Makale · 15.11.2026

Yakalama ve Gözaltına Alma Usulü

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Şehir içinde park hâlindeki polis aracı, yakalama ve gözaltı usulü konusunu simgeliyor

Yakalama ve gözaltı usulü, bir kişinin özgürlüğünün hâkim kararı olmadan geçici olarak kısıtlandığı kısa ama kuralları sıkı bir süreçtir. 5271 s. CMK md. 90-99 ile Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği; kimin yakalayabileceğini, hangi tutanakların düzenleneceğini, hekim raporunun ne zaman alınacağını ve sürenin nasıl hesaplanacağını tek tek belirler. Bu adımlardan birinin atlanması, tedbirin hukuka uygunluğunu doğrudan etkiler.

Bu yazı işlem sırasına odaklanır. İfade sırasındaki haklar ifade ve sorguda şüpheli hakları yazısında, İzmir’deki uygulama ise İzmir’de gözaltı süreci yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Önemli Çıkarımlar

  • Suçüstü hâlinde herkes geçici olarak yakalama yapabilir; kolluk ise ayrıca gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yakalama yetkisine sahiptir (CMK md. 90/1-2).
  • Gözaltı kararını Cumhuriyet savcısı verir; süre yakalama anından itibaren 24 saati geçemez, en yakın hâkime gönderme için yol süresi en çok 12 saattir (CMK md. 91/1).
  • Toplu suçlarda savcı, her defasında 1 günü geçmemek üzere süreyi yazılı emirle 3 gün uzatabilir (CMK md. 91/3).
  • Gözaltına alınacak veya zor kullanılarak yakalanan kişinin sağlık durumu hekim raporuyla belirlenir; nezarethaneden çıkışta da yeni rapor alınır (Yönetmelik md. 9).
  • Yakalama ve gözaltına karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir; hâkim evrak üzerinden 24 saat dolmadan karar verir (CMK md. 91/5).

Yakalama ve Gözaltı Usulü Hangi Kavramları Kapsar?

Yakalama ve gözaltı usulü, birbirine benzeyen ama hukuki sonuçları farklı dört tedbiri kapsar: yakalama, gözaltına alma, muhafaza altına alma ve zorla getirme. Yakalama kısa süreli fiili kısıtlamadır; gözaltı ise savcının kararıyla bu kısıtlamanın 24 saate kadar sürdürülmesidir (CMK md. 91). Hangi tedbirin uygulandığı, itiraz yolunu da belirler.

Tedbir Kim karar verir? Dayanak Azami süre veya sonuç
Yakalama Herkes (suçüstü) veya kolluk CMK md. 90 Derhâl savcıya bilgi verilir
Gözaltına alma Cumhuriyet savcısı CMK md. 91/1-2 24 saat + en çok 12 saat yol süresi
Kolluk amirince gözaltı Mülki amirin belirlediği kolluk amiri CMK md. 91/4 Suçüstü ve katalog suçlarda 24 saat, toplumsal olay ve toplu suçlarda 48 saat
Yakalama emri Sulh ceza hâkimi, mahkeme; kaçanlar için savcı ve kolluk CMK md. 98 En geç 24 saat içinde hâkim önüne çıkarma (md. 94)
Zorla getirme Hâkim, mahkeme veya savcı CMK md. 146 İfade veya sorgu bitene kadar
Kimlik tespiti için muhafaza Kolluk Yönetmelik md. 5 24 saati geçemez

Kimlik tespiti için tutma gözaltı değildir

Yönetmelik md. 5 uyarınca kimliğini belgeyle veya güvenilir kişilerin tanıklığıyla ispat edemeyen ya da belgesinden şüphe edilen kişi, gerçek kimliği ortaya çıkana kadar en çok 24 saat yakalanıp muhafaza altına alınabilir. Bu tedbirin amacı suç soruşturması değil kimlik tespitidir; kimlik belirlenince kişinin serbest bırakılması gerekir. Bu süre içinde suç şüphesi ortaya çıkarsa savcıya bilgi verilir ve gözaltı kuralları ayrıca işletilir.

Kim, Hangi Durumlarda Yakalama Yapabilir?

CMK md. 90/1 uyarınca kişiye suçu işlerken rastlanması veya suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçma ihtimali ya da kimliğinin hemen belirlenememesi hâllerinde herkes geçici olarak yakalama yapabilir. Kolluk ise tutuklama kararı veya yakalama emri gerektiren, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcıya ulaşamıyorsa yakalama yetkisine sahiptir.

Vatandaşın yaptığı yakalama “geçici”dir: yakalanan kişi derhâl kolluğa teslim edilir ve kolluk savcıya bilgi verir (md. 90/5). Şikâyete bağlı suçlarda da çocuklara veya kendini idareden aciz kişilere karşı işlenen suçüstü hâllerinde yakalama şikâyete bağlı değildir (md. 90/3). Şikâyetten önce yakalama yapılmışsa şikâyete yetkili kişiye bildirilir (md. 96).

Karanlık zemin önünde kelepçe takılı bir el

Yakalama Anında Hangi İşlemler Yapılmalıdır?

Kolluk, kaçmayı ve zararı önleyecek tedbirleri aldıktan sonra yakalanan kişiye kanuni haklarını derhâl bildirir (CMK md. 90/4). Yönetmelik md. 6, bu bildirimin yazılı, mümkün değilse sözlü yapılmasını ve “Yakalama ve Gözaltına Alma Tutanağı Şüpheli ve Sanık Hakları Formu” (EK-A) düzenlenerek imzalı bir örneğinin kişiye verilmesini ister.

Yakalama tutanağı ve hak formu

CMK md. 97 uyarınca yakalama işlemi bir tutanağa bağlanır. Tutanakta kişinin hangi suç nedeniyle, hangi koşullarda, hangi yer ve zamanda yakalandığı, yakalamayı kimlerin yaptığı ve haklarının tam olarak anlatıldığı açıkça yazılır. Yönetmelik md. 6 bu tutanağın bir suretinin yakalanan kişiye verilmesini öngörür. Yakalama saati, ileride gözaltı süresinin hesabında başlangıç noktası olduğundan tutanaktaki saatin doğruluğu özellikle kontrol edilmelidir.

Kaba üst araması, kelepçe ve nakil

Yakalanan kişinin kaçmasını ve zarar vermesini önlemek için kaba üst araması yapılır ve silah gibi unsurlardan arındırılır (Yönetmelik md. 6). Kelepçe ise ancak kaçma ya da kendisi veya başkaları için tehlike oluşturduğuna dair belirtiler varsa takılabilir (CMK md. 93). Çocuklara kelepçe ve benzeri aletler takılamaz; zorunlu hâllerde yalnızca gerekli önlemler alınır (Yönetmelik md. 19). Nezarethaneye girişte ayrıca güvenlik araması yapılır ve üzerinden çıkan para ile eşya bir tutanakla muhafazaya alınır (Yönetmelik md. 10).

Gözaltı Kararı Hangi Şartlarla Verilir?

Yakalanan kişi savcılıkça serbest bırakılmazsa soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verilebilir (CMK md. 91/1). Gözaltı, tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır (md. 91/2). İki şart birlikte aranır; yalnızca ihbar yeterli değildir.

Savcının sözlü emri en kısa zamanda yazılı hâle getirilir; kolluk sözlü emri beklemeden uygular (Yönetmelik md. 6). Gözaltı süresinin uzatılması ise yazılı emir gerektirir ve gözaltındakine derhâl tebliğ edilir (CMK md. 91/3). Kişinin gözaltına alındığı, süre uzatıldığında yeniden, savcının emriyle bir yakınına veya belirlediği kişiye gecikmeksizin bildirilir (CMK md. 95/1); yabancılarda yazılı itiraz yoksa konsolosluğa haber verilir.

Kolluk amirinin gözaltı kararı (CMK md. 91/4)

Suçüstü hâlleriyle sınırlı olarak; toplumsal olaylarda cebir ve şiddet içeren suçlar, kasten öldürme, kasten yaralama, cinsel saldırı, hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti gibi md. 91/4’te sayılan suçlarda mülki amirlerce belirlenen kolluk amirleri 24 saate, toplumsal olaylar ve toplu suçlarda 48 saate kadar gözaltı kararı verebilir. Kişi en geç 48 saat, toplu suçlarda 4 gün içinde hâkim önüne çıkarılır. Bu yetki istisnai olup yalnızca katalogdaki suçlar ve suçüstü hâlleriyle sınırlıdır.

Kolluk görevlisinin kemerinde asılı duran kelepçe

Gözaltı Süresi Nasıl Hesaplanır?

Süre yakalama anından başlar, gözaltı kararının verildiği andan değil. CMK md. 91/1 uyarınca gözaltı, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderme için zorunlu süre hariç 24 saati geçemez; bu yol süresi de 12 saatten fazla olamaz. Toplu suçlarda 3 günlük uzatmayla toplam süre 4 güne ulaşabilir.

Durum Temel süre Uzatma Dayanak
Bireysel suç, savcı kararıyla gözaltı 24 saat Yok; yalnızca en çok 12 saat yol süresi CMK md. 91/1
Toplu suç (3 veya daha fazla kişi) 24 saat Savcının yazılı emriyle günlük, en çok 3 gün CMK md. 91/3, md. 2/1-k
Kolluk amirince gözaltı 24 saat Toplumsal olay ve toplu suçlarda 48 saat CMK md. 91/4
Hâkim önüne çıkarma (kolluk amiri kararı) En geç 48 saat Toplu suçlarda en geç 4 gün CMK md. 91/4
Yakalama emriyle yakalama En geç 24 saat içinde hâkim önüne Çıkarılamazsa SEGBİS ile sorgu veya ifade CMK md. 94/1-2

Gözaltı süresi hesabında sık yapılan hata

Bu örnek temsilidir: Bir kişi saat 22.00’de yakalanıyor, savcı gözaltı kararını ertesi sabah 08.00’de veriyor. Süre 08.00’den değil 22.00’den başlar; ertesi gün saat 22.00’de 24 saat dolar. Yol süresi ancak en yakın hâkime götürmek için gerçekten zorunluysa eklenebilir ve 12 saati aşamaz. Yönetmelik md. 13 ve 14’te CMK md. 250’ye atıfla yer alan 48 saat ve 7 güne kadar uzatma hükümleri, 2012’de kaldırılan eski özel yetkili mahkeme düzenine dayanır; CMK md. 250 bugün seri muhakeme usulünü düzenler. Güncel süreler için CMK md. 91 esas alınmalıdır.

Hekim Raporu ve Nezarethane Kayıtları Neden Önemlidir?

Hekim raporu, gözaltındaki kişinin vücut bütünlüğünün korunduğunun en güçlü kanıtıdır. Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği md. 9 uyarınca gözaltına alınacak veya zor kullanılarak yakalanan kişi hekime götürülür; yer değişikliği, süre uzatımı, serbest bırakma ve adli mercilere sevkten önce de rapor alınır.

Raporlar üç nüsha düzenlenir. Giriş raporunun bir nüshası gözaltına alınana verilir; uzatma, yer değişikliği ve çıkış raporları ise kapalı zarfla başsavcılığa gönderilir ve bir nüshası savcı tarafından kişiye veya vekiline verilir. İfadeyi alan kolluk görevlisi ile kişiyi muayeneye götüren görevlinin farklı olması zorunludur. Muayene esas olarak hekim ile kişi baş başa yapılır; kadınların muayenesi talep hâlinde ve imkân varsa kadın hekim tarafından yapılır.

Nezarethane defteri ve denetim

Nezarethaneye giriş, Yönetmelik md. 11-12’de düzenlenen “Nezarethaneye Alınanların Kaydına Ait Defter”e işlenir. Defterde yakalama yeri ve saati, giriş saati, hekim raporu, haber verilen yakın, müdafi talebi, gelen avukatın adı ve geliş saati, süre uzatımı ve çıkış bilgileri yer alır. CMK md. 92 uyarınca Cumhuriyet başsavcıları veya görevlendirdikleri savcılar nezarethaneleri ve bu kayıtları denetler. Süre aşımı veya haber verme ihlali iddiasında ilk bakılacak belge bu defterdir.

Nezarethaneyi andıran demir parmaklıklara asılı kelepçe

Yakalama ve Gözaltına Karşı Nereye Başvurulur?

CMK md. 91/5 uyarınca yakalama, gözaltına alma veya süre uzatımına ilişkin savcı emrine karşı yakalanan kişi, müdafii veya kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derece kan hısımı hemen serbest bırakılmak için sulh ceza hâkimine başvurabilir. Hâkim incelemeyi evrak üzerinden yapar ve 24 saat dolmadan karar verir.

Hâkim yakalamayı veya gözaltını yerinde bulursa başvuruyu reddeder ya da kişinin derhâl soruşturma evrakıyla savcılıkta hazır bulundurulmasına karar verir. Serbest bırakma kararı derhâl uygulanır (Yönetmelik md. 17). Gözaltı süresinin dolması veya hâkim kararıyla serbest bırakılan kişi, yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve savcının kararı olmadıkça aynı nedenle yeniden yakalanamaz (CMK md. 91/6). Başvuru dilekçesinde yakalama saati, gözaltı kararının dayanağı ve somut delil bulunmadığına ilişkin açıklama yer almalıdır.

Gözaltı Nasıl Sona Erer?

Gözaltı ya serbest bırakmayla ya da adli mercilere sevkle biter. Gözaltı süreleri azami sürelerdir; işlemler bitince sürenin dolması beklenmeden kişi başsavcılığa sevk edilir (Yönetmelik md. 17). Bırakılmayan kişi en geç süre sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılıp sorguya çekilir ve sorguda müdafii de hazır bulunur (CMK md. 91/7).

Sevk veya serbest bırakma “Sevk/Serbest Bırakma Tutanağı”na (EK-C) bağlanır ve bir sureti kişiye verilir; emanetteki eşya ve para eksiksiz teslim edilip imza alınır (Yönetmelik md. 17). Savcı, şüpheliyi serbest bırakabilir, adli kontrol veya tutuklama talebiyle hâkime sevk edebilir. Bu aşamadan sonraki süreç için tutuklamaya itiraz ve adli kontrol kararları ile adli kontrol ve yurt dışı yasağı yazılarına bakılabilir. Gözaltında geçen süre, mahkûmiyet hâlinde TCK md. 63 uyarınca cezadan mahsup edilir; bu hesabı infaz hesaplama aracı ile kabaca görebilirsiniz.

Çocuklarda yakalama ve gözaltı

Yönetmelik md. 19 uyarınca fiili işlediğinde 12 yaşını doldurmamış çocuklar suç nedeniyle yakalanamaz; yalnızca kimlik ve olay tespiti yapılıp hemen serbest bırakılır. 12-18 yaş arasındaki çocuklar yakalanabilir, ancak yakınlarına ve müdafiye haber verilerek derhâl başsavcılığa sevk edilir, yetişkinlerden ayrı tutulur ve soruşturmayı savcı bizzat yürütür. Kovuşturma aşaması için çocuk mahkemesi yargılaması yazısına bakılabilir.

Usule Aykırı Gözaltıda Hangi Haklar Doğar?

Kanuni koşullar dışında yakalanan, gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan, yakalama nedeni kendisine açıklanmayan veya yakalanması yakınlarına bildirilmeyen kişi Devletten tazminat isteyebilir (CMK md. 141/1-a, b, g, h). İstem, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren 3 ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren 1 yıl içinde yapılır (CMK md. 142/1).

Tazminat istemi kural olarak zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesine yapılır; bazı bentler bakımından 7499 s. Kanun ile Tazminat Komisyonu yolu öngörülmüştür (CMK md. 142/2). İhlali ispat için yakalama tutanağı, EK-A hak formu, hekim raporları, nezarethane defteri kaydı ve sevk tutanağı birlikte istenmelidir. Bu belgelerdeki saat farkları, çoğu zaman süre aşımının tek kanıtıdır. Gözaltı sonrası olası tutuklama süreleri için tutukluluk süreleri ve üst sınır yazısı da yol gösterir.

Gözaltı işlemlerinin denetimi ceza hukuku alanında en hızlı müdahale gerektiren konulardandır; gece ve hafta sonu işleyişi için nöbetçi savcılık sistemi incelenebilir. Bu alandaki diğer yazılar Av. Yahya Köse sayfasında yer alır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Bir ucu açık kelepçe, gözaltının sona ermesini simgeliyor

Sıkça Sorulan Sorular

Yakalama ve gözaltı sürecinde aileler ve yakalanan kişiler en çok sürenin ne zaman dolduğunu, avukatın ne zaman görüşebileceğini, gözaltına kimin itiraz edebileceğini ve yakalama emri varsa ne olacağını sorar. Aşağıdaki cevaplar genel kuralları özetler; suçun türü, şüpheli sayısı ve yakalamanın biçimi gibi dosyaya özgü koşullar sonucu değiştirebilir.

Gözaltı süresi en fazla kaç gün olabilir?

Bireysel suçlarda yakalama anından itibaren 24 saattir; en yakın hâkime götürme için en çok 12 saat yol süresi eklenebilir. Toplu suçlarda savcı yazılı emirle her defasında 1 günü geçmemek üzere 3 gün uzatabilir, böylece süre 4 güne ulaşır (CMK md. 91/1 ve 3).

Gözaltına alınan kişinin ailesi itiraz edebilir mi?

Edebilir. CMK md. 91/5 uyarınca yakalanan kişinin yanında müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ve birinci veya ikinci derece kan hısımları da sulh ceza hâkimine başvurabilir. Hâkim evrak üzerinden ve 24 saat dolmadan karar verir.

Yakalama emri varken mesai dışında yakalanırsam ne olur?

İfadesi alınmak amacıyla düzenlenen yakalama emri üzerine mesai dışında yakalanan ve belirlenen tarihte hazır bulunmayı taahhüt eden kişinin serbest bırakılmasını savcı emredebilir. Bu imkân her yakalama emri için bir kez uygulanır; taahhüde uyulmazsa 1.000 TL idari para cezası verilir (CMK md. 94/3).

Gözaltında avukatla ne zaman görüşülebilir?

Şüpheli vekâletname aranmaksızın müdafii ile her zaman ve başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir (CMK md. 154/1). Bazı devlet güvenliği, terör ve örgütlü uyuşturucu suçlarında bu hak hâkim kararıyla 24 saat kısıtlanabilir ve bu sürede ifade alınamaz.

Gözaltında hekim raporu almak zorunlu mu?

Gözaltına alınacak veya zor kullanılarak yakalanan kişi için zorunludur. Süre uzatımı, yer değişikliği, serbest bırakma ve sevk öncesinde de rapor alınır (Yönetmelik md. 9). Giriş raporunun bir nüshası kişiye verilir; çıkış raporları başsavcılık aracılığıyla kişiye veya vekiline ulaştırılır.

Serbest bırakıldıktan sonra aynı olay için yeniden gözaltına alınabilir miyim?

Kural olarak hayır. CMK md. 91/6 uyarınca süre dolduğu veya hâkim kararıyla serbest bırakılan kişi, yakalamaya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve savcının kararı olmadıkça aynı nedenle yeniden yakalanamaz.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: Av. Yahya Köse, Avukat
Çalışma alanları: İcra ve İflas Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Kira ve Hukuku, Ceza Hukuku, Uyuşmazlık Çözümü, Önleyici Hukuk