Makale · 15.11.2026

Çalışanın Kişisel Verilerinin İşlenmesi

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Ofiste klasörleri düzenleyen kadın, çalışanın kişisel verileri ve özlük dosyaları

Çalışanın kişisel verileri, işe başvurudan iş sözleşmesinin sona ermesine ve sonrasındaki saklama süresine kadar işveren tarafından sürekli olarak işlenir: kimlik ve adres bilgileri, banka hesabı, bordro, izin kayıtları, sağlık raporları, performans notları, kamera görüntüleri ve araç konum bilgileri bunlardan yalnızca birkaçıdır. Bu süreçte işveren, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından veri sorumlusudur.

Aşağıda hangi verinin hangi hukuki sebebe dayandırılabileceğini, açık rızanın neden çoğu zaman doğru dayanak olmadığını, sağlık ve biyometrik veriler için 2024 değişikliği ile 2026 tarihli Kurul ilke kararının getirdiği sınırları ve çalışanın başvurabileceği yolları iş ilişkisinin aşamalarına göre ele alıyoruz.

Önemli Çıkarımlar

  • İşveren çalışan verilerini çoğunlukla açık rızaya değil, 6698 s. KVKK md. 5/2-c (sözleşmenin ifası), 5/2-ç (hukuki yükümlülük) ve 5/2-f (meşru menfaat) şartlarına dayandırır.
  • 6098 s. TBK md. 419 uyarınca işveren işçinin verilerini ancak işe yatkınlıkla ilgili veya sözleşmenin ifası için zorunlu olduğu ölçüde kullanabilir.
  • Sağlık verileri 7499 s. Kanun’la değişen KVKK md. 6/3-f uyarınca istihdam ve iş sağlığı ve güvenliği alanındaki hukuki yükümlülükler için açık rıza aranmadan işlenebilir.
  • Kurul’un 29.04.2026 tarihli ve 2026/921 sayılı ilke kararına göre mesai takibi için biyometrik veri işlenmesi, açık rıza bulunsa dahi ölçülülük ilkesini karşılamaz.
  • Çalışan veri sorumlusuna başvurabilir; başvuru en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır, olumsuz veya cevapsız kalırsa Kurula şikâyet yolu açılır.

Çalışanın Kişisel Verileri Hangi Hukuki Sebeplere Dayanır?

Çalışanın kişisel verileri 6698 s. KVKK md. 5/2 kapsamında işlenir. Bordro ve ücret ödemesi için gerekli bilgiler sözleşmenin ifasına (md. 5/2-c), sigorta ve vergi bildirimleri hukuki yükümlülüğe (md. 5/2-ç), işyeri güvenliği ve iş organizasyonu ise denge testi yapılmak kaydıyla meşru menfaate (md. 5/2-f) dayanabilir. Açık rıza ancak bu şartların hiçbiri yoksa gündeme gelir.

İş ilişkisinde taraflar arasındaki güç dengesizliği, çalışanın verdiği rızanın gerçekten özgür olup olmadığı sorusunu doğurur. Bu nedenle başka bir hukuki sebebe dayanabilecek işlemler için çalışandan matbu bir açık rıza metni imzalatılması hem gereksizdir hem de dürüstlük kuralı bakımından sorun yaratabilir. Açık rızanın zayıflığı çalışan e-postasının incelenmesi yazımızda e-posta denetimi özelinde ayrıca incelenmiştir; aydınlatma ile açık rıza farkı için açık rıza ve aydınlatma ayrımı yazımıza bakılabilir.

Veri Tipik amaç Olası hukuki sebep (KVKK)
Kimlik, adres, IBAN İş sözleşmesi ve ücret ödemesi md. 5/2-c
Sigorta, vergi ve bordro bilgileri Kanuni bildirimler md. 5/2-ç
İzin ve puantaj kayıtları Çalışma süresi takibi md. 5/2-ç ve 5/2-c
Performans değerlendirmesi İş organizasyonu md. 5/2-f (denge testiyle)
İşyeri kamera kaydı Güvenlik md. 5/2-f (ölçülülükle)
Sağlık raporu, işe giriş muayenesi İş sağlığı ve güvenliği md. 6/3-f veya 6/3-e
Parmak izi, yüz geometrisi (mesai takibi) Giriş çıkış kaydı Kurul ilke kararına göre uygun değil

Sözleşmenin ifası ve hukuki yükümlülük arasındaki fark

Sözleşmenin ifası, verinin iş sözleşmesinin kurulması veya yürütülmesiyle doğrudan bağlantılı olmasını ifade eder; ücretin ödeneceği banka hesabı buna örnektir. Hukuki yükümlülük ise işverenin bir kanundan doğan bildirim veya saklama zorunluluğudur; sigorta bildirimleri ve vergi kesintileri bu gruba girer. Hangi sebebe dayanıldığının aydınlatma metninde doğru gösterilmesi, KVKK md. 10’a uyumun da ön şartıdır.

