı hesaplama aracı kullanılabilir. Gecikmiş alacaklarda faiz başlangıcı ve oranı için yasal faiz hesaplama aracına bakılabilir.

Fesihten Önce ve Sonra Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Haksız fesih davasının sonucunu çoğu zaman fesih anında toplanan belgeler belirler. Hem fesih eden hem de feshe maruz kalan taraf, fesih tarihindeki durumu donduracak kayıtları gecikmeden oluşturmalı ve ticari defterlerle uyumlu hale getirmelidir. Aşağıdaki liste her iki taraf için de kullanılabilir.

  • Sözleşme, ekleri, bölge ve münhasırlık yazışmaları, hedef ve prim protokolleri.
  • Haklı sebebe dayanılıyorsa önceki ihtarlar, ödeme talimatları, ayıp ve şikâyet kayıtları.
  • Fesih tarihindeki stok sayımı, teslim edilmemiş siparişler ve cari hesap ekstresi.
  • Son üç ila beş yılın bilanço, gelir tablosu ve satış raporları; kâr kaybının hesabı için temel veri.
  • Sağlayıcının talimatıyla yapılan yatırımların faturaları ve onay yazışmaları.
  • Teminat mektubu, çek veya ipotek gibi teminatların listesi ve iade şartları.

Defter kayıtlarının ispat gücü için ticari defterlerin delil niteliği, fesih sonrası alacağın tahsili için ticari alacağın ihtardan icraya tahsili yazılarımız tamamlayıcıdır. Franchise ilişkilerinde tarafların yükümlülükleri ise franchise sözleşmesinde yükümlülükler başlığında ele alınmaktadır. Av. Muhammed Çakmak’ın ticaret hukuku çalışma alanları bu uyuşmazlıkları kapsar; somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bayilik sözleşmesinin feshine ilişkin sorular genellikle ihbar süresinin ne kadar olduğu, haksız fesihte hangi tazminatların istenebileceği, stokların akıbeti ve rekabet yasağı hükümlerinin geçerliliği etrafında toplanıyor. Cevaplar güncel TTK, TBK ve rekabet mevzuatına dayanır; her sözleşmenin kendi hükümleriyle ayrıca okunması gerekir.

Bayilik sözleşmesi tek taraflı feshedilebilir mi?

Evet. Belirsiz süreli bayilik, sözleşmedeki veya uygulamada kıyasen esas alınan TTK md. 121/1’deki üç aylık ihbar süresine uyularak feshedilebilir. Belirli süreli sözleşme ise süre bitmeden ancak haklı sebeple feshedilebilir. Haklı sebep yoksa fesih geçerli olur, fakat fesih eden zararı tazmin eder.

Haksız fesihte bayiye kaç aylık kâr ödenir?

Kanunda sabit bir ay sayısı yoktur. Belirsiz süreli sözleşmede uyulmayan ihbar süresi, belirli süreli sözleşmede ise kalan süre boyunca beklenen net kâr esas alınır. Tutar, bilirkişinin ticari defterler üzerinden yaptığı hesaplamayla ve bayinin zararı azaltma imkânları dikkate alınarak belirlenir.

Bayilik sözleşmesindeki rakip ürün satmama yasağı geçerli mi?

Süreye bağlıdır. Tebliğ No: 2002/2 md. 5/a uyarınca beş yılı aşan veya belirsiz süreli rekabet etmeme yükümlülüğü grup muafiyetinden yararlanamaz. Muafiyet dışında kalan ve bireysel muafiyet şartlarını da taşımayan hüküm, 4054 s. Kanun md. 56 uyarınca geçersiz sayılabilir.

Fesihten sonra bayinin elindeki stoklar ne olur?

Sözleşmede geri alım veya stok iadesi hükmü varsa ona göre işlem yapılır. Hüküm yoksa ve fesih haksızsa, satılamayan ve sağlayıcıya özgü stokların bedeli zarar kalemi olarak istenebilir. Stok miktarı fesih tarihinde tutanakla veya delil tespitiyle belgelenmelidir.

Bayilik tazminat davası için arabuluculuk şart mı?

Evet. Bayilik uyuşmazlığı ticari davadır ve tazminat, alacak veya cezai şart gibi konusu para olan taleplerde TTK md. 5/A uyarınca dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabulucu başvuruyu altı hafta içinde sonuçlandırır; süre en fazla iki hafta uzatılabilir.

Fesihten sonra bayi markayı ve tabelayı kullanmaya devam edebilir mi?

Kural olarak hayır. Marka kullanım izni bayilik ilişkisine bağlıdır ve sözleşmenin sona ermesiyle biter. Tescilli markanın izinsiz kullanılmaya devam edilmesi SMK md. 7 kapsamında tecavüz oluşturabilir. Sözleşmede tabela ve basılı malzemelerin kaldırılması için bir süre öngörülmüşse o süreye uyulmalıdır.

Sözleşmede fesih süresi 15 gün ise bu süre yeterli mi?

Sözleşme hükmü kural olarak bağlayıcıdır. Ancak hüküm sağlayıcının önceden hazırladığı ve tartışılmadan imzalatılan bir genel işlem koşuluysa TBK md. 20 vd. hükümleri ve dürüstlük kuralı çerçevesinde denetlenebilir. Büyük yatırım gerektiren uzun ilişkilerde çok kısa süre tartışma konusu olabilir.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: Av. Muhammed Çakmak, Avukat
Çalışma alanları: Bankacılık ve Finans Hukuku, Faktoring Hukuku, İcra ve İflas Hukuku, Ticaret Hukuku, Ticari Alacakların Tahsili