
Mirasta denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında yasal mirasçılarından birine karşılıksız olarak verdiği malın, paylaşma sırasında hesaba katılmasıdır. Amaç, sağlığında daire, araba, işyeri sermayesi veya borç ödemesi gibi büyük bir kazandırma almış mirasçının, terekeden ayrıca tam pay alarak diğerlerinin önüne geçmesini önlemektir. Kanundaki adıyla bu, mirasçıların birbirine karşı “iade yükümlülüğü”dür.
Denkleştirme çoğu zaman ile karıştırılır. Tenkis saklı payı korur; denkleştirme ise zedelenmemiş olsa bile yasal mirasçılar arasında eşitliği sağlar. Aşağıda hangi kazandırmaların denkleştirmeye tabi olduğunu, iadenin aynen mi yoksa mahsupla mı yapılacağını, değerin hangi tarihe göre hesaplanacağını ve talebin nerede ileri sürüleceğini 4721 s. TMK md. 669-675 çerçevesinde anlatıyoruz.
Önemli Çıkarımlar
- Denkleştirme yalnızca yasal mirasçılar arasında ve sağlararası karşılıksız kazandırmalar için söz konusudur (4721 s. TMK md. 669/1).
- Altsoya yapılan çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığı devri ve borçtan kurtarma, mirasbırakan aksini açıkça belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir (TMK md. 669/2).
- Mirasçı dilerse aldığını aynen geri verir, dilerse değerini payına mahsup ettirir (TMK md. 671).
- Değer, kazandırma tarihine göre değil denkleştirme anındaki değere göre hesaplanır (TMK md. 673).
- Olağan hediyeler ve geleneğe uygun evlenme giderleri denkleştirmeye girmez; eğitim giderlerinde yalnızca alışılmış ölçüyü aşan kısım hesaba katılır (TMK md. 674-675).
Mirasta Denkleştirme Nedir, Kimler Arasında Uygulanır?
Mirasta denkleştirme, yasal mirasçıların mirasbırakandan miras paylarına mahsuben aldıkları sağlararası karşılıksız kazandırmaları terekeye geri vermekle birbirlerine karşı yükümlü olmasıdır. 4721 s. TMK md. 669 bu yükümlülüğü yalnızca yasal mirasçılar arasında kurar. Mirasbırakan, karşılıksız kazandırmayı yaparken bunu payına mahsuben verdiğini göstermişse denkleştirme gündeme gelir.
Denkleştirmenin mantığı basittir: mirasbırakanın sağlığında bir çocuğuna verdiği değer, çoğu zaman “mirastan avans” niteliğindedir. Kanun, aksi açıkça istenmedikçe mirasbırakanın çocukları arasında eşitlik istediğini varsayar. Bu nedenle denkleştirme bir ceza değil, paylaşmanın doğru hesaplanmasına yönelik bir düzeltme mekanizmasıdır.
Atanmış mirasçılar ve sağ kalan eş bakımından durum
Vasiyetnameyle atanmış mirasçılar denkleştirme hükümlerine tabi değildir; çünkü kanun yükümlülüğü yasal mirasçılara yükler. Sağ kalan eş yasal mirasçıdır, ancak TMK md. 669/2’deki karine yalnızca altsoy için öngörülmüştür. Eşe yapılan bir kazandırmanın denkleştirilmesi için, mirasbırakanın bunu miras payına mahsuben verdiğinin ayrıca gösterilmesi gerekir. Bu fark, eş ile çocuklar arasındaki paylaşma uyuşmazlıklarında belirleyici olur.

Hangi Kazandırmalar Denkleştirmeye Tabidir?
Denkleştirmeye tabi kazandırma, karşılıksız ve sağlararası olmalıdır. 4721 s. TMK md. 669/2 uyarınca mirasbırakanın altsoyuna verdiği çeyiz veya kuruluş sermayesi, yaptığı malvarlığı devri, borçtan kurtarma ve benzeri karşılıksız kazandırmalar, mirasbırakan aksini açıkça belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir. Satış, trampa veya bakım karşılığı devirler bu kapsamda değildir.
| Kazandırma türü | Denkleştirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Altsoya bağışlanan daire, arsa, araç | Tabi (aksi açıkça belirtilmedikçe) | TMK md. 669/2 |
| Çocuğa iş kurması için verilen sermaye | Tabi (kuruluş sermayesi) | TMK md. 669/2 |
| Çocuğun banka veya şahıs borcunun mirasbırakanca ödenmesi | Tabi (borçtan kurtarma) | TMK md. 669/2 |
| Alışılmış ölçüyü aşan eğitim giderleri | Yalnızca aşan kısım | TMK md. 674 |
| Olağan hediyeler, bayram ve doğum günü hediyeleri | Tabi değil | TMK md. 675/1 |
| Geleneğe uygun evlenme giderleri, alışılmış ölçüde çeyiz | Tabi değil (karine) | TMK md. 675 |
| Eşe yapılan karşılıksız kazandırma | Ancak miras payına mahsuben verildiği gösterilirse | TMK md. 669/1 |
Denkleştirme yükümlülüğü ve muafiyet beyanı
Mirasbırakan, altsoyuna yaptığı kazandırmanın denkleştirmeye tabi olmamasını isteyebilir; ancak kanun bunun “açıkça” belirtilmesini arar. Bu beyan bağış sözleşmesinde veya bir ölüme bağlı tasarrufta yer alabilir. İspat güçlüğü nedeniyle muafiyetin yazılı yapılması pratikte önemlidir. Muafiyet, denkleştirmeyi kaldırır; saklı payı zedeleyen kısım için ise tenkis yolu açık kalır.
Bağış görünümlü satışlarda durum
Tapuda satış gösterilen, fakat gerçekte bağış olan devirlerde önce işlemin niteliği tartışılır. Mirasçıları mirastan yoksun bırakma amacıyla yapılan danışıklı satışlar denkleştirmenin değil, muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası konusudur. Hangi yolun seçileceği, işlemin gerçek iradesine ve delillere göre değişir.
Eğitim Giderleri ve Hediyeler Denkleştirmeye Girer mi?
Eğitim ve öğrenim giderleri kural olarak denkleştirmeye girmez. 4721 s. TMK md. 674 uyarınca geri verme yükümlülüğü, mirasbırakanın aksini istediği ispat edilmedikçe yalnızca alışılmış ölçüleri aşan kısım için doğar. TMK md. 675 uyarınca olağan hediyeler ve evlenme sırasında yapılan geleneğe uygun giderler de denkleştirmeye tabi değildir.
Eğitim giderleri ne zaman “alışılmış ölçüyü” aşar?
Ölçü, ailenin ekonomik durumuna ve diğer çocuklara sağlanan imkânlara göre belirlenir. Bir çocuğun yurt dışında yıllarca süren özel eğitimi karşılanırken diğer çocukların devlet okulunda okuması, alışılmış ölçünün aşıldığı yönünde güçlü bir göstergedir. Burada denkleştirilen, eğitim giderinin tamamı değil, ailenin olağan standardını aşan kısmıdır. Masrafları gösteren banka dekontları ve okul kayıtları ispatta belirleyici olur.
Eğitimini tamamlamamış veya engelli çocuğa ödeme
Kanun eşitliği ters yönden de korur. TMK md. 674/2 uyarınca eğitim ve öğrenimini tamamlamamış olan veya engelliliği bulunan çocuklara paylaşmada hakkaniyete uygun bir ödeme yapılır. Böylece kardeşleri eğitim desteği almış, fakat kendisi henüz okuyan veya özel bakıma muhtaç olan çocuk, paylaşmada dezavantajlı duruma düşmez.

Denkleştirme Nasıl Yapılır: Aynen Geri Verme mi, Mahsup mu?
Seçim hakkı denkleştirmekle yükümlü mirasçıya aittir. 4721 s. TMK md. 671 uyarınca mirasçı dilerse aldığını aynen terekeye geri verir, dilerse payından fazla olsa bile değerini miras payına mahsup ettirir. Mirasbırakanın bu kurala aykırı tasarrufları ve diğer mirasçıların tenkise ilişkin hakları saklıdır.
Aynen geri verme hangi durumda tercih edilir?
Kazandırılan malın değeri düşmüşse veya mirasçı o malı elinde tutmak istemiyorsa aynen geri verme mantıklı olabilir. Örneğin yıpranmış bir araç veya değer kaybetmiş bir işyeri terekeye iade edilir ve diğer mallarıyla birlikte paylaşılır. Mal elden çıkarılmışsa aynen geri verme imkânı kalmaz; bu durumda mahsup yöntemi uygulanır.
Miras payını aşan kazandırmalarda ne olur?
Kazandırma mirasçının payından büyükse, 4721 s. TMK md. 672 uyarınca aşan kısım da kural olarak denkleştirmeye tabidir. Mirasçı, mirasbırakanın bu fazlalığı kendisine bırakmak istediğini ispat ederse fazlalık denkleştirilmez. Bu durumda dahi diğer mirasçıların saklı payları zedelenmişse tenkis hakları saklıdır. İspat yükü, fazlalığı elinde tutmak isteyen mirasçıdadır.
Kısa bir örnek verelim (temsilidir). Tereke 1.200.000 TL, A’ya yapılan bağışın güncel değeri 3.600.000 TL ve üç çocuk var. Hesap terekesi 4.800.000 TL, her pay 1.600.000 TL olur. A’nın bağışı payını 2.000.000 TL aşar. A, babasının bu fazlalığı kendisine bırakmak istediğini ispat edemezse, B ve C’nin eksik kalan paylarını tamamlamak için aşan kısmı denkleştirmek zorundadır.
Denkleştirme Değeri Hangi Tarihe Göre Hesaplanır?
Denkleştirme değeri kazandırmanın yapıldığı tarihteki değer değildir. 4721 s. TMK md. 673 uyarınca denkleştirme, kazandırmanın denkleştirme anındaki değerine göre yapılır. Yarar ve zarar ile gelir ve giderler bakımından mirasçılar arasında sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır. Bu kural, yıllar önce yapılan taşınmaz bağışlarında sonucu ciddi biçimde değiştirir.
Aşağıdaki tablo, mahsup yönteminin işleyişini temsilî rakamlarla gösterir (temsilidir). Mirasbırakan geride üç çocuk ve 3.000.000 TL değerinde bir tereke bırakmış; çocuklardan A’ya sağlığında bir daire bağışlamıştır ve dairenin denkleştirme anındaki değeri 1.200.000 TL’dir. Sağ kalan eş ve başka bir mirasçı yoktur.
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Hesap terekesi | 3.000.000 + 1.200.000 | 4.200.000 TL |
| 2. Her çocuğun payı (1/3) | 4.200.000 / 3 | 1.400.000 TL |
| 3. A’nın terekeden alacağı | 1.400.000 – 1.200.000 | 200.000 TL |
| 4. B ve C’nin terekeden alacağı | Her biri | 1.400.000 TL |
| 5. Kontrol | 200.000 + 1.400.000 + 1.400.000 | 3.000.000 TL |
Denkleştirme değeri neden kazandırma tarihine göre alınmaz?
Yukarıdaki örnekte daire on beş yıl önce 150.000 TL değerindeyken bağışlanmış olsa bile, hesapta denkleştirme anındaki 1.200.000 TL esas alınır. Aksi hâlde enflasyon ve değer artışı, malı erken alan mirasçının lehine eşitsizlik doğururdu. Mirasçının malda yaptığı masraflar ile maldan elde ettiği kira geliri gibi kalemler ise sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir. Pay oranlarının ön hesabı için miras payı hesaplama aracı kullanılabilir.

Mirasçı Mirası Reddederse veya Mirasçılık Sıfatını Kaybederse Ne Olur?
Yükümlülük ortadan kalkmaz, el değiştirir. 4721 s. TMK md. 670 uyarınca mirasın açılmasından önce veya sonra mirasçılık sıfatını kaybeden mirasçının geri verme yükümlülüğü, onun yerini alan mirasçılara miras paylarında meydana gelen artış oranında geçer. Örneğin önce ölen çocuğun aldığı kazandırma, onun yerine geçen torunlar bakımından hesaba katılır.
Mirası reddeden, mirastan feragat eden veya mirastan yoksun kalan kişi de mirasçılık sıfatını kaybeder. Bu kişi paylaşmaya katılmaz; fakat aldığı kazandırmanın geri verme yükümlülüğü, onun yerine geçen ve payı artan mirasçılara artış oranında geçer. Kazandırma saklı payları zedeliyorsa ayrıca TMK md. 565/1 uyarınca tenkise tabidir. Ret süresi ve usulü mirasın reddi süresi yazımızda, feragatin sonuçları ise mirastan feragat sözleşmesi yazımızda ele alınmıştır.
Denkleştirme ile Tenkis Arasındaki Fark Nedir?
İki kurum aynı kazandırmaya uygulanabilir, ancak amaçları farklıdır. Denkleştirme yasal mirasçılar arasında eşitliği sağlar ve mirasbırakan tarafından kaldırılabilir; tenkis ise 4721 s. TMK md. 560 vd. uyarınca saklı paylı mirasçıların asgari payını korur ve mirasbırakanın iradesine rağmen işler. Tenkis davası, TMK md. 571’deki 1 ve 10 yıllık sürelere bağlıdır.
| Ölçüt | Denkleştirme | Tenkis |
|---|---|---|
| Amaç | Yasal mirasçılar arasında eşitlik | Saklı payın korunması |
| Kimler ister? | Yasal mirasçılar birbirine karşı | Saklı payı zedelenen mirasçılar |
| Mirasbırakan kaldırabilir mi? | Evet, açıkça belirterek (md. 669/2) | Hayır, saklı pay emredicidir |
| Değer tarihi | Denkleştirme anı (md. 673) | Hesap ölüm günündeki duruma göre (md. 507) |
| Süre | Ayrı bir süre öngörülmemiş; paylaşma ile ileri sürülür (md. 642) | Öğrenmeden 1 yıl, her hâlde 10 yıl (md. 571) |
| Sonuç | Aynen iade veya pay mahsubu (md. 671) | Kazandırmanın saklı payı aşan kısmının indirilmesi |
Denkleştirme ile tenkis aynı dosyada birlikte ileri sürülebilir mi?
Evet, uygulamada sık görülen durum budur. Mirasbırakan bir çocuğuna büyük bir bağış yapmış ve bunu denkleştirmeden muaf tutmuşsa, diğer çocuklar denkleştirme isteyemez; ancak bağış saklı paylarını zedeliyorsa tenkis isteyebilir. Saklı pay oranları ve tenkis hesabının adımları saklı pay ve tenkis davası ile tenkis davasında saklı pay hesabı yazılarında ayrıntılı anlatılmıştır.
Denkleştirme Talebi Nerede ve Nasıl İleri Sürülür?
Denkleştirme, terekenin paylaşılması sırasında hesaba katılır. Mirasçılar anlaşırsa paylaşma sözleşmesinde, anlaşamazlarsa 4721 s. TMK md. 642 uyarınca sulh mahkemesinden istenen paylaştırmada ileri sürülür. 6100 s. HMK md. 11 uyarınca terekenin paylaşılmasına ilişkin davalarda ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.
Uzlaşmayla yapılacak paylaşmada denkleştirme hesabının yazılı bir miras taksim sözleşmesine açıkça yansıtılması, sonradan çıkabilecek uyuşmazlıkları azaltır. Taşınmazların aynen bölünemediği durumlarda süreç ortaklığın giderilmesi yoluyla paylaşım ile birlikte yürüyebilir. Paylaşmadan önce mirasçıların kimler olduğunun mirasçılık belgesi ile netleşmesi gerekir.
İspat yükü kimdedir?
Denkleştirme isteyen mirasçı, karşılıksız bir kazandırmanın yapıldığını ispat etmelidir. Altsoya yapılan kazandırmalarda TMK md. 669/2 karinesi devreye girdiğinden, muafiyeti ileri süren mirasçı, mirasbırakanın bunu açıkça istediğini göstermek zorundadır. Eğitim giderlerinde ise ispat yükü yön değiştirir: mirasbırakanın tüm giderin denkleştirilmesini istediğini, bunu iddia eden taraf ispatlamalıdır.
Denkleştirme Talebinden Önce Hangi Belgeler Toplanmalı?
Denkleştirme uyuşmazlıklarının çoğu, yıllar önce yapılmış ve belgesi dağılmış kazandırmalarla ilgilidir. 4721 s. TMK md. 673 değeri denkleştirme anına göre belirlediğinden, hem kazandırmanın varlığını hem de bugünkü değerini gösteren belgelerin birlikte hazırlanması gerekir. Aşağıdaki liste, paylaşma müzakeresi veya dava öncesinde temel bir hazırlık sunar.
- Tapu kayıtları: Mirasbırakandan mirasçılara yapılan devirlerin tapu senetleri ve resmî senet örnekleri (bağış mı satış mı olduğu).
- Banka hareketleri: Mirasçılara yapılan büyük para transferleri, kredi borcu kapatma dekontları.
- Şirket belgeleri: Çocuğa iş kurmak için verilen sermayeyi gösteren ticaret sicili ve ortaklık kayıtları.
- Eğitim masrafları: Yurt dışı veya özel okul ödemelerine ilişkin faturalar ve okul yazıları.
- Muafiyet belgesi: Mirasbırakanın kazandırmayı denkleştirmeden muaf tuttuğunu gösteren bağış sözleşmesi, vasiyetname veya yazılı beyan.
- Güncel değer: Taşınmazlar için emsal satışlar veya değerleme raporu; dava sürecinde incelemesi yapılır.
Tereke mallarının tamamı belirsizse önce terekenin tespiti yoluna başvurmak gerekebilir. Vasiyetnamede bir görevli atanmışsa, paylaşma planını hazırlama görevi vasiyeti yerine getirme görevlisi üzerindedir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir; genel çerçeve için miras hukuku çalışma alanımız sayfasına bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Paylaşma görüşmelerinde mirasçılar arasında en sık tartışma çıkaran konu sağlararası bağışlardır. Mirasta denkleştirme konusunda en çok sorulanlar; sağlığında bir çocuğa verilen evin paylaşmada nasıl hesaplanacağı, düğün giderlerinin durumu, değerin hangi tarihe göre alınacağı ve mirası reddeden kardeşin aldığı bağıştır. Cevaplar 4721 s. TMK md. 565 ve 669-675 hükümlerine dayanır.
Babamın sağlığında kardeşime aldığı ev mirastan düşülür mü?
Kural olarak evet. Altsoya yapılan malvarlığı devri, mirasbırakan aksini açıkça belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir (TMK md. 669/2). Kardeşiniz evi terekeye aynen iade edebilir veya evin bugünkü değeri payından düşülür. Babanız muafiyet beyanı vermişse denkleştirme yapılmaz, ancak saklı pay zedeleniyorsa tenkis istenebilir.
Denkleştirme için ayrıca dava açmak gerekir mi?
Denkleştirme, terekenin paylaşılması sırasında hesaba katılan bir taleptir. Mirasçılar anlaşırsa paylaşma sözleşmesine yansıtılır; anlaşamazlarsa sulh mahkemesinde görülen paylaştırma sürecinde ileri sürülür (TMK md. 642). Yetkili mahkeme, ölenin son yerleşim yeri mahkemesidir (HMK md. 11).
Düğünde takılan altınlar ve düğün masrafları denkleştirmeye girer mi?
Evlenme sırasında yapılan geleneğe uygun giderler denkleştirmeye tabi değildir (TMK md. 675). Alışılmış ölçüler içindeki çeyiz giderlerinde de mirasbırakanın denkleştirme istemediği karine olarak kabul edilir. Alışılmışın çok üzerinde bir çeyiz veya ev alımı ise ayrı değerlendirilir.
Denkleştirmede değer hangi tarihe göre belirlenir?
Kazandırmanın denkleştirme anındaki değeri esas alınır (TMK md. 673). Yıllar önce düşük bedelle bağışlanmış bir taşınmaz, paylaşma sırasında güncel piyasa değeriyle hesaba katılır. Maldan elde edilen kira gibi gelirler ile yapılan masraflar sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir.
Eşe yapılan bağışlar denkleştirmeye tabi midir?
Eş yasal mirasçıdır, ancak altsoy için öngörülen kanuni karine eş için geçerli değildir. Eşe yapılan karşılıksız kazandırmanın denkleştirilmesi için mirasbırakanın bunu miras payına mahsuben verdiğinin gösterilmesi gerekir (TMK md. 669/1). Aksi hâlde yalnızca saklı pay bakımından tenkis gündeme gelir.
Mirası reddeden kardeşin aldığı bağış ne olur?
Reddeden kardeş paylaşmaya katılmaz; ancak aldığı kazandırmanın geri verme yükümlülüğü, onun yerine geçen ve payı artan mirasçılara artış oranında geçer (TMK md. 670). Kazandırma diğer mirasçıların saklı payını zedeliyorsa ayrıca tenkise tabidir (TMK md. 565/1). Hesap, kimin payının ne kadar arttığına göre yapılır.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Mirasçının Tereke Borçlarından Sorumluluğu
- Mirasçılıktan Çıkarma Hangi Sebeplerle Olur
- Muris Muvazaası: Mirastan Mal Kaçırma İddiası
- İzmir'de Vasiyetname Düzenleme ve Tescil
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: KCD Hukuk





