Makale · 14.11.2026

İş Güvencesi Kapsamına Kimler Girer

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Torna tezgâhında çalışan fabrika işçisi: iş güvencesi kapsamı ve 30 işçi şartı

İş güvencesi kapsamı, bir işçinin işten çıkarıldığında işverenden geçerli bir sebep isteyip isteyemeyeceğini ve davası açıp açamayacağını belirleyen ilk sorudur. Kanun bu korumayı herkese değil; belirli büyüklükteki işyerlerinde, belirli bir süre çalışmış ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçilere tanır.

Bu yazı yalnızca “kim kapsamda?” sorusuna odaklanır: işçi sayısının nasıl hesaplandığı, altı aylık kıdemin nasıl belirlendiği, belirli süreli sözleşmenin ve işveren vekilliğinin etkisi ve kapsam dışında kalanların hakları. İşe iade davasının süreci ve yargılaması ayrı yazılarımızda anlatılmıştır.

Önemli Çıkarımlar

  • 4857 s. İş K. md. 18: 30 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az 6 aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi iş güvencesinden yararlanır.
  • İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa işçi sayısı bu işyerlerinin toplamına göre belirlenir; sayım tarihine göre yapılır.
  • Altı aylık kıdemde aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir; yer altı işlerinde kıdem şartı aranmaz.
  • İşletmenin veya işyerinin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri md. 18/son uyarınca kapsam dışındadır; belirleyici olan unvan değil fiili yetkidir.
  • Kapsam dışındaki işçi de korumasız değildir: kötüniyet tazminatı (md. 17), eşit davranma tazminatı (md. 5) ve sendikal tazminat (6356 s. K. md. 25) gündeme gelebilir.

İş Güvencesi Kapsamı Hangi Şartlara Bağlıdır?

İş güvencesi kapsamı 4857 s. İş K. md. 18 ile çizilir: İşyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışmalı, işçinin en az 6 aylık kıdemi bulunmalı ve sözleşme belirsiz süreli olmalıdır. Bu üç şarta, işçinin İş Kanunu kapsamında çalışması ve işveren vekili istisnasına girmemesi şartları da eklenir.

Şart Kanuni dayanak Kapsamdan çıkaran tipik durum
İş Kanunu’na tabi olmak İş K. md. 4 Ev hizmetleri, 50 ve daha az işçili tarım işleri, sporcular
30 veya daha fazla işçi İş K. md. 18/1 ve son fıkra Fesih tarihinde aynı işkolundaki toplam sayı 30’un altında
En az 6 aylık kıdem İş K. md. 18/1 Fesih tarihinde 6 ay dolmamış (yer altı işleri hariç)
Belirsiz süreli sözleşme İş K. md. 11 ve 18/1 Objektif koşula dayalı, geçerli belirli süreli sözleşme
İşveren vekili olmamak İş K. md. 18/son İşletmenin bütününü yöneten genel müdür ve yardımcıları

İş güvencesi işçiye ne sağlar?

Kapsamdaki işçinin sözleşmesi ancak yeterliliğinden, davranışlarından veya işletme, işyeri ya da işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebeple feshedilebilir. İşveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve sebebi açıkça göstermek zorundadır; davranış veya verim gerekçesinde savunma alınması gerekir (md. 19). Fesih geçersiz bulunursa işe iade ve 4 ila 8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı gündeme gelir (md. 21). Dava sürecinin tamamı işe iade davası şartları ve süreç rehberinde anlatılmıştır.

Otuz İşçi Şartı Nasıl Hesaplanır?

4857 s. İş K. md. 18 uyarınca işverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri bulunuyorsa, işyerindeki işçi sayısı bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir. Yargıtay uygulamasında sayım fesih tarihine göre yapılır; işçi sayısının daha önce veya sonra 30’u aşması tek başına sonuç doğurmaz.

Sayıma, kural olarak işverenle iş sözleşmesi bulunan çalışanların tamamı girer: tam ve kısmi süreli çalışanlar, belirli süreli sözleşmeyle çalışanlar ve deneme süresindekiler. Tartışma çoğu zaman işverenin farklı şehirlerdeki şubeleri veya farklı unvanlı şirketleri hakkında çıkar. Burada “aynı işveren” ve “aynı işkolu” ölçütleri birlikte aranır; aynı grup içindeki ayrı tüzel kişiler kural olarak ayrı işveren sayılır.

İşçi sayısının hesabı: aynı işkolu kuralı

Bir örnek üzerinden açıklayalım (temsilidir): Bir gıda üreticisinin Kemalpaşa’daki fabrikasında 22, Bornova’daki satış deposunda 9 işçi çalışıyor. İki işyeri aynı işverene ait ve aynı işkolunda olduğundan toplam 31 işçi esas alınır; depodaki işçi de iş güvencesinden yararlanır. Aynı işverenin farklı işkolunda faaliyet gösteren bir otelinde çalışanlar ise bu toplama eklenmez.

