
Belediye encümeni yapınız hakkında yıkım kararı verdiğinde asıl tehlike davanın kaybedilmesi değil, dava sürerken yapının fiilen yıkılmasıdır. Yıkım kararına yürütmeyi durdurma talebi, bu nedenle iptal davasının en çok zamana karşı yarışan parçasıdır: İdare mahkemesi talebi karara bağlamadan dozer gelirse, sonradan verilen iptal kararı yıkılmış bir binayı geri getirmez.
Aşağıda 3194 sayılı İmar Kanunu md. 32’deki yıkım takvimini, 2577 sayılı İYUK md. 27’deki yürütmenin durdurulması şartlarını, teminatı, itiraz süresini ve yıkım gerçekleşirse kalan yolları uygulamadaki sırasıyla anlatıyoruz. İmar para cezasının kendisine itiraz ayrı bir konudur ve yalnızca bağlantılı yerlerde değinilmiştir.
Önemli Çıkarımlar
- Dava açmak yıkım kararının uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz (İYUK md. 27/1); durdurma için dilekçede açık talep gerekir.
- Mahkeme, açıkça hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar şartları birlikte varsa yürütmeyi durdurur (İYUK md. 27/2).
- Yıkım, uygulanmakla etkisi tükenecek bir işlem olduğundan idarenin savunması beklenmeden de durdurulabilir.
- Ret kararına karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde bölge idare mahkemesine bir defaya mahsus itiraz edilir (İYUK md. 27/7).
- Aynı sebeplere dayanarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez (İYUK md. 27/10); bütün gerekçeler ilk talepte toplanmalıdır.
Yıkım Kararına Yürütmeyi Durdurma Talebi Neden Bu Kadar Acildir?
Çünkü 3194 s. İmar K. md. 32 uyarınca yapı tatil tutanağından sonra bir ay içinde aykırılık giderilmezse encümen yıkım kararı alır ve yapı yıktırılır. Kanun ayrıca iki ay içinde yıkım kararı alınmayan veya karara rağmen altı ay içinde yıkılmayan yapıların Bakanlıkça yıkılabileceğini öngörür. Takvim idareyi hızlanmaya iter.
Bu sürelerin anlamı şudur: İdare yıkım kararını aldıktan sonra uygulamayı uzun süre bekletmek istemez, beklettiğinde de yıkım yetkisi merkezi idareye geçebilir. Yapı sahibi açısından 60 günlük dava açma süresinin son gününü beklemek, çoğu dosyada yıkımın dava açılmadan gerçekleşmesi riskini doğurur. Bu yüzden yıkım kararlarında dava, tebliğden sonraki ilk günlerde ve yürütmenin durdurulması talebiyle birlikte açılmalıdır.
Yapı tatil tutanağından yıkım kararına uzanan süreç
Süreç, idarenin ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıyı tespit edip mühürlemesiyle başlar. Md. 32’ye göre durdurma, yapı tatil tutanağının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır; ayrıca kişisel beklenmez. Aykırılık bilgisi en geç yedi gün içinde tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenmek üzere tapu müdürlüğüne bildirilir. Uygulamada yapı tatil tutanağı çoğunlukla tespit niteliğinde görülür; davanın asıl hedefi, sonuç doğuran encümen kararıdır.
| Aşama | Dayanak | Süre / Sonuç |
|---|---|---|
| Tespit, mühür ve yapı tatil tutanağı | 3194 s. K. md. 32/1-2 | Tutanağın yapıya asılmasıyla tebliğ edilmiş sayılır |
| Tapu beyanlar hanesine bildirim | 3194 s. K. md. 32/1 | En geç 7 gün |
| Ruhsata uygun hale getirme veya ruhsat alma | 3194 s. K. md. 32/3 | Tutanaktan itibaren en çok 1 ay |
| Encümen yıkım kararı | 3194 s. K. md. 32/5 | Karar alınmazsa 2 ay sonra Bakanlık yetkisi doğar |
| Yıkımın uygulanması | 3194 s. K. md. 32/5 | Karara rağmen 6 ay içinde yıkılmazsa Bakanlık yıkabilir |
| İptal davası ve yürütmenin durdurulması talebi | 2577 s. İYUK md. 7, 27 | Tebliğden itibaren 60 gün; talep dilekçede |
| Yürütmenin durdurulması ret kararına itiraz | 2577 s. İYUK md. 27/7 | Tebliğden itibaren 7 gün |
Yıkım Kararı İmar Para Cezasından Nasıl Ayrılır?
