Makale · 15.11.2026

Açık Kaynak Veri Kazıma ve Hukuki Sınırlar

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Ekranda yoğun renkli yazılım kodu, veri kazıma yazılımları ve otomatik veri toplama

Veri kazıma (web scraping), internet sitelerindeki bilgilerin bir yazılım aracılığıyla otomatik olarak toplanıp yapılandırılmış bir veri setine dönüştürülmesidir. Fiyat karşılaştırma, pazar araştırması, akademik çalışma, açık kaynak istihbaratı ve yapay zekâ modellerinin eğitimi bu yöntemin en yaygın kullanım alanlarıdır. Bilginin herkese açık bir sayfada bulunması ise onun serbestçe toplanabileceği anlamına gelmez.

Türk hukukunda veri kazımayı doğrudan düzenleyen bir kanun yoktur. Bir kazıma projesinin hukuka uygunluğu; kişisel verilerin korunması, fikrî mülkiyet, haksız rekabet, sözleşme ve ceza hukuku kurallarının birlikte uygulanmasıyla belirlenir. Aşağıda bu beş alanı, kazıma yapan ve verisi kazınan taraf açısından ayrı ayrı ele alıyoruz.

Önemli Çıkarımlar

  • Herkese açık kişisel veriler bile 6698 s. KVKK kapsamındadır; md. 5/2-d’deki alenileştirme şartı, verinin kamuya açılma amacıyla sınırlıdır.
  • KVKK md. 28/2-b, ilgili kişinin alenileştirdiği verilerde yalnızca aydınlatma, ilgili kişi hakları (zararın giderilmesi hariç) ve sicile kayıt hükümlerini uygulama dışı bırakır; genel ilkeler ve güvenlik yükümlülükleri sürer.
  • Esaslı yatırımla oluşturulan veri tabanının önemli bir kısmının aktarılması, 5846 s. FSEK ek md. 8 uyarınca yapımcının iznine bağlıdır; bu koruma aleniyetten itibaren 15 yıldır.
  • Başkasına ait pazarlanmaya hazır çalışma ürününü uygun bir katkı olmaksızın teknik çoğaltma yöntemiyle devralmak, 6102 s. TTK md. 55/1-c-3 uyarınca haksız rekabettir.
  • Giriş engellerini aşmak TCK md. 243’ü, sunucuyu aşırı istekle çalışmaz hâle getirmek md. 244/1’i gündeme getirebilir.

Veri Kazıma Hangi Hukuk Alanlarını İlgilendirir?

Veri kazıma tek bir hukuki soruya indirgenemez. Toplanan bilgi kişisel veri içeriyorsa 6698 s. KVKK, toplanan içerik eser veya veri tabanı ise 5846 s. FSEK, rakibin emeğinden yararlanılıyorsa 6102 s. TTK md. 54-63 haksız rekabet hükümleri, sitenin kullanım koşulları kabul edilmişse sözleşme hukuku ve erişim engelleri aşılıyorsa ceza hukuku devreye girer.

Hukuk alanı Korunan değer Tipik ihlal örneği Olası sonuç
KVKK Kişinin verisi üzerindeki kontrolü Profil verilerinin toplu derlenip satılması Kurul yaptırımı, tazminat
FSEK Eser ve veri tabanı yatırımı İlan veya ürün veri tabanının önemli kısmının kopyalanması Tecavüzün ref’i, tazminat
TTK haksız rekabet Dürüst rekabet Rakibin kataloğunun teknik yöntemle devralınması Tespit, men, tazminat; şikâyetle ceza
TBK sözleşme Kabul edilen kullanım koşulları Üye girişiyle erişilen verinin yasak olmasına rağmen toplanması Sözleşmeye aykırılık tazminatı
TCK Bilişim sistemi güvenliği Giriş engelinin aşılması, sunucunun çökertilmesi Re’sen soruşturma

Kamuya Açık Kişisel Veriler Serbestçe Kazınabilir mi?

Hayır. KVKK md. 3 kişisel veriyi kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi olarak tanımlar ve verinin herkese açık olup olmaması bu niteliği değiştirmez. Kazıma yapan kişi, verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirlediği için kural olarak veri sorumlusudur ve md. 5’teki işleme şartlarından birine dayanmak zorundadır.

