
Üçüncü kişideki alacağın haczi, borçlunun kendisinde haczedilecek mal bulunmadığında alacaklının en etkili araçlarından biridir: Borçlunun işvereninden alacağı maaş, kiracısından alacağı kira, müşterisinden alacağı fatura bedeli veya bankadaki mevduatı, ihbarnamesiyle doğrudan icra dosyasına yönlendirilebilir.
Haciz ihbarnamesini alan üçüncü kişinin ne yapması gerektiği üçüncü kişinin haciz ihbarnamesine cevabı yazısında anlatıldı. Bu yazı ise alacaklının tarafından bakıyor: Borçlunun alacakları nasıl tespit edilir, hangi alacaklar haczedilir, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu md. 89 süreci nasıl takip edilir, üçüncü kişi borcu inkâr ederse hangi yollar vardır ve haczedilen alacak hangi sürede tahsil edilmelidir.
Önemli Çıkarımlar
- Borçlunun üçüncü kişideki alacağı, İİK md. 89 uyarınca gönderilen haciz ihbarnamesiyle haczedilir.
- Alacaklı, haciz talep etmeden UYAP üzerinden borçlunun mal, hak ve alacaklarını sorgulayabilir (İİK md. 78/1).
- Üçüncü kişi 7 gün içinde itiraz etmezse borç zimmetinde sayılır; süreç 89/2 ve 89/3 bildirimleriyle cebri icraya kadar ilerler.
- Üçüncü kişi gerçeğe aykırı beyanda bulunursa alacaklı, icra mahkemesinde aksini ispat ederek ceza ve tazminat isteyebilir (İİK md. 89/4).
- Haczedilen alacak için de 1 yıllık satış ve tahsil isteme süresi işler; süre kaçarsa haciz kalkar (İİK md. 106, 110).
Üçüncü Kişideki Alacağın Haczi Nedir, Hangi Aşamada İstenir?
2004 s. İİK md. 89/1 uyarınca borçlunun hamiline yazılı olmayan alacağı veya üçüncü kişi elindeki taşınırı haczedildiğinde icra memuru, borçlu olan kişiye borcunu artık yalnızca icra dairesine ödeyebileceğini bildirir. Bu bildirime haciz ihbarnamesi denir. Haciz, ilamsız takipte takip kesinleştikten sonra istenebilir.
İİK md. 78 uyarınca ödeme emrindeki süre geçtikten ve itiraz varsa kaldırıldıktan sonra alacaklı haciz isteyebilir; bu hak ödeme emrinin tebliğinden itibaren 1 yıl içinde kullanılmalıdır. Takip henüz kesinleşmeden borçlunun alacaklarının elden çıkmasından endişe ediliyorsa, şartları varsa yoluna başvurulabilir; iki kurumun farkı ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir farkı yazısında açıklanır. Takibin kesinleşmesi ve sonrasındaki adımlar ise ilamsız takibin kesinleşmesi başlığında ayrıca ele alınmıştır.
Borçlunun Alacakları Nasıl Tespit Edilir?
İİK md. 78/1, 7251 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle alacaklıya haciz talep etmeden UYAP üzerinden borçlunun mal, hak ve alacaklarını sorgulama imkânı verir. Sorgu sonucunda tespit edilen alacak için sistem üzerinden haciz istenebilir; icra dairesi bu durumda haczi elektronik ortamda uygular.

UYAP sorgusunun ve mal beyanının sağladığı bilgi
Uygulamada sorgular özellikle sosyal güvenlik kayıtları üzerinden borçlunun işvereninin, banka kayıtları üzerinden mevduat ilişkilerinin belirlenmesinde işe yarar. İİK md. 78/1 sorgu sonucu edinilen bilgilerin hukuka aykırı olarak paylaşılamayacağını da açıkça düzenler. Sorgunun ulaşmadığı ticari alacaklar için mal beyanı devreye girer: İİK md. 74 uyarınca mal beyanı, borçlunun üçüncü kişiler elindeki mal ve alacaklarını da kapsar. Mal beyanında bulunmayan veya gerçeğe aykırı beyanda bulunan borçlunun yaptırımları mal beyanında bulunmamanın yaptırımları yazısında anlatılmaktadır.