İşe Alım Sürecinde Aday Verileri Nasıl İşlenir?

İşe alım sürecindeki aday henüz çalışan değildir, ancak verileri yine KVKK kapsamındadır. Özgeçmiş ve mülakat notları, iş sözleşmesinin kurulmasından önceki aşama olarak md. 5/2-c’ye dayanabilir. Aday özgeçmişinde gereğinden fazla bilgi paylaşmış olsa bile işveren, md. 4/2-ç uyarınca yalnızca pozisyonla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü verileri işlemelidir.

Adayın herkese açık sosyal medya paylaşımları, KVKK md. 5/2-d’deki “ilgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması” şartı kapsamında değerlendirilebilir. Ancak alenileştirme, verinin hangi amaçla kamuya açıldığıyla sınırlıdır; mesleki profil işe alımda incelenebilirken kişisel hesaplardaki özel hayat paylaşımlarının değerlendirmeye katılması ölçülülük sorunu doğurur. Önceki işverenden referans alınacaksa adaya önceden bilgi verilmelidir.

Aday özgeçmişlerinin saklanması

İşe alınmayan adayın özgeçmişi, işleme amacının ortadan kalkmasıyla KVKK md. 7 uyarınca silinmeli, yok edilmeli veya anonim hâle getirilmelidir. İleride açılacak pozisyonlar için saklanması isteniyorsa adaya bu amaç açıkça bildirilmeli ve makul bir saklama süresi belirlenmelidir. Bu süre kişisel veri saklama ve imha politikasında yazılı olarak yer almalıdır.

Ahşap dosyalama sisteminde eski mesai ve devam kartları

Özlük Dosyasında Hangi Bilgiler Bulunabilir?

4857 s. İş K. md. 75 uyarınca işveren her işçi için bir özlük dosyası düzenler; dosyada kimlik bilgileriyle birlikte kanunlar uyarınca tutulması zorunlu belge ve kayıtları saklar ve yetkili mercilere gösterir. Aynı hüküm, işverenin işçi hakkında edindiği bilgileri dürüstlük kuralına ve hukuka uygun kullanmasını ve gizli kalmasında işçinin haklı çıkarı bulunan bilgileri açıklamamasını öngörür.

Özlük dosyası ve TBK md. 419 sınırı

6098 s. TBK md. 419, işverenin işçiye ait kişisel verileri ancak işçinin işe yatkınlığıyla ilgili veya hizmet sözleşmesinin ifası için zorunlu olduğu ölçüde kullanabileceğini düzenler. Bu hüküm KVKK’dan önce de yürürlükteydi ve iş ilişkisinde ölçülülük ilkesinin somut bir uygulamasıdır. Çalışanın medeni durumu, çocuk sayısı veya yakınlarının bilgileri ancak bordro, vergi veya yan haklar gibi somut bir amaçla bağlantılıysa dosyada yer almalıdır.

Ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirlerine ilişkin veriler özel nitelikli kişisel veridir (KVKK md. 6/1). İşverenin her çalışandan adli sicil kaydı istemesi, ancak ilgili pozisyon için kanunda açık bir dayanak bulunuyorsa hukuka uygun hâle gelir. Özlük dosyasına erişim, insan kaynakları ve yetkili yöneticilerle sınırlı tutulmalı, fiziksel dosyalar kilitli dolaplarda, dijital kayıtlar yetki matrisine göre korunmalıdır.

Sağlık Verileri Hangi Şartla İşlenebilir?

Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir ve 7499 s. Kanun’la değişik KVKK md. 6/3 uyarınca sayılan şartlar dışında işlenemez. İşveren bakımından en önemli bent, md. 6/3-f’deki istihdam, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal güvenlik alanlarındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunluluktur. Md. 6/4 uyarınca Kurulca belirlenen yeterli önlemlerin alınması da şarttır.

