Makale · 14.11.2026

Hizmet Tespiti Davasında Deliller

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Dikiş atölyesinde çalışan işçi: hizmet tespiti davasında deliller ve sigortasız çalışma

Hizmet tespiti davasında deliller, sigortasız veya eksik bildirilen çalışmanın kabul edilip edilmeyeceğini doğrudan belirler. Bu davalarda işçi çoğu zaman elinde yazılı bir sözleşme olmadan, yıllar önceki bir çalışmayı kanıtlamaya çalışır; mahkeme ise tanık beyanlarını resmî kayıtlarla karşılaştırarak bir sonuca ulaşır.

Bu yazı yalnızca delil konusuna odaklanır: hangi tanığın neden güçlü olduğu, mahkemenin hangi kayıtları kendiliğinden getirttiği, banka ve yazışma kayıtlarının nasıl kullanıldığı ve hangi olguların çalışma iddiasını zayıflattığı. Davanın süresi, tarafları ve yargılama usulü genel yazımıza bırakılmıştır.

Önemli Çıkarımlar

  • 5510 s. K. md. 86/9 uyarınca sigortalı, çalıştığını hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde iş mahkemesinde ilamla ispatlamalıdır.
  • Hizmet tespiti davası kamu düzenine ilişkindir; mahkeme SGK işyeri dosyasını, dönem bordrolarını ve diğer resmî kayıtları kendiliğinden araştırır.
  • En güçlü tanık, aynı dönemde aynı işyerinde kayıtlı çalışan bordro tanığıdır; bulunamazsa komşu işyerlerinin kayıtlı çalışanları ve sahipleri dinlenir.
  • Akraba ve arkadaş tanıklar dinlenebilir, ancak anlatımları resmî kayıtlarla desteklenmedikçe tek başına yeterli görülmeyebilir.
  • Aynı dönemde başka bir işyerinde kayıt, yurt dışı çıkış kaydı veya işyerinin kapalı olduğu dönem gibi çelişkiler iddiayı zayıflatır.

Hizmet Tespiti Davasında Deliller Neden Belirleyicidir?

Hizmet tespiti davasında deliller belirleyicidir, çünkü 5510 s. K. md. 86/9 sigortalının çalıştığını “ilâm ile ispatlaması” hâlinde mahkeme kararında belirtilen kazanç ve prim gün sayılarının dikkate alınacağını öngörür. Kayıtsız çalışmada işçi, yokluğu varsayılan bir ilişkiyi ispat etmek durumundadır ve dava hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır.

Davanın süresi, kime karşı açılacağı ve SGK’ya başvuru gerekip gerekmediği hizmet tespiti davası ve 5 yıllık süre yazısında; İzmir’deki yetkili mahkeme ve aşaması ise İzmir’de hizmet tespiti davası yazısında anlatılmıştır. Burada ele alınan soru şudur: Mahkemeyi hangi delil, neden ikna eder?

Hizmet tespitinde ispatın konusu nedir?

İspat edilmesi gereken tek bir olgu yoktur. Çalışmanın varlığının yanında başlangıç ve bitiş tarihleri, kesintisiz olup olmadığı, tam gün mü kısmi süreli mi yapıldığı ve gerçek ücret ayrı ayrı kanıtlanmalıdır. Aşağıdaki tablo, her ispat konusu için tipik delilleri gösterir.

İspat konusu Tipik delil Sık görülen zaaf
Çalışmanın varlığı Bordro tanığı, işyeri kayıtları Tanığın kendi kaydının o döneme denk gelmemesi
Başlangıç tarihi İlk güne ait mesaj, eğitim kaydı, kıyafet teslimi Tanıkların tarihi yalnızca yaklaşık bilmesi
Bitiş tarihi ve kesintisizlik Banka ödemeleri, vardiya çizelgesi Mevsimlik ara dönemlerin açıklanmaması
Tam gün çalışma Giriş-çıkış kayıtları, servis listesi Kısmi çalışma bildirimi ile çelişki
Gerçek ücret Banka dökümü, emsal ücret araştırması Elden ödemenin belgesiz kalması

Mahkeme Hangi Delilleri Kendiliğinden Toplar?

Hizmet tespiti davaları kamu düzenine ilişkin kabul edildiğinden, Yargıtay uygulamasında mahkeme gerekli araştırmayı re’sen yapar. Ayrıca 7036 s. K. md. 4/2 uyarınca işveren aleyhine açılan zorunlu sigortalılık tespiti davası Kuruma re’sen ihbar edilir ve Kurum davalı yanında fer’i müdahil olarak yer alır.

Mahkemenin tipik olarak getirttiği kayıtlar şunlardır: SGK’daki işyeri dosyası ve işyerinin tescil ile kapanış tarihleri, ilgili döneme ait aylık prim ve hizmet belgeleri ile dönem bordroları, vergi dairesindeki mükellefiyet kayıtları, belediyedeki işyeri açma ve çalışma ruhsatı, varsa esnaf veya ticaret sicili kayıtları. Bu kayıtlar işyerinin iddia edilen dönemde gerçekten faaliyette olup olmadığını ve kimlerin çalıştığını gösterir.

Re’sen araştırma işçinin ispat yükünü kaldırır mı?

Kaldırmaz. Mahkemenin kendiliğinden araştırma yapması, işçinin iddiasını somutlaştırma yükünü ortadan kaldırmaz. İşyerinin unvanı ve adresi, çalışma dönemi, yapılan iş ve hatırlanan çalışma arkadaşlarının isimleri dava dilekçesinde açıkça yazılmalıdır. “Birkaç yıl orada çalıştım” gibi genel bir anlatım, mahkemenin hangi kayıtları getirteceğini belirsiz bırakır ve araştırmayı zayıflatır.

Dikiş makinesinde kumaş işleyen eller: hizmet tespitinde mahkemenin re'sen araştırması

Bordro Tanığı Neden En Güçlü Tanıktır?

Bordro tanığı, iddia edilen dönemde aynı işyerinde SGK’ya bildirilmiş olarak çalışan kişidir. Varlığı ve çalışma dönemi resmî kayıtla doğrulanabildiği için anlatımının güvenilirliği yüksektir. 6100 s. HMK md. 198 uyarınca hâkim delilleri serbestçe değerlendirir; ancak uygulamada kayıtla doğrulanan tanık anlatımına belirgin bir ağırlık verilir.

Bordro tanığının değeri, kendi kayıtlı çalışma döneminin davacının iddia ettiği dönemle örtüşmesine bağlıdır. 2019-2022 arasında çalıştığını iddia eden davacı için yalnızca 2021’de kayıtlı olan bir tanık, en fazla 2021 yılı için bilgi verebilir. Bu nedenle tanık listesi hazırlanırken her tanığın kayıtlı olduğu dönem önceden kontrol edilmeli ve her dönem en az bir tanıkla karşılanmalıdır.

Bordro tanığı nasıl bulunur?

Mahkeme, SGK’dan işyerinin dönem bordrolarını getirttikten sonra bu listedeki kişileri tanık olarak çağırabilir. Davacı da hatırladığı çalışma arkadaşlarını isimleriyle bildirmelidir. Tanık listesinin içeriği HMK md. 240/2’ye göre tanığın dinletileceği vakıayı, adını, soyadını ve tebliğe elverişli adresini içermelidir; listede gösterilmeyen kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez. Tanık gösterme usulü tanık gösterme ve delil sunma yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Komşu İşyeri Tanıkları Ne Zaman Dinlenir?

Bordro tanığı bulunmadığında veya işyeri hiç bordro vermediğinde, mahkeme aynı sokakta, aynı sitede ya da aynı çarşıda faaliyet gösteren komşu işyerlerinin sahiplerini ve kayıtlı çalışanlarını dinler. Bu tanıklar, davacıyı düzenli olarak işyerinde gördüklerini ve hangi işi yaptığını çoğu zaman ayrıntılı biçimde anlatabilecek konumdadır.

Komşu işyeri tanıklarının seçimi de kayıtla doğrulanır: Mahkeme zabıta, vergi dairesi veya SGK aracılığıyla o dönemde çevrede faaliyet gösteren işyerlerini ve bunların kayıtlı çalışanlarını tespit edebilir. Küçük atölyeler, berberler, kafeler ve mevsimlik işyerleri gibi kayıt dışılığın yaygın olduğu alanlarda bu yol çoğu zaman tek güvenilir tanık kaynağıdır.

Komşu işyeri tanıkları için kayıt şartı neden önemlidir?

Komşu işyerinin sahibi veya çalışanı, kendi işyerinin o tarihte gerçekten açık olduğunu ve kendisinin orada bulunduğunu resmî kayıtla gösterebiliyorsa anlatımı güç kazanır. Kendi kaydı başka bir döneme ait olan veya o tarihte bölgede çalıştığı belgelenemeyen tanığın anlatımı, davacının yakın çevresinden gelen tanık anlatımından çok farklı değerlendirilmez.

Akraba ve Arkadaş Tanıklar Nasıl Değerlendirilir?

Akraba, komşu veya arkadaş tanıklar dinlenebilir; HMK md. 198 uyarınca anlatımları serbestçe değerlendirilir. Ancak kayıtla doğrulanamayan ve davacıya yakınlığı bulunan tanıkların anlatımları, uygulamada resmî kayıtlar veya bordro tanıklarıyla desteklenmedikçe tek başına yeterli görülmeyebilir. Bu tanıklar en çok ayrıntı vererek değer kazanır.

Güçlü bir anlatım; işyerinin fiziksel düzenini, çalışma saatlerini, davacının yaptığı işi, işverenin adını ve dönemin olaylarını tutarlı biçimde içerir. Yalnızca “orada çalıştığını biliyorum” diyen tanık ile davacıyı her sabah servise binerken gördüğünü, hangi mevsimde hangi ürünü paketlediklerini anlatan tanık arasında ispat gücü bakımından büyük fark vardır.

Tanık beyanları arasındaki çelişkiler

Davacının dilekçesinde yazdığı tarihler ile tanıkların anlattığı tarihler arasındaki uyumsuzluk, en sık görülen ret sebeplerinden biridir. Tanık yıl olarak farklı bir dönemi anlatıyorsa veya davacının görevini farklı tarif ediyorsa, mahkeme anlatımı inandırıcı bulmayabilir. Dava açmadan önce davacının kendi zaman çizelgesini belgelerle oluşturması, tanıkların da bu çizelgeyle çelişmeyen, kendi gözlemlerine dayanan anlatımlar yapması gerekir.

Terzi dükkânında çalışan yaşlı usta: komşu işyeri tanıklarının dinlenmesi

İşyeri Kayıtları ve Resmî Belgeler Neyi Kanıtlar?

5510 s. K. md. 86/2 uyarınca işveren, işyeri defter, kayıt ve belgelerini ilgili yılı takip eden yıl başından itibaren 10 yıl saklamak ve istendiğinde 15 gün içinde ibraz etmek zorundadır. Bu yükümlülük, puantaj kayıtları, giriş-çıkış kartları ve personel dosyalarının mahkemece işverenden istenmesine dayanak oluşturur.

Kayıt Nereden getirtilir? Neyi gösterir? Zaafı
İşyeri tescil ve kapanış kaydı SGK İşyerinin faaliyet dönemi Kayıt dışı çalışan işçiyi göstermez
Dönem bordroları SGK, işveren Aynı dönemdeki kayıtlı çalışanlar Davacının adı yer almaz
Vergi ve ruhsat kayıtları Vergi dairesi, belediye İşyerinin açık olduğu dönem Çalışan sayısını göstermez
Puantaj ve giriş kartları İşveren (md. 86/2) Davacının fiilen bulunduğu günler İşveren ibraz etmeyebilir
Denetim tutanakları SGK, iş müfettişi, kolluk Tespit anındaki çalışanlar Yalnızca tespit tarihini gösterir

İşyeri kayıtları ile SGK denetim tutanağının sınırı

SGK denetim elemanlarının işyerinde kayıt ve belgeye dayanmadan yaptığı tespitlerde, md. 86/8 uyarınca geriye yönelik en fazla 1 yıllık süre dikkate alınır. Tutanak bu nedenle tespit tarihindeki çalışmanın güçlü delilidir; daha eski dönemler için ise dava şarttır. Tutanakta işçinin kendi beyanıyla belirttiği işe başlama tarihi, eski dönemlerin tespiti için önemli bir başlangıç verisi olabilir.

Banka Kayıtları ve Yazışmalar Nasıl Kullanılır?

4857 s. İş K. md. 32 ücretin kural olarak banka hesabına ödenmesini öngördüğünden, işverenden veya işveren yetkilisinden gelen düzenli ödemeler çalışmanın en somut belgesel izidir. HMK md. 199 elektronik ortamdaki verileri de belge sayar; e-postalar, mesajlar ve dijital vardiya çizelgeleri bu kapsamda değerlendirilir.

Belgeler tek başına değil, tanık anlatımlarıyla birlikte değer kazanır. Bir mesaj grubunda işverenin verdiği talimatlar, davacının işyerindeki rolünü; servis listesi ve personel kartı, işe devamlılığı; yaka kartı veya iş kıyafetiyle çekilmiş fotoğraflar ise işyeriyle bağlantıyı gösterir. Fotoğrafların tarih bilgisi korunmalı, ekran görüntülerinin yanında mümkünse orijinal dosyalar da saklanmalıdır.

Banka kayıtları ve havale açıklamaları

Havale açıklamasında “maaş”, “avans” veya ay adı bulunması, ödemenin ücret niteliğini güçlendirir. Ödeme işverenin şahsi hesabından veya bir yakınının hesabından yapılmışsa, gönderenin işverenle bağlantısı ayrıca gösterilmelidir. Hukuka aykırı yöntemlerle, örneğin başkasının hesabına izinsiz erişilerek elde edilen kayıtlar HMK md. 189/2 uyarınca dikkate alınamaz. Gerçek ücretin ispatında banka ve bordro delillerinin değerlendirilmesi işçi alacağında bordro ve banka delilleri yazısında ele alınmıştır.

Restoran mutfağında tabak hazırlayan aşçı: kayıt dışı çalışmada banka kayıtları

Hangi Durumlar Çalışma İddiasını Zayıflatır?

Mahkeme, davacının iddiasıyla çelişen resmî kayıtları da araştırır. 5510 s. K. md. 86/9 kapsamındaki ispatın inandırıcı olması için, iddia edilen dönemde davacının başka bir yerde bulunduğunu gösteren kayıtların bulunmaması veya makul biçimde açıklanması gerekir. Çelişkiler genellikle dava açıldıktan sonra değil, kayıtlar geldiğinde ortaya çıkar.

  • Aynı dönemde başka bir işyerinden tam gün sigortalı bildirimi.
  • Yurt dışı giriş-çıkış kayıtları veya askerlik dönemiyle çakışma.
  • Aynı dönemde işsizlik ödeneği alınmış olması.
  • Davacının kendi adına esnaf veya şirket ortaklığı kaydı (5510 md. 4/1-b kapsamında sigortalılık).
  • İşyerinin vergi veya ruhsat kayıtlarına göre iddia edilen dönemde henüz açılmamış ya da kapanmış olması.
  • İşverenle yakın akrabalık; bu durumda bağımlı çalışmanın varlığı ayrıca sorgulanır.

İşverenin kabulü veya sulh tek başına yeterli mi?

Yeterli değildir. Hizmet tespiti kamu düzenine ilişkin olduğundan, işverenin davayı kabul etmesi veya taraflar arasında sulh yapılması mahkemeyi araştırma yapmaktan kurtarmaz; Kurumun prim ve sigortalılık hakları da bu davada korunur. Bu nedenle işverenin “evet, çalıştı” demesi önemli bir delil olsa da mahkeme yine resmî kayıtlarla ve tanıklarla doğrulama yapar.

Dava Öncesinde Delil Dosyası Nasıl Hazırlanır?

Delil dosyası, 5 yıllık süre dolmadan ve tanıklara ulaşılabilirken hazırlanmalıdır. 5510 s. K. md. 86/9’daki süre her yılın sonundan ayrı işlediği için en eski yıllar en büyük risk altındadır. Aşağıdaki liste, dava dilekçesi yazılmadan önce tamamlanması önerilen yedi temel adımı sıralar.

  1. Çalışma dönemini ay ay gösteren bir zaman çizelgesi hazırlayın; işyerinin unvanını ve adresini her dönem için yazın.
  2. e-Devlet’ten barkodlu SGK hizmet dökümünüzü alın; kayıtlı ve kayıtsız dönemleri ayırın.
  3. Hatırladığınız çalışma arkadaşlarının ad ve soyadlarını, mümkünse iletişim bilgilerini not edin; hangi dönemde orada olduklarını yazın.
  4. Banka hesap dökümlerinizi tüm çalışma dönemi için bankadan isteyin.
  5. Mesaj, e-posta, fotoğraf ve vardiya çizelgelerini orijinal hâlleriyle yedekleyin.
  6. Komşu işyerlerini ve o dönemde orada çalışan kişileri belirleyin.
  7. Çelişki yaratabilecek kayıtları (başka işyeri, yurt dışı, işsizlik ödeneği) önceden tespit edip açıklamasını hazırlayın.

Sürenin hesabında yardımcı olarak zamanaşımı ve süre hesaplama aracı kullanılabilir; ancak hizmet tespitindeki 5 yıllık süre hak düşürücü niteliktedir ve her yıl için ayrı hesaplanmalıdır. Ticari araç sürücülerinde geçerli özel karine için ticari araçta sigorta tescili karinesi yazısına, fazla çalışmanın ispatındaki benzer tanık değerlendirmesi için fazla mesai alacağının ispatı yazısına, ayrılış belgeleri için çalışma belgesi ve işten ayrılış kodu yazısına bakılabilir. Diğer konular iş hukuku çalışma alanı sayfasında, yazarın çalışma alanları Av. Mehmet İlker Dinç profilinde yer alır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hizmet tespiti davasında deliller konusunda en sık sorulan sorular; tanık sayısı, bordro tanığı bulunamaması, mesajların delil değeri, elden ödenen ücret ve işverenin kabulünün etkisi üzerine yoğunlaşıyor. Aşağıdaki cevaplar genel ilkeleri gösterir; her dosyadaki kayıtlar, belgeler ve tanıklar ayrıca ve birlikte değerlendirilmelidir.

Hizmet tespiti davasında kaç tanık gerekir?

Kanunda asgari bir tanık sayısı yoktur; belirleyici olan sayı değil, tanıkların iddia edilen dönemi kayıtla doğrulanabilir biçimde kapsamasıdır. Uygulamada her çalışma dönemi için en az bir bordro tanığı veya kayıtlı komşu işyeri tanığı bulunması, iddiayı önemli ölçüde güçlendirir.

Bordro tanığı bulamazsam dava kaybedilir mi?

Kendiliğinden kaybedilmez. Mahkeme bordro tanığı bulunamazsa komşu işyerlerinin sahiplerini ve kayıtlı çalışanlarını dinler, işyeri kayıtlarını ve banka ödemelerini araştırır. Ancak yalnızca akraba ve arkadaş tanıklara dayanan bir dosyada iddianın belgelerle desteklenmesi daha da önem kazanır.

WhatsApp mesajları hizmet tespitinde delil olur mu?

Olabilir. HMK md. 199 elektronik ortamdaki verileri belge sayar. İşverenin talimat verdiği mesajlar, vardiya duyuruları ve maaş yazışmaları çalışmanın varlığını gösterebilir. Mesajların hukuka uygun elde edilmiş olması ve orijinal hâlleriyle saklanması gerekir; yalnızca ekran görüntüsüne dayanmak tartışmaya açık olabilir.

Maaşım elden ödendiyse çalışmamı nasıl ispatlarım?

Elden ödemede banka delili bulunmadığından tanık anlatımları, işyeri kayıtları ve dijital izler öne çıkar. Bordro tanıkları, komşu işyeri tanıkları, personel kartı, servis listesi ve iş kıyafetiyle çekilmiş fotoğraflar birlikte kullanılabilir. Gerçek ücret için emsal ücret araştırması da yapılabilir.

İşveren çalıştığımı kabul ederse ayrıca delil gerekir mi?

Gerekir. Hizmet tespiti davası kamu düzenine ilişkin olduğundan işverenin kabulü mahkemeyi bağlamaz ve mahkeme resmî kayıtlar ile tanıklar üzerinden doğrulama yapar. İşverenin kabulü önemli bir delil olmakla birlikte, Kurumun hakları da etkilendiği için tek başına yeterli sayılmaz.

Hizmet tespiti için delil toplamaya ne zaman başlanmalı?

Mümkün olan en erken zamanda. 5510 s. K. md. 86/9 uyarınca dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır ve süre her yıl için ayrı işler. Zaman geçtikçe tanıklara ulaşmak zorlaşır ve banka kayıtlarının temini uzayabilir.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: Av. Mehmet İlker Dinç, Avukat
Çalışma alanları: Sigorta Hukuku, Tazminat Hukuku, İş Hukuku, Şirketler Hukuku, Kurumsal Danışmanlık