
Yoksulluk nafakasının kesilmesi, boşanmadan sonra ödeyen tarafın en çok merak ettiği konulardan biridir: Ödemeyi hangi gün, hangi belgeyle ve hangi riske katlanmadan durdurabilir? Kanun bazı hâllerde nafakanın kendiliğinden sona erdiğini, bazı hâllerde ise ancak mahkeme kararıyla kalkabileceğini söyler. Bu ayrımı yanlış okuyan yükümlü, haklı olduğu bir durumda bile icra takibi ve tazyik hapsi riskiyle karşılaşabilir.
Aşağıda nafakanın hangi olaylarla ve hangi tarihte sona erdiğini, ödemeyi hukuka uygun biçimde durdurmanın adımlarını, icra dosyasında ve maaş kesintisinde yapılacakları ve fazla ödenen tutarın geri istenmesini anlatıyoruz. Kaldırma ve azaltma davasının şartları ise yoksulluk nafakasının kaldırılması ve azaltılması davası yazımızda ayrıca ele alınmıştır.
Önemli Çıkarımlar
- 4721 s. TMK md. 176/3 uyarınca irat biçimindeki nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar.
- Fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması ve haysiyetsiz hayat sürme hâllerinde nafaka ancak mahkeme kararıyla kalkar; karar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (6100 s. HMK md. 367/2).
- Ödemeyi kendiliğinden kesmek, 2004 s. İİK md. 344 uyarınca 3 aya kadar tazyik hapsi istemine yol açabilir; dava açılmışsa hapis davanın sonuna bırakılabilir.
- İcra dosyası varsa evlenme veya ölüm, nüfus kayıt örneğiyle icra dairesine bildirilmeli; işlem yapılmazsa 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yolu vardır (İİK md. 16).
- Kesilme tarihinden sonra ödenen nafaka, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre 2 yıl ve 10 yıllık süreler içinde geri istenebilir (6098 s. TBK md. 82).
Yoksulluk Nafakasının Kesilmesi Hangi Hâllerde Kendiliğinden Olur?
4721 s. TMK md. 176/3 uyarınca irat biçiminde ödenen yoksulluk nafakası iki durumda kendiliğinden kalkar: nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi ve taraflardan birinin ölümü. Bu hâllerde yeni bir dava açmaya gerek yoktur; nafaka borcu evlenme veya ölüm tarihinde sona erer ve o tarihten sonrası için talep edilemez.
Uygulamadaki karışıklık, “kendiliğinden kalkma” ile “ödemenin kendiliğinden durması” arasındaki farktan doğar. Borç hukuken sona ermiştir; ancak bir icra takibi, maaş kesintisi ya da düzenli banka talimatı varsa bunlar kendiliğinden durmaz. Yükümlünün olayı belgelendirip ilgili makama bildirmesi gerekir. Aşağıdaki tablo, her sona erme sebebini kesilme tarihi ve gereken belgeyle birlikte gösterir.
| Sona erme sebebi | Mahkeme kararı gerekir mi? | Nafaka hangi tarihte kesilir? | Temel belge |
|---|---|---|---|
| Alacaklının yeniden evlenmesi | Hayır | Evlenme tarihi | Nüfus kayıt örneği |
| Alacaklının ölümü | Hayır | Ölüm tarihi | Ölüm kaydı, mirasçılık belgesi |
| Yükümlünün ölümü | Hayır | Ölüm tarihi | Ölüm kaydı |
| Fiilen evliymiş gibi yaşama | Evet | Kaldırma kararıyla (kesinleşme) | Adres kaydı, tanık, kolluk araştırması |
| Yoksulluğun ortadan kalkması | Evet | Kaldırma kararıyla (kesinleşme) | SGK, tapu, banka kayıtları |
| Haysiyetsiz hayat sürme | Evet | Kaldırma kararıyla (kesinleşme) | Somut ve hukuka uygun deliller |
Dini nikâhla birlikte yaşama kendiliğinden kesilme sayılır mı?
Hayır. Kendiliğinden kalkmanın şartı, nüfusa tescil edilen ve hukuken geçerli bir evliliktir. Nafaka alacaklısının yalnızca dini nikâhla biriyle birlikte yaşaması resmî evlilik değildir; bu durum uygulamada genellikle “fiilen evliymiş gibi yaşama” kapsamında değerlendirilir ve nafakanın kalkması için kaldırma davası açılması gerekir. Yurt dışında yapılan ve hukuken geçerli olan bir evlilik ise kendiliğinden kalkma sonucunu doğurur; bunun ispatında evlilik belgesi ve nüfus kaydı kullanılır. Bu ayrımı bilmeden ödemeyi kesen yükümlü, birikmiş nafaka için takiple karşılaşabilir.
Nafaka Alacaklısı veya Yükümlüsü Ölürse Ne Olur?
TMK md. 176/3 taraflardan birinin ölümünü kendiliğinden kalkma sebebi sayar. Alacaklı öldüğünde nafaka hakkı mirasçılarına geçmez; yükümlü öldüğünde ise mirasçıları gelecek dönem nafakasını ödemekle yükümlü olmaz. Kesilme, ölüm tarihinden itibaren hüküm doğurur ve ayrıca kaldırma kararı alınması gerekmez. Ölüm kaydı bu sonucu ispat için yeterlidir.
Ölüm tarihine kadar işlemiş ama ödenmemiş taksitler ise ayrı bir konudur. Bu taksitler, ölümle sona eren bir hakkın değil, ölümden önce doğmuş bir alacağın parçasıdır.
Ölüm tarihine kadar birikmiş nafaka borcu
Yükümlünün ölümünden önce muaccel olmuş nafaka taksitleri, TMK md. 599’daki külli halefiyet ilkesi gereği terekenin borcu olarak kalır. Alacaklı bu taksitleri mirasçılardan isteyebilir; mirasçıların bu borçtan ne ölçüde sorumlu olacağı ise mirası reddedip reddetmediklerine ve resmî defter tutulup tutulmadığına göre değişir. Bu konu mirasçının tereke borçlarından sorumluluğu yazısında, ret süresi ise mirasın reddi süresi ve usulü yazısında açıklanmıştır. Alacaklının ölümünde de durum simetriktir: ölümden önce birikmiş alacak, alacaklının mirasçılarına geçer.

Hangi Hâllerde Nafakayı Kesmek İçin Mahkeme Kararı Gerekir?
TMK md. 176/3 uyarınca alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır. Bu üç hâlde yükümlünün tek taraflı kesme hakkı yoktur; aile mahkemesinde kaldırma davası açıp iddiasını ispat etmesi gerekir.
Bu sebeplerin her birinin nasıl ispat edildiği, hangi delillerin hukuka uygun sayıldığı ve kısmi gelir durumunda azaltma seçeneği, nafakanın kaldırılması davasının şartları yazısında ayrıntılı anlatıldığı için burada tekrar edilmeyecektir. Bu yazı açısından önemli olan, kararın hangi andan itibaren sonuç doğurduğu ve bu arada ödemelere ne olacağıdır. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; TMK md. 177 uyarınca boşanmadan sonra açılan nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. İzmir’deki dosyalar için İzmir’de nafaka davası açılacak mahkeme yazısına bakılabilir.
Kaldırma kararı hangi tarihten itibaren uygulanır?
6100 s. HMK md. 367/2 uyarınca aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez. Bu nedenle ilk derece mahkemesinin kaldırma kararı, kanun yolu aşamaları tamamlanıp kesinleşmeden icra dairesinde uygulanamaz. Uygulamada kesinleşmeye kadar işleyen nafakanın ödenmesi gerektiği kabul edildiğinden, dava süresince ödemeye devam etmek en güvenli yoldur. Aynı maddenin birinci fıkrası ayrıca nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemeyeceğini düzenler; yükümlünün kendi aleyhine verilmiş nafaka hükmünü kanun yoluna taşıması da ödemeyi durdurmaz.
Nafaka Ödemesini Kendiliğinden Kesmek Hangi Riskleri Doğurur?
2004 s. İİK md. 344 uyarınca nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Mahkeme kararı gerektiren bir sebebe dayanıp ödemeyi kendiliğinden kesen yükümlü, hem birikmiş taksitlerin takibiyle hem de bu yaptırımla karşılaşabilir.
Tazyik hapsi riski ve davanın sonunun beklenmesi
İİK md. 344/2, borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması hâlinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanmasının bu davanın sonuna bırakılabileceğini düzenler. Bu bir takdir yetkisidir, otomatik bir erteleme değildir. Yani kaldırma davası açmak, ödememenin sonuçlarını tamamen ortadan kaldırmaz; yalnızca mahkemeye güçlü bir savunma imkânı verir. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu edilir.
Kendiliğinden kalkma hâllerinde tablo farklıdır. Alacaklının resmî olarak evlendiği tarihten sonraki dönem için zaten bir nafaka borcu bulunmadığından, bu döneme ilişkin bir “ödememe”den söz edilemez. Ancak bu savunmanın icra dosyasına belgeyle ve zamanında sunulması gerekir; aksi hâlde takip yürümeye devam eder.

İcra Takibi Varsa Nafaka Kesintisi Nasıl Durdurulur?
Nafaka çoğu zaman ilamlı icra takibi ve maaş haczi yoluyla tahsil edilir. Alacaklının evlenmesi veya ölümüyle borç sona erse bile icra dairesi bunu kendiliğinden bilmez. Yükümlü, nüfus kayıt örneğini dosyaya sunarak işlem yapılmasını istemeli; talebi reddedilirse İİK md. 16 uyarınca 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurabilir.
Pratikte izlenebilecek sıra şöyledir:
- Alacaklının evlenme veya ölüm tarihini gösteren güncel nüfus kayıt örneğini e-Devlet’ten ya da nüfus müdürlüğünden alın.
- İcra dosyasına dilekçe vererek bu tarihten sonraki dönem için nafaka istenemeyeceğini bildirin ve takibin bu kısmının durdurulmasını talep edin.
- Maaş haczi varsa işverene ya da SGK’ya gönderilen müzekkeresinin kaldırılması veya düzeltilmesi için yazı yazılmasını isteyin.
- Talep reddedilir ya da sürüncemede kalırsa ret işleminin öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunun.
- Evlenme tarihinden sonra kesilmiş tutarları ayrıca not edin; bunlar geri isteme konusu olabilir.
Maaştan yapılan nafaka kesintisi
Nafaka alacağında maaş haczinin oranı ve sırası genel maaş haczinden farklıdır; ayrıntılar maaş haczinde oranlar ve kaldırma yolu yazısında anlatılmıştır. Kesilme açısından önemli nokta, işverenin icra dairesinden yeni bir yazı gelmedikçe kesintiyi sürdürmek zorunda olmasıdır. Yükümlünün işverene doğrudan nüfus kaydı göstermesi yeterli değildir; kesintiyi durduracak olan icra dairesinin müzekkeresidir. Emekli aylığından yapılan kesintilerde de aynı mantık geçerlidir; bu konuda emekli maaşına haciz ve nafaka istisnası yazısına bakılabilir. İcra memurunun işlemlerine karşı şikâyetin genel usulü ise İİK 16 kapsamında şikâyet yolu yazısında açıklanmıştır.
Fazla Ödenen Nafaka Geri İstenebilir mi?
Evet. Kendiliğinden kalkma tarihinden sonra ödenen nafaka, sona ermiş bir sebebe dayanan ödeme olduğundan 6098 s. TBK md. 77 uyarınca sebepsiz zenginleşme olarak geri istenebilir. TBK md. 82’ye göre bu istem, geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl ve her hâlde zenginleşmeden itibaren 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar.
Nafaka istirdat davası ve icra yoluyla ödenen tutarlar
Ödeme icra takibi baskısı altında yapılmışsa 2004 s. İİK md. 72’deki istirdat davası da gündeme gelir. Bu yolda, borçlu olmadığı parayı tamamen ödemek zorunda kalan kişi, ödediği tarihten itibaren 1 yıl içinde paranın geri verilmesini isteyebilir. Hangi yolun seçileceği; ödemenin gönüllü mü icra yoluyla mı yapıldığına, alacaklının evliliği öğrenip öğrenmediğine ve sürelere göre belirlenir. Menfi tespit ve istirdat davalarının genel çerçevesi menfi tespit ve istirdat davası rehberi yazısında anlatılmıştır. Sürelerin takibi için zamanaşımı süresi hesaplama aracı yardımcı olabilir.
| Durum | İzlenecek yol | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Evlenmeden sonra gönüllü ödeme yapıldı | Sebepsiz zenginleşme davası | 2 yıl / her hâlde 10 yıl | TBK md. 77, 82 |
| Evlenmeden sonra icra yoluyla tahsil edildi | İstirdat davası | Ödemeden itibaren 1 yıl | İİK md. 72 |
| İcra dairesi kesintiyi durdurmuyor | İcra mahkemesine şikâyet | İşlemi öğrenmeden itibaren 7 gün | İİK md. 16 |
| Mahkeme kararı gereken sebep var | Kaldırma davası | Sebep sürdüğü müddetçe | TMK md. 176/3 |
| Nafaka ödenmedi, şikâyet edildi | Tazyik hapsi incelemesi | Hapis en çok 3 ay | İİK md. 344 |
Mahkeme kararı gereken hâllerde ise dava süresince yapılan ödemelerin geri istenmesi kural olarak mümkün görülmez; çünkü kaldırma kararı kesinleşene kadar nafaka hükmü yürürlüktedir. Bu, kaldırma davasını gecikmeden açmanın neden önemli olduğunu da açıklar.

Anayasa Mahkemesinin Süresiz Nafaka Kararı Kesilme Hâllerini Değiştirir mi?
Anayasa Mahkemesi 4.6.2026 tarihli kararıyla TMK md. 175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiş, iptalin 30.6.2027’de yürürlüğe gireceğini belirtmiştir (mevzuat.gov.tr TMK metni dipnotu). Bu tarihe kadar TMK md. 176/3’teki kesilme ve kaldırma hâlleri aynen uygulanmaya devam eder. İptal, mevcut nafakaları kendiliğinden sona erdirmez.
Yasama organının iptalden sonra süreye ilişkin yeni bir düzenleme yapıp yapmayacağı ve böyle bir düzenlemenin önceden hükme bağlanmış nafakalara nasıl uygulanacağı henüz belli değildir. Bu nedenle “nafakam yakında kendiliğinden bitecek” düşüncesiyle ödemeyi kesmek ciddi risk taşır. Güncel metni Türk Medeni Kanunu’nun mevzuat.gov.tr’deki güncel hâli üzerinden izlemek gerekir. Nafaka tutarının yıllık artışına ilişkin hesaplar için ise nafaka artış oranı aracı kullanılabilir; artırım davasının şartları nafaka artırım davası ve TÜFE oranı yazısında yer alır.
Kesilme Sürecinde Yükümlü Hangi Sırayı İzlemeli?
Doğru sıra, önce sona erme sebebinin türünü belirlemek, sonra belgeyi toplamak, en son ödemeyi durdurmaktır. TMK md. 176/3 ayrımına göre kendiliğinden kalkma varsa belgeyle icra dosyasına başvurulur; mahkeme kararı gerekiyorsa dava açılır ve karar kesinleşene kadar ödeme sürdürülür. Sıranın tersine çevrilmesi, birikmiş borç riskini artırır.
Temsilî bir örnekle açıklayalım: Boşanmadan sonra her ay banka havalesiyle nafaka ödeyen bir yükümlü, eski eşinin üç ay önce resmî olarak evlendiğini öğreniyor. Nüfus kayıt örneğini alıp ödemeyi durduruyor, havale açıklamalarını ve dekontları saklıyor ve evlenme tarihinden sonra yaptığı üç aylık ödeme için önce yazılı ihtarla iade istiyor; sonuç alamazsa sebepsiz zenginleşme hükümlerine başvurabiliyor. Aynı yükümlü, eski eşinin yalnızca biriyle birlikte yaşadığını duymuş olsaydı, ödemeyi kesmek yerine kaldırma davası açması gerekirdi. (Bu örnek temsilidir.)
Nafakanın kesilmesinde sık yapılan hatalar
- Dini nikâh veya birlikte yaşama bilgisine dayanıp ödemeyi kesmek; bu hâller kaldırma kararı gerektirir.
- Kaldırma davasını açıp ilk derece kararını beklemeden ödemeyi durdurmak; karar kesinleşmeden uygulanmaz.
- Nüfus kaydını işverene göstermekle yetinmek; maaş kesintisini icra dairesinin yazısı durdurur.
- Elden ödeme yapıp belge tutmamak; geri istemede ve tazyik hapsi savunmasında ispat sorunu doğar.
- Toptan ödenmiş nafakanın da sonradan kesilebileceğini sanmak; TMK md. 176/3 irat biçimindeki nafakadan söz eder.

Nafakayı Durdurmadan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?
Hazırlanacak temel belgeler; boşanma ve nafaka hükmünün kesinleşme şerhli örneği, alacaklının güncel nüfus kayıt örneği, icra dosyası bilgileri ve ödeme dekontlarıdır. Bu belgeler hem icra dairesine yapılacak başvuruda hem de İİK md. 344 kapsamındaki bir şikâyette savunmanın dayanağını oluşturur. Eksik belge, başvurunun gecikmesine yol açar.
- Nafakaya hükmeden kararın ve varsa anlaşmalı boşanma protokolünün kesinleşme şerhli örneği.
- Alacaklının evlenme veya ölüm tarihini gösteren nüfus kayıt örneği ya da ölüm belgesi.
- Banka dekontları, havale açıklamaları ve maaş bordrosundaki kesinti kalemleri.
- İcra dosya numarası, ." aria-label="ödeme emri — tanım">ödeme emri ve haciz müzekkeresi örnekleri.
- Kaldırma davası düşünülüyorsa adres kayıtları, SGK hizmet dökümü veya tapu kayıtları gibi delillerin listesi.
Belgeler tamamlandığında hangi yolun izleneceği, sona erme sebebinin niteliğine ve icra dosyasının durumuna göre değişir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Aile hukukundaki diğer konular için aile ve boşanma hukuku çalışma alanı sayfası incelenebilir; icra aşamasındaki sorunlar için ise icra ve iflas hukuku sayfası bilgi verir. Kanun metinleri için İcra ve İflas Kanunu’nun güncel metni ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 367 esas alınmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Yoksulluk nafakasının sona ermesiyle ilgili sorular çoğunlukla yeni evlilik, ölüm, dava süresince ödeme ve fazla ödenen tutarların iadesi üzerinde toplanır. Aşağıdaki kısa cevaplar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine dayanır; somut dosyada sonuç farklı olabilir.
Nafaka alan eski eş evlenirse nafaka otomatik biter mi?
Evet. TMK md. 176/3 uyarınca irat biçimindeki yoksulluk nafakası alacaklının yeniden evlenmesiyle kendiliğinden kalkar ve mahkeme kararı gerekmez. Ancak icra takibi veya maaş kesintisi varsa nüfus kayıt örneğiyle icra dairesine başvurulmadıkça kesinti kendiliğinden durmaz.
Nafaka alan kişi yeni evliliğinden boşanırsa nafaka geri gelir mi?
Hayır. Yeniden evlenmeyle kendiliğinden kalkan nafaka, ikinci evliliğin sona ermesiyle kendiliğinden yeniden doğmaz. Kişi yeni evliliğinin sonuçlarına göre ikinci eşinden nafaka isteyebilir; ilk eşe karşı kalkmış bir nafaka ilişkisi canlanmaz.
Kaldırma davası açtım, ödemeyi durdurabilir miyim?
Dava açmak ödeme yükümlülüğünü kendiliğinden durdurmaz. HMK md. 367/2 uyarınca kaldırma kararı kesinleşmedikçe yerine getirilemez. İİK md. 344/2 yalnızca tazyik hapsinin uygulanmasının davanın sonuna bırakılabilmesine imkân verir; bu da hâkimin takdirindedir.
Nafaka ödeyen kişi ölürse mirasçılar ödemeye devam eder mi?
Gelecek dönem için hayır; yükümlünün ölümüyle nafaka TMK md. 176/3 uyarınca kendiliğinden kalkar. Ancak ölümden önce birikmiş ve ödenmemiş taksitler borcudur. Mirasçılar mirası reddetmedikçe bu borçtan TMK md. 599 ve 641 çerçevesinde sorumlu olabilir.
Evlendiğini sakladığı için fazla ödediğim nafakayı geri alabilir miyim?
Evlenme tarihinden sonra yapılan ödemeler sebepsiz zenginleşme olarak geri istenebilir. TBK md. 82’ye göre süre, geri isteme hakkını öğrendiğiniz tarihten itibaren 2 yıl ve her hâlde 10 yıldır. Ödeme icra yoluyla yapıldıysa İİK md. 72’deki 1 yıllık istirdat davası da düşünülebilir.
Nafaka alan eşin işe girmesi nafakayı kendiliğinden keser mi?
Hayır. Yoksulluğun ortadan kalkması TMK md. 176/3’e göre mahkeme kararı gerektiren bir sebeptir. Yükümlü aile mahkemesinde kaldırma veya azaltma davası açmalı, karar kesinleşene kadar ödemeye devam etmelidir; aksi hâlde birikmiş taksitler takip edilebilir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Boşanma Davasında Tanık Beyanının Değeri
- Aldatma İddiasının İspatı ve Delil Sınırları
- Boşanmada Ortak Velayet Mümkün mü
- Uluslararası Çocuk Kaçırma ve İade Talebi
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: KCD Hukuk