Alt işveren işçileri sayıya dahil edilir mi?

Kural olarak alt işverenin işçileri, asıl işverenin işyerindeki işçi sayısının hesabında dikkate alınmaz; alt işveren işçisi bakımından sayım alt işverenin kendi işyerlerine göre yapılır. Alt işverenlik ilişkisinin muvazaalı olduğu, yani asıl işin hukuka aykırı biçimde bölündüğü durumlarda ise bu işçiler başından itibaren asıl işverenin işçisi sayılır ve hesaba katılır (md. 2/7). Ayrıntılar asıl işveren ve alt işveren sorumluluğu yazısında yer alır.

Şantiyede ölçüm yapan çalışan: aynı işkolundaki işyerlerinde işçi sayısının hesabı

Altı Aylık Kıdem Nasıl Hesaplanır?

4857 s. İş K. md. 18 uyarınca işçinin altı aylık kıdemi, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesaplanır ve hesapta md. 66’daki süreler dikkate alınır. 6552 s. K. ile eklenen cümleye göre yer altı işlerinde çalışan işçilerde kıdem şartı aranmaz.

Deneme süresi de iş ilişkisinin parçası olduğundan kıdeme dahildir. Aynı işverende aralıklı çalışmalarda önceki dönemlerin birleştirilmesi, önceki ayrılışın niteliğine ve aradaki boşluğa göre tartışılabilir; bu tür dosyalarda SGK hizmet dökümü ve önceki ayrılışa ilişkin belgeler birlikte incelenmelidir. Kıdemin fesih tarihi itibarıyla dolmuş olması gerekir; işe iade için gereken süreler işe iade süreleri hesaplama aracıyla takip edilebilir.

Altı aylık kıdem ve işyeri devri

İşyeri devredildiğinde iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer; devralan işveren, hizmet süresine bağlı haklarda işçinin devreden işveren yanında işe başladığı tarihe göre işlem yapmak zorundadır (md. 6). Bu nedenle devirden kısa süre sonra işten çıkarılan işçi, önceki işverende geçen süreyle birlikte altı ayı dolduruyorsa kapsamdadır. Md. 6 ayrıca sırf devir nedeniyle fesih yapılamayacağını öngörür.

Belirli Süreli Sözleşmeyle Çalışan İş Güvencesinden Yararlanır mı?

Kural olarak yararlanmaz; md. 18 koruması belirsiz süreli sözleşmeler içindir. Ancak İş K. md. 11 belirli süreli sözleşmeyi yazılı olmaya ve belirli süreli iş, işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlar. Bu koşullar yoksa sözleşme belirsiz süreli sayılır ve işçi kapsama girebilir.

Uygulamada “bir yıllık” sözleşmenin her yıl yenilendiği, fakat işin aslında sürekli olduğu durumlar sık görülür. İşverenin kalıcı bir işi belirli süreli sözleşmelerle yürütmesi, sözleşmenin belirli süreli niteliğini tartışmalı hâle getirir. Süresinden önce feshedilen geçerli bir belirli süreli sözleşmede ise talep konusu genellikle bakiye süre ücretidir; bu konu belirli süreli iş sözleşmesi ve bakiye süre ücreti yazısında ele alınmaktadır.

Belirsiz süreli iş sözleşmesi sayılan haller

  • Sözleşme bir süreye bağlanmadan yapılmışsa (md. 11/1, ilk cümle).
  • Belirli süreli sözleşme yazılı yapılmamışsa veya objektif bir koşula dayanmıyorsa.
  • Esaslı bir neden olmadan birden fazla üst üste (zincirleme) belirli süreli sözleşme yapılmışsa: sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.
  • Süre bittikten sonra işçi aynı işte çalışmaya devam ettirilmiş ve yeni bir objektif sebep gösterilmemişse.

İşveren Vekilleri Neden Kapsam Dışında Kalır?

4857 s. İş K. md. 18’in son fıkrası iki grubu iş güvencesi dışında tutar: işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri. Bu kişiler hakkında md. 18, 19, 21 ve 25’in son fıkrası uygulanmaz.

Belirleyici olan unvan değil, fiili yetkidir. “Müdür” unvanı taşıyan ama bütçe, işe alım ve işten çıkarma kararlarını üst yönetime onaylatan bir çalışan bu istisnaya girmeyebilir. Tersine, unvanı mütevazı olsa da bir şubeyi tek başına yöneten ve personel kararlarını kendisi veren kişi istisna kapsamında değerlendirilebilir. İstisnaya dayanan işveren, bu yetkilerin fiilen kullanıldığını belgelerle göstermek durumundadır.

