Makale · 14.11.2026

Yapı Kooperatifinde Üyelikten Çıkarma

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Tamamlanmak üzere olan konut blokları, yapı kooperatifinde üyelikten çıkarma riskinin yaşandığı inşaat aşaması

Yapı kooperatifinde üyelikten çıkarma, yıllarca aidat ve gider taksiti ödemiş bir ortağın konut hakkını bir yönetim kurulu kararıyla kaybetme riskiyle karşılaşması demektir. Bu nedenle 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu, çıkarmayı sıkı şartlara bağlamış ve ortağa genel kurula ya da mahkemeye başvurma imkânı tanımıştır.

Aşağıda çıkarma sebeplerini, aidat borcu nedeniyle çıkarmada noter ihtarı şartını, kararın kim tarafından verileceğini, 3 aylık itiraz süresinin nasıl işlediğini ve çıkarılan ortağın ödediklerini hangi kurallarla geri alacağını, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının konut yapı kooperatifleri için yayımladığı örnek anasözleşme ile birlikte açıklıyoruz.

Önemli Çıkarımlar

  • Ortak, ancak anasözleşmede açıkça gösterilen sebeplerle ortaklıktan çıkarılabilir (1163 s. K. md. 16/1).
  • Örnek anasözleşmede aidat borcu nedeniyle çıkarma için 30 gün gecikme, iki ayrı noter ihtarı ve ikinci ihtardan sonra 1 aylık süre öngörülür.
  • Çıkarılan ortak, kararın tebliğinden itibaren 3 ay içinde genel kurula itiraz edebilir veya itiraz davası açabilir; süresinde itiraz edilmeyen karar kesinleşir.
  • Karar kesinleşmedikçe çıkarılan ortağın yerine yeni ortak alınamaz; ortaklık hak ve yükümlülükleri devam eder.
  • Çıkarılan ortağın alacakları ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır ve 5 yıllık zamanaşımına tabidir (md. 17).

Yapı Kooperatifinde Üyelikten Çıkarma Hangi Sebeplerle Olur?

1163 s. Kooperatifler Kanunu md. 16/1 uyarınca yapı kooperatifinde üyelikten çıkarmayı gerektiren sebepler anasözleşmede açıkça gösterilir ve ortaklar anasözleşmede gösterilmeyen sebeplerle çıkarılamaz. Yönetim kurulunun “kooperatifin menfaatine aykırı davranış” gibi genel bir gerekçeyle karar alması bu nedenle yeterli değildir. Sebep, anasözleşmedeki bentle somut olarak örtüşmelidir.

Bu kural ortak için en güçlü savunma aracıdır. Çıkarma kararına karşı yapılacak itirazda ilk soru, kararda dayanılan olgunun anasözleşmedeki hangi bende karşılık geldiğidir. Bent gösterilemiyorsa veya olgu bende uymuyorsa, kararın diğer usul eksikliklerine bakılmaksızın kaldırılması gündeme gelir.

Çıkarma sebebinin gerçekleştiğini ispat yükü, bu sebebe dayanan kooperatiftedir. Borcun varlığı, ihtarların tebliği ve sürelerin beklendiği kooperatifin defter ve belgeleriyle gösterilmelidir. Ortağın elindeki dekontlar ve yazışmalar ise bu belgelerle karşılaştırılarak çelişkiler ortaya konur.

Örnek anasözleşmedeki çıkarma sebepleri

Bakanlığın yayımladığı konut yapı kooperatifi örnek anasözleşmesi md. 14, çıkarma sebeplerini beş başlıkta toplar: ortaklık şartlarını kaybetmek, parasal yükümlülükleri ihtarlara rağmen yerine getirmemek, kurada çıkan konutu kabul etmemek, tescilden önce konutta yapılan tahribat veya tadilatı yazılı ihtara rağmen düzeltmemek ve kooperatifin para, mal ve belgeleri üzerinde işlenen suçlardan mahkûm olmak.