Alenileştirme iradesi ve amaç sınırı

KVKK md. 5/2-d, ilgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş verilerin açık rıza aranmadan işlenebileceğini düzenler. Ancak bu şart, kişinin veriyi hangi amaçla kamuya açtığıyla sınırlı yorumlanır. Mesleki ağ profilinde iş bağlantısı kurmak için paylaşılan bir telefon numarası, toplu pazarlama listesine eklenmek amacıyla paylaşılmış sayılmaz. Özel nitelikli veriler için md. 6/3-ç bu sınırı açıkça “alenileştirme iradesine uygun olması” şeklinde koyar.

Bir başka sık yanılgı, üçüncü kişilerin yayımladığı bilgilerin de alenileştirilmiş sayılmasıdır. Bir haber sitesinin, forumun veya şirket listesinin bir kişi hakkında yayımladığı bilgi, ilgili kişinin kendisi tarafından kamuya açılmamışsa md. 5/2-d kapsamına girmez. Bu durumda başka bir işleme şartı, örneğin md. 5/2-f’deki meşru menfaat ve bunun için yazılı bir denge testi gerekir.

Md. 28/2-b istisnası neyi kapsar, neyi kapsamaz?

KVKK md. 28/2-b, ilgili kişinin alenileştirdiği verilerin işlenmesinde md. 10’daki aydınlatma, md. 11’deki ilgili kişi hakları (zararın giderilmesini talep hakkı hariç) ve md. 16’daki sicile kayıt yükümlülüğünü uygulama dışı bırakır. Bu istisna kısmîdir: md. 4’teki genel ilkeler, md. 7’deki silme yükümlülüğü, md. 9’daki yurt dışı aktarım kuralları ve md. 12’deki veri güvenliği yükümlülükleri uygulanmaya devam eder.

Mavi ışıklı sunucu rafı, toplanan verilerin depolanması

Veri Tabanları FSEK ile Nasıl Korunur?

FSEK veri tabanlarını iki ayrı yoldan korur. Md. 6/1-11, belli bir amaca göre ve özel bir plan dahilinde seçilip derlenen veri tabanlarını işlenme eser olarak korur; ancak bu koruma veri tabanındaki veri ve materyalin kendisine genişletilemez. Ek md. 8 ise özgünlük aramadan, esaslı yatırım yapan veri tabanı yapımcısına ayrı bir hak tanır.

Veri tabanı yapımcısının hakkı

FSEK ek md. 8 uyarınca içeriğin oluşturulması, doğrulanması veya sunumu için nitelik ve nicelik açısından esaslı yatırım yapan yapımcı, veri tabanı içeriğinin önemli bir kısmının veya tamamının başka bir ortama sürekli veya geçici olarak aktarılmasına ve dağıtılmasına izin verme veya yasaklama hakkına sahiptir. Koruma aleniyet tarihinden itibaren 15 yıldır; esaslı değişiklik gerektiren yeni yatırım kendi koruma süresini doğurur.

Bu hak, kazıma faaliyetleri bakımından en somut sınırdır. Bir ilan sitesinin, emlak portalının veya ürün kataloğunun tek tek kayıtları eser niteliği taşımasa bile, bu kayıtların sistematik olarak toplanıp başka bir platformda sunulması “önemli kısmın aktarılması” olarak değerlendirilebilir. FSEK’te metin ve veri madenciliğine özgü bir istisna bulunmadığından, md. 38’deki kâr amacı gütmeyen şahsi kullanım istisnası ticari kazıma projelerine dayanak olmaz.

Kazınan içerik eser niteliği taşıyorsa

Makale, fotoğraf, ürün açıklaması veya yazılım kodu gibi içerikler eser niteliği taşıyorsa, bunların kaydedilmesi FSEK md. 22’deki çoğaltma hakkına dokunur. Bu hak, geçici veya sürekli, doğrudan veya dolaylı her türlü çoğaltmayı kapsar. Hak sahibi md. 66 uyarınca tecavüzün ref’ini dava edebilir; FSEK davalarında görevli mahkeme md. 76 uyarınca fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemesidir. Kazınan içerikle yapay zekâ eğitimi konusu yapay zekâ ile üretilen içerikte eser sahipliği yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Veri merkezinde sıralanmış sunucu kabinleri ve izleme ekranı

Kazıma Ne Zaman Haksız Rekabet Oluşturur?

