
Deneme süresinde , iş sözleşmesine deneme kaydı konulmuşsa tarafların bu süre içinde sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden ve tazminat ödemeden sona erdirebilmesidir. 4857 s. İş Kanunu md. 15 deneme süresini en çok 2 ay, toplu iş sözleşmesiyle en çok 4 ay olarak sınırlar ve işçinin çalıştığı günlere ait ücret ile diğer haklarını saklı tutar.
İşe yeni başlayan pek çok kişi, deneme süresinde çıkarıldığında hiçbir hakkı olmadığını düşünür. Bu doğru değildir: ihbar ve doğmaz, ama ücret, fazla çalışma, sigorta bildirimi ve ayrımcılık yasağı gibi haklar devam eder. Aşağıda feshin sınırlarını, sürenin nasıl hesaplandığını ve çıkarılan işçinin atabileceği adımları anlatıyoruz.
Önemli Çıkarımlar
- Deneme süresi ancak sözleşmede açıkça kararlaştırılmışsa vardır; en çok 2 ay, toplu iş sözleşmesiyle en çok 4 ay olabilir (İş K. md. 15/1).
- Bu süre içinde işveren de işçi de sebep göstermeden, bildirim süresi beklemeden ve tazminatsız fesih yapabilir.
- Çalışılan günlerin ücreti, fazla çalışma ve tatil ücretleri ile sigorta bildirimi gibi haklar fesihten etkilenmez (md. 15/2).
- Fesih bildiriminin deneme süresi dolmadan karşı tarafa ulaşması gerekir; süre geçtikten sonra yapılan fesih artık deneme feshi sayılmaz.
- Cinsiyet, gebelik veya benzeri sebeplere dayalı fesih deneme süresinde de yasaktır; işçi 4 aya kadar ücret tutarında tazminat isteyebilir (md. 5).
Deneme Süresinde Fesih Nedir, Hangi Kanuna Dayanır?
Deneme süresinde fesih, 4857 s. İş K. md. 15 uyarınca tarafların deneme kaydı konulmuş iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilmesidir. İş Kanunu kapsamı dışındaki çalışanlar için aynı kural 6098 s. TBK md. 433‘te yer alır; orada da deneme süresi iki ayı aşamaz.
Deneme süresinin amacı, işverenin işçinin mesleki yeterliliğini, işçinin de işyerinin çalışma koşullarını tanımasıdır. Bu nedenle hak her iki tarafa da tanınır. Fesih hakkının bu kadar geniş olması, deneme süresinin kanunda dar tutulmasının da sebebidir. İş ilişkisinin diğer sona erme biçimleri için iş hukuku çalışma alanımıza bakabilirsiniz.
Deneme kaydı sözleşmede yoksa ne olur?
Md. 15 “taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda” ifadesini kullanır. Deneme süresi kendiliğinden uygulanmaz. Sözleşmede veya uygulanan toplu iş sözleşmesinde deneme kaydı yoksa, işin ilk haftasında yapılan fesih de bildirimli fesih kurallarına tabidir ve işçi altı aydan kısa çalışmışsa 2 haftalık bildirim süresine (md. 17/a) hak kazanır. Sözlü olarak “iki ay deneme” denmesi ispat sorunu doğurur; ispat yükü deneme kaydına dayanan taraftadır.
Deneme Süresi En Fazla Ne Kadar Olabilir?
İş K. md. 15/1 uyarınca deneme süresi en çok iki aydır. Bu süre yalnızca toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir; bireysel iş sözleşmesine “üç ay deneme” yazılması bu sınırı aşmaz. Uygulamada iki ayı aşan kısım geçersiz sayılır ve deneme süresi iki ay olarak kabul edilir.
| Durum | Geçerli deneme süresi | Dayanak |
|---|---|---|
| Bireysel sözleşmede 1 ay deneme kaydı | 1 ay | İş K. md. 15/1 |
| Bireysel sözleşmede 3 ay deneme kaydı | 2 ay (aşan kısım geçersiz) | İş K. md. 15/1 |
| Toplu iş sözleşmesinde 4 ay deneme kaydı | 4 ay | İş K. md. 15/1 |
| Sözleşmede deneme kaydı yok | Deneme süresi yok | İş K. md. 15/1 |
| İş Kanunu dışındaki hizmet sözleşmesi | En çok 2 ay | TBK md. 433 |
Deneme süresi ne kadar sürer ve nasıl hesaplanır?
Süre, işçinin fiilen işe başladığı günden işlemeye başlar. Ay olarak belirlenen sürelerde TBK md. 92/3’teki genel kural yol gösterir: süre, son ayın başlangıç gününe karşılık gelen gününde dolar. 10 Mart’ta işe başlayan işçi için iki aylık deneme süresi 10 Mayıs’ta sona erer (temsilidir). Bu tarihten sonra yapılan fesihte artık genel fesih kuralları uygulanır.

Fesih bildiriminin karşı tarafa ulaşması
Fesih, karşı tarafa ulaşmasıyla hüküm doğuran bir irade beyanıdır. Bu nedenle işverenin son gün akşamı gönderdiği e-postayı işçinin ertesi gün açması tartışma doğurabilir. Güvenli yol, fesih bildiriminin süre dolmadan imza karşılığı elden verilmesi veya tebliği ispatlanabilir bir yolla iletilmesidir. Yazılı bildirim zorunlu olmasa da tarih tartışmasını önler.
Deneme Süresinde İşveren Fesih Sebebi Göstermek Zorunda mı?
Hayır. İş K. md. 15/2 deneme süresi içinde fesih için sebep gösterilmesini şart koşmaz ve tarafların bildirim süresi beklemeden, tazminatsız fesih yapabileceğini söyler. İşverenin “performansınız yetersiz” gibi bir gerekçe yazmak zorunluluğu yoktur; gerekçe yazılsa bile geçerli sebep denetimi yapılmaz. Fesih yazılı veya sözlü yapılabilir.
Bu serbestlik sınırsız değildir. Fesih hakkı, kanunun açıkça yasakladığı bir ayrımcılık amacıyla veya işçinin bir hakkını kullanmasını cezalandırmak için kullanılamaz. Ayrıca güvencesi bu dönemde doğmaz; çünkü işe iade davasının şartları arasında en az altı aylık kıdem bulunur (md. 18/1). Altı aylık kıdemin hesabında deneme süresi de çalışılmış sayılır. Kendi tarihleriniz için işe iade süreleri hesaplama aracı fikir verir.
Deneme Süresinde Çıkarılan İşçi Hangi Hakları Alır?
İş K. md. 15/2’nin son cümlesi açıktır: işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır. Yani fesih yalnızca bildirim süresini ve tazminatı ortadan kaldırır. İşçinin işe başladığı günden fesih gününe kadar doğmuş bütün alacakları, deneme süresi olmasaydı nasıl ödenecekse öyle ödenir.
| Hak | Deneme süresinde fesihte durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Çalışılan günlerin ücreti | Ödenir | İş K. md. 15/2, md. 32 |
| Fazla çalışma, hafta tatili, genel tatil ücreti | Doğmuşsa ödenir | İş K. md. 15/2, 41, 46, 47 |
| Sigortalı işe giriş bildirimi | İlk günden önce yapılmış olmalı | 5510 s. K. md. 8 |
| İhbar tazminatı | Doğmaz | İş K. md. 15/2 |
| Kıdem tazminatı | Doğmaz (1 yıl şartı da yok) | 1475 s. K. md. 14 |
| Kullanılmayan yıllık izin ücreti | Doğmaz (izin hakkı 1 yılla doğar) | İş K. md. 53/1 |
| Ayrımcılık tazminatı | Şartları varsa istenebilir | İş K. md. 5 |
Çalıştığı günlerin ücreti ve ek ödemeler
Ücret, ay sonunu beklemeden fesih tarihi itibarıyla muaccel olur ve çalışılan gün sayısına göre hesaplanır. Sözleşmede yol, yemek veya prim gibi düzenli ödemeler kararlaştırılmışsa, hak kazanma koşulları gerçekleştiği ölçüde bunlar da istenebilir. Deneme süresinde fazla mesai yapılmışsa bunun ispatı için giriş çıkış kayıtları ve yazışmalar saklanmalıdır. Ödenmeyen ücret için başvuru yolları ücretin ödenmemesi hâlindeki yollar yazısında ele alınmaktadır.
İhbar ve Kıdem Tazminatı Neden Ödenmez?
İş K. md. 15/2 deneme süresindeki feshi “bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız” olarak tanımlar; bu nedenle md. 17’deki ihbar tazminatı doğmaz. Kıdem tazminatı için ise 1475 s. K. md. 14 uyarınca en az bir yıllık kıdem gerekir. İki veya dört aylık deneme süresinde bu şart zaten gerçekleşmez.
İhbar ve kıdem tazminatı hesabında deneme süresi
Deneme süresi başarıyla geçip iş ilişkisi devam ederse, deneme dönemi işçinin kıdemine eklenir. Yıllık izin hakkı da işe başlanan günden itibaren “deneme süresi de içinde olmak üzere” bir yıl çalışmayla doğar (md. 53/1). İleride sözleşme sona erdiğinde tazminatlar hesaplanırken ilk gün esas alınır; bu hesap için kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir. Tazminatın hangi hâllerde hiç doğmadığı ise kıdem tazminatının ödenmediği hâller yazısında anlatılır.

Deneme Süresindeki Fesih Hangi Hâllerde Hukuka Aykırı Olur?
Deneme süresi fesih serbestisi tanır, ama İş K. md. 5’teki eşit davranma ilkesini askıya almaz. Md. 5 iş ilişkisinin “sona ermesinde” de dil, ırk, cinsiyet, engellilik, din ve benzeri sebeplere dayalı ayrımı yasaklar. Gebelik nedeniyle farklı işlem de açıkça yasaktır. Bu hâllerde işçi 4 aya kadar ücret tutarında tazminat isteyebilir.
Ayrımcılık tazminatı ve ispat kolaylığı
Md. 5’e göre ihlali kural olarak işçi ispat eder. Ancak işçi ihlalin varlığı ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durum ortaya koyarsa, ihlalin olmadığını ispat yükü işverene geçer. Örneğin gebeliğini bildirdiği günün ertesi günü, o güne kadar olumlu değerlendirilen bir çalışanın deneme süresinde çıkarılması böyle bir karine oluşturabilir (temsilidir). Bu konu hamilelik ve doğum izninde işten çıkarma yazısında ayrıca incelenmiştir.
Sendika üyeliği veya sendikal faaliyet nedeniyle yapılan fesih için 6356 s. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu md. 25 ayrı bir koruma öngörür; bu koruma deneme süresinde de geçerlidir. Bir başka sık sorun, deneme süresi dolduktan sonra “deneme süresinde başarısız oldunuz” denilerek yapılan fesihtir. Bu fesih deneme feshi değildir; bildirim süresi ve şartları varsa iş güvencesi hükümleri uygulanır.
Aynı işverende daha önce aynı işi yapmış bir işçinin kısa süre sonra yeniden işe alınması ve sözleşmesine yeni bir deneme kaydı konulması da sık görülür. Deneme süresinin amacı tarafların birbirini tanımasıdır; işçinin yeterliliği önceki çalışmasıyla zaten bilinmekteyse yeni deneme kaydının bu amaçla bağdaşıp bağdaşmadığı uygulamada tartışılır. Bu tür dosyalarda önceki dönemin SGK kayıtları ve görev tanımları karşılaştırılmalıdır.
İşçi Deneme Süresinde İşten Ayrılırsa Ne Olur?
Fesih hakkı iki taraflıdır; işçi de deneme süresinde bildirim süresine uymadan ve tazminat ödemeden ayrılabilir. Bu durumda işverenin TBK md. 439’daki “işi aniden bırakma” tazminatını istemesi mümkün değildir, çünkü md. 15/2 feshi açıkça tazminatsız kabul eder. İşçinin çalıştığı günlerin ücreti yine ödenmelidir.
Uygulamada işverenler, eğitim masrafı veya ekipman bedeli gibi kalemleri son ücretten kesmek ister. TBK md. 407 uyarınca işveren, işçiden olan alacağını ücret borcuyla işçinin rızası olmadıkça takas edemez; ayrıca işçiye teslim edilen bilgisayar, kart ve anahtarların imza karşılığı iade edilmesi sonradan çıkabilecek tartışmaları önler. Bu konuda ücretten yapılabilecek kesintiler yazısına bakılabilir.

SGK Çıkış Kodu ve İşsizlik Ödeneği Nasıl Etkilenir?
SGK işten ayrılış listesinde deneme süresindeki fesih için iki ayrı kod bulunur: işverence fesihte 1, işçi tarafından fesihte 2 numaralı kod kullanılır. Kodun yanlış girilmesi, işsizlik ödeneği başvurusu ve sonraki işverenle ilişki bakımından sorun yaratabilir. Kodun anlamı ve düzeltilmesi SGK işten çıkış kodları yazısında anlatılır.
İşsizlik ödeneği bakımından 4447 s. İşsizlik Sigortası Kanunu md. 51, ödeneğe hak kazandıran sona erme hâllerini ve prim ödeme koşullarını sınırlı olarak sayar. Deneme süresindeki feshin bu kapsamda değerlendirilmesi ile prim gün sayısının yeterliliğini İŞKUR inceler. Kısa bir çalışmadan sonra çıkarılan işçinin önceki işyerlerindeki prim günleri de bu incelemede önem taşır. Şartların genel çerçevesi için işsizlik maaşı şartları yazımıza bakabilirsiniz.
Deneme Süresinde Çıkarıldıysanız Hangi Adımları İzlemelisiniz?
Ödenmeyen ücret veya ayrımcılık iddiası varsa, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 s. İş Mahkemeleri K. md. 3). bürosuna başvurudan son tutanağa kadar durur (md. 3/17). Ücret alacakları için zamanaşımı TBK md. 147/1 uyarınca beş yıldır; yine de belgeler erken toplanmalıdır.
- İş sözleşmesini ve varsa toplu iş sözleşmesini inceleyin: deneme kaydı var mı, süre kaç ay yazılmış?
- İşe başlama tarihini ve fesih bildiriminin size ulaştığı tarihi belgeleyin; aradaki sürenin deneme süresini aşıp aşmadığını hesaplayın.
- e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünüzü ve işten çıkış kodunuzu kontrol edin.
- Son ücret, fazla çalışma ve tatil ücretlerinin banka kayıtlarını ve bordroyu saklayın.
- Ayrımcılık şüphesi varsa fesihten önceki yazışmaları, mesajları ve tanık olabilecek kişileri not edin.
- Arabuluculuk başvurusu için gerekli kimlik ve işveren bilgilerini hazırlayın; süreç iş davalarında zorunlu arabuluculuk yazısında anlatılmaktadır.
Deneme süresiyle sık karıştırılan belirli süreli sözleşmeler ise ayrı kurallara tabidir; bunun için belirli süreli iş sözleşmesi ve bakiye süre ücreti yazısına bakabilirsiniz. İş hukuku dosyalarında Av. Mehmet İlker Dinç hakkında bilgiye ekip sayfasından ulaşılabilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Deneme süresine ilişkin sorular genellikle tazminat, istifa, sürenin uzunluğu ve sigorta bildirimi etrafında toplanır. Aşağıdaki cevaplar 4857 s. İş Kanunu md. 5, 15, 17, 53 ve 6098 s. TBK hükümlerine dayanır; uygulanacak sonuç her zaman sözleşmedeki deneme kaydına ve fesih tarihine göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Deneme süresinde işten çıkarılan işçiye tazminat ödenir mi?
Kural olarak hayır. İş K. md. 15/2 deneme süresindeki feshi bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız kabul eder; ihbar ve kıdem tazminatı doğmaz. Ancak fesih cinsiyet, gebelik veya benzeri bir ayrımcılık sebebine dayanıyorsa md. 5 uyarınca 4 aya kadar ücret tutarında tazminat istenebilir.
Deneme süresi 3 ay olarak yazılabilir mi?
Bireysel iş sözleşmesinde hayır; İş K. md. 15/1 deneme süresini en çok iki ay olarak sınırlar. Üç ay yazılmışsa iki ayı aşan kısım geçerli sayılmaz. Deneme süresi yalnızca toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir.
Deneme süresinde istifa eden işçi ihbar süresine uymak zorunda mı?
Hayır. Deneme süresi içinde fesih hakkı iki taraf için de geçerlidir; işçi bildirim süresi beklemeden ve tazminat ödemeden ayrılabilir. Çalıştığı günlerin ücreti işverence ödenmelidir. Ayrılırken işyerine ait ekipmanın imza karşılığı teslim edilmesi faydalı olur.
Deneme süresi bittikten sonra yapılan fesih nasıl değerlendirilir?
Deneme süresi dolduktan sonra yapılan fesih artık deneme feshi değildir. İşveren md. 17’deki bildirim sürelerine uymak zorundadır; uymazsa ihbar tazminatı doğar. İşçinin altı aylık kıdemi ve işyerinde otuz veya daha fazla işçi varsa iş güvencesi hükümleri de devreye girer.
Deneme süresi yıllık izin ve kıdem hesabına dahil mi?
Evet. İş K. md. 53/1, yıllık izne hak kazanmak için gereken bir yıllık sürenin deneme süresi de dahil olmak üzere hesaplanacağını söyler. İş ilişkisi devam ederse kıdem ve işe iade için gereken altı aylık sürenin hesabında da işe başlanan ilk gün esas alınır.
Deneme süresinde fesih bildirimi yazılı yapılmak zorunda mı?
Kanun deneme süresindeki fesih için yazılı şekil öngörmez; sözlü fesih de geçerlidir. Ancak bildirimin deneme süresi dolmadan yapıldığını ispat etmek tarafların yararınadır. Bu nedenle imza karşılığı verilen yazılı bildirim, noter ihtarı veya kayıtlı elektronik posta gibi tarihi belgeleyen yollar tercih edilmelidir.
Deneme süresinde çalışan işçinin sigortası yapılmak zorunda mı?
Evet. Deneme süresi, sigortalılık bakımından ayrı bir statü değildir. 5510 s. K. md. 8 uyarınca işveren, kural olarak sigortalıyı çalışmaya başlamadan önce işe giriş bildirgesiyle SGK’ya bildirmek zorundadır. Bildirim yapılmamışsa çalışmanın tespiti için ayrıca hukuki yollar gündeme gelir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Uzaktan Çalışmada İşverenin Yükümlülükleri
- Yıllık İzin Ücreti Nasıl Talep Edilir
- Çalışma Belgesi ve İşten Ayrılış Kodu
- İş Güvencesi Kapsamına Kimler Girer
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Mehmet İlker Dinç, Avukat
Çalışma alanları: Sigorta Hukuku, Tazminat Hukuku, İş Hukuku, Şirketler Hukuku, Kurumsal Danışmanlık