Yıkım kararı 3194 s. K. md. 32’ye, imar para cezası md. 42’ye dayanır. Para cezası aykırılığın tespitinden itibaren on iş günü içinde encümence verilir ve tahsil edilebilir bir alacak doğurur; yıkım ise yapının fiziken ortadan kaldırılmasıdır. Birincisinde zarar çoğu kez parayla giderilebilir, ikincisinde geri dönüş yoktur.
Bu fark yürütmenin durdurulması değerlendirmesine doğrudan yansır. Para cezasında telafisi güç zarar, ancak cezanın tutarı ve tahsilat baskısı gibi somut olgularla kurulabilir. Yıkımda ise zarar yapının kendisidir. İki işlem aynı encümen kararında yer alıyorsa İYUK md. 5 uyarınca tek dilekçeyle dava edilebilir. Cezanın hesap hataları ve iptal sebepleri imar para cezasına itiraz ve iptal davası yazısında, ceza boyutu ise TCK 184 imar kirliliği suçu yazısında ele alınmıştır.

Yürütmeyi Durdurma Kararı Hangi Şartlarla Verilir?
2577 s. İYUK md. 27/2 iki şartı birlikte arar: İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması. Mahkeme kararında hukuka aykırılığın gerekçesini ve doğacak zararı açıkça göstermek zorundadır. Şartlardan yalnızca birinin varlığı yeterli değildir.
Açıkça hukuka aykırılık yıkım dosyasında neye göre değerlendirilir?
Mahkeme bu aşamada esası bütünüyle çözmez, dosyanın ilk görünümüne bakar. Yıkım kararlarında en sık ileri sürülen aykırılıklar şunlardır: Encümen kararının toplantı ve karar nisabına uyulmadan alınması, md. 32/3’teki bir aylık sürenin tanınmadan yıkıma geçilmesi, tutanaktaki ölçülerle yerindeki durumun çelişmesi, aykırılığın ruhsata bağlanabilecek nitelikte olmasına rağmen tüm yapı hakkında karar verilmesi ve yapının imar mevzuatı öncesine ait olduğunu gösteren belgelerin değerlendirilmemesi.
Telafisi güç veya imkânsız zarar yıkımda nasıl gösterilir?
Yıkımda zararın imkânsızlığı kendiliğinden anlaşılır gibi görünse de dilekçede somutlaştırılmalıdır. Yapıda oturan hane, işyeri faaliyeti, taşıyıcı sisteme etkisi nedeniyle kısmi yıkımın bütün binayı tehlikeye sokması ve komşu bağımsız bölümlere zarar riski gibi olgular fotoğraf, ikametgâh ve vergi kayıtları ile desteklenmelidir. Genel ifadelerle yazılan talepler savunma beklenmeden reddedilebilir; md. 27/3 bu imkânı açıkça tanır.
Savunma Beklenmeden Yürütmeyi Durdurma Kararı Verilebilir mi?
Evet. İYUK md. 27/2’nin ikinci cümlesine göre uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir. Yıkım bu kategorinin tipik örneğidir; uygulandığı anda yapı ortadan kalkar ve iptal kararının pratik faydası büyük ölçüde kaybolur.
Uygulanmakla etkisi tükenecek işlem olarak yıkım
Uygulamada mahkemeler bu tür taleplerde çoğu kez “idarenin savunması alınıncaya kadar” yürütmenin durdurulmasına karar verir, savunma geldikten sonra talebi yeniden değerlendirir. Bu ara karar geçicidir; savunmadan sonra talep reddedilebilir. Md. 27/5 ayrıca yürütmenin durdurulması istemli davalarda savunma sürelerinin kısaltılabileceğini ve tebliğin memur eliyle yaptırılabileceğini düzenler. Dilekçede yıkım tarihinin yakın olduğu belgeyle gösterilirse bu araçların kullanılması kolaylaşır.

Dava ve Yürütmeyi Durdurma Talebi Nasıl Hazırlanır?
Dava, encümen kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde açılır (İYUK md. 7). İYUK md. 34’e göre yıkım ve imar uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir. Davalı, kararı alan belediye başkanlığı veya valiliktir. Dilekçenin başlığında yürütmenin durdurulması talebi açıkça yazılmalıdır.
Süre hesabının genel kuralları ve idareye başvurunun süreye etkisi iptal davası süresi ve hesaplanması yazısında anlatılmıştır. Yıkım dosyasına özgü önemli bir tuzak vardır: İYUK md. 11’e göre üst makama veya işlemi yapan makama başvurmak dava açma süresini durdurur, ancak yıkımı durdurmaz. İdareye dilekçe verip cevap beklemek, yıkım riski altındaki bir yapı için çoğu zaman en pahalı tercihtir. Örneğin (temsilidir) encümen kararı ayın 3’ünde tebliğ edilmiş ve idareye md. 11 başvurusu yapılmışsa, süre korunur ama ekip ayın 20’sinde yıkıma gelebilir.
Dilekçede yıkımın yakınlığını gösteren belgeler
- Encümen kararı, tebliğ mazbatası veya tebliğ tarihini gösteren belge
- Yapı tatil tutanağı ve mühür tutanağı
- Tapu kaydı, varsa ruhsat, onaylı proje ve iskân belgesi
- Yapının güncel fotoğrafları ve kullanım durumunu gösteren kayıtlar (ikamet, abonelik, işyeri ruhsatı)
- İdarenin yıkım tarihini bildiren yazısı veya yıkım ekibinin geldiğine dair tutanak
- ve incelemesi talebi (İYUK md. 31 yollamasıyla HMK hükümleri)
Yürütmenin Durdurulması Kararı Teminata Bağlı mıdır?
Kural olarak evet. İYUK md. 27/6’ya göre yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. İdareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz. Teminata ilişkin uyuşmazlıkları, yürütmeyi durdurma kararını veren mahkeme çözer; ayrı bir dava açmak gerekmez.
Yürütmenin durdurulması teminatı nasıl belirlenir?
Teminatın miktarını ve türünü mahkeme belirler; uygulamada nakit veya banka teminat mektubu kabul edilir. Karar “teminat alınmak koşuluyla” kurulduysa, teminat yatırılıp kararın idareye bildirilmesinden önce koruma fiilen işlemez. Bu nedenle teminat kararı tebliğ edildiği gün yatırılmalı ve makbuzla birlikte karar belediyeye ayrıca iletilmelidir. Ödeme gücü yetersiz yapı sahipleri için adli yardım talebi aynı dilekçede ileri sürülebilir.
Talep Reddedilirse Hangi Yollara Gidilir?
Ret kararına karşı tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde, idare mahkemesinin bağlı olduğu bölge idare mahkemesine bir defaya mahsus itiraz edilebilir (İYUK md. 27/7). Bölge idare mahkemesi dosya kendisine geldikten sonra yedi gün içinde karar vermek zorundadır ve itiraz üzerine verilen karar kesindir.
Yedi günlük itiraz ve ikinci talep yasağı
Md. 27/10 aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemeyeceğini düzenler. Bu kural, ilk dilekçenin bütün hukuka aykırılık sebeplerini ve zarar olgularını içermesini zorunlu kılar. Sonradan ortaya çıkan yeni bir olgu, örneğin aykırılığın giderildiğini gösteren bilirkişi raporu veya alınan yeni ruhsat, farklı bir sebep olarak yeni talebe dayanak olabilir. Bölge idare mahkemesinin işleyişi için bölge idare mahkemesinde istinaf ve itiraz yazısına bakılabilir.
| Mahkemenin kararı | Hukuki sonuç | Yapı sahibinin yapacağı |
|---|---|---|
| Savunma alınıncaya kadar durdurma | Geçici koruma; savunmadan sonra yeniden karar verilir | Kararı belediyeye hemen bildirmek, savunmaya karşı beyan hazırlamak |
| Teminat karşılığı durdurma | Teminat yatırılınca yıkım uygulanamaz | Teminatı yatırıp makbuzu ve kararı idareye iletmek |
| Teminatsız durdurma | Karar tebliğle uygulanır | Kararı idareye ve gerekirse kolluğa göstermek |
| Savunmasız ret (md. 27/3) | Koruma yok, dava sürer | 7 gün içinde itiraz; yeni olgu varsa yeni sebeple talep |
| Savunmadan sonra ret | Koruma sona erer | 7 gün içinde bölge idare mahkemesine itiraz |
Yürütmenin Durdurulması Kararından Sonra İdare Ne Yapmak Zorundadır?
İYUK md. 28/1’e göre idare, yürütmenin durdurulması kararının gereklerine göre gecikmeksizin işlem tesis etmek veya eylemde bulunmak zorundadır; bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak hiçbir şekilde otuz günü geçemez. Yıkım kararında bu, yıkım hazırlığının durdurulması ve uygulamanın askıya alınması anlamına gelir.
Karara rağmen yıkım yapılırsa veya yıkım yürütmenin durdurulması kararından önce gerçekleşmişse dava konusuz kalmaz; iptal davası sürdürülerek işlemin hukuka aykırılığı tespit ettirilebilir. Uğranılan zarar için İYUK md. 12 uyarınca tam yargı davası açılabilir. İdarenin sorumluluk esasları idareye karşı tam yargı davası yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Yıkım masrafı ve kararın sonradan iptali
Md. 32/5’e göre yıkım belediye veya valilikçe yapılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. Yıkım kararı yargı kararıyla iptal edilirse bu masrafın dayanağı da ortadan kalkar; tahsil edilen tutarın iadesi ve yıkımdan doğan zarar tam yargı davasının konusu olur. Yıkım kararı ile birlikte verilen para cezası için ödeme ve dava ilişkisi İzmir örneğinde imar cezası ve tapu şerhi yazısında açıklanmıştır.

Dava Açmadan Önce Hangi Kontroller Yapılmalı?
Önce aykırılığın niteliği belirlenmelidir: Yapı tamamen ruhsatsız mı, yoksa ruhsata kısmen mi aykırı? Ruhsata bağlanabilecek aykırılıklarda md. 32/3 bir aylık süre tanır; idare ruhsata bağlanamayacağını tespit ettiği yapılarda ise bu süreyi beklemeden ruhsatı iptal edebilir. Bu ayrım hem davanın hem yürütmenin durdurulması talebinin omurgasını oluşturur.
Kısmi aykırılıklarda, örneğin ruhsatlı bir binada yalnızca çatı katı veya kapalı balkon ilavesi söz konusuysa, encümen kararının bütün yapıyı mı yoksa yalnızca aykırı kısmı mı kapsadığı dikkatle okunmalıdır. Aykırı kısmın yıkımı taşıyıcı sistemi etkileyecekse bu teknik risk, telafisi güç zarar şartının en güçlü dayanağı olabilir ve bilirkişi incelemesinde ayrıca sorulmalıdır.
- Tebliğ tarihini kesinleştirin ve 60 günlük süreyi, varsa adli tatil etkisini (İYUK md. 8/3) hesaplayın.
- Yapının ne zaman yapıldığını gösteren hava fotoğrafı, abonelik ve emlak vergisi kayıtlarını toplayın.
- Yapı için yapı kayıt belgesi alınmışsa belgenin durumunu kontrol edin; belgenin iptali hâlinde doğan sonuçlar yapı kayıt belgesi iptalinin sonuçları yazısında ele alınmıştır.
- Aykırılığın giderilmesi mümkünse proje tadilatı veya ruhsat başvurusunu dava ile paralel yürütün; bu, ikinci bir talep için yeni sebep oluşturabilir.
- Harç ve gider avansı için dava harcı hesaplama aracı ön fikir verir; tutar dosyanın niteliğine göre değişir.
Kıyı, sit veya zeytinlik gibi özel rejimli alanlarda yıkım kararının dayanağı 3194 sayılı Kanun dışındaki mevzuat da olabilir; bu durumda yetkili idare ve süreler değişebilir. İdari yargıdaki diğer uyuşmazlık türleri için idare ve vergi hukuku çalışma alanı sayfasına bakılabilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular
Yıkım kararı tebliğ edildiğinde en çok sorulan sorular, dava açmanın yıkımı durdurup durdurmadığı, kararın ne kadar sürede verildiği ve ret hâlinde ne yapılacağıdır. Aşağıdaki cevaplar İYUK md. 27 ile 3194 s. İmar K. md. 32 esas alınarak kısa tutulmuştur; dosyanın ayrıntıları sonucu değiştirebilir.
Yıkım kararına dava açınca yıkım otomatik olarak durur mu?
Hayır. İYUK md. 27/1’e göre dava açılması idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Yıkımın ertelenmesi için dilekçede yürütmenin durdurulması açıkça istenmeli ve mahkemenin bu yönde karar vermesi gerekir; karar teminata bağlanmışsa teminat da yatırılmalıdır.
Yürütmeyi durdurma talebi kaç günde karara bağlanır?
Kanunda ilk derece için kesin bir gün sayısı yoktur. Ancak yıkım gibi uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde mahkeme savunma beklemeden karar verebilir ve savunma sürelerini kısaltabilir (İYUK md. 27/2 ve 27/5). Yıkım tarihinin yakın olduğu belgeyle gösterilirse dosya öncelikle ele alınır.
Yapı tatil tutanağına ayrıca dava açmak gerekir mi?
Uygulamada yapı tatil tutanağı çoğunlukla tespit niteliğinde görülür ve dava, sonuç doğuran encümen yıkım kararına karşı açılır. Tutanaktaki hatalar, encümen kararına karşı açılan davada iptal sebebi olarak ileri sürülür. Tutanak tarihi ise bir aylık sürenin başlangıcı olduğu için önemlidir.
Yürütmenin durdurulması reddedilirse yıkım hemen yapılabilir mi?
Ret kararıyla idarenin önündeki yargısal engel kalkar. Bu nedenle ret kararının tebliğinden itibaren 7 gün içinde bölge idare mahkemesine itiraz edilmelidir (İYUK md. 27/7). İtirazın kendisi yıkımı durdurmaz; bölge idare mahkemesi de yedi gün içinde karar vermek zorundadır.
Yıkım masrafını kim öder?
3194 s. İmar K. md. 32’ye göre yıkım belediye veya valilikçe yapılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. Yıkım kararı sonradan iptal edilirse masrafın dayanağı ortadan kalkar; iade ve yıkımdan doğan zarar tam yargı davasıyla istenebilir.
Yapı yıkıldıktan sonra iptal davasına devam etmenin bir faydası var mı?
Vardır. İptal kararı işlemin hukuka aykırı olduğunu ortaya koyar ve İYUK md. 12 uyarınca açılacak tam yargı davasının temelini oluşturur. Yıkılan yapının değeri, eşyaların zararı ve yıkım masrafı bu davada talep edilebilir; idarenin durumu ayrıca değerlendirilir.
Kaynaklar
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 3194 sayılı İmar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- İmar Planı Değişikliğine Karşı Dava
- Ruhsat İptali ve Kazanılmış Hak
- Belediye Encümeni Kararına İtiraz
- Acele Kamulaştırma ve İtiraz Yolları
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: KCD Hukuk