TTK md. 55/1-c-3, kendisinin uygun bir katkısı olmaksızın başkasına ait pazarlanmaya hazır çalışma ürünlerini teknik çoğaltma yöntemleriyle devralıp onlardan yararlanmayı dürüstlüğe aykırı davranış olarak sayar. Rakibin fiyat listesini, ürün açıklamalarını veya ilan veri tabanını otomatik olarak kopyalayıp kendi sitesinde sunan işletme, bu hükmün tipik muhatabıdır.

Hükmün kilit kavramı “uygun katkı”dır. Farklı kaynaklardan topladığı fiyatları karşılaştırıp kullanıcıya kaynak sitenin bağlantısıyla sunan bir hizmet, ham veriye katma değer eklediği ölçüde rakibin emeğini doğrudan ikame eden kopyalamadan ayrılır. Buna karşılık içeriği aynen alıp kaynak sitenin yerine geçecek şekilde yayımlamak, katkı unsurunu ortadan kaldırır.

Tespit, men ve tazminat davaları

TTK md. 56 uyarınca haksız rekabetten zarar gören veya zarar tehlikesiyle karşılaşan kişi; fiilin haksızlığının tespitini, men’ini, maddi durumun ortadan kaldırılmasını ve varsa tazminat isteyebilir. Md. 60’a göre bu davalar öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her hâlde fiilden itibaren 3 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Md. 62 kasten işlenen haksız rekabet fiillerini, şikâyet üzerine iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla yaptırıma bağlar. Ayrıntılar için haksız rekabet davaları yazımıza bakılabilir.

Kullanım Koşulları ve robots.txt Bağlayıcı mıdır?

Kazıma yapan kişi siteye üye olup kullanım koşullarını onaylamışsa, aradaki ilişki bir sözleşmedir ve otomatik veri toplamayı yasaklayan hükme aykırılık 6098 s. TBK md. 112 uyarınca tazminat sorumluluğu doğurabilir. Bu koşullar genellikle genel işlem koşuludur; TBK md. 21 uyarınca karşı tarafa açıkça bilgi verilip kabul edilmeleri gerekir.

Üye girişi olmadan herkese açık sayfalarda yer alan ve hiçbir onay alınmayan kullanım koşullarının sözleşme olarak bağlayıcılığı ise tartışmalıdır; TBK md. 21’deki bilgilendirme ve kabul şartı burada çoğu zaman gerçekleşmez. Bu durumda uyuşmazlık sözleşme hukukundan çok FSEK ve TTK hükümleri üzerinden çözülür.

robots.txt dosyasının hukuki anlamı

robots.txt, site sahibinin otomatik araçlara hangi bölümlerin taranmasını istemediğini bildirdiği teknik bir dosyadır. Kendi başına bir sözleşme veya yasal yasak değildir. Ancak açıkça yasaklanmış bölümlerin bilerek kazınması, TTK md. 54/2’deki dürüstlük kuralına aykırılık değerlendirmesinde ve FSEK davalarında kötü niyetin bir göstergesi olarak ileri sürülebilir. Bu nedenle kazıma yapan tarafın robots.txt yönergelerine uyduğunu kayıt altına alması, savunmasını güçlendirir.

Ekranda HTML form kodu, web sayfası yapısı ve otomatik okuma

Erişim Engeli Aşılırsa Ceza Hukuku Devreye Girer mi?

5237 s. TCK md. 243/1 bir bilişim sistemine hukuka aykırı olarak girmeyi veya orada kalmaya devam etmeyi bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla yaptırıma bağlar. Herkese açık bir sayfanın okunması bu suçu oluşturmaz; ancak başkasının şifresiyle giriş, oturum gerektiren bölümlere yetkisiz erişim veya engellenen IP adresinin gizlenerek sisteme girilmeye devam edilmesi bu kapsamda tartışılabilir.

Davranış Gündeme gelebilecek hüküm Not
Başkasının hesabıyla üye alanından veri çekmek TCK md. 243/1 Re’sen soruşturulur
Aşırı istekle sunucuyu çalışmaz hâle getirmek TCK md. 244/1 (1 yıldan 5 yıla kadar hapis) Kast aranır
Kazınan verileri silmek veya değiştirmek TCK md. 244/2 Sisteme müdahale varsa
Kişisel verileri hukuka aykırı kaydetmek TCK md. 135/1 (1 yıldan 3 yıla kadar hapis) KVKK’ya aykırı toplama ile bağlantılı
Kişisel verileri başkasına satmak veya yaymak TCK md. 136/1 (2 yıldan 4 yıla kadar hapis) Veri satışı projelerinde

Bu suçların unsurları bilişim sistemine girme suçu ve kişisel verilerin kaydedilmesi suçu yazılarımızda ayrıntılı olarak incelenmiştir. Ayrıca FSEK md. 72, eserlerin korunması için kullanılan etkili teknolojik önlemleri etkisiz kılmaya yönelik ürün ve araçları imal eden, satan veya bu konuda hizmet sunanları cezalandırır; kazıma aracı geliştirip pazarlayanlar bu hükmü de göz önünde bulundurmalıdır.

Kazıma Projesi Başlatmadan Önce Hangi Riskler Değerlendirilmeli?

Bir kazıma projesinin hukuki riski, kaynak sitenin niteliği, toplanan verinin türü, kullanım amacı ve teknik yöntemin müdahale derecesine göre değişir. KVKK md. 4’teki amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma ilkesi, değerlendirmenin başlangıç noktasıdır. Aşağıdaki sorular, projeye başlamadan önce yazılı bir risk analizinin temelini oluşturabilir.

  1. Kaynak sitenin veri sunan resmî bir arayüzü (API) veya lisans seçeneği var mı? Varsa önce bu yol değerlendirilmelidir.
  2. Toplanacak veriler arasında kişisel veri var mı? Varsa hangi işleme şartına dayanılacağı ve verinin ilgili kişi tarafından mı alenileştirildiği belgelenmelidir.
  3. Proje için gerçekten gerekli olmayan kişisel veri alanları toplama aşamasında filtrelenmekte veya anonimleştirilmekte mi?
  4. Toplanacak kısım, kaynak veri tabanının “önemli bir kısmı” niteliğinde mi ve sonuç ürün kaynak sitenin yerine geçiyor mu?
  5. Kullanım koşulları kabul edilmiş mi ve robots.txt yönergelerine uyuluyor mu?
  6. İstek hızı sınırlandırılmış mı, giriş engelleri veya CAPTCHA aşılıyor mu?
  7. Veriler yurt dışındaki bir sunucuda tutulacaksa KVKK md. 9’daki aktarım dayanağı belirlendi mi?
Koyu ekranda web sitesinin HTML kaynak kodu

Verileri Kazınan Site Sahibi Ne Yapabilir?

Site sahibi önce teknik önlemlerle istek hızını sınırlamalı ve kazıma kaynaklı trafiği kayıt altına almalıdır. Kopyalanan içeriğin yayımlandığı sayfalar için 6100 s. HMK md. 400 uyarınca delil tespiti, devam eden ihlal için ise TTK md. 61 ve HMK md. 389 uyarınca istenebilir. Karşı tarafa önce ihtarname gönderilmesi, kötü niyetin ispatı bakımından yararlıdır.

Hukuki yol, ihlalin niteliğine göre seçilir: veri tabanı ve eser ihlallerinde FSEK davaları, rakip işletmenin emeğinden yararlanmada TTK haksız rekabet davaları, kullanım koşullarını kabul etmiş üyeye karşı sözleşmeye aykırılık davası açılabilir. Sisteme yetkisiz giriş veya sunucunun çalışmaz hâle getirilmesi söz konusuysa Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunulabilir; bu suçlar re’sen soruşturulur. Fikrî mülkiyet davalarında yetkili mahkeme konusu için fikri ve sınai haklar mahkemesinin görev alanı, rakip işletmeye karşı yol için İzmir’de haksız rekabet davası yazılarımıza bakılabilir.

Kazınan veriler sitenin kullanıcılarına ait kişisel veriler içeriyorsa, site sahibi de veri sorumlusu olarak KVKK md. 12/1 uyarınca uygun güvenlik tedbirlerini almakla yükümlüdür. Verilerin kanuni olmayan yollarla elde edildiği sonucuna varılırsa md. 12/5’teki bildirim yükümlülüğü gündeme gelebilir; süreç veri ihlali bildirimi yazımızda anlatılmıştır. Bilişim hukukuna ilişkin diğer konular bilişim hukuku ve KVKK sayfamızda yer alır; somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Veri kazıma projeleri yürüten girişimler, araştırmacılar ve verisi kopyalanan site sahipleri en çok fiyat toplama, akademik kullanım, pazarlama listeleri, çalışan sorumluluğu ve yapay zekâ eğitimi konularında soru sorar. Aşağıdaki kısa cevaplar Türk hukukundaki genel çerçeveyi gösterir; projenin amacı ve teknik ayrıntıları sonucu değiştirebilir.

Herkese açık bir sitedeki fiyatları otomatik olarak toplamak yasak mı?

Fiyat bilgisi tek başına çoğu zaman eser veya kişisel veri değildir ve toplanması kendiliğinden yasak sayılmaz. Ancak toplanan veri sitenin esaslı yatırımla oluşturduğu veri tabanının önemli bir kısmına ulaşıyorsa FSEK ek md. 8, rakibin kataloğunu kendi hizmetinin yerine koyacak şekilde kullanılıyorsa TTK md. 55/1-c-3 gündeme gelir.

Akademik araştırma için veri kazımak serbest mi?

KVKK md. 28/1-b, kişisel verilerin resmî istatistik ile anonim hâle getirilmek suretiyle araştırma, planlama ve istatistik amaçlarıyla işlenmesini Kanun kapsamı dışında tutar. Bu istisnadan yararlanmak için verinin gerçekten anonimleştirilmesi gerekir. Toplama aşamasında kimlikle ilişkilendirilebilen ham veri tutuluyorsa Kanun hükümleri uygulanır.

Sosyal medya profillerinden e-posta adresi toplayıp pazarlama yapılabilir mi?

Bu kullanım, profil sahibinin bilgiyi kamuya açma amacını aşar ve md. 5/2-d’deki alenileştirme şartıyla açıklanamaz. Ayrıca ticari elektronik ileti gönderimi önceden onay ve İYS kurallarına tabidir. Bu konudaki ayrıntılar ticari elektronik ileti ve İYS kaydına ilişkin yazımızda ele alınmaktadır.

Kazıma yapan şirketin çalışanı kişisel olarak sorumlu olur mu?

Ceza sorumluluğu şahsidir; bilişim sistemine girme veya kişisel verilerin kaydedilmesi gibi suçlarda fiili gerçekleştiren çalışan da soruşturmaya konu olabilir. Hukuki sorumlulukta ise TTK md. 57 uyarınca haksız rekabet fiili çalışanlarca iş sırasında işlenmişse tespit, men ve durumun düzeltilmesi davaları işverene karşı da açılabilir.

Kazınan verileri yapay zekâ modelini eğitmek için kullanmak ayrı izin gerektirir mi?

Türk hukukunda yapay zekâ eğitimine özgü bir istisna yoktur. Eser niteliğindeki içeriklerin eğitim veri setine kopyalanması FSEK md. 22’deki çoğaltma hakkına, kişisel verilerin bu amaçla kullanılması ise KVKK md. 4’teki amaçla sınırlılık ilkesine göre değerlendirilir. Toplama amacından farklı bir amaçla kullanım ayrıca hukuki dayanak gerektirir.

Veri kazımaya karşı en etkili ilk adım nedir?

Teknik önlemlerle birlikte, kazımayı açıkça yasaklayan ve üyelik sırasında onaylatılan kullanım koşulları hazırlamak en etkili başlangıçtır. Böylece TBK md. 21’deki bilgilendirme ve kabul şartı sağlanır. İhlal tespit edildiğinde trafik kayıtları ve kopyalanan sayfaların dökümü saklanmalı, gerekirse delil tespiti istenmelidir.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: KCD Hukuk