
Tapu kaydındaki şerhler, taşınmazın maliki dışında başka birinin o taşınmaz üzerinde ileri sürebileceği bir hakkı ya da malikin tasarruf yetkisini sınırlayan bir durumu herkese duyurur. Tapu belgesinde ya da e-Devlet’teki tapu bilgilerinde “şerhler” bölümünde görülen her kayıt, taşınmazı satın alacak, kiralayacak veya ipotek alacak kişi için ayrı bir anlam taşır.
Bu yazıda şerh türlerini tek tek açıklıyor, şerhi tescilden ve beyandan ayırıyor, her şerhin ne kadar süre geçerli kaldığını ve nasıl terkin edildiğini 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md. 1008-1014 ve ilgili özel kanunlar çerçevesinde gösteriyoruz.
Önemli Çıkarımlar
- Şerh verilen kişisel haklar ve tasarruf kısıtlamaları, taşınmaz üzerinde sonradan hak kazananlara karşı ileri sürülebilir (TMK md. 1009/2, 1010/2).
- İpotek bir şerh değildir; rehin hakkı olarak tescil edilir (TMK md. 1008). İmar aykırılığı ise beyanlar hanesine yazılır.
- Satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat şerhi, 5 yıl içinde işlem yapılmazsa resen terkin edilir (2644 s. Tapu K. md. 26).
- Önalım, gerialım ve alım hakları en çok 10 yıl için kararlaştırılabilir ve şerh edilebilir (6098 s. TBK md. 238).
- Taşınmaz haczinde satış 1 yıl içinde istenmezse kalkar ve sicildeki haciz şerhi terkin edilir (2004 s. İİK md. 106, 110).
Tapu Kaydındaki Şerhler Ne İşe Yarar?
Tapu kaydındaki şerhler, aslında yalnızca taraflar arasında geçerli olan kişisel hakları ve malikin tasarruf yetkisine getirilen kısıtlamaları üçüncü kişilere karşı etkili hale getirir. TMK md. 1009/2 ve 1010/2 uyarınca şerh verilen hak, taşınmaz üzerinde sonradan hak kazanan herkese karşı ileri sürülebilir.
Örnekle anlatalım: kira sözleşmesi normalde yalnızca kiraya veren ile kiracı arasında hüküm doğurur. Sözleşme tapuya şerh edilmişse, taşınmazı sonradan satın alan kişi de bu kira ilişkisini dikkate almak zorundadır. Şerh, kişisel hakkı ayni hakka dönüştürmez; yalnızca etkisini genişletir.
Tescil, şerh ve beyanlar hanesi arasındaki fark
Türk Medeni Kanunu md. 1008 uyarınca mülkiyet, irtifak hakları, taşınmaz yükleri ve rehin hakları tapu kütüğüne tescil edilir. Şerhler md. 1009-1011’de, beyanlar ise md. 1012’de düzenlenir. Beyanlar hanesi, taşınmazın eklentileri ile kamu hukuku kısıtlamaları gibi bilgilendirme amaçlı kayıtları gösterir; tek başına hak doğurmaz.
| Kayıt türü | Örnekler | Hukuki etkisi |
|---|---|---|
| Tescil (TMK md. 1008) | Mülkiyet, intifa ve diğer irtifaklar, ipotek | Ayni hakkı doğurur, herkese karşı ileri sürülür |
| Kişisel hak şerhi (TMK md. 1009) | Kira, satış vaadi, arsa payı karşılığı inşaat, önalım, alım, gerialım | Kişisel hak, sonradan hak kazananlara karşı ileri sürülebilir |
| Tasarruf kısıtlaması şerhi (TMK md. 1010) | İhtiyati tedbir, haciz, iflas, konkordato, aile konutu | Malikin tasarrufları şerh sahibine karşı sınırlanır |
| Geçici tescil şerhi (TMK md. 1011) | İddia edilen ayni hakkın korunması | Hak sonradan gerçekleşirse şerh tarihinden itibaren etkili |
| Beyan (TMK md. 1012) | Yönetim planı, imar aykırılığı, devre mülk, eklentiler | Bilgilendirme ve kamu hukuku kısıtlamalarını gösterme |
Kişisel Hak Şerhleri Hangileridir?
TMK md. 1009/1, arsa payı karşılığı inşaat, taşınmaz satış vaadi, kira, alım, önalım ve gerialım sözleşmelerinden doğan haklar ile kanunlarda şerh edilebileceği açıkça öngörülen diğer hakların tapu kütüğüne şerh edilebileceğini sayar. Bu liste sınırlıdır; kanunda yer almayan bir kişisel hak şerh edilemez.
Şerh, hakkı doğuran işlem değildir; dayanağı olan sözleşmenin geçerliliğine bağlıdır. Örneğin resmi şekilde yapılmamış bir satış vaadi tapuya şerh edilse bile, sözleşmenin geçersizliği şerhin dayanağını ortadan kaldırır. Tersine, geçerli bir sözleşme şerh edilmemişse hak taraflar arasında varlığını sürdürür, yalnızca yeni malike karşı ileri sürülemez.
Kira şerhi
6098 s. Türk Borçlar Kanunu md. 312 uyarınca taşınmaz kiralarında, kiracılık hakkının tapu siciline şerhi sözleşmeyle kararlaştırılabilir. Şerh edilmiş kira, yeni malike karşı da ileri sürülebilir. Ev satıldığında kiracının durumu için kiracının oturduğu evin satılması ve yeni malikin ihtiyacı nedeniyle tahliye yazılarımız ayrıntı içerir.
Satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat şerhi
2644 s. Tapu Kanunu md. 26 uyarınca noterde düzenlenen satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri, taraflardan birinin istemiyle tapuya şerh edilir. Şerhten itibaren 5 yıl içinde satış yapılmaz veya tescil gerçekleşmezse şerh resen terkin edilir. Bu süre, uzun süren inşaat projelerinde yüklenici ve alıcılar için ciddi bir tuzaktır.
Önalım, alım ve gerialım şerhi
TBK md. 238 uyarınca sözleşmeden doğan önalım, gerialım ve alım hakları en çok 10 yıllık süre için kararlaştırılabilir ve kanunlarda belirlenen süreyle tapuya şerh edilebilir. Paydaşlar arasındaki yasal önalım hakkı ise şerh gerektirmez; o hakkın kullanımı önalım hakkı davası yazısında anlatılmıştır.

Tasarruf Yetkisini Kısıtlayan Şerhler Nelerdir?
TMK md. 1010 uyarınca çekişmeli hakların korunmasına ilişkin mahkeme kararları, haciz, iflas kararı veya konkordato ile verilen süre ve aile yurdu kurulması, artmirasçı atanması gibi kanunen öngörülen işlemler tasarruf yetkisini kısıtlayan şerh olarak tapuya işlenir. Şerh sonrası yapılan devirler şerh sahibine karşı korunmaz.
İhtiyati tedbir şerhi
Tapu iptali, ortaklığın giderilmesi veya mal rejimi davalarında mahkeme, taşınmazın devrini önlemek için kararı verir ve karar tapuya şerh edilir. 6100 s. HMK md. 397 uyarınca dava açılmadan önce alınan tedbirde, uygulamanın istendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde esas dava açılmazsa tedbir kendiliğinden kalkar. Tedbirin hacizden farkı ihtiyati haciz ile ihtiyati tedbir arasındaki fark yazısında ele alınmıştır.
Haciz şerhi
2004 s. İcra ve İflas Kanunu md. 91 uyarınca taşınmazın haczi, alacak miktarı ve alacaklının adı belirtilerek icra dairesince tapu siciline bildirilir. Md. 106 uyarınca alacaklı hacizden itibaren 1 yıl içinde satış isteyebilir; md. 110 uyarınca süresinde satış istenmezse haciz kalkar ve sicili tutan idare haciz şerhini terkin eder.
Uygulamada eski haciz şerhleri, satış istenmediği halde tapuda yıllarca kalabilir. Malik, icra dairesine başvurarak haczin düştüğünün tespitini ve tapuya bildirilmesini isteyebilir. Haciz sürecinin işleyişi için ev ve işyeri haczi süreci yazımıza da bakılabilir.
Aile konutu şerhi
TMK md. 194/3 uyarınca aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapuya gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Şerhin koruma kapsamı, rıza şartı ve icra takibine etkisi aile konutu şerhi ve eşin rızası yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır; burada yalnızca şerhin bir tasarruf kısıtlaması işlevi gördüğünü belirtmekle yetiniyoruz.
İflas ve konkordato şerhi
TMK md. 1010/1-2, iflas kararını ve konkordato ile verilen süreyi de tasarruf kısıtlaması olarak sayar. Malikin iflası veya konkordato sürecinde taşınmaza işlenen bu şerh, sonraki devirleri iflas masası ve alacaklılar karşısında etkisiz bırakabilir. Ticari işletmesi olan bir satıcıdan taşınmaz alınırken bu ihtimal ayrıca araştırılmalıdır.

Geçici Tescil Şerhi Ne Zaman Verilir?
TMK md. 1011 uyarınca iddia edilen bir ayni hakkın güvence altına alınması gerekiyorsa veya tasarruf yetkisini belirleyen belgelerdeki eksikliklerin sonradan tamamlanmasına kanun olanak tanıyorsa geçici tescil şerhi verilebilir. Bu şerh, bütün ilgililerin rızasına veya hâkim kararına bağlıdır. Uygulamada en çok, tescil davası açılmadan önce hakkın korunması amacıyla istenir.
Geçici tescil şerhinin en önemli özelliği zaman bakımındandır: şerhin konusu olan hak sonradan gerçekleşirse, şerh tarihinden başlayarak üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir. Hâkim, kararında şerhin süresini ve içeriğini belirler; gerektiğinde mahkemeye başvurulması için süre verir.
İpotek, İmar Aykırılığı ve Yönetim Planı Şerh midir?
Hayır. TMK md. 1008 uyarınca rehin hakları, dolayısıyla ipotek, tapu kütüğüne tescil edilir ve rehinler bölümünde görünür. İmar aykırılığı, yönetim planı ve devre mülk kaydı ise beyanlar hanesine yazılır. Bu ayrım, kaydın nasıl terkin edileceğini ve kime karşı etkili olduğunu belirler.
3194 s. İmar K. md. 32/1 uyarınca yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, ilgili idarece en geç 7 gün içinde beyanlar hanesine kaydedilmek üzere tapuya bildirilir ve aykırılığın giderildiği bildirilmeden kaldırılamaz. 634 s. Kat Mülkiyeti K. md. 60 da devre mülk hakkının beyanlar hanesinde gösterileceğini düzenler.
Pratikte en çok karıştırılan nokta ipoteğin terkinidir. Konut kredisi kapandığında ipotek kendiliğinden silinmez; TMK md. 1014 uyarınca kaydın lehine olduğu banka, tapu müdürlüğüne terkin yazısı göndermelidir. Örneğin kredisini yıllar önce kapatmış bir malik, satış günü tapuda ipoteğin hâlâ durduğunu görebilir (temsilidir). Bu yüzden kredi kapanışında bankadan terkin yazısının tapuya iletildiği teyit edilmelidir.

Şerhli Bir Taşınmaz Satın Alınırsa Ne Olur?
Şerhli taşınmazın satışı kural olarak yasak değildir; tapu müdürlüğü devri yapar. Ancak TMK md. 1009/2 ve 1010/2 uyarınca alıcı, şerh sahibinin hakkına katlanmak zorundadır. Haciz şerhli taşınmazı alan kişi, icra dairesinin satışına; tedbir şerhli taşınmazı alan kişi ise davanın sonucuna katlanır.
Bu nedenle satış bedeli ödenmeden önce her şerhin akıbeti netleştirilmelidir. Haciz şerhi varsa borcun ödenip şerhin terkin edileceği gün, satışla aynı gün olacak şekilde planlanabilir. Tedbir şerhi varsa davanın konusu ve aşaması öğrenilmelidir; tapu iptali davasında verilecek karar alıcının mülkiyetini doğrudan etkileyebilir.
Bazı tedbir kararları yalnızca davanın varlığını duyurur, bazıları ise devir ve temliki açıkça yasaklar. İkinci türde tapu müdürlüğü, karar kaldırılmadıkça devir işlemini yapmaz. Hangi türün söz konusu olduğu, tedbir kararının metninden anlaşılır; bu metin satıcıdan veya mahkeme dosyasından temin edilmelidir.
Kira şerhi bulunan bir konutu alan kişi, kiracının sözleşmesine şerh süresince katlanır. Satış vaadi şerhi bulunan bir taşınmazı alan kişi ise vaat alacaklısının tescil davası riskini üstlenir; bu davaların genel çerçevesi tapu iptali ve tescil davası yazımızda yer alır.
Şerhler Nasıl ve Ne Zaman Terkin Edilir?
TMK md. 1014 uyarınca bir tescilin terkini veya değiştirilmesi, ancak kaydın kendilerine hak sağladığı kimselerin yazılı beyanı üzerine yapılabilir. Şerhler de kural olarak şerh lehtarının beyanı, mahkeme veya icra dairesi yazısı ya da kanundaki sürenin dolmasıyla terkin edilir. Hangi yolun izleneceği, şerhin dayanağına göre değişir; bu nedenle önce şerhin türü belirlenmelidir.
Şerhin terkini için yollar
Lehtar terkine yanaşmazsa malik, şerhin dayanağının ortadan kalktığını ileri sürerek terkin davası açabilir. Süreye bağlı şerhlerde ise sürenin dolması çoğu zaman yeterli değildir; tapu müdürlüğüne başvurarak resen terkin edilmesi gereken şerhin silinmesi ayrıca talep edilmelidir.
| Şerh türü | Süre | Terkin yolu |
|---|---|---|
| Satış vaadi, arsa payı karşılığı inşaat | 5 yıl (2644 s. K. md. 26) | Süre sonunda resen; öncesinde lehtar beyanı veya mahkeme kararı |
| Önalım, alım, gerialım | En çok 10 yıl (TBK md. 238) | Süre sonu veya lehtar beyanı |
| Kira | Sözleşme ve şerh süresi | Kiracının beyanı veya sürenin bitimi |
| İhtiyati tedbir | Dava önce açılmadıysa 2 hafta (HMK md. 397) | Mahkeme veya icra dairesi yazısı |
| Haciz | Satış isteme süresi 1 yıl (İİK md. 106) | İcra dairesi yazısı, haciz kalkınca terkin (İİK md. 110) |
| Aile konutu | Aile konutu niteliği devam ettikçe | Eşin beyanı veya niteliğin sona erdiğinin belgelenmesi |
Satın Almadan Önce Tapu Kaydı Nasıl Kontrol Edilmeli?
Tapu kaydı e-Devlet üzerinden veya tapu müdürlüğünden alınacak kayıt örneğiyle incelenebilir. Kontrol, şerhler bölümüyle sınırlı kalmamalı; TMK md. 1008 ve 1012 uyarınca rehinler ve beyanlar bölümleri de okunmalıdır. Aşağıdaki liste, alım öncesinde sık atlanan noktaları toplar. Kayıt örneği, satış gününe en yakın tarihte yeniden alınmalıdır.
- Şerhler bölümündeki her kaydın türü, tarihi ve lehtarı not edilmeli; süresi dolmuş görünen şerhlerin gerçekten terkin edilip edilmediği kontrol edilmelidir.
- Haciz şerhlerinde icra dairesi ve dosya numarası öğrenilerek güncel borç miktarı teyit edilmelidir.
- Tedbir şerhlerinde davanın hangi mahkemede, hangi aşamada olduğu öğrenilmelidir.
- Rehinler bölümünde ipoteğin miktarı ve derecesi incelenmeli, kaldırılması için bankadan yazı alınmalıdır.
- Beyanlar hanesinde imar aykırılığı, yönetim planı veya devre mülk kaydı olup olmadığına bakılmalıdır.
- Satıcı evli ise taşınmazın aile konutu olup olmadığı ayrıca sorulmalıdır; şerh bulunmaması korumanın olmadığı anlamına gelmez.
Gayrimenkul hukuku uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı, alım sırasında okunmayan bir şerhten doğar. İcra kaynaklı şerhlerde icra ve iflas hukuku kuralları da devreye girer. Yazı, Av. Yahya Köse tarafından tapu işlemlerinde sık görülen sorular gözetilerek hazırlanmıştır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tapu kaydında gördükleri bir şerh nedeniyle alım veya satıştan vazgeçen ya da yıllar önce konulmuş bir şerhi silemeyen malikler benzer soruları sorar. Aşağıdaki yanıtlar, Türk Medeni Kanunu, Tapu Kanunu ve İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kısa bir yol haritası sunar.
Tapuda şerh olması satışa engel mi?
Kural olarak hayır. Şerhli taşınmaz devredilebilir; ancak alıcı, şerh sahibinin hakkına katlanmak zorundadır (TMK md. 1009/2, 1010/2). Bazı tedbir kararları ise devri açıkça yasaklayabilir; bu durumda karar kaldırılmadan devir yapılamaz.
Haciz şerhi kendiliğinden düşer mi?
Satış 1 yıl içinde istenmezse haciz kalkar (İİK md. 106, 110). Ancak tapudaki kaydın silinmesi için haczin kalktığının icra dairesiyle yazışma sonucu tespit edilmesi gerekir; uygulamada malikin icra dairesine başvurması süreci hızlandırır.
Kira sözleşmesi tapuya nasıl şerh edilir?
TBK md. 312 uyarınca şerh, kira sözleşmesinde kararlaştırılabilir. Malik ve kiracı tapu müdürlüğüne başvurarak şerh işlemini yaptırır; şerh sonrası taşınmazı satın alan yeni malik de kira ilişkisine katlanır.
Şerh ile beyan arasındaki fark nedir?
Şerh, kişisel bir hakkı veya tasarruf kısıtlamasını sonradan hak kazananlara karşı etkili kılar. Beyan ise taşınmazın eklentileri, yönetim planı veya imar aykırılığı gibi bilgilendirme amaçlı kayıtlardır ve tek başına hak doğurmaz (TMK md. 1012).
Satış vaadi şerhinin süresi dolarsa vaat sözleşmesi de sona erer mi?
Hayır. 2644 s. Tapu K. md. 26’daki 5 yıllık süre şerhin terkinine ilişkindir. Vaat sözleşmesinden doğan alacak hakkı ayrıca kurallarına tabidir; ancak şerh silindikten sonra hak, yeni malike karşı ileri sürülemez hale gelebilir.
Boşanma kesinleşince aile konutu şerhi kendiliğinden silinir mi?
Hayır. Boşanmanın kesinleşmesiyle aile konutu niteliği sona erer; ancak tapudaki şerhin silinmesi için kesinleşmiş boşanma kararıyla tapu müdürlüğüne başvurulması gerekir. Şerh silinmeden satış yapılmak istendiğinde işlem gecikebilir.
Tapudaki şerhi kim sorgulayabilir?
Malik, e-Devlet üzerinden kendi taşınmazlarının kaydını görebilir. Üçüncü kişiler ise tapu sicilinin aleniyeti ilkesi çerçevesinde ilgisini inandırıcı kılarak tapu müdürlüğünden bilgi isteyebilir; alım öncesinde satıcıdan güncel kayıt örneği istenmesi uygulamada en pratik yoldur.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, md. 1008-1014 (mevzuat.gov.tr)
- 2644 sayılı Tapu Kanunu, md. 26 (mevzuat.gov.tr)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, md. 238 ve 312 (mevzuat.gov.tr)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, md. 91, 106, 110 (mevzuat.gov.tr)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, md. 397 (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- İntifa Hakkı Nasıl Kurulur ve Sona Erer
- Yapı Kayıt Belgesi İptal Edilirse Ne Olur
- Yapı Kooperatifinde Üyelikten Çıkarma
- Arsa Payı Düzeltme Davası
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Yahya Köse, Avukat
Çalışma alanları: İcra ve İflas Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Kira ve Hukuku, Ceza Hukuku, Uyuşmazlık Çözümü, Önleyici Hukuk