İşveren vekili istisnasında işe alma ve çıkarma yetkisi

İkinci grup için, işyerinin bütününü yönetmek tek başına yetmez; işe alma ve işten çıkarma yetkisinin birlikte bulunması gerekir. Yetki belgeleri, imza sirküleri, işe giriş evrakını kimin imzaladığı ve fesih yazılarının kim tarafından düzenlendiği bu noktada başlıca delillerdir. Departman yöneticileri, şefler ve ekip liderleri kural olarak bu istisnanın dışında kalır ve iş güvencesinden yararlanır.

Masada belgeler üzerinde konuşan iki çalışan: işveren vekili istisnası değerlendirmesi

İş Kanunu Kapsamı Dışındaki Çalışanlar İş Güvencesinden Yararlanabilir mi?

İş Kanunu’nun hiç uygulanmadığı işlerde md. 18 de uygulanmaz. 4857 s. İş K. md. 4 deniz ve hava taşıma işlerini, 50 veya daha az işçi çalıştırılan tarım ve orman işlerini, ev hizmetlerini, sporcuları, rehabilite edilenleri ve 507 s. K.’ya uygun üç kişinin çalıştığı esnaf işyerlerini kapsam dışında bırakır.

Aynı madde bazı işleri yeniden İş Kanunu’na tabi kılar: kıyı ve limanlardaki yükleme ve boşaltma işleri, havacılığın yer tesislerindeki işler, tarım aletleri yapılan atölye ve fabrikalar gibi. Kapsam dışında kalan çalışanlar Türk Borçlar Kanunu’nun hizmet sözleşmesi hükümlerine veya Deniz İş Kanunu, Basın İş Kanunu gibi özel kanunlara tabidir; feshe karşı korumaları da bu kanunlara göre ayrıca incelenmelidir. Gemiadamları için Deniz İş Kanunu ve gemiadamı hakları yazısına bakılabilir.

Sendika Temsilcisi ve Sendikal Fesihte Kapsam Şartları Aranır mı?

Sendikal nedenle yapılan fesihte işçi sayısı ve kıdem şartları aranmaz. 6356 s. K. md. 25/5‘te İş K. md. 18’e yapılan atıf, Anayasa Mahkemesinin 22.10.2014 tarihli kararıyla iptal edilmiştir. Böylece 30’dan az işçili işyerinde veya 6 aydan kısa kıdemle çalışan işçi de sendikal nedenle feshe karşı dava açabilir.

İşyeri sendika temsilcileri için ayrıca 6356 s. K. md. 24 özel bir güvence öngörür: İşveren temsilcinin sözleşmesini haklı bir neden olmadıkça ve nedenini yazılı olarak açık ve kesin biçimde belirtmedikçe feshedemez. Sendikal tazminatın şartları ve ispat yükü sendikal tazminat ve ispat yükü yazısında ayrıca incelenmektedir.

Kapsam Dışında Kalan İşçinin Hangi Hakları Vardır?

İş güvencesi kapsamı dışında kalmak, işverenin sınırsız fesih hakkı olduğu anlamına gelmez. 4857 s. İş K. md. 17 uyarınca md. 18-21’in uygulama alanı dışındaki işçinin sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilirse, işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında kötüniyet tazminatı ödenir.

Hak Kapsamdaki işçi Kapsam dışındaki işçi
Geçerli sebep isteme ve işe iade Var (md. 18-21) Yok
Kötüniyet tazminatı Yok, işe iade yolu uygulanır Bildirim süresinin 3 katı (md. 17)
Ayrımcılık tazminatı İş ilişkisi içindeki ayrımcılıkta md. 5 4 aylık ücrete kadar (md. 5)
Sendikal tazminat En az 1 yıllık ücret (6356 md. 25) En az 1 yıllık ücret (6356 md. 25)
Kıdem ve ihbar tazminatı Şartları varsa Şartları varsa

Kötüniyet tazminatı ne zaman istenir?

Kötüniyet tazminatı, işçinin hak araması, şikâyette bulunması gibi nedenlerle cezalandırılmak amacıyla işten çıkarıldığı durumlar için öngörülmüştür; kötü niyeti ispat yükü işçidedir. Bildirim şartına da uyulmamışsa ihbar tazminatı ayrıca istenir. Kötüniyet tazminatının İş K. ek md. 3 uyarınca 5 yıldır ve dava açmadan önce 7036 s. K. md. 3 uyarınca arabulucuya başvurulması gerekir. Tutarlar için kıdem ve ihbar tazminatı aracı başlangıç verisi sağlar.

Masada raporları inceleyen ekip: iş güvencesi şartlarının dosyada gösterilmesi

İş Güvencesi Şartları Dosyada Nasıl Gösterilir?

Kapsam şartlarını ispat bakımından işçi, kıdemini ve sözleşme türünü göstermelidir; işçi sayısı ise çoğu zaman mahkemece SGK’dan getirtilen işyeri kayıtlarıyla belirlenir. 4857 s. İş K. md. 18 aynı işkolundaki işyerlerinin toplamını esas aldığından, işçinin işverenin diğer işyerlerini baştan bildirmesi önemlidir.

  1. e-Devlet’ten barkodlu SGK hizmet dökümü: işe giriş tarihi, kesintiler ve aynı işverenin farklı işyeri sicil numaraları.
  2. İş sözleşmesi ve varsa yenilenen belirli süreli sözleşmelerin tamamı.
  3. İşverenin diğer şube, depo veya fabrika adresleri ve unvanları (aynı işkolu tespiti için).
  4. Görev tanımı, yetki belgeleri ve imza yetkisine ilişkin yazışmalar (işveren vekili tartışması için).
  5. Fesih bildirimi ve tebliğ tarihi: hem kıdemin hem işçi sayısının bu tarihe göre değerlendirileceği unutulmamalıdır.

Kapsam tartışması netleştikten sonra izlenecek usul, İzmir yargı çevresinde İzmir’de işe iade davası süreci yazısında anlatılmıştır. İşçinin çıkış kodu ve çalışma belgesi gibi ayrılış belgeleri için çalışma belgesi ve işten ayrılış kodu yazısına, deneme süresindeki fesih için deneme süresinde fesih yazısına bakılabilir. Diğer iş hukuku başlıkları iş hukuku çalışma alanı sayfasında, yazarın çalışma alanları Av. Mehmet İlker Dinç profilinde yer alır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

İş güvencesi kapsamına ilişkin sorular genellikle sınırda kalan durumlarda ortaya çıkar: 29 işçili işyerleri, altı ayı dolmamış kıdem, şube müdürleri, kısmi süreli çalışanlar ve her yıl yenilenen sözleşmeler. Aşağıdaki cevaplar genel kuralları gösterir; işyeri kayıtları ve sözleşmeler her dosyada ayrıca incelenmelidir.

29 işçili işyerinde çalışan işe iade davası açabilir mi?

Kural olarak açamaz; 4857 s. İş K. md. 18 en az 30 işçi arar. Ancak işverenin aynı işkolunda başka işyerleri varsa sayı bunların toplamına göre belirlenir. Fesih sendikal nedene dayanıyorsa işçi sayısı şartı aranmaz. Kapsam dışında kalan işçi kötüniyet tazminatı gibi yollara başvurabilir.

Altı ay dolmadan işten çıkarılan işçinin hakları nelerdir?

Altı aylık kıdemi olmayan işçi iş güvencesinden yararlanamaz ve işe iade davası açamaz. Ancak bildirim süresine uyulmamışsa ihbar tazminatı, fesih kötü niyetle yapılmışsa md. 17 uyarınca bildirim süresinin üç katı kötüniyet tazminatı, ayrımcılık varsa md. 5 tazminatı istenebilir.

Deneme süresi altı aylık kıdeme dahil mi?

Evet. Deneme süresi iş ilişkisinin bir parçasıdır ve altı aylık kıdemin hesabında dikkate alınır. Deneme süresi içinde yapılan fesih ise md. 15 uyarınca bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız yapılabilir; bu ayrı bir konudur ve ilgili yazıda incelenmiştir.

Şube müdürü iş güvencesinden yararlanır mı?

Unvan tek başına belirleyici değildir. Şube müdürü, işyerinin bütününü yönetiyor ve işe alma ile işten çıkarma yetkisini birlikte kullanıyorsa md. 18/son uyarınca kapsam dışındadır. Bu yetkilerden biri yoksa veya kararlar üst yönetimce veriliyorsa, diğer şartları taşıyan şube müdürü iş güvencesinden yararlanabilir.

Kısmi süreli çalışanlar 30 işçi sayısına dahil edilir mi?

Kural olarak iş sözleşmesiyle çalışan herkes sayıma girer; kısmi süreli çalışanlar, belirli süreli sözleşmeyle çalışanlar ve deneme süresindekiler de buna dahildir. Sayım fesih tarihindeki duruma göre yapılır. Alt işveren işçileri ise yoksa asıl işverenin sayısına eklenmez.

Her yıl yenilenen belirli süreli sözleşmeyle çalışan kapsamda mı?

Esaslı bir neden olmadan üst üste yapılan belirli süreli sözleşmeler, 4857 s. İş K. md. 11 uyarınca başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır. Bu durumda diğer şartları taşıyan işçi iş güvencesinden yararlanabilir. İşin niteliğinin sürekli olması bu değerlendirmede önemli bir göstergedir.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: Av. Mehmet İlker Dinç, Avukat
Çalışma alanları: Sigorta Hukuku, Tazminat Hukuku, İş Hukuku, Şirketler Hukuku, Kurumsal Danışmanlık