
Senedin aykırı doldurulması, imzalanırken bazı alanları boş bırakılan bir bononun ya da çekin, sonradan taraflar arasındaki anlaşmaya uymayan bir tutar, vade veya lehtar yazılarak tamamlanmasıdır. Uygulamada en sık teminat amacıyla verilen boş bonolarda karşılaşılır ve borçlu, hiç kabul etmediği bir tutarla icra takibiyle yüz yüze gelebilir.
Bu yazıda konuyu ispat odaklı ele alıyoruz: kime karşı hangi savunma ileri sürülebilir, hangi delil işe yarar, icra takibi başladığında hangi süreler işler ve ceza yolu ne zaman anlamlıdır. Takip türlerinin genel farkı için kambiyo senetlerine özgü takip ile ilamsız takip farkı yazımıza bakabilirsiniz.
Önemli Çıkarımlar
- 6102 s. TTK md. 680 uyarınca açık senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiası, kötüniyetli veya ağır kusurlu olmayan hamile karşı ileri sürülemez.
- 6100 s. HMK md. 201 senede karşı tanıkla ispatı yasaklar: anlaşmaya aykırı doldurma kural olarak yazılı delille kanıtlanır.
- Kambiyo takibinde borca itiraz ve imza itirazı için süre ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gündür (2004 s. İİK md. 168).
- İmza size aitse imza itirazı yanlış yoldur; anlaşmaya aykırılık borca itiraz veya menfi tespit davasıyla ileri sürülür.
- 5237 s. TCK md. 209/1 açığa imzanın kötüye kullanılmasını şikâyete bağlı suç olarak düzenler; şikâyet süresi 6 aydır (TCK md. 73).
Senedin Aykırı Doldurulması Nedir ve Hangi Hâllerde Gündeme Gelir?
Senedin aykırı doldurulması, kısmen boş imzalanan kambiyo senedinin anlaşmaya uymayan biçimde tamamlanmasıdır. Kanuni dayanak 6102 s. TTK md. 680 hükmüdür; bu hüküm bonolara md. 778/2-f, çeklere md. 818/1-c yollamasıyla uygulanır. Senet tamamen boş olabileceği gibi yalnızca tutar, vade veya lehtar alanı da boş bırakılmış olabilir.
Kanun açık senedi yasaklamaz. Boş alanların sonradan doldurulması kendi başına hukuka aykırı değildir; belirleyici olan, doldurmanın taraflar arasındaki anlaşmaya uyup uymadığıdır. Örneğin bir mal alımında vade daha belli olmadığı için vade kısmı boş bırakılan bono, anlaşılan tarihle doldurulduğunda geçerli bir bonodur. Sorun, anlaşılan 50.000 TL yerine 500.000 TL yazılması veya ileri bir vadenin bugüne çekilmesi gibi durumlarda başlar.
Açığa imza ile senette tahrifat arasındaki fark
Açığa imzada metin hiç yazılmamıştır ve sonradan, anlaşmaya aykırı biçimde doldurulur. Tahrifatta ise senet tamdır, fakat yazılı metin sonradan değiştirilir; örneğin 10.000 TL yazısının önüne bir rakam eklenir. TTK md. 748 bu ikinci durumda imza sahiplerinin değiştirmeden önce imza atmışlarsa eski metne göre sorumlu olacağını söyler. Ayrım önemlidir: tahrifat çoğu zaman incelemesiyle (mürekkep, yazı karakteri, sonradan ekleme izi) tespit edilebilirken açığa imzada senet teknik olarak kusursuz görünür ve mesele tamamen ispata kalır.

Teminat senedi olarak verilen bonolar
İşçinin işe girerken, bayinin sözleşme imzalarken veya kiracının kira başlangıcında verdiği boş bonolar teminat senedi niteliğindedir. Teminat senedinde alacaklı, ancak teminat altına alınan borç doğduğunda ve doğduğu ölçüde senedi doldurup kullanabilir. Senedin üzerine veya ayrı bir belgeye “teminat senedidir” ibaresinin yazılması, ileride ispat bakımından en güçlü dayanaklardan biri olur. Bu ibare yoksa teminat amacını yazılı bir belgeyle göstermek gerekir.
Açık Senet Kime Karşı Hangi Sonucu Doğurur?
TTK md. 680 uyarınca anlaşmaya uyulmadığı iddiası hamile karşı ileri sürülemez; meğer ki hamil senedi kötüniyetle iktisap etmiş veya iktisap sırasında ağır kusurlu davranmış olsun. Bu nedenle aynı iddia, senedi doğrudan aldığınız lehtara karşı güçlü, senedi ciro yoluyla edinen üçüncü kişiye karşı ise oldukça zayıftır.
Senet hâlâ anlaşmanın tarafı olan kişinin elindeyse, aykırı doldurma bir kişisel def’i olarak ileri sürülebilir. Senet ciro edilerek bir faktoring şirketine, tedarikçiye veya başka bir tacire geçmişse borçlu, kural olarak senette yazan tutarı yeni hamile ödemek zorunda kalır ve ancak sonra lehtara edebilir. Ciro ile alacağın temliki arasındaki farkı faktoringde temlik ve kambiyo senedi ilişkisi yazımızda ayrıca inceledik.
İyiniyetli hamil koruması ve ağır kusur ölçütü
Hamilin kötüniyeti, senedi edinirken doldurmanın anlaşmaya aykırı olduğunu bilmesidir. Ağır ise basit bir dikkatle anlaşılabilecek bir durumu görmezden gelmesidir. Lehtarla hamil arasında organik bağ bulunması (aynı grup şirketleri, aile bireyleri), cironun takipten hemen önce bedelsiz yapılması veya senedin olağan ticari ilişkiyle açıklanamayan bir tutar taşıması, uygulamada kötüniyet tartışmasının başladığı noktalardır. Bu olguların ispat yükü borçludadır.
Anlaşmaya Aykırı Doldurma Nasıl İspat Edilir?
Senede bağlı iddiaya karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini azaltan hukuki işlemler, 6100 s. HMK md. 201 uyarınca tutarı ne olursa olsun tanıkla ispat edilemez. Yani “bu bonoya 50.000 TL yazılacaktı” iddiası kural olarak yazılı bir delille, yani senetle kanıtlanmalıdır. Tanık ancak kanunun saydığı istisnalarda dinlenir.
Senede karşı senetle ispat kuralı uygulamada ne demek?
Borçlunun elinde, alacaklının imzasını taşıyan ve senedin teminat amacıyla ya da belirli bir tutarla sınırlı verildiğini gösteren bir belge olmalıdır. Bu belge resmi bir sözleşme olmak zorunda değildir: imzalı bir protokol, teslim tutanağı, alacaklının imzasıyla gönderilmiş bir yazı bu işlevi görebilir. HMK md. 200’deki senetle ispat sınırı her yıl HMK ek md. 1 uyarınca yeniden değerleme oranında güncellenir; ancak md. 201’deki senede karşı tanıkla ispat yasağı bu sınırın altındaki tutarlar için de geçerlidir.
Delil başlangıcı ve tanık dinlenebilecek istisnalar
HMK md. 202, iddiayı tam ispata yetmese de muhtemel gösteren ve karşı taraftan gelen belgeyi delil başlangıcı sayar; delil başlangıcı varsa tanık dinlenebilir. Alacaklının gönderdiği bir e-posta veya mesaj, içeriğine ve kimden geldiğine göre bu niteliği taşıyabilir. HMK md. 203/1-ç ise irade bozukluğu (hata, hile, korkutma) iddialarında tanığa izin verir. Senedin imzalatılması sırasında aldatma veya baskı varsa ispat yolu genişler.
| Delil | Anlaşmaya aykırı doldurmayı ispatta değeri | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Alacaklının imzaladığı teminat protokolü | Tam yazılı delil | Senedin seri numarası, tarihi veya tutar sınırı protokolde geçmeli |
| Senet üzerindeki ‘teminat senedidir’ kaydı | Güçlü yazılı delil | Kaydın imzadan önce yazıldığı tartışılabilir; birlikte saklanmalı |
| Alacaklıdan gelen e-posta veya mesaj | Delil başlangıcı olabilir | Gönderenin kimliği ve içeriğin bütünlüğü gösterilmeli |
| Tanık beyanı | Tek başına kural olarak yetmez | Ancak delil başlangıcı veya HMK md. 203 istisnası varsa dinlenir |
| Ticari defter ve cari hesap kayıtları | Destekleyici delil | Taraflar tacirse defterlerin usulüne uygun tutulması aranır |
| Yemin | Diğer delil yoksa son çare | Karşı tarafa yemin teklif hakkı saklı tutulmalı |
Ticari defterlerin ispat gücüne ilişkin koşullar için ticari defterlerin delil niteliği yazımız yol gösterici olabilir.
Kambiyo Takibi Başladıysa Hangi Süreler İşler?
Aykırı doldurulan senet çoğu zaman kambiyo senetlerine özgü yoluyla takibe konur. 2004 s. İİK md. 168 uyarınca borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine borca veya imzaya itiraz edebilir; borcu ödeme süresi ise 10 gündür. İtiraz, satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz.
İcra mahkemesindeki inceleme dar kapsamlıdır. İİK md. 169/a uyarınca borçlu, borcun bulunmadığını resmi veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat ederse itiraz kabul edilir. Dolayısıyla alacaklının imzaladığı bir teminat protokolü elinizdeyse icra mahkemesinde sonuç almak mümkündür; yalnızca tanığa dayanan bir savunma ise icra mahkemesinde dinlenmez. Takip prosedürünün İzmir’deki uygulaması için İzmir’de çek ve senet takibi süreci yazısına göz atabilirsiniz.
İmza itirazı mı, borca itiraz mı?
Senetteki imza size aitse ve yalnızca boşlukların aykırı doldurulduğunu ileri sürüyorsanız, doğru yol İİK md. 168/5 ve 169 kapsamında borca itirazdır. İmza sizin olduğu hâlde imza itirazında bulunmak ciddi bir risk taşır: İİK md. 170 uyarınca itiraz reddedilir ve takip durdurulmuşsa borçlu, alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata ve yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. Bu ayrım, en sık yapılan usul hatalarından biridir.

Menfi Tespit Davası Hangi Durumda Daha Uygun Yoldur?
Elinizde icra mahkemesinin kabul edeceği türden bir belge yoksa veya 5 günlük süre kaçmışsa, borçlu olmadığınızı genel mahkemede İİK md. 72 kapsamında menfi tespit davasıyla ileri sürebilirsiniz. Bu dava takipten önce de sonra da açılabilir; ispat kuralları ise yine HMK md. 200-203 çerçevesinde uygulanır.
Menfi tespit davasında tahkikat icra mahkemesine göre geniştir: bilirkişi incelemesi yapılabilir, ticari defterler ve banka kayıtları getirtilebilir, delil başlangıcı varsa tanık dinlenebilir. Davanın genel şartlarını, süresini ve istirdata dönüşmesini menfi tespit ve istirdat davası rehberimizde ayrıntılı anlattık. Taraflar tacirse ve uyuşmazlık ticari nitelikteyse dava açmadan önce ticari davalarda zorunlu arabuluculuk şartını da kontrol etmek gerekir.
Takibi durdurmak için teminat ve tedbir
Takipten önce açılan davada mahkeme, alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere teminat karşılığında takibin durdurulmasına ihtiyati tedbirle karar verebilir. Takipten sonra açılan davada ise takip durdurulamaz; yalnızca aynı oranda teminatla icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi istenebilir (İİK md. 72/2-3). Aykırı doldurulan tutar yüksekse bu teminat yükü baştan hesaba katılmalıdır.
Açığa İmzanın Kötüye Kullanılması Suçu Neyi Değiştirir?
5237 s. TCK md. 209/1 uyarınca belirli bir tarzda doldurulmak üzere teslim edilen imzalı boş kâğıdı verilme nedeninden farklı dolduran kişi, şikâyet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır. Kâğıt hukuka aykırı ele geçirilip doldurulmuşsa fiil, md. 209/2 uyarınca belgede sahtecilik hükümlerine tabidir.
Ceza yolu, alacak uyuşmazlığını kendiliğinden çözmez. Ceza soruşturması devam ederken icra takibi işlemeye devam eder; borçlunun hukuki savunmasını süresinde yapması gerekir. Ceza dosyasında toplanan ifadeler ve belgeler ise hukuk davasında delil olarak değerlendirilebilir. İki yolun birlikte, birbirini destekleyecek biçimde planlanması gerekir.
Açığa imzanın kötüye kullanılması suçunda şikâyet süresi
TCK md. 73 uyarınca şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 ay içinde yapılmalıdır. Uygulamada bu öğrenme anı çoğu zaman ödeme emrinin tebliğ tarihidir. Senet hiç teslim edilmemiş, çalınmış veya kaybolmuşsa md. 209/2 ve sahtecilik hükümleri devreye girer; bu suç şikâyete bağlı değildir.
| Konu | Hukuki yol (icra mahkemesi / menfi tespit) | Cezai yol (TCK md. 209) |
|---|---|---|
| Amaç | Borcun bulunmadığının veya daha az olduğunun tespiti | Doldurmayı yapan kişinin cezalandırılması |
| Süre | Borca itiraz 5 gün (İİK md. 168); menfi tespit için genel süreler | Şikâyet 6 ay (TCK md. 73) |
| İspat | Senede karşı yazılı delil (HMK md. 201) | Ceza muhakemesindeki serbest delil sistemi |
| Takibe etkisi | Teminatla tedbir veya itirazın kabulü gerekir | Takibi kendiliğinden durdurmaz |
| Kime karşı | Lehtar; şartları varsa kötüniyetli hamil | Senedi anlaşmaya aykırı dolduran kişi |

Uygulamada Hangi Doldurma Biçimleri Sık Görülür?
Aykırı doldurma en çok tutar, vade ve lehtar alanlarında görülür. Tutarda yazı ile rakam farklıysa TTK md. 676 uyarınca yazıyla gösterilen bedel üstün tutulur; bu kural, rakamın sonradan büyütüldüğü durumlarda borçlu lehine sonuç doğurabilir. Vadenin öne çekilmesi ise takibin erken başlamasına ve faiz yükünün artmasına yol açar.
- Tutarın şişirilmesi: Teminat amacıyla verilen senede, doğan borcun çok üzerinde bir tutar yazılması.
- Vadenin öne alınması: İleride doğacak bir borç için verilen senede yakın bir vade yazılarak hemen takip başlatılması.
- Lehtarın değiştirilmesi: Boş bırakılan lehtar alanına anlaşmanın tarafı olmayan bir kişinin yazılması ve senedin bu yolla iyiniyetli hamil görüntüsüne büründürülmesi.
- Düzenlenme tarihinin oynanması: hesabını etkilemek için tarih alanının sonradan doldurulması.
Örnek (temsilidir): Bir bayi, distribütöre sözleşme süresince doğabilecek cari hesap borçları için tutarı boş bir bono vermiş, ayrıca imzalı bir protokolle teminatın 200.000 TL ile sınırlı olduğu kararlaştırılmıştır. Sözleşme sona erdikten sonra senede 750.000 TL yazılarak takip başlatılır. Bayi, protokol imzalı olduğu için 5 gün içinde icra mahkemesine borca itiraz eder; 200.000 TL’yi aşan kısım bakımından itirazın kabulü için güçlü bir dayanağa sahiptir. Protokol olmasaydı aynı savunma, menfi tespit davasında ve dar ispat imkânlarıyla yürütülecekti.

Boş Senet İmzalamadan Önce ve Sonra Neler Yapılmalı?
Aykırı doldurma riskine karşı en etkili önlem, senedi verirken teminat amacını ve tutar sınırını yazılı belgeye bağlamaktır. HMK md. 201 nedeniyle sonradan tanıkla telafi imkânı çok sınırlıdır. Senet zaten verilmişse ve takip başlamışsa, 5 günlük itiraz süresi ve 6 aylık şikâyet süresi aynı anda takip edilmelidir.
- Senet verilmeden önce boş alanları mümkün olduğunca doldurun; boş bırakılması zorunluysa teminat protokolü imzalatın.
- Protokolde senedin tarihini, varsa seri numarasını ve azami tutarı açıkça yazdırın; protokolün bir nüshasını saklayın.
- Senedin fotokopisini veya fotoğrafını teslimden önce alın.
- ." aria-label="Ödeme emri — tanım">Ödeme emri tebliğ edildiğinde tarihi not edin; borca itiraz ile imza itirazını karıştırmayın.
- Kambiyo senetlerindeki zamanaşımı süreleri ve sebepsiz zenginleşme yolu bakımından düzenlenme ve vade tarihlerinin gerçekliğini ayrıca kontrol edin.
- Senet bir başkasına ciro edildiyse hamilin lehtarla ilişkisini ve ciro tarihini araştırın.
Bono ve çekte zorunlu alanların eksik kalmasının ayrı sonuçlarını bonoda zorunlu unsurların eksikliği yazımızda, senede atılan ikinci imzaların niteliğini ise aval ile kefalet arasındaki fark başlıklı yazımızda ele alıyoruz. Kambiyo uyuşmazlıklarına ilişkin genel çerçeve ticaret hukuku çalışma alanımız sayfasında yer alıyor; bu yazıyı Av. Muhammed Çakmak hazırladı. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aşağıda boş senet imzalama, teminat bonosu ve senedin anlaşmaya aykırı doldurulmasıyla ilgili en sık sorulan soruları kısa ve doğrudan yanıtladık. Yanıtlar genel niteliktedir; senedin kimin elinde olduğu, hangi belgelerin bulunduğu ve takibin hangi aşamada olduğu sonucu doğrudan değiştirir; bu nedenle yanıtları kendi dosyanızdaki belgelerle birlikte okuyun.
Boş senet imzalamak hukuken geçerli mi?
Evet. TTK md. 680 açık senedi tanır ve boş alanların anlaşmaya uygun doldurulmasını geçerli sayar. Sorun, doldurmanın anlaşmaya aykırı olmasıdır; bu durumda aykırılık lehtara karşı ileri sürülebilir, iyiniyetli hamile karşı ise kural olarak ileri sürülemez.
Teminat senedi olduğunu tanıkla ispat edebilir miyim?
Kural olarak hayır. HMK md. 201 senede karşı iddiaların tanıkla ispatını yasaklar. Alacaklıdan gelen ve iddiayı muhtemel gösteren bir belge, yani delil başlangıcı varsa (HMK md. 202) veya irade bozukluğu iddiası söz konusuysa tanık dinlenebilir.
Senet başkasına ciro edildiyse ne olur?
Yeni hamil senedi kötüniyetle veya ağır kusurla edinmediyse, aykırı doldurma iddiası ona karşı ileri sürülemez (TTK md. 680). Borçlu senet bedelini ödemek zorunda kalabilir; daha sonra anlaşmaya aykırı davranan lehtara karşı tazminat ve iade talebinde bulunabilir.
Açığa imzanın kötüye kullanılması şikâyeti icra takibini durdurur mu?
Hayır. TCK md. 209 kapsamındaki şikâyet ceza soruşturması başlatır, ancak icra takibini kendiliğinden durdurmaz. Takibin durması için icra mahkemesinde itirazın kabulü veya menfi tespit davasında teminatla tedbir kararı alınması gerekir.
Senedin aykırı doldurulduğunu ne zamana kadar ileri sürebilirim?
Kambiyo takibinde borca itiraz süresi ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gündür. Bu süre kaçarsa iddia menfi tespit davasıyla, borç ödenmişse ödeme tarihinden itibaren 1 yıl içinde istirdat davasıyla ileri sürülebilir (İİK md. 72). Ceza şikâyeti için süre 6 aydır.
Vadesi boş bırakılan bono nasıl değerlendirilir?
Vadesi gösterilmemiş bono, TTK md. 777/2 uyarınca görüldüğünde ödenecek bono sayılır. Vade alanı sonradan anlaşmaya aykırı bir tarihle doldurulursa bu da aykırı doldurma iddiasının konusu olur ve aynı ispat kurallarına tabidir.
Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Çekte Keşidecinin Sorumluluğu
- Cari Hesapta Bakiye Tespiti ve İtiraz
- Ticari Satışta Ayıp İhbar Süresi
- Franchise Sözleşmesinde Tarafların Yükümlülükleri
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Muhammed Çakmak, Avukat
Çalışma alanları: Bankacılık ve Finans Hukuku, Faktoring Hukuku, İcra ve İflas Hukuku, Ticaret Hukuku, Ticari Alacakların Tahsili