Uygulamada istirahat raporunun teşhis kısmının yöneticilerle paylaşılması sık rastlanan bir ihlaldir. Ücret ve devamsızlık kaydı için çoğu zaman raporun süresi yeterlidir; teşhis bilgisi yalnızca iş sağlığı ve güvenliği bakımından gerekli olduğu ölçüde ve sır saklama yükümlülüğü altındaki kişilerce işlenmelidir. Gebelik, engellilik veya kronik hastalık bilgisinin işe alım ya da kararında kullanılması ayrıca ayrımcılık tartışması doğurur.

İşyeri hekimi ve sağlık dosyası

KVKK md. 6/3-e, sır saklama yükümlülüğü altındaki kişilerin koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetleri amacıyla sağlık verisi işlemesine imkân verir. Bu nedenle sağlık muayene sonuçları işyeri hekiminin yönetiminde, insan kaynakları dosyasından ayrı tutulmalıdır. İnsan kaynaklarına yalnızca “çalışmaya elverişli” veya “kısıtlı elverişli” gibi sonuç bilgisinin iletilmesi, md. 4’teki ölçülülük ilkesine uygun bir yöntemdir.

Tuğla duvarda eski mesai saati ve kart sistemi

Mesai Takibinde Biyometrik Veri Kullanılabilir mi?

Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun 29.04.2026 tarihli ve 2026/921 sayılı ilke kararı 02.06.2026 tarihli ve 33268 sayılı Resmî Gazete‘de yayımlanmıştır. Karara göre mesai takibi amacıyla parmak izi veya yüz tanıma gibi biyometrik veri işlenmesi, daha az müdahaleci yöntemler mevcutken açık rıza bulunsa dahi KVKK md. 4’teki ölçülülük kriterini karşılamaz.

Kurul, çalışma sürelerinin takibine ilişkin mevzuatta takibin biyometrik yöntemle yapılması gerektiğine dair açık bir hüküm bulunmadığını, işçi ile işveren arasındaki güç dengesizliği nedeniyle açık rızanın tek başına yeterli bir hukuki zemin oluşturmadığını vurgulamıştır. Alternatif olarak şifreli kart veya PIN tabanlı sistemler, imza ve kâğıt bazlı devam çizelgeleri, RFID veya NFC kimlik kartları ve denetçi gözetiminde elle giriş sayılmıştır.

Biyometrik veri sistemleri kaldırılırken nelere dikkat edilmeli?

İlke kararına uymayan veri sorumluları hakkında KVKK md. 18 uyarınca işlem yapılabileceği kararda belirtilmiştir. Mevcut parmak izi veya yüz tanıma sistemini kaldıran işveren, cihazlarda ve yazılım sağlayıcının sunucularında tutulan şablonların da KVKK md. 7 kapsamında yok edildiğini belgelemelidir. Kurul kararının mesai takibi amacına ilişkin olduğu, yüksek güvenlikli alanlara giriş gibi farklı amaçların ise ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Kamera ve GPS ile İzleme Hangi Sınırlar İçinde Mümkün?

İşyerinde kamera ve araç takip sistemi kullanımı genellikle KVKK md. 5/2-f’deki meşru menfaate dayandırılır. Bu dayanak, çalışanın temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek şartına bağlıdır; md. 4/2-ç’deki ölçülülük ilkesi de izlemenin amaçla sınırlı kalmasını gerektirir. Her iki sistem için çalışanlara KVKK md. 10 uyarınca önceden aydınlatma yapılmalıdır.

İzleme aracı Kabul edilebilir kullanım Ölçülülük sınırı
Güvenlik kamerası Giriş çıkış noktaları, kasa, depo, üretim alanı Soyunma odası, tuvalet ve dinlenme alanları; ses kaydı
Araç takip sistemi (GPS) Şirket aracının mesai içindeki konumu ve güzergâhı Mesai dışı ve izin günlerinde sürekli konum takibi
Bilgisayar ve sistem kayıtları Bilgi güvenliği, yetkisiz erişim tespiti Kişisel yazışmaların içeriğinin incelenmesi
Telefon görüşme kaydı Kalite amaçlı, önceden bildirilen çağrı merkezi kayıtları Bildirimsiz ve sürekli dinleme

Araç takip sistemi (GPS) ile mesai dışı izleme

Şirket aracında konum takibi, filo yönetimi ve güvenlik için meşru bir amaca hizmet edebilir. Ancak araç çalışanın özel kullanımına da bırakılmışsa, mesai dışı saatlerde konumun izlenmesi çalışanın özel hayatına ilişkin bilgi üretir. Bu durumda sistemin mesai dışında devre dışı bırakılabilmesi veya verilerin yalnızca hırsızlık gibi istisnai olaylarda incelenmesi ölçülülük ilkesine uygun bir çözümdür.

Bina köşesine monte edilmiş güvenlik kamerası, işyerinde görüntü kaydı

Çalışan Verileri Kimlere Aktarılabilir?

KVKK md. 8/2 uyarınca kişisel veriler, md. 5/2’deki şartlardan biri bulunduğunda; özel nitelikli veriler ise yeterli önlemler alınmak kaydıyla md. 6/3’teki şartlardan biri bulunduğunda açık rıza aranmadan aktarılabilir. Sosyal güvenlik kurumu ve vergi idaresine yapılan kanuni bildirimler hukuki yükümlülüğe dayanır; ayrıca açık rıza gerektirmez.

Bordro hizmeti veren muhasebe bürosu veya insan kaynakları yazılımı sağlayıcısı çoğu zaman veri işleyen konumundadır. KVKK md. 12/2 uyarınca veri sorumlusu, güvenlik tedbirleri bakımından veri işleyenle birlikte müştereken sorumludur; bu nedenle veri işleme sözleşmesi yapılmalıdır. Sağlayıcı verileri yurt dışındaki sunucularda tutuyorsa md. 9’daki yurt dışı aktarım kuralları uygulanır.

Ayrılan çalışan hakkında referans bilgisi verilebilir mi?

Yeni işverenin talebi üzerine eski çalışan hakkında bilgi verilmesi, bir üçüncü kişiye veri aktarımıdır. Çalışanın bu yönde bir talebi veya bilgisi yoksa, performans ve fesih sebebi gibi bilgilerin paylaşılması md. 8 ve md. 4 bakımından risklidir. Çalışma süresini ve görevini gösteren çalışma belgesi ise İş Kanunu md. 28 kapsamında işçiye verilen belgedir; içeriği işçinin talebiyle sınırlı tutulmalıdır.

Rafta düzenli dizilmiş kırmızı ofis klasörleri

Çalışan Haklarını Nasıl Kullanır?

Çalışan, KVKK md. 11 uyarınca verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme, bilgi talep etme, kimlere aktarıldığını bilme, düzeltme ve silme isteme ve kanuna aykırı işleme nedeniyle zararın giderilmesini talep etme haklarına sahiptir. Md. 13 uyarınca işveren başvuruyu en geç 30 gün içinde sonuçlandırmak zorundadır.

Başvuru reddedilir, cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap verilmezse md. 14 uyarınca cevabın öğrenildiği tarihten itibaren 30 ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren 60 gün içinde Kurula şikâyet yoluna gidilebilir. Hukuka aykırı izleme, aynı zamanda işyerinde mobbing ve manevi tazminat iddialarının konusu olabilir; işverenin kişiliği koruma borcu TBK md. 417’de düzenlenmiştir. Saklama süresi dolan verilerin yok edilmemesinin cezai boyutu için kişisel veri suçlarına dair yazımıza bakılabilir.

İşveren İçin Çalışan Verisi Uyum Kontrol Listesi

Çalışan verilerine ilişkin uyum, tek seferlik bir doküman hazırlığı değil; insan kaynakları, bilgi işlem ve hukuk birimlerinin birlikte yürütmesi gereken sürekli bir çalışmadır. KVKK md. 12/1 veri sorumlusuna uygun güvenlik düzeyini sağlama yükümlülüğü yükler; aşağıdaki adımlar bu yükümlülüğün iş ilişkisine özgü temel unsurlarını oluşturur.

  1. İşe alımdan ayrılışa kadar işlenen bütün çalışan verilerini amaç, hukuki sebep ve saklama süresiyle birlikte envantere yazın.
  2. Açık rızayı yalnızca başka bir hukuki sebebe dayanamayan işlemlerle sınırlayın ve matbu “her türlü veriye rıza” metinlerini kaldırın.
  3. Sağlık verilerini işyeri hekimi yönetiminde ayrı tutun; teşhis bilgilerinin yöneticilerle paylaşılmasını önleyin.
  4. Biyometrik mesai takip sistemlerini 2026/921 sayılı ilke kararı doğrultusunda gözden geçirin ve şablonların imhasını belgeleyin.
  5. Kamera ve GPS kullanımı için yazılı politika hazırlayın, çalışanlara önceden aydınlatma yapın ve özel alanları izleme dışında bırakın.
  6. Veri işleyen sıfatındaki bordro ve insan kaynakları sağlayıcılarıyla veri işleme sözleşmesi yapın.

Veri envanteri, VERBİS kaydı yükümlülüğü ile doğrudan bağlantılıdır. Ayrılan çalışanın şirket verilerini götürmesi riskine karşı alınabilecek önlemler ticari sır ve çalışan ayrılışı yazımızda, iş ilişkisine dair diğer konular iş hukuku sayfamızda ve bilişim hukuku ve KVKK sayfamızda yer alır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

İşverenler ve çalışanlar çalışan verileri konusunda çoğu zaman açık rıza metinleri, rızanın geri alınması, mesai takip sistemleri, saklama süreleri ve kamera kayıtları hakkında soru sorar. Aşağıdaki kısa cevaplar KVKK ve iş mevzuatının genel çerçevesini gösterir; işyerinin niteliği ve sektöre özgü mevzuat sonucu değiştirebilir.

İşveren çalışandan açık rıza metni imzalatmak zorunda mı?

Hayır. Çalışan verilerinin büyük bölümü sözleşmenin ifası, hukuki yükümlülük veya meşru menfaat şartına dayanır ve açık rıza gerektirmez. Zorunlu olan, KVKK md. 10 uyarınca aydınlatma yapılmasıdır. Açık rıza yalnızca başka bir şarta dayanamayan işlemler için ve özgür iradeyle verilebilecek şekilde istenmelidir.

Çalışan açık rızasını geri alırsa işveren ne yapmalı?

Açık rızaya dayanan işleme faaliyeti rızanın geri alınmasıyla durdurulmalıdır. Bu nedenle bordro gibi zorunlu işlemlerin açık rızaya dayandırılması, rıza geri alındığında işverenin kendisini çıkmaza sokar. Rızanın geri alınmasının tek başına fesih sebebi olarak gösterilmesi ise işveren için ciddi bir uyuşmazlık riski doğurur.

Parmak izi okuyucu yerine hangi sistemler kullanılabilir?

Kurul’un 2026/921 sayılı ilke kararında şifreli kart veya PIN tabanlı sistemler, imza ve kâğıt bazlı devam çizelgeleri, RFID veya NFC özellikli personel kartları ve denetçi gözetiminde elle giriş alternatif yöntemler olarak sayılmıştır. Seçilen yöntem için de aydınlatma yapılmalıdır.

İşveren eski çalışanın verilerini ne kadar süre saklayabilir?

Kanunda tek bir süre yoktur; süre, ilgili mevzuattaki saklama yükümlülükleri ve olası uyuşmazlıklardaki süreleri dikkate alınarak saklama ve imha politikasında belirlenir. Süre dolduğunda veriler KVKK md. 7 uyarınca silinmeli, yok edilmeli veya anonim hâle getirilmelidir.

Çalışan kendi özlük dosyasının bir örneğini isteyebilir mi?

Evet. KVKK md. 11 uyarınca çalışan, hakkında işlenen verilere ilişkin bilgi talep edebilir. İşveren başvuruyu en geç 30 gün içinde sonuçlandırmalıdır. Üçüncü kişilere ait bilgiler veya iç değerlendirme notları gibi kısımlarda, diğer kişilerin haklarının korunması amacıyla sınırlama yapılabilir.

İşyerinde ses kaydı yapan kamera kullanılabilir mi?

Görüntü kaydına göre çok daha müdahaleci olduğundan, ses kaydının ölçülülük ilkesini karşılaması güçtür. Çalışanların sohbetlerinin kaydedilmesi özel hayatın gizliliğine ilişkin ceza hükümlerini de gündeme getirebilir. Ses kaydı ancak çağrı merkezi gibi önceden bildirilen ve amaçla sınırlı durumlarda savunulabilir.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: KCD Hukuk