Kooperatifler örnek anasözleşmeyi kendi ihtiyaçlarına göre değiştirebildiğinden, kendi kooperatifinizin tescilli anasözleşmesi ve sonraki değişiklikleri mutlaka ayrıca incelenmelidir. Bu metinler ticaret sicili kayıtlarından ve kooperatiften temin edilebilir.

Toplantı masası ve sandalyeler, kooperatif yönetim kurulu kararlarının alındığı ortam

Aidat Borcu Nedeniyle Çıkarmada Noter İhtarı Şartı Nedir?

Örnek anasözleşme md. 14/2 uyarınca parasal yükümlülüğünü 30 gün geciktiren ortağa yönetim kurulunca noter aracılığıyla ihtar yapılır; 10 gün içinde ödeme yapılmazsa ikinci ihtar gönderilir. İkinci ihtarı takip eden 1 ay içinde de borç ödenmezse ortak çıkarılabilir. Sürelerin her biri ayrı ayrı denetlenir.

Noter ihtarında bulunması gerekenler

İhtarnamede borcun hangi genel kurul kararına dayandığı, tutarı, ödeme yeri ve süresi ile süresinde ödenmezse çıkarma yoluna gidileceği açıkça yazılmalıdır. Uygulamada ihtarın yönetim kurulu kararına dayanması, ortağın kooperatife bildirdiği adrese usulüne uygun tebliğ edilmesi ve iki ihtar arasındaki sürenin beklenmesi aranır. Bu unsurlardan birinin eksikliği, çıkarma kararını sakatlayabilir.

Süre hesabına bir örnekle bakalım (temsilidir): 1 Mart’ta ödenmesi gereken taksit 31 Mart’a kadar ödenmezse gecikme 30 günü bulur. Birinci ihtar 5 Nisan’da tebliğ edilirse 10 günlük süre 15 Nisan’da dolar. İkinci ihtar 20 Nisan’da tebliğ edilirse 1 aylık süre 20 Mayıs’ta biter; bu tarihten önce alınan çıkarma kararı, anasözleşmedeki süreler beklenmeden verilmiş olur.

Borcun kendisi de tartışılabilir. Örnek anasözleşme md. 21 uyarınca gider taksitleri genel kurulca kararlaştırılır; genel kurul kararı olmadan yönetim kurulunun belirlediği bir ödeme için çıkarma yoluna gidilmesi ayrıca sorgulanır. İhtarname gönderimi pratiği için noter üzerinden ihtarname çekmek yazımıza da bakılabilir.

Çıkarma ile ortaklıktan düşme arasındaki fark

Kanun md. 27 ayrı bir mekanizma daha öngörür: sermaye veya diğer ödeme yükümlülüklerini yerine getirmeyen ortaktan yazılı olarak veya taahhütlü mektupla ödeme istenir; ilk isteğe uymayan ve ikinci istemeden sonra 1 ay içinde de ödemeyen ortağın ortaklığı kendiliğinden düşer. Düşme bir karar gerektirmez; ancak borçlar da kendiliğinden sona ermez.

Aşama Süre Dayanak
Parasal yükümlülükte gecikme 30 gün Örnek anasözleşme md. 14/2
Birinci noter ihtarı sonrası ödeme süresi 10 gün Örnek anasözleşme md. 14/2
İkinci noter ihtarı sonrası ödeme süresi 1 ay Örnek anasözleşme md. 14/2
Çıkarma kararının notere tevdii Karardan itibaren 10 gün 1163 s. K. md. 16/3
Genel kurula itiraz veya itiraz davası Tebliğden itibaren 3 ay 1163 s. K. md. 16/3

Çıkarma Kararını Kim Verir ve Nasıl Tebliğ Edilir?

Kanun md. 16/2 uyarınca ortaklıktan çıkarmaya yönetim kurulunun teklifi üzerine genel kurulca karar verilir; anasözleşme, çıkarılanın genel kurula başvurma hakkı saklı kalmak üzere bu konuda yönetim kurulunu da yetkili kılabilir. Örnek anasözleşme bu yetkiyi yönetim kuruluna vermiştir. Bu durumda ortağın genel kurula başvurma hakkı korunur.

Md. 16/3 uyarınca çıkarma kararı gerekçeli olarak tutanağa geçirilir ve ortaklar defterine yazılır. Kararın onaylı örneği, çıkarılan ortağa tebliğ edilmek üzere 10 gün içinde notere tevdi edilir. Gerekçesiz bir karar, deftere işlenmemiş bir karar veya notere tevdi edilmeden elden verilen bir yazı, itirazda ileri sürülebilecek usul eksiklikleridir.

Tebliğ tarihi, itiraz süresinin başlangıcıdır. Bu nedenle zarfı, noter tebliğ şerhi ve varsa e-tebligat kaydı saklanmalıdır. Ortak adres değiştirdiyse ve bunu kooperatife bildirmediyse, eski adrese yapılan tebliğin geçerliliği uyuşmazlık konusu olabilir.

Çıkarma Kararına Nasıl İtiraz Edilir?

Md. 16/3 uyarınca ortak, tebliğ tarihinden itibaren 3 ay içinde itiraz davası açabilir. Karar yönetim kurulunca verilmişse ortak aynı süre içinde genel kurula da itiraz edebilir. İki yoldan biri seçilmelidir; 3 aylık süre içinde genel kurula veya mahkemeye başvurulmazsa çıkarma kararı kesinleşir.

Genel kurula itiraz

Genel kurula itiraz, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere yönetim kuruluna noter aracılığıyla tebliğ ettirilecek bir yazıyla yapılır. Genel kurula itiraz edildiğinde, yönetim kurulunun çıkarma kararına karşı artık itiraz davası açılamaz; dava hakkı, genel kurulun itiraz üzerine vereceği karara karşı saklıdır. Bu yol, ortaklar arasında destek bulunan dosyalarda zaman kazandırabilir.

Seçim yapılırken genel kurulun ne zaman toplanacağı da hesaba katılmalıdır. Olağan genel kurul aylar sonra yapılacaksa, itiraz o tarihe kadar sonuçsuz bekler ve bu sürede konut tahsisi, kura ve ödeme planı belirsiz kalır. Doğrudan dava yolu ise bağımsız bir yargısal denetim sağlar; ancak genel kurula itiraz edildikten sonra bu yola geri dönülemez.

İtiraz davası ve görevli mahkeme

Kanun md. 99 uyarınca bu Kanundan doğan hukuk davaları, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılır ve basit yargılama usulüne tabidir; dava asliye ticaret mahkemesinde görülür. 6100 s. HMK md. 14/2 uyarınca ortaklık ilişkisinden doğan davalarda tüzel kişinin merkezinin bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.

Süreler karıştırılmamalıdır: genel kurul kararlarının iptali için md. 53’te toplantı gününden başlayan 1 aylık süre öngörülmüştür; çıkarma kararına itiraz davasında ise md. 16’daki 3 aylık süre işler. Genel kurulun itiraz üzerine verdiği karara karşı dava açılacaksa, ihtiyatlı yol en kısa süreyi esas almaktır. Genel kurul kararlarına karşı davanın genel çerçevesi genel kurul kararının iptali davası yazımızda yer alır.

Başvuru yolu Süre Sonuç
Genel kurula itiraz Tebliğden itibaren 3 ay, noter aracılığıyla yönetim kuruluna İlk genel kurulda görüşülür; yönetim kurulu kararına dava açılamaz
İtiraz davası (asliye ticaret) Tebliğden itibaren 3 ay Basit yargılama; kararın kaldırılması istenir
Genel kurulun itiraz kararına karşı dava İhtiyaten en kısa süre gözetilmeli Genel kurul kararının denetimi
Hiç başvurulmaması 3 ayın geçmesi Çıkarma kararı kesinleşir
Geniş bir toplantı salonu, çıkarma kararına itirazın görüşüldüğü genel kurul toplantısı

Karar Kesinleşene Kadar Ortaklık Hakları Devam Eder mi?

Evet. Md. 16’nın son fıkrası uyarınca hakkındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen ortakların yerine yeni ortak alınamaz ve bu kişilerin ortaklık hak ve yükümlülükleri karