
Boşanmada ortak , evlilik sona erdikten sonra da çocuğa ilişkin önemli kararların anne ve baba tarafından birlikte alınmaya devam etmesidir. Türk Medeni Kanunu bu modeli açıkça düzenlemez; ancak Yargıtay uygulaması, tarafların uzlaştığı ve çocuğun üstün yararına uygun düşen dosyalarda ortak velayete imkân tanımaktadır.
Bu yazıda ortak velayetin hukuki dayanağını, tek taraflı velayetten farkını, anlaşmalı ve çekişmeli boşanmada nasıl talep edileceğini, ve kişisel ilişkiyle bağlantısını ve sonradan nasıl değiştirilebileceğini ele alıyoruz. Mahkemenin velayette genel olarak hangi ölçütlere baktığı ise ayrı bir yazının konusu olduğundan burada yalnızca ortak velayete özgü yönler anlatılıyor.
Önemli Çıkarımlar
- TMK md. 336 evlilik sürerken velayeti ana ve babaya birlikte verir; boşanmada çocuğun bırakıldığı tarafı esas alır, ortak velayeti açıkça yasaklamaz.
- Ortak velayetin dayanağı olarak AİHS’e Ek 7 No.lu Protokol md. 5 (6684 s. K., RG 25.03.2016) ve Anayasa md. 90 gösterilir.
- Uygulamada ortak velayete çoğunlukla anne ve babanın birlikte talep ettiği dosyalarda hükmedilir.
- Ortak velayet, çocuğun iki evde eşit süre kalması demek değildir; yerleşim yeri ve kişisel ilişki ayrıca düzenlenir.
- Koşullar değişirse ortak velayet TMK md. 183 uyarınca yeniden düzenlenebilir.
Boşanmada Ortak Velayet Türk Hukukunda Mümkün mü?
Mümkündür, ancak kanunda açık bir madde yoktur. TMK md. 336 evlilik devam ettiği sürece velayetin ana ve baba tarafından birlikte kullanılacağını, boşanmada ise çocuğun kendisine bırakılan tarafa ait olacağını söyler. Yargıtay uygulaması bu hükmü, tarafların anlaştığı ve çocuğun yararına uygun dosyalarda ortak velayete engel saymamaktadır.
Ortak velayetin hukuki dayanağı nedir?
Tartışmayı değiştiren gelişme, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesine Ek 7 No.lu Protokolün 6684 sayılı Kanunla onaylanmasının uygun bulunması oldu (RG 25.03.2016). Protokolün 5. maddesi eşlerin evlilik süresince ve evliliğin sona ermesi hâlinde, çocuklarla ilişkilerde de hak ve sorumluluklar bakımından eşit olduğunu öngörür. Anayasa md. 90 uyarınca usulüne göre yürürlüğe konulan milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir.
Bu çerçevede ortak velayet, boşanmanın çocuk üzerindeki etkisini azaltmaya yönelik bir seçenek olarak kabul görür. Ancak hâkim, TMK md. 182 uyarınca ana ve babayı dinleyerek velayet ve kişisel ilişkiyi düzenler; tarafların talebi hâkimi kendiliğinden bağlamaz. Her dosyada asıl soru, iki ebeveynin boşandıktan sonra çocuk için birlikte karar verebilecek durumda olup olmadığıdır.
Ortak Velayet ile Tek Taraflı Velayet Arasındaki Fark Nedir?
Velayet, çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve malvarlığına ilişkin karar verme yetkisidir. Tek taraflı velayette bu yetki boşanmadan sonra bir ebeveyne geçer, diğer ebeveyne TMK md. 182 uyarınca kişisel ilişki tanınır. Ortak velayette ise karar yetkisi iki ebeveynde kalır; çocuğun hangi evde yaşayacağı ayrıca belirlenir.
Günlük hayatta fark en çok okul ve hastane işlemlerinde hissedilir. Tek taraflı velayette okul kaydı, rehberlik görüşmesi veya planlı bir ameliyat için velayet sahibi ebeveynin imzası yeterlidir. Ortak velayette ise bu kararların iki ebeveynin bilgisi ve onayıyla alınması beklenir. Bu yüzden kurumlar, ortak velayet içeren boşanma kararının kesinleşmiş bir örneğini isteyebilir; kararın ilgili kısmının her iki ebeveynde de bulunması işlemleri hızlandırır.
| Konu | Tek taraflı velayet | Ortak velayet |
|---|---|---|
| Önemli kararlar (okul, sağlık, din eğitimi, yurt dışı) | Velayet sahibi ebeveyn verir | Ana ve baba birlikte verir |
| Çocuğun yaşadığı yer | Velayet sahibi ebeveynin yanı | Protokol veya kararla belirlenen ebeveynin yanı |
| Diğer ebeveynin hakkı | Kişisel ilişki (TMK md. 182) | Kişisel ilişki ve karar sürecine katılım |
| Bakım giderleri | Diğer ebeveyn gücü oranında katılır | Çocuğun yanında kalmadığı ebeveyn yine katılır (TMK md. 182, 327) |
| Uyuşmazlık hâlinde | Velayet sahibinin kararı geçerlidir | Protokoldeki çözüm yöntemi veya mahkeme |
Ortak velayet ve ortak bakım farkı
En yaygın yanılgı, ortak velayetin çocuğun iki evde eşit süre kalması anlamına geldiğinin düşünülmesidir. Ortak velayet karar yetkisine ilişkindir; çocuğun fiilen kiminle yaşayacağı, yani bakım ve gözetim düzeni ayrı bir sorudur. Ortak velayet kararı verilen dosyaların çoğunda çocuk bir ebeveynin yanında yaşar, diğer ebeveynle belirli günlerde görüşür. Dönüşümlü yaşam ancak ebeveynlerin yakın oturduğu ve çocuğun okul düzeninin bozulmadığı durumlarda gündeme gelir.

Mahkeme Ortak Velayete Hangi Şartlarla Karar Verir?
Kanunda sayılmış şartlar yoktur; ölçütler mahkeme uygulamasında şekillenmiştir. Belirleyici olan, TMK md. 182 kapsamında çocuğun menfaati ile ebeveynlerin iş birliği kapasitesidir. Mahkemenin genel üstün yarar değerlendirmesi velayette çocuğun üstün yararı ilkesi yazımızda anlatıldığından burada yalnızca ortak velayete özgü ölçütlere odaklanıyoruz.
Ortak velayet şartları
- Ebeveynlerin birlikte talebi: Uygulamada ortak velayete çoğunlukla iki ebeveynin de bu yönde irade açıkladığı dosyalarda hükmedilir.
- İletişim ve iş birliği kapasitesi: Taraflar arasında şiddet, ağır hakaret veya sürekli çatışma varsa ortak karar mekanizması çocuğu iki ebeveyn arasında bırakır.
- Coğrafi yakınlık: Okul, doktor ve günlük düzen için ebeveynlerin makul mesafede yaşaması kararların uygulanmasını kolaylaştırır.
- Somut ve uygulanabilir düzenleme: Yerleşim yeri, kişisel ilişki takvimi ve anlaşmazlık hâlinde izlenecek yol yazılı olmalıdır.
- Çocuğun görüşü: Yeterli olgunluktaki çocuğun görüşü önemlidir; TMK md. 339 ana ve babanın önemli konularda olabildiğince çocuğun düşüncesini göz önünde tutmasını ister.
Mahkeme bu ölçütleri çoğu zaman pedagog veya psikolog raporuyla birlikte değerlendirir. Uzman, çocuğun her iki ebeveynle bağını, ebeveynlerin birbirinden söz ederken kullandığı dili ve çocuğun önceki düzenini inceler. Ebeveynlerden birinin çocuğu diğerine karşı yönlendirdiği izlenimi, ortak velayet talebini zayıflatan en önemli unsurlardan biridir. Bu nedenle uzman görüşmesinde geçmiş kırgınlıklardan çok, çocuğun okul, sağlık ve sosyal yaşamına ilişkin somut planların anlatılması yerinde olur.
6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı bulunan bir dosyada ortak velayet talep etmek, mahkemenin gözünde iş birliği kapasitesine ilişkin ciddi bir soru işareti yaratır. Böyle bir durumda ortak velayet yerine tek taraflı velayet ve ayrıntılı kişisel ilişki düzenlemesi daha gerçekçi bir seçenektir.
Anlaşmalı Boşanmada Ortak Velayet Nasıl Talep Edilir?
Ortak velayet en sık anlaşmalı boşanma protokolünde karşımıza çıkar. TMK md. 166/3’e göre en az 1 yıl sürmüş evlilikte hâkim, tarafları bizzat dinler ve çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulursa boşanmaya karar verir. Hâkim çocukların menfaatini gözeterek düzenlemede değişiklik yapabilir; değişiklik taraflarca kabul edilirse boşanmaya hükmolunur.
Ortak velayet protokolünde yer alması gerekenler
- Velayetin ana ve baba tarafından birlikte kullanılacağına dair açık ifade.
- Çocuğun yaşayacağı ebeveyn ve yerleşim yeri; taşınma hâlinde önceden bildirim süresi.
- Birlikte alınacak kararların listesi: okul seçimi, ameliyat gibi tıbbi müdahaleler, yurt dışı seyahat, din ve dil eğitimi.
- Günlük kararları (beslenme, ödev, kısa süreli sağlık kontrolleri) çocuğun yanında bulunduğu ebeveynin vereceği.
- Kişisel ilişki takvimi: hafta sonları, bayramlar, yarıyıl ve yaz tatili, telefon ve görüntülü görüşme.
- Bakım giderlerine katılım (iştirak nafakası) tutarı ve artış esası.
- Anlaşmazlık hâlinde izlenecek yol: önce yazılı görüşme, gerekirse aile danışmanı, son çare mahkeme.
Protokolün diğer maddeleri (mal rejimi, ziynet, tazminat) için anlaşmalı boşanma protokolü rehberi, duruşma süreci için anlaşmalı boşanmada protokol ve duruşma yazılarımıza bakabilirsiniz. Ortak velayet maddesinin genel bir cümleyle bırakılması, ileride “hangi kararı kim verecek” tartışmasına dönüşür.

Çekişmeli Boşanmada Ortak Velayet İstenebilir mi?
İstenebilir; ancak karşı taraf kabul etmiyorsa mahkemenin ortak velayete hükmetmesi istisnai kalır. Çekişmeli dosyada hâkim TMK md. 182 uyarınca ana ve babayı dinler, çoğu zaman sosyal inceleme raporu aldırır. Tarafların birbirine karşı ağır iddiaları ileri sürdüğü bir yargılama, ortak karar alma kapasitesinin zayıf olduğuna işaret eder.
Çekişmeli boşanmada ortak velayet talebi nasıl kurgulanır?
Uygulamada ortak velayet, çoğu zaman asıl talep olarak değil, yargılama sırasında tarafların velayet konusunda uzlaşmasıyla gündeme gelir. Çekişmeli davanın anlaşmalı boşanmaya dönüşmesi hâlinde ortak velayet protokole yazılabilir. Raporun nasıl hazırlandığı ve itiraz yolları için sosyal inceleme raporu ve itiraz yazımız yol gösterir.
Dilekçede ortak velayet istenirken, uzman görüşmesinde de aynı tutarlılığın gösterilmesi gerekir. Bir yandan diğer ebeveyni çocuğa zarar veren biri olarak tarif edip öte yandan onunla birlikte karar almayı önermek, talebin samimiyetini zayıflatır. Örnek (temsilidir): Yalnızca ekonomik konularda anlaşamayan, çocuğun okulu ve sağlığı konusunda ise yıllardır uyumla hareket eden iki ebeveyn, bu uyumu okul ve doktor kayıtlarıyla gösterebilirse ortak velayet talebi daha inandırıcı olur.
Ortak Velayette Nafaka ve Kişisel İlişki Nasıl Düzenlenir?
Ortak velayet, bakım borcunu ortadan kaldırmaz. TMK md. 327’ye göre çocuğun bakım, eğitim ve korunma giderleri ana ve baba tarafından karşılanır; md. 182 de çocuğun yanında kalmayan eşin bu giderlere gücü oranında katılmasını ister. Bu nedenle çocuğun yanında yaşamadığı ebeveyn yönünden iştirak nafakası ortak velayette de kararlaştırılabilir.
İştirak nafakası ortak velayette de ödenir mi?
Evet, çoğu düzenlemede ödenir. Nafakanın tutarı, çocuğun ihtiyaçları ile ebeveynlerin gelirine göre belirlenir; dönüşümlü yaşamın gerçekten uygulandığı durumlarda giderlerin paylaşımı farklı kurgulanabilir. Bakım borcu kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar, eğitimi devam ediyorsa durum ve koşullara göre eğitim sona erinceye kadar sürer (TMK md. 328). Nafakanın yıllık artışını öngörmek için nafaka artış hesaplama aracımız, artış davası için nafaka artırım davası şartları yazımız kullanılabilir.
| Düzenleme konusu | Protokolde nasıl yazılmalı? | Sık yapılan hata |
|---|---|---|
| Yerleşim | Çocuk annesinin yanında, belirtilen ilçede yaşar | Yerleşim yerini hiç belirtmemek |
| Kişisel ilişki | Gün, saat ve teslim yeri ayrı ayrı yazılır | “Uygun zamanlarda görüşür” ifadesi |
| Nafaka | Aylık tutar, ödeme günü, artış esası | Ortak velayet var diye nafakayı hiç düzenlememek |
| Yurt dışı seyahat | İzin verme usulü ve bildirim süresi | Pasaport ve seyahat iznini boş bırakmak |
| Anlaşmazlık | Önce yazılı görüşme, sonra uzman, son olarak mahkeme | Çözüm yöntemi öngörmemek |

Ortak Velayet Sonradan Değiştirilebilir mi?
Evet. TMK md. 183’e göre ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim re’sen veya ebeveynlerden birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır. Ortak velayetin uygulanamaz hâle gelmesi, örneğin kararların sürekli kilitlenmesi, tek taraflı velayete geçişin gerekçesi olabilir.
Ortak velayetin kaldırılması veya tek taraflı velayete dönüşmesi
Bir ebeveynin kişisel ilişki düzenlemesine uymaması da önemlidir. 7343 sayılı Kanunla eklenen TMK md. 182/2 uyarınca mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini kararında ihtar eder. Ağır ihmal veya yükümlülüklerin savsaklanması hâlinde ise TMK md. 348 velayetin kaldırılmasına imkân verir. Şartlar ve süreç velayet değişikliği davası yazımızda ayrıntılı anlatılır.
Pratik bir uyarı: Ortak velayet kararından sonra ebeveynlerden biri çocuğu diğerinin bilgisi olmadan başka bir şehre veya ülkeye götürürse bu durum hem velayet değişikliği talebine hem de yurt dışı hâlinde iade başvurusuna konu olabilir.
Yurt Dışında Verilen Ortak Velayet Kararı Türkiye’de Tanınır mı?
Tanınabilir. Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm etkisi doğurması için tanıma kararı gerekir ve 5718 sayılı MÖHUK md. 58 tanımada md. 54’teki şartları (karşılıklılık hariç) arar. Bunlardan biri kararın kamu düzenine açıkça aykırı olmamasıdır (md. 54/1-c). Türk uygulaması ortak velayeti kamu düzenine açıkça aykırı saymamaktadır.
Yurt dışında boşanan ve ortak velayet kararı alan ebeveynler için kararın Türkiye’de sonuç doğurmasının olağan yolu tanıma davasıdır; bazı boşanma kararlarında nüfus müdürlüğüne idari başvuru imkânı da bulunduğundan uygun yol dosyaya göre seçilir. Süreç ve gerekli belgeler yabancı boşanma kararlarının tanınması yazımızda anlatılır. Çocuğun yurt dışına haksız götürülmesi durumunda ise uluslararası çocuk kaçırma ve iade talebi yazımızdaki Lahey Sözleşmesi mekanizması devreye girer.

Ortak Velayet Talebinden Önce Hangi Sorular Cevaplanmalı?
Ortak velayet, ebeveynler arasında asgari güven ve iletişim gerektirir. TMK md. 182 hâkime geniş bir takdir alanı bıraktığından, talebi destekleyen somut bilgi ve belgeler dosyayı güçlendirir. Talepte bulunmadan önce aşağıdaki soruların açık ve dürüst cevabı verilmelidir; cevapların çoğu olumsuzsa ayrıntılı kişisel ilişki düzenlemesi daha sağlıklı bir yoldur.
- Son bir yılda çocuğun okulu, sağlığı ve harçlığı konusunda birlikte karar verebildiniz mi?
- Boşanmadan sonra birbirinize makul mesafede mi yaşayacaksınız?
- Aranızda şiddet, tehdit veya koruma kararı geçmişi var mı?
- Çocuğun yaşayacağı evi ve okulunu şimdiden belirlediniz mi?
- Anlaşamadığınız bir konuda kime başvuracağınızı yazılı olarak kararlaştırdınız mı?
- Yurt dışı seyahat ve pasaport konusunda ortak bir kural koydunuz mu?
Bu sorular, hâkimin duruşmada sorduğu sorularla büyük ölçüde örtüşür. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Aile hukukuna ilişkin diğer başlıklar için aile ve boşanma hukuku alanımızı inceleyebilir, kanun metnine Türk Medeni Kanunu güncel metni üzerinden ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ortak velayet konusunda en çok sorulanlar; kararın tarafların anlaşması olmadan verilip verilemeyeceği, çocuğun hangi evde kalacağı, nafakanın ortadan kalkıp kalkmadığı ve kararın sonradan değiştirilip değiştirilemeyeceğidir. Aşağıdaki kısa yanıtlar genel çerçeveyi gösterir; hâkimin takdiri her dosyada çocuğun yaşı, ebeveynlerin ilişkisi ve somut koşullara göre şekillenir.
Eşim kabul etmezse ortak velayet kararı verilebilir mi?
Kanunda bunu yasaklayan bir hüküm yoktur, ancak uygulamada ortak velayete çoğunlukla iki ebeveynin birlikte talep ettiği dosyalarda hükmedilir. Bir taraf açıkça karşı çıkıyorsa birlikte karar alma kapasitesi sorgulanır ve mahkeme genellikle tek taraflı velayet ile ayrıntılı kişisel ilişki düzenlemesine yönelir.
Ortak velayette çocuk hangi ebeveynin yanında kalır?
Bu, protokolde veya kararda ayrıca belirlenir. Ortak velayet karar yetkisinin paylaşılmasıdır; çocuğun bir ebeveynin yanında yaşaması ve diğeriyle belirli günlerde görüşmesi ortak velayetle bağdaşır. Dönüşümlü yaşam ancak ebeveynlerin yakın oturduğu ve okul düzeninin bozulmadığı durumlarda uygundur.
Ortak velayet varsa nafaka ödenmez mi?
Ödenebilir. TMK md. 327 bakım giderlerini ana ve babaya yükler, md. 182 de çocuğun yanında kalmayan eşin giderlere gücü oranında katılmasını ister. Bu nedenle ortak velayette de çocuğun yanında yaşamadığı ebeveyn için iştirak nafakası kararlaştırılabilir.
Ortak velayet kararı sonradan tek taraflı velayete çevrilebilir mi?
Evet. TMK md. 183 uyarınca yeni olgular zorunlu kılarsa hâkim gerekli önlemleri alır. Ebeveynlerin sürekli anlaşamaması, taşınma veya kişisel ilişkiye uymama gibi durumlar velayetin yeniden düzenlenmesine gerekçe olabilir.
Evli olmayan ebeveynler ortak velayet isteyebilir mi?
TMK md. 337 ana ve baba evli değilse velayetin anaya ait olduğunu düzenler. Evlilik dışı ilişkide ortak velayet bu yazının konusu olan boşanma durumundan farklıdır ve tartışmalıdır; somut durumun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Ortak velayette çocuk yurt dışına nasıl götürülür?
Yurt dışı seyahati önemli kararlar arasında sayıldığından diğer ebeveynin yazılı izni alınmalıdır. Protokolde izin usulü ve bildirim süresi baştan yazılmalıdır. İzinsiz götürme ve orada alıkoyma, Lahey Sözleşmesi kapsamında iade başvurusuna yol açabilir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
- T.C. Resmî Gazete, 25.03.2016 tarihli ve 29664 sayılı (6684 sayılı Kanun)
İlgili yazılar
- Aldatma İddiasının İspatı ve Delil Sınırları
- Kısıtlama Kararı ve Kaldırılması
- Boşanma Davasında Tanık Beyanının Değeri
- Yoksulluk Nafakası Hangi Hallerde Kesilir
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: KCD Hukuk





