
Çekte keşidecinin sorumluluğu, çeki düzenleyip imzalayan kişinin, çek bankada ödenmediğinde hamile karşı çek bedelini, faizini ve giderlerini ödeme yükümlülüğüdür. Bu sorumluluk kambiyo hukukundan doğar, keşidecinin hamille arasında doğrudan bir sözleşme olmasa bile işler ve kanun gereği sözleşmeyle kaldırılamaz.
Bu yazı çekin hukuki, yani alacak tarafını ele alıyor: hamilin keşideciye hangi şartlarla başvurabileceği, hangi kalemleri isteyebileceği, keşidecinin hangi savunmaları ileri sürebileceği ve sürelerin nasıl hesaplanacağı. Karşılıksız çekin ceza boyutunu karşılıksız çek şikâyeti, adli para cezası ve ödeme yolu yazımızda ayrıca anlattık.
Önemli Çıkarımlar
- 6102 s. TTK md. 679 ve 818/1-c uyarınca keşideci çekin ödenmemesinden sorumludur; aksine yazılan kayıt yazılmamış sayılır.
- Başvurma hakkı için çekin süresinde ibrazı şarttır: aynı yerde ödenecekse 10 gün, başka yerde 1 ay (TTK md. 796).
- Hamil keşideciden çek bedeli, ibraz gününden faiz, giderler ve binde üçü aşmayan komisyon isteyebilir (TTK md. 810).
- Karşılıksız kalan bedelin yüzde onu ayrıca çek tazminatı olarak istenebilir (TTK md. 783/3).
- Hamilin keşideciye karşı başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yılda zamanaşımına uğrar (TTK md. 814).
Çekte Keşidecinin Sorumluluğu Nedir ve Neden Kaldırılamaz?
Keşideci, çeki düzenleyen ve bankaya ödeme talimatı veren kişidir. 6102 s. TTK md. 679 hükmü, md. 818/1-c yollamasıyla çeklere de uygulanır: düzenleyen ödenmemeden sorumludur ve bu sorumluluğu kaldıran kayıtlar yazılmamış sayılır. Keşideci ayrıca TTK md. 724 uyarınca cirantalar ve avalistlerle birlikte hamile karşı müteselsil borçludur.
Müteselsil sorumluluğun pratik anlamı şudur: hamil, sıraya bağlı olmaksızın keşideciye, cirantalardan birine ya da hepsine birden başvurabilir. Bir borçluya başvurmuş olması diğerlerine karşı haklarını ortadan kaldırmaz. Çek üzerinde keşidecinin borcunu güvenceye alan bir aval varsa, aval veren de keşideci gibi sorumlu olur; bu ilişkiyi aval ve kefalet farkı yazımızda ayrıca inceledik.
Hesap sahibi, keşideci ve yetkisiz temsil ayrımı
Kambiyo hukukunda sorumlu olan, çekte imzası bulunan kişidir. Bir şirket yetkilisi şirket adına ve yetkisi dahilinde imza atmışsa keşideci şirkettir; yetkili kişisel olarak çek borçlusu olmaz. Ancak TTK md. 678 uyarınca temsil yetkisi olmadan veya yetkisini aşarak imza atan kişi çekten bizzat sorumludur. Gerçek kişi hesap sahibi ise 5941 s. Çek Kanunu md. 5/3 uyarınca kendi adına çek düzenlemek için başkasını temsilci tayin edemez; böyle düzenlenen çekin hukuki ve cezai sorumluluğu hesap sahibine aittir.
Hamil Keşideciye Başvurmak İçin Hangi Şartları Yerine Getirmeli?
Hamilin keşideciye başvurabilmesi için çeki süresinde bankaya ibraz etmesi ve ödenmediğini belgeletmesi gerekir. TTK md. 808 bu tespitin protesto, bankanın çek üzerine yazdığı tarihli beyan ya da takas odasının beyanıyla yapılabileceğini düzenler. Uygulamada en yaygın yol, bankanın çekin arkasına “karşılıksızdır” kaydını düşmesidir.
İbraz süresi nasıl hesaplanır?
TTK md. 796’ya göre çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde ibraz edilmelidir. Süre, çekte yazan düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar. Son gün tatile denk gelirse süre ilk iş gününe uzar (md. 816/2). Örnek (temsilidir): düzenlenme tarihi 03.12.2026 olan ve aynı yerde ödenecek çekte onuncu gün 13.12.2026 Pazar olduğundan son ibraz günü 14.12.2026 Pazartesi olur.
| Durum | İbraz süresi | Dayanak |
|---|---|---|
| Düzenlendiği yerde ödenecek çek | 10 gün | TTK md. 796/1 |
| Düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecek çek | 1 ay | TTK md. 796/1 |
| Yurt dışında düzenlenip Türkiye’de ödenecek, aynı kıta | 1 ay | TTK md. 796/2 |
| Yurt dışında düzenlenip Türkiye’de ödenecek, ayrı kıta | 3 ay | TTK md. 796/2 |
| Sürenin başlangıcı | Düzenlenme tarihinin ertesi günü | TTK md. 796/3, 817 |
| Son gün tatil ise | İzleyen ilk iş günü | TTK md. 816/2 |
İleri tarihli çek ne zaman ibraz edilebilir?
Çek görüldüğünde ödenir; düzenlenme tarihinden önce ibraz edilen çek de TTK md. 795/2 uyarınca ibraz günü ödenir. Yani üzerindeki tarih gelmeden bankaya götürülen ileri tarihli çek hukuken ödenmesi gereken bir çektir. Bununla birlikte erken ibrazda karşılıksız çıkan çekte ceza sorumluluğu, 5941 s. Kanun md. 5 uyarınca düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibraz şartına bağlı olduğundan farklı değerlendirilebilir. Hamil açısından en güvenli yol, çeki üzerindeki tarihte veya izleyen ibraz süresi içinde ibraz etmektir.

Karşılıksız Çekte Keşideci Hamile Neleri Öder?
TTK md. 810 uyarınca hamil, başvurma yoluyla çekin ödenmeyen bedelini, ibraz gününden itibaren faizini, protesto veya eş değer belirleme ile ihbar giderlerini ve çek bedelinin binde üçünü aşmayan komisyonu isteyebilir. Bunlara ek olarak karşılıksız kalan kısım için yüzde on oranında çek tazminatı talep edilebilir.
Yüzde on çek tazminatı ne zaman istenir?
TTK md. 783/3, muhatap bankada karşılığı kısmen veya tamamen bulunmayan çeki düzenleyen kişinin, karşılıksız kalan bedelin yüzde onunu ödemekle yükümlü olduğunu ve hamilin bu yüzden uğradığı zararı da tazmin edeceğini düzenler. Çek tazminatı bu nedenle doğrudan keşideciye yönelen bir kalemdir. Cirantalara karşı başvuruda bu kalemin istenip istenemeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir; takip talebinde kalemlerin borçlu bazında ayrıştırılması itiraz riskini azaltır.
Bankanın kanuni ödeme yükümlülüğü hesabı nasıl etkiler?
5941 s. Çek Kanunu md. 3/3 uyarınca muhatap banka, süresinde ibraz edilen ve karşılıksız çıkan her çek yaprağı için Merkez Bankasınca her yıl ocak ayında belirlenen tutara kadar ödeme yapmakla yükümlüdür. Karşılıksızdır işlemi, md. 3/2 gereği bu tutarın dışında kalan kısımla sınırlı yapılır. Bankadan alınan tutar keşideciden istenecek bedelden düşülmelidir; aksi hâlde takipte fazla istem itiraz konusu olur.
| Kalem | Kime karşı | Dayanak |
|---|---|---|
| Çekin ödenmeyen bedeli | Keşideci, cirantalar, avalistler | TTK md. 810/1-a |
| İbraz gününden itibaren faiz | Keşideci, cirantalar, avalistler | TTK md. 810/1-b |
| Protesto, belirleme ve ihbar giderleri | Keşideci, cirantalar, avalistler | TTK md. 810/1-c |
| Binde üçü aşmayan komisyon | Keşideci, cirantalar, avalistler | TTK md. 810/1-d |
| Karşılıksız kısmın yüzde onu | Keşideci | TTK md. 783/3 |
| Hamilin ayrıca uğradığı zarar | Keşideci (ispat şartıyla) | TTK md. 783/3 |
Faiz hesabında hangi oranın uygulanacağı alacağın niteliğine göre değişebilir; tahmini tutar için yasal faiz hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Keşideci Hamile Karşı Hangi Def’ileri İleri Sürebilir?
Keşideci, lehtarla arasındaki temel ilişkiden doğan kişisel def’ileri, örneğin malın teslim edilmediğini, kural olarak sonraki hamile karşı ileri süremez. TTK md. 687 (md. 818/1-e yollamasıyla) hamil çeki bile bile borçlunun zararına iktisap etmişse bu kuralın istisnasını tanır. Senetten anlaşılan def’iler ise herkese karşı ileri sürülebilir.
Herkese karşı ileri sürülebilen def’ilere örnek olarak zorunlu unsurların eksikliği (TTK md. 780-781), imzanın sahte olması, ehliyetsizlik, ve ödeme sayılabilir. Lehtar ile keşideci arasındaki bedelsizlik, teminat amacı veya mal teslim edilmemesi gibi savunmalar ise yalnızca lehtara karşı veya kötüniyetli hamile karşı sonuç doğurur. Çekin faktoring şirketine ciro edildiği durumlarda bu ayrım belirleyici olur; ayrıntısı için faktoringde ciro ve def’ilerin durumu yazımıza bakabilirsiniz. Boş imzalanan çekin anlaşmaya aykırı doldurulması ise senedin rızaya aykırı doldurulması yazımızın konusudur.
Çek kaybolursa veya çalınırsa keşideci ne yapmalı?
İradesi dışında elinden çıkan çek için TTK md. 757 vd. (md. 818/1-s) uyarınca asliye ticaret mahkemesinden ödeme yasağı ve çek iptali istenebilir. Çeki iyiniyetle edinen yeni hamil ise md. 792 gereği çeki geri vermek zorunda değildir. Sahte veya tahrif edilmiş çekin ödenmesinden doğan zarar, md. 812 uyarınca kural olarak bankaya aittir; keşideci çek defterini iyi saklamamış gibi bir taşıyorsa sonuç değişir.

Süresinde İbraz Edilmeyen Çekte Keşidecinin Durumu Nedir?
Çek süresinde ibraz edilmezse TTK md. 808’deki başvurma şartı gerçekleşmez ve hamil, keşideci dahil çek borçlularına karşı kambiyo hukukundan doğan başvurma haklarını kaybetme riskiyle karşılaşır. Bu durumda gündeme gelen başlıca yol, TTK md. 732 kapsamında keşideciye karşı 1 yıl içinde ileri sürülecek sebepsiz zenginleşme talebidir.
Süre geçtikten sonra da banka, keşideci çekten caymadıysa çeki ödeyebilir (TTK md. 799/2). Keşidecinin cayması ise ancak ibraz süresi geçtikten sonra hüküm ifade eder (md. 799/1); keşideci süre içinde bankaya “ödemeyin” talimatı vererek ödemeyi kendi başına durduramaz. Keşidecinin ölümü, ehliyetini kaybetmesi veya iflası da tedavüle çıkmış çekin geçerliliğini etkilemez (md. 800). Hamil, kambiyo yolu kapansa bile lehtar sıfatıyla temel ilişkiden doğan alacağını genel hükümlere göre isteyebilir.
Keşideciye Karşı Takip ve Zamanaşımı Nasıl İşler?
Hamil, keşideciye karşı 2004 s. İİK md. 167 uyarınca kambiyo senetlerine özgü veya iflas yoluyla takip başlatabilir. Ödeme emrine karşı borçlunun itiraz süresi 5 gün, ödeme süresi 10 gündür (İİK md. 168). Takip işleyişi ve itirazın etkisi için kambiyo takibi ile ilamsız takibin karşılaştırması yazımıza bakabilirsiniz.
Alacağın güvenceye alınması açısından, vadesi gelmiş ve rehinle güvenceye alınmamış çek alacakları için de değerlendirilebilir; şartlarını ihtiyati haciz ile ihtiyati tedbir arasındaki fark yazımızda ele aldık. İzmir’de takip açılacaksa İzmir icra dairelerinde çek takibi yazısı yerel uygulamayı özetliyor.
Çek zamanaşımı ne zaman başlar ve nasıl kesilir?
TTK md. 814/1 uyarınca hamilin keşideciye ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yılda zamanaşımına uğrar; çek borçlularının birbirine başvurması için de süre 3 yıldır. Zamanaşımı dava açılması veya takip talebiyle kesilir ve yalnızca kimin hakkında işlem yapıldıysa ona karşı etki doğurur (md. 750-751). Sürenin ayrıntılı hesabı için kambiyo senedinde zamanaşımı rehberimize ve zamanaşımı hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.

Keşidecinin Hukuki ve Cezai Sorumluluğu Nasıl Ayrılır?
Hukuki sorumluluk TTK’dan doğar ve hamilin alacağını tahsil etmesine yöneliktir. Cezai sorumluluk ise 5941 s. Kanun md. 5’te düzenlenir: kanuni ibraz süresi içinde karşılıksız çıkan çek için hamilin şikâyeti üzerine her çek için binbeşyüz güne kadar adli para cezası ile çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı uygulanır.
İki yol birbirinden bağımsız ilerler. Keşideci çek bedelini ödese bile hamilin hukuki alacak kalemleri ayrıca hesaplanır; ceza davasının düşmesi de kambiyo alacağını ortadan kaldırmaz. Şirket çeklerinde ceza ve yasak, md. 5/2 uyarınca mali işlerden sorumlu yönetim organı üyesine yönelebilirken hukuki borçlu şirket olarak kalır. Ceza yolunun usulü ve İzmir’deki görevli mahkeme için İzmir’de karşılıksız çek şikâyeti yazımızı inceleyebilirsiniz.
| Konu | Hukuki sorumluluk (TTK) | Cezai sorumluluk (5941 s. K. md. 5) |
|---|---|---|
| Kimden istenir? | Çekte imzası bulunan keşideci, ciranta, avalist | Karşılıksızdır işlemine sebep olan kişi |
| Şirket çekinde | Şirket (tüzel kişi) | Mali işlerden sorumlu yönetim organı üyesi |
| Sonuç | Bedel, faiz, gider, komisyon, yüzde on tazminat | Adli para cezası, çek düzenleme ve hesap açma yasağı |
| Süre | Başvurma hakkı için 3 yıl zamanaşımı | Şikâyet 3 ay, her hâlde 1 yıl (İİK md. 347 yollaması) |
| Görevli merci | İcra dairesi, icra mahkemesi, asliye ticaret mahkemesi | İcra ceza mahkemesi |

Keşideci Çek Düzenlerken ve Takip Gelince Neleri Kontrol Etmeli?
Keşidecinin sorumluluğu çek tedavüle çıktığı anda bağımsız hâle geldiği için en etkili önlem, düzenleme aşamasında alınır. Takip geldiğinde ise İİK md. 168’deki 5 günlük itiraz süresi içinde hangi def’inin kime karşı ileri sürülebileceği, hangi kalemin fazla istendiği ve zamanaşımının dolup dolmadığı birlikte ayrıştırılmalıdır.
- Çeki teslim ettiğiniz kişiyle temel ilişkiyi (fatura, sözleşme, teslim tutanağı) yazılı belgeye bağlayın; teminat amaçlı verilen çeki ayrıca belgeleyin.
- Çekte tarih, tutar ve lehtar alanlarını boş bırakmayın; yazı ile rakam tutarının uyumunu kontrol edin.
- Şirket adına imza atıyorsanız imza sirkülerindeki yetki sınırını aşmayın (TTK md. 678).
- Kaybolan veya çalınan çek için gecikmeden bankaya bildirim yapın ve ödeme yasağı için mahkemeye başvurun.
- Ödeme emrinde istenen kalemleri TTK md. 810 ve 783/3 ile karşılaştırın; bankanın ödediği tutarın düşülüp düşülmediğini kontrol edin.
- Zamanaşımının ibraz süresinin bitiminden itibaren hesaplandığını ve kesen işlemlerin yalnızca muhatabına etki ettiğini dikkate alın.
Bono ve çekte zorunlu alanların eksikliğinin sonuçları için bonodaki eksik unsurlar yazımızdan yararlanabilirsiniz. Kambiyo senetlerinden doğan uyuşmazlıklar ticaret hukuku uzmanlık sayfamızda ele alınıyor; yazıyı Av. Muhammed Çakmak hazırladı. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aşağıda keşidecinin sorumluluğu, ibraz süresi, çek tazminatı, şirket çekleri ve zamanaşımıyla ilgili uygulamada en sık sorulan soruları kısa ve doğrudan yanıtlarla bir araya topladık. Yanıtlar genel çerçeveyi gösterir; çekin kimin elinde olduğu, ne zaman ibraz edildiği ve hangi borçluya başvurulduğu sonucu doğrudan değiştirebilir.
Keşideci çekte 'ödemeden sorumlu değilim' yazabilir mi?
Hayır. TTK md. 679 (md. 818/1-c ile çeke uygulanır) uyarınca düzenleyenin ödenmemeden sorumlu olmayacağına ilişkin kayıtlar yazılmamış sayılır. Böyle bir ibare çekin geçerliliğini etkilemez, keşidecinin sorumluluğunu da kaldırmaz.
Çek ibraz süresi kaçırılırsa alacak tamamen kaybedilir mi?
Hayır. Kambiyo hukukundan doğan başvurma hakları tehlikeye girer, ancak hamil TTK md. 732 uyarınca 1 yıl içinde sebepsiz zenginleşme talebinde bulunabilir. Lehtar ise temel ilişkiden doğan alacağını genel hükümlere göre ayrıca isteyebilir.
Çek tazminatı ile çek bedeli aynı takipte istenebilir mi?
Evet. Uygulamada kambiyo takibinde çek bedeli, ibraz gününden faiz, giderler, binde üçü aşmayan komisyon ve TTK md. 783/3’teki yüzde on çek tazminatı birlikte talep edilir. Kalemlerin hangi borçluya yöneldiği takip talebinde ayrıca gösterilmelidir.
Şirket çekinde yetkili kişi kendi malvarlığıyla sorumlu olur mu?
Yetkisi dahilinde şirket adına imza atan yetkili, kambiyo hukuku bakımından kişisel borçlu olmaz; borçlu şirkettir. Yetkisi olmadan veya yetkisini aşarak imza atmışsa TTK md. 678 uyarınca bizzat sorumlu olur. Ceza sorumluluğu ise 5941 s. Kanun md. 5/2’ye göre ayrıca değerlendirilir.
Keşideci çekin ödenmesini bankaya talimatla durdurabilir mi?
İbraz süresi içinde hayır. TTK md. 799/1 uyarınca çekten cayma ancak ibraz süresi geçtikten sonra hüküm ifade eder. Kayıp veya çalınma hâlinde ise asliye ticaret mahkemesinden ödeme yasağı kararı istenmesi gerekir (TTK md. 757, 818/1-s).
Keşideciye karşı çek alacağı ne zaman zamanaşımına uğrar?
Hamilin keşideciye karşı başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK md. 814/1). Takip talebi veya dava zamanaşımını keser; kesilme yalnızca işlemin yöneltildiği borçlu hakkında sonuç doğurur.
Karşılıksız çek için hem icra takibi hem şikâyet yapılabilir mi?
Evet. Hukuki alacak için kambiyo takibi ile 5941 s. Kanun md. 5 kapsamındaki ceza şikâyeti birbirinden bağımsızdır ve birlikte yürütülebilir. Ceza davasının sonucu, kambiyo hukukundan doğan alacağı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 5941 sayılı Çek Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Cari Hesapta Bakiye Tespiti ve İtiraz
- Ticari Satışta Ayıp İhbar Süresi
- Franchise Sözleşmesinde Tarafların Yükümlülükleri
- Bayilik Sözleşmesinin Haksız Feshi
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Muhammed Çakmak, Avukat
Çalışma alanları: Bankacılık ve Finans Hukuku, Faktoring Hukuku, İcra ve İflas Hukuku, Ticaret Hukuku, Ticari Alacakların Tahsili