Alacaklının kendi bilgileri de değerlidir. Borçluyla ticari ilişkisi olan alacaklı, borçlunun müşterilerini, tedarikçilerini, düzenlediği faturaları ve kiraya verdiği taşınmazları çoğu zaman sorgudan daha iyi bilir. Bu bilgiler haciz talebinde üçüncü kişinin unvanı ve adresiyle birlikte açıkça gösterilmelidir; adresi eksik bir ihbarname tebliğ edilemez ve süreç başlamadan durur.
Hangi Alacak Türleri Haczedilebilir?
İİK md. 89/1, hamiline yazılı olmayan veya ciro edilebilir bir senede bağlı bulunmayan her türlü alacak ve talep hakkını kapsar. Bu nedenle maaş, kira, mevduat, hakediş ve ticari alacaklar aynı mekanizmayla haczedilir. Sınırlama ise İİK md. 82 ve 83’teki haczedilmezlik ve kısmi haciz kurallarından gelir.
| Alacak türü | İhbarnamenin muhatabı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Maaş ve ücret | Borçlunun işvereni | İİK md. 83: geçim payı düşülür, haciz dörtte birden az olamaz; birden fazla hacizde sıra |
| Kira alacağı | Borçlunun kiracısı | Sözleşme sürdükçe her ay muaccel olan kiralar dosyaya ödenir |
| Banka mevduatı | Banka genel müdürlüğü | İİK md. 89/7: merkez tüm şubeler için beyanda bulunur |
| Hakediş ve iş bedeli | İş sahibi (işveren) | Sözleşme ve hakediş dönemleri ihbarnamede gösterilmeli |
| Ticari alacak | Borçlunun müşterisi | Fatura ve cari hesap bilgisi itiraz riskini azaltır |
| Üçüncü kişi elindeki taşınır | Malı elinde bulunduran kişi | Mal icra dairesine teslim edilir, teslim edilmezse bedeli istenir |
Kira ve hakediş gibi ileride doğacak alacaklar
Haciz yalnızca ihbarname tarihinde muaccel olan alacakları değil, mevcut bir hukuki ilişkiden ileride doğacak alacakları da kapsayabilir. Yargıtay uygulamasında haciz anında var olan kira veya eser sözleşmesine dayanan sonraki kira bedelleri ve hakedişlerin haczi kabul edilmektedir. Buna karşılık henüz hiçbir sözleşmeye bağlanmamış, yalnızca beklenen bir iş ilişkisinden doğacak alacak için haciz sonuç vermez. Bu nedenle ihbarnamede “mevcut ve ileride doğacak alacaklar” ifadesine ek olarak dayanılan sözleşmenin belirtilmesi yararlıdır.
Maaş haczinde sıra ve oran
İİK md. 83 uyarınca maaş ve ücret, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra haczedilir, ancak haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz. Birden fazla haciz varsa sıraya konur ve öndeki haczin kesintisi bitmeden sonrakine geçilmez. Oranın ayrıntısı maaş haczinin sınırları, emekli aylıklarındaki özel rejim ise emekli maaşına haciz yazısında açıklanmıştır.
Haciz İhbarnamesi Nasıl Gönderilir ve Ne İçerir?
Haciz ihbarnamesi alacaklının talebi üzerine icra müdürlüğünce düzenlenir. İİK md. 89/1 uyarınca ihbarnamede üçüncü kişiye borcunu yalnızca icra dairesine ödeyebileceği, borçluya yapılan ödemenin geçersiz olduğu bildirilir ve itiraz hakkına ilişkin 89/2, 89/3 ve 89/4 hükümleri de yazılır. Üçüncü kişinin beyanı harç ve resme tabi değildir.
İİK md. 89’a 7155 sayılı Kanunla eklenen son fıkra, ihbarnamelerin ve bunlara verilecek cevapların güvenli elektronik imzayla UYAP ve entegre sistemler üzerinden yapılabileceğini, bu bildirimin tebliğ yerine geçtiğini düzenler. Bankalara gönderilen ihbarnameler büyük ölçüde bu yolla işler; uygulamadaki karşılığı e-haciz ve banka blokesi yazısında anlatılır. Tüzel kişilere ihbarname, İİK md. 89/7 uyarınca bir şubeye veya tüm şubeleri kapsayacak şekilde merkeze tebliğ edilebilir.
Üçüncü Kişi Cevap Vermezse Süreç Nasıl İlerler?
İİK md. 89/3 uyarınca üçüncü kişi ihbarnamenin tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz etmezse, mal elinde veya borç zimmetinde sayılır. Bu durum ikinci bir ihbarnameyle bildirilir; ikinci ihbarnameye de itiraz edilmez ve ödeme yapılmazsa üçüncü bildirimle 15 günlük ödeme veya dava süresi verilir.
89/3 ihbarnamesi sonrası cebri icra
Alacaklı açısından süreç, sürelerin doğru izlenmesiyle sonuç verir. Aşağıdaki tablo İİK md. 89’daki aşamaları alacaklının yapacağı işlemle birlikte gösterir.
| Aşama | Üçüncü kişinin süresi | Alacaklının işlemi |
|---|---|---|
| Birinci ihbarname (89/1) | Tebliğden itibaren 7 gün itiraz | Tebliğ tarihini dosyadan izlemek |
| İkinci ihbarname (89/2) | 7 gün itiraz veya ödeme | Birinci süre dolunca ikinci ihbarnameyi talep etmek |
| Üçüncü bildirim (89/3) | 15 gün ödeme veya menfi tespit davası | Süre dolunca üçüncü kişiye karşı cebri icrayı istemek |
| Dava belgesinin sunulması | Bildirimden itibaren 20 gün | Belge sunulursa işlemler dava sonuna kadar durur |
| Menfi tespit davasının sonucu | Davayı kaybeden üçüncü kişi | En az %20 tazminat (İİK md. 89/3) |
Üçüncü kişi 15 gün içinde ödeme yapmaz ve dava açtığını gösteren belgeyi 20 gün içinde sunmazsa, zimmetinde sayılan borcu ödemeye zorlanır; alacaklı bu aşamada üçüncü kişinin malvarlığına yönelik haciz isteyebilir. Üçüncü kişi menfi tespit davası açarsa, İİK md. 89/3 uyarınca dava süresince İİK md. 106’daki süreler işlemez ve üçüncü kişi, takip borçlusuna borçlu olmadığını ispatla yükümlüdür. Bu davadaki ve benzer aşamalardaki tazminat düzeni icra inkar tazminatı şartları yazısında karşılaştırılmıştır.
Üçüncü Kişi Borcu İnkâr Ederse Alacaklı Ne Yapabilir?
Üçüncü kişi süresinde “borcum yok” veya “ödedim” diye itiraz ederse haciz o kişi yönünden sonuçsuz kalır. İİK md. 89/4 uyarınca alacaklı, verilen cevabın aksini icra mahkemesinde ispat ederek üçüncü kişinin İİK md. 338/1’e göre cezalandırılmasını ve tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir.

İİK md. 338/1, bu Kanuna göre istenen beyanı gerçeğe aykırı yapan kişi için alacaklının şikâyeti üzerine 3 aydan 1 yıla kadar hapis öngörür. Tazminat istemi ise icra mahkemesince genel hükümlere göre çözülür. Bu yol, özellikle borçlunun müşterisinin borçluyu korumak için “ödeme yapıldı” beyanında bulunduğu durumlarda gündeme gelir. Alacaklının elindeki faturalar, irsaliyeler, cari hesap ekstreleri ve yazışmalar, beyanın gerçeğe aykırılığını gösterecek temel delillerdir.
Alacağın devri ve borçlunun dava hakkını üstlenme
İİK md. 120 ikinci bir seçenek sunar. Hacze iştirak eden bütün alacaklılar muvafakat ederse, borçlunun piyasa değeri olmayan alacakları ödeme yerine geçmek üzere itibari değeriyle alacaklılara devredilebilir. Ayrıca hacze iştirak edenlerin hepsi veya biri, masrafı kendine ait olmak üzere, borçlunun üçüncü kişideki alacağının tahsilini veya o kişiye karşı dava hakkının kullanılmasını üstlenebilir. Bu yolla elde edilen para önce üstlenen alacaklının alacak ve masraflarına karşılık tutulur. Üçüncü kişi borcu inkâr ettiğinde ve belgeler güçlü olduğunda bu seçenek, ceza şikâyetinden daha doğrudan bir tahsil yolu olabilir.
Haczedilen Alacak Ne Zaman Tahsil Edilmeli?
İİK md. 106, 7343 sayılı Kanunla değişik haliyle, alacaklı veya borçlunun hacizden itibaren 1 yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebileceğini düzenler ve borçlunun üçüncü kişilerdeki alacağının da bu hükme tabi olduğunu açıkça belirtir. İİK md. 110 uyarınca süresinde talep yapılmazsa haciz kalkar.
Bu kural uygulamada sık gözden kaçar. Alacaklı ihbarnamenin tebliğiyle işin bittiğini düşünür; oysa üçüncü kişi ödeme yapmamışsa ve dosyada bir yıl içinde gerekli talep yapılmamışsa haciz düşer. İİK md. 90 uyarınca icra dairesi haczedilen hakları korur ve günü gelen alacakları tahsile çalışır, ancak bu masrafların peşin ödenmesini isteyebilir. Haciz kalkarsa haczin yeniden konulması gerekir ve araya giren başka alacaklılar sıra bakımından öne geçebilir. Uzun süre bekleyen dosyalardaki riskler için icra dosyasının düşmesi ve yenilenmesi yazısına bakılabilir.

Birden Fazla Alacaklı Varsa Sıra Nasıl Belirlenir?
Aynı alacak üzerinde birden fazla haciz varsa kural olarak önce konulan haciz önce gelir. İİK md. 100 ise belirli belgelere dayanan alacaklılara, ilk haciz üzerine paraya çevrilen tutar icra veznesine girinceye kadar ilk hacze aynı derecede iştirak imkânı tanır. Maaş hacizlerinde İİK md. 83 ayrıca sıra kuralı koyar.
İİK md. 100’de sayılan belgeler; ilk hacze esas takipten önce yapılmış bir takipte alınan , belirli tarihlerden önce açılmış bir davada alınan , resmi veya tarih ve imzası onaylı senet ve resmi makamların usulüne uygun belgeleridir. Bu belgeleri taşımayan alacaklılar ancak önceki dereceden artan tutar için hacze katılabilir. Paylaştırmada sıraya itiraz edilecekse sıra cetveline itiraz süreci gündeme gelir. Borçlunun eşi ve çocukları gibi kişilerin İİK md. 101’deki özel iştirak hakları da sırayı etkileyebilir.
Haciz İhbarnamesi Göndermeden Önce Hangi Bilgiler Toplanmalı?
Üçüncü kişideki alacağın haczinde başarı, ihbarnamenin doğru kişiye, doğru adrese ve doğru alacak tanımıyla gönderilmesine bağlıdır. İİK md. 89/2 uyarınca üçüncü kişi, borcun olmadığı veya ödendiği gibi itirazlarını 7 gün içinde bildirir; ihbarname ne kadar somutsa bu itirazların gerçeğe aykırılığı o kadar kolay gösterilir.
- Üçüncü kişinin kimliği: Ticaret unvanı, vergi numarası, merkez ve şube adresleri.
- Alacağın kaynağı: Kira sözleşmesi, eser sözleşmesi, fatura numaraları, hakediş dönemi.
- Muacceliyet: Alacağın vadesi ve ileride doğacak dönemler.
- Delil dosyası: Cari hesap ekstreleri, irsaliyeler, yazışmalar; olası 89/4 başvurusu için saklanmalı.
- Süre takvimi: Tebliğ tarihleri, 7 ve 15 günlük süreler, haciz tarihinden itibaren 1 yıl.

Ev ve işyerinde yapılan hacizlerle karşılaştırma için ev ve işyeri haczi süreci yazısı, haczedilemeyen mal ve haklar için hacizden muaf mal ve haklar yazısı yol gösterir. Takip giderlerinin ön hesabında icra masrafı hesaplama aracı kullanılabilir. Alacak tahsili uyuşmazlıkları icra ve iflas hukuku alanında ele alınır; yazarın mesleki bilgileri Av. Muhammed Çakmak sayfasında yer alır. İlgili hükümlerin güncel metni için 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ve Ulusal Yargı Ağı uygulamaları için UYAP resmi sayfası incelenebilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Üçüncü kişideki alacağın haczi konusunda alacaklıların en sık sorduğu konular; başka icra dosyasındaki alacaklar, cevapsız ihbarnameler, haciz sonrası borçluya yapılan ödemeler ve maaş hacizlerindeki sıradır. Aşağıdaki kısa yanıtlar genel çerçeveyi gösterir; her ihbarname, tebliğ tarihi ve üçüncü kişinin cevabıyla birlikte ayrıca izlenmelidir.
Borçlunun başka bir icra dosyasındaki alacağı haczedilebilir mi?
Evet. Borçlunun alacaklı olduğu başka bir icra dosyasındaki alacağı da bir hak ve alacak olarak haczedilebilir. Uygulamada bu haciz, ilgili icra dairesine yazılan müzekkere ile o dosyaya bildirilir ve tahsil edilen para haczi koyduran dosyaya aktarılır. Sıra kuralları burada da geçerlidir.
Üçüncü kişi ihbarnameye hiç cevap vermezse ne olur?
İİK md. 89 uyarınca 7 gün içinde itiraz etmeyen üçüncü kişinin borcu zimmetinde sayılır. Ardından ikinci ihbarname ve 15 günlük süre içeren üçüncü bildirim gönderilir. Bu sürede ödeme yapılmaz ve menfi tespit davası açılmazsa, alacaklının talebiyle üçüncü kişiye karşı cebri icraya geçilebilir.
Haciz ihbarnamesi için ayrıca harç ödenir mi?
Üçüncü kişinin ihbarnameye vereceği beyan, İİK md. 89 uyarınca hiçbir harç ve resme tabi değildir. İhbarnamenin düzenlenmesi ve tebliği için ise ve posta giderleri dosyadan karşılanır. Elektronik ortamda gönderilen ihbarnamelerde tebligat süreci UYAP üzerinden işler.
Borçlu, üçüncü kişiden parasını haciz sonrası alırsa ne olur?
İİK md. 89/1 uyarınca ihbarnamenin tebliğinden sonra üçüncü kişinin borçluya yaptığı ödeme alacaklıya karşı geçerli değildir. Üçüncü kişi bu durumda icra dairesine yeniden ödeme yapmak zorunda kalabilir. Bu nedenle ihbarnameyi alan kişiler ödemeleri dosyaya yönlendirmekle yükümlüdür.
Haczedilen maaş başka bir alacaklıya da kesiliyorsa ne olur?
İİK md. 83 uyarınca birden fazla maaş haczi varsa hacizler sıraya konur ve sırada önde olan haczin kesintisi bitmeden sonraki haciz için kesinti yapılmaz. Sonraki alacaklı, öndeki dosyanın kapanmasını beklemek zorundadır; bu süre içinde borçlunun başka alacaklarını araştırmak yararlı olur.
Üçüncü kişi gerçeğe aykırı beyanda bulunursa hangi süre içinde başvurulur?
İİK md. 89/4, alacaklının üçüncü kişinin cevabının aksini icra mahkemesinde ispat ederek ceza ve tazminat isteyebileceğini düzenler. Ceza yönü İİK md. 338/1’e göre alacaklının şikâyetine bağlıdır. İİK md. 347 uyarınca şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl geçmekle düşer.
Kaynaklar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- UYAP Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (uyap.gov.tr)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Takibin Taliki ve İptali Talebi
- Kefilin İcra Takibindeki Konumu
- İhalenin Feshi Davası ve Süresi
- Aciz Vesikası Nedir, Hangi Sonuçları Doğurur
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Muhammed Çakmak, Avukat
Çalışma alanları: Bankacılık ve Finans Hukuku, Faktoring Hukuku, İcra ve İflas Hukuku, Ticaret Hukuku, Ticari Alacakların Tahsili





