
Hatır taşımasında tazminat indirimi, bir kişiyi karşılıksız ve yalnızca iyilik amacıyla aracına alan sürücünün, kaza hâlinde yolcuya ödeyeceği tazminatın hakkaniyet gereği azaltılmasıdır. Kanunda “hatır indirimi” adıyla bir hüküm bulunmaz; azaltma, tazminatın belirlenmesine ilişkin genel ilkelerden ve yargı uygulamasından doğar. Bu nedenle hangi taşımanın hatır taşıması sayılacağı ve indirimin hangi ölçütlerle belirleneceği, dosyanın sonucunu doğrudan etkiler.
Hatır taşımasının genel çerçevesi, aracın ödünç verilmesi ve müterafik kusurla birlikte hesap örneği hatır taşıması ve müterafik kusur indirimi yazısında anlatılmıştır. Bu yazı yalnızca hatır indirimine odaklanıyor: unsurlar, ölçütler, hangi kalemlere uygulandığı, sigortacının konumu, ispat yükü ve yolcunun savunmaları.
Önemli Çıkarımlar
- Hatır için karşılıksız taşınan yolcunun zararında işletenin sorumluluğu genel hükümlere tabidir (2918 s. KTK md. 87/1).
- Hatır indirimi, tazminatın kapsamını durumun gereğine ve kusurun ağırlığına göre belirlemeyi öngören 6098 s. TBK md. 51’e dayanır; otomatik ve sabit oranlı değildir.
- Ücretli, ticari veya taşıyanın menfaatine yapılan taşımalarda hatır indirimi kural olarak gündeme gelmez.
- Hatır ilişkisini ileri süren taraf bunu ispat etmelidir (4721 s. TMK md. 6).
- Zorunlu trafik sigortacısı Genel Şartlar A.6(l)’ye dayanabilir; ancak KTK md. 90 ve 92’deki AYM iptalleri sonrası bu savunma tartışmalıdır.
Hatır Taşımasında Tazminat İndirimi Hangi Dayanağa Bağlanır?
Hatır taşımasında tazminat indirimi, 6098 s. TBK md. 51 uyarınca hâkimin tazminatın kapsamını durumun gereğini ve kusurun ağırlığını gözeterek belirleme yetkisine dayanır. 2918 s. KTK md. 87/1 hatır taşımasında işletenin sorumluluğunu genel hükümlere bağladığı için TBK’nın tazminatı belirleme kuralları doğrudan uygulanır.
İndirimin arkasındaki düşünce şudur: karşılık beklemeden yapılan bir iyilik sırasında doğan zarardan iyiliği yapanın tam ölçüde sorumlu tutulması hakkaniyete aykırı düşebilir. TBK md. 114/1 de iş borçlu için bir yarar sağlamıyorsa sorumluluğun daha hafif değerlendirileceğini belirtir; bu hüküm sözleşme ilişkisine yöneliktir, ancak aynı hakkaniyet fikrini yansıtır. Hatır indirimi bu nedenle bir ceza değil, sorumluluğun ölçülü kılınmasıdır.
Hatır indirimi ile müterafik kusur indirimi ayrı kurumlardır
Hatır indirimi yolcunun davranışından değil, taşımanın karşılıksız ve iyilik amaçlı olmasından kaynaklanır. Müterafik ise yolcunun kendi davranışıyla zarara katkısıdır (TBK md. 52). Bu yüzden kemerini takmış ve kurallara uymuş bir yolcu için de hatır indirimi gündeme gelebilir. Müterafik kusurun bütün sorumluluk türlerindeki uygulaması müterafik kusur ve tazminatın azalması yazısında ele alınmaktadır.

Hatır Taşımasının Unsurları Nelerdir?
Hatır taşıması için yargı uygulaması iki temel unsur arar: taşımanın karşılıksız olması ve taşıyanın kendi menfaatinin bulunmaması. Bunlara, taşımanın yolcunun yararına ve onun isteği ya da rızasıyla yapılması eklenir. Unsurlardan biri eksikse taşıma hatır taşıması sayılmaz, KTK md. 85’teki işleten sorumluluğu uygulanır ve hatır indirimi gündeme gelmez.
| Unsur | Ne anlama gelir? | Tartışmalı örnek |
|---|---|---|
| Karşılıksızlık | Taşıma için ücret veya ücret niteliğinde bir edim alınmaması | Yakıt masrafının paylaşılması |
| Taşıyanın menfaatinin yokluğu | Taşımanın sürücünün ticari veya kişisel çıkarına yapılmaması | İşverenin çalışanını işe götürmesi |
| Yolcunun yararı ve rızası | Yolculuğun yolcunun isteğiyle ve onun ihtiyacı için yapılması | Sürücünün ısrarıyla yapılan yolculuk |
| Bağlayıcı taşıma iradesinin yokluğu | Tarafların hukuki bir taşıma borcu üstlenmemesi | Önceden kararlaştırılmış düzenli yolculuk |
Masraf paylaşımı ve yolculuk paylaşım uygulamaları
Yakıt veya otoyol masrafına sembolik bir katkı, taşımayı kendiliğinden ücretli hâle getirmez. Buna karşılık yolculuk paylaşım uygulamaları üzerinden önceden belirlenmiş bir bedel karşılığında koltuk satılması, ödemenin ücret niteliği taşıyıp taşımadığı sorusunu güçlü biçimde gündeme getirir. Bu dosyalarda ödeme kaydı, ilan metni ve mesajlaşmalar hatır ilişkisinin varlığını belirleyen ana delillerdir.
İş yolculukları ve servis taşımaları
Bir işverenin çalışanını işe götürmesi veya bir şirket aracının müşteri taşıması, taşıyanın da menfaatinin bulunduğu taşımalardır ve hatır taşıması sayılmaz. İş yolculuğu sırasındaki kaza aynı zamanda iş kazası niteliği taşıyabilir; bu durumda işverenin sorumluluğu ve SGK ödemeleri ayrı bir değerlendirme gerektirir. Arkadaşını aynı iş yerine götüren bir çalışanın durumu ise somut olaya göre farklılık gösterebilir.
İndirimin Ölçüsünü Hangi Ölçütler Belirler?
Hatır indiriminin oranı kanunda belirlenmemiştir; hâkim TBK md. 51 çerçevesinde takdir eder. Uygulamada sürücünün kusurunun ağırlığı, taşımanın kimin yararına yapıldığı, tarafların yakınlık derecesi ve olayın özel koşulları birlikte değerlendirilir. Aynı oran her dosyaya uygulanmaz; bu nedenle başka bir davada verilen oran emsal gibi düşünülmemelidir.
| Ölçüt | İndirimi artırma yönünde | İndirimi azaltma yönünde |
|---|---|---|
| Sürücünün kusuru | Hafif dikkatsizlik | Aşırı hız, alkol, kırmızı ışık ihlali gibi ağır kusur |
| Taşımanın amacı | Tamamen yolcunun ihtiyacı için | Ortak bir amaç veya sürücünün de yararı |
| Yolculuğun başlatılması | Yolcunun ısrarlı talebi | Sürücünün davet veya ısrarı |
| Karşılık | Hiçbir katkı yok | Ücrete yaklaşan masraf paylaşımı |
Ağır kusur özellikle önemlidir. Kanun koyucu iyiliği yapanı korumak istese de bu koruma, trafik kurallarını ağır biçimde ihlal eden sürücüye uzanmaz; uygulamada ağır kusur hâlinde hatır indiriminin sınırlı tutulduğu veya hiç uygulanmadığı görülebilmektedir. Kusur oranının belirlenmesi bu nedenle indirimden önce çözülmesi gereken sorundur; kusur raporuna itiraz için trafik kazasında kusur tespitine itiraz yazısı yol gösterir.
Bu örnek temsilidir: Komşusunu hastane randevusuna karşılıksız götüren bir sürücü, yağışlı havada hafif bir dikkatsizlikle kaza yapsın ve yolcunun tarafından hesaplanan maddi zararı 500.000 TL olsun. Mahkeme taşımanın tamamen yolcunun ihtiyacı için yapıldığını ve sürücünün kusurunun hafif olduğunu gözeterek takdiren yüzde 15 hatır indirimi uygularsa, sürücü ve işletenden istenebilecek tutar 425.000 TL olur. Aynı yolculukta sürücü aşırı hızla seyretmiş olsaydı, indirimin çok daha sınırlı tutulması veya hiç uygulanmaması gündeme gelebilirdi.
Aile içi taşımada hatır indirimi
Eşini, çocuğunu veya anne babasını taşıyan sürücü bakımından da taşıma karşılıksızdır; ancak aile içi taşımalarda yakınlık ilişkisi ve aile içi dayanışma yükümlülükleri değerlendirmeye girer. Uygulamada aile içi taşımaların hatır taşıması sayılıp sayılmadığı ve indirimin ölçüsü somut olaya göre farklılık gösterebilmektedir. KTK md. 92/b işletenin yakınlarının yalnızca mal zararlarını trafik sigortası dışında bıraktığından, bu dosyalarda bedensel zarar talebi çoğu zaman sigortacıya da yöneltilir ve hatır ilişkisi tartışması sigortacının savunmasıyla birlikte ele alınır.

Hatır İndirimi Hangi Tazminat Kalemlerine Uygulanır?
Hatır indirimi, yolcunun sürücüden ve işletenden istediği maddi tazminat kalemlerinin tamamına uygulanabilir: tedavi giderleri, kazanç kaybı, sürekli iş göremezlik zararı ve bakıcı gideri. Kalemlerin genel listesi trafik kazası tazminat kalemleri yazısında yer alır; hatır indirimi, her kalem ayrı ayrı hesaplandıktan ve sürücünün kusur oranı uygulandıktan sonra devreye girer.
Manevi tazminatta durum biraz farklıdır. TBK md. 56 uyarınca hâkim olayın özelliklerini gözeterek uygun bir miktar belirler; burada matematiksel bir oran yerine hatır ilişkisi, miktarın takdirinde gözetilen koşullardan biridir. Manevi tazminatın ölçütleri manevi tazminat miktarının ölçütleri yazısında ayrıca anlatılmıştır.
Tedavi giderlerinde SGK’nın payı
Trafik kazasına bağlı sağlık hizmet bedelleri KTK md. 98 uyarınca SGK tarafından karşılandığından, hatır yolcusunun sürücüden isteyeceği tedavi gideri çoğu zaman SGK kapsamı dışında kalan ve belgelenen masraflarla sınırlıdır. Hatır indirimi bu bakiyeye uygulanır. Kazanç kaybı ve sürekli iş göremezlik zararı ise genellikle dosyanın en büyük kalemidir; indirimin etkisi en çok bu kalemlerde hissedilir.
Ücretli ve Ticari Taşımada Hatır İndirimi Uygulanır mı?
Hayır. Taksi, dolmuş, servis veya otobüs gibi bir ücret karşılığında yapılan taşımalarda hatır ilişkisi yoktur; işletenin sorumluluğu KTK md. 85 uyarınca kusursuz sorumluluktur ve yolcu sürücünün kusurunu ispat etmek zorunda değildir. Bu taşımalarda tazminat, taşıyanın karşılıksız iyilik yaptığı düşüncesiyle azaltılamaz.
Ücretli taşımada ayrıca taşıma sözleşmesinden doğan sorumluluk ve yolcu taşımacılığında yaptırılan sigortalar gündeme gelebilir. Yolcunun kendi adına veya araç adına yapılmış bir kaza sigortası varsa, bu poliçeden doğan bedel sorumluluk tazminatından bağımsız olarak istenebilir; ayrıntı için ferdi kaza sigortasında tazminat talebi yazısına bakılabilir. Toplu taşıma araçlarındaki kazalar için toplu taşıma kazalarında sorumluluk yazısı da yol gösterir.
Sigorta Şirketi Hatır İndirimini Uygular mı?
Zorunlu trafik sigortasında önce sigortacının sorumlu olup olmadığı tartışılır. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.6(l), ilgili mevzuatla genel hükümlere tabi kılınan talepleri teminat dışında sayar ve sigortacılar hatır taşımasında bu hükme dayanabilmektedir. KTK md. 91/1 ise sigortanın işletenin md. 85/1’e göre olan sorumluluğunu karşılayacağını düzenler.
Öte yandan Anayasa Mahkemesi 17.07.2020 tarihli kararıyla KTK md. 90’daki “genel şartlarda” ibarelerini ve md. 92’nin (i) bendini iptal etmiştir. Bu iptallerden sonra Genel Şartlarla kanunda öngörülmeyen bir teminat dışı alan yaratılıp yaratılamayacağı tartışmalı hâle gelmiştir. Sigortacının sorumlu tutulduğu durumlarda ise sorumluluğu, sigortalısının sorumluluğunun kapsamıyla sınırlı olduğundan hatır indirimi sigortacıya karşı da sonuç doğurur.
İhtiyari mali mesuliyet sigortası varsa
Araç için zorunlu trafik sigortasının üzerinde teminat sağlayan ihtiyari mali mesuliyet sigortası yapılmışsa, poliçenin özel şartları hatır yolcusunun zararını kapsayıp kapsamadığını gösterir. KTK md. 100, md. 95, 97 ve 109 hükümlerinin ihtiyari mali sorumluluk sigortasında da uygulanacağını belirtir. Bu poliçelerin işlevi ihtiyari mali mesuliyet sigortası yazısında anlatılmaktadır.

Hatır Yolcusu Ölürse Yakınları İndirimden Etkilenir mi?
Evet, kural olarak etkilenir. Ölen hatır yolcusunun yakınlarının ve cenaze gideri talepleri, ölenin uğradığı haksız fiile dayanır; bu nedenle ölen bakımından uygulanacak hatır indirimi yakınların taleplerine de yansır. Destek tazminatının kimler tarafından istenebileceği destekten yoksun kalma tazminatı yazısında, cenaze masraflarının kapsamı cenaze ve defin giderlerinin tazmini yazısında anlatılmıştır.
Yakınların talebi ise TBK md. 56/2 uyarınca kendi acılarına dayanan bağımsız bir taleptir; hatır ilişkisi burada da miktarın takdirinde gözetilebilir. Sürücü yolcunun yakını olduğunda dosya daha da karmaşıklaşır: aynı aileden bir kişi hem sürücünün mirasçısı hem de yolcunun destekten yoksun kalan yakını olabilir. Bu durumlarda taleplerin kime yöneltileceği ayrıca planlanmalıdır.
Hatır Taşımasında İspat Yükü Kimdedir?
Hatır ilişkisini ve buna bağlı indirimi ileri süren taraf, yani kural olarak sürücü veya işleten, bunu ispat etmelidir; 4721 s. TMK md. 6 her tarafın hakkını dayandırdığı olguları ispatla yükümlü olduğunu düzenler. Yolcu ise genel hükümler uygulandığı için sürücünün kusurunu ve zararını ispat eder (TBK md. 50).
Bu iki ispat yükü aynı dosyada karşı karşıya gelir. Yolcu taşımanın ücretli olduğunu ileri sürerse, kusursuz sorumluluk rejimine geçilir ve kusur ispatı gerekmez; bu nedenle ödeme kayıtları ve mesajlar her iki taraf için de stratejik delillerdir. Tanık beyanları, yolculuğun kimin isteğiyle ve hangi amaçla yapıldığını göstermekte sıkça başvurulan delildir.
Delillerin erken toplanması
Hatır ilişkisine ilişkin deliller zamanla kaybolur: mesajlar silinir, uygulama kayıtlarına erişim kapanır, tanıkların hatırladıkları zayıflar. Bu nedenle kazadan kısa süre sonra yolculuğun nasıl planlandığını gösteren yazışmaların ekran görüntüleri alınmalı, ödeme kayıtları indirilmelidir. Ceza soruşturması sürerken verilen ifadelerde yolculuğun amacına ilişkin beyanlar da ileride hukuk davasında delil olarak kullanılabileceğinden, bu beyanların doğru ve eksiksiz verilmesi önem taşır.
Yolcu Hatır İndirimine Karşı Ne İleri Sürebilir?
Hatır indirimi ileri sürülen yolcu, öncelikle taşımanın hatır taşıması olmadığını, yani ücretli veya taşıyanın menfaatine olduğunu gösterebilir. Bu mümkün değilse sürücünün ağır kusurunu, yolculuğun sürücünün davetiyle başladığını ve indirimin hakkaniyete aykırı sonuç doğuracağını ileri sürebilir. Aşağıdaki liste, dosya hazırlanırken toplanması gereken bilgileri gösterir.
- Yolculuk için yapılan ödemeler, banka veya uygulama kayıtları ve ilan metinleri
- Yolculuğun amacını ve kimin talebiyle yapıldığını gösteren mesajlar ve tanıklar
- Kaza tespit tutanağı, alkol ölçüm sonucu ve bilirkişi kusur raporu
- Taşımanın sürücünün işi veya kişisel çıkarı için yapılıp yapılmadığına ilişkin bilgiler
- Sigortacıya yapılan yazılı başvuru ve cevabı (KTK md. 97)
- Tedavi, iş göremezlik ve gelir belgeleri
Tazminatın genel büyüklüğü hakkında ön fikir edinmek için trafik kazası tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir; hatır indirimi bu hesaba ayrıca yansıtılmalıdır. Maddi tazminat talepleri KTK md. 109 uyarınca 2 yıl, her hâlde 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Tazminat dosyalarına ilişkin genel çerçeve tazminat hukuku çalışma alanımızda yer alır; bu yazı Av. Mehmet İlker Dinç tarafından hazırlanmıştır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hatır için birini aracına alan sürücüler ve kazada yaralanan yolcular, indirimin ne kadar olacağını, sigortanın ödeme yapıp yapmayacağını ve masraf paylaşımının sonucu değiştirip değiştirmediğini sıkça sorar. Aşağıdaki yanıtlar genel bilgi niteliğindedir; her dosyada yolculuğun amacı, ödeme ilişkisi ve kusur durumu gibi kendine özgü koşullar ayrıca değerlendirilir.
Hatır indirimi yüzde kaç uygulanır?
Kanunda bir oran yoktur. Hâkim TBK md. 51 çerçevesinde sürücünün kusurunun ağırlığını, taşımanın amacını ve olayın koşullarını gözeterek takdir eder. Başka bir davada uygulanan oranın sizin dosyanızda da uygulanacağını düşünmek doğru olmaz.
Arkadaşımı işe bırakırken kaza yaptım, hatır taşıması sayılır mı?
Taşıma karşılıksızsa ve sizin bir menfaatiniz yoksa kural olarak hatır taşıması sayılır. Ancak aynı iş yerine birlikte gidiyorsanız veya düzenli bir masraf paylaşımı varsa, taşımanın niteliği somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilir.
Sürücü alkollüyse hatır indirimi yine uygulanır mı?
Sürücünün ağır kusuru, hatır indiriminin sınırlı tutulmasına veya hiç uygulanmamasına yol açabilir. Öte yandan yolcu sürücünün alkollü olduğunu bilerek araca bindiyse, bu kez yolcunun müterafik kusuru gündeme gelir ve tazminat bu yönden azaltılabilir.
Hatır yolcusu karşı aracın sigortasından tazminat alabilir mi?
Evet. Karşı aracın kusuru varsa yolcu, o aracın işleteni ve zorunlu trafik sigortacısına KTK md. 85 kapsamında başvurabilir. Hatır ilişkisi yalnızca yolcu ile onu taşıyan sürücü arasında önem taşır; karşı taraf için bir azaltma sebebi oluşturmaz.
Hatır yolcusu manevi tazminat isteyebilir mi?
İsteyebilir. Bedensel zarara uğrayan yolcu TBK md. 56 uyarınca manevi tazminat talep edebilir. Manevi tazminat zorunlu trafik sigortası kapsamında olmadığından (KTK md. 92/f) bu talep sürücüye ve işletene yöneltilir; hatır ilişkisi miktarın belirlenmesinde gözetilebilir.
Benzin parası vermek hatır taşımasını ortadan kaldırır mı?
Tek başına kaldırmaz. Yakıt masrafına sembolik bir katkı ile önceden kararlaştırılmış bir ücret aynı değerlendirilmez. Ödemenin miktarı, düzenliliği ve taşımanın bir karşılığı olarak kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı belirleyicidir.
Kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Mehmet İlker Dinç, Avukat
Çalışma alanları: Sigorta Hukuku, Tazminat Hukuku, İş Hukuku, Şirketler Hukuku, Kurumsal Danışmanlık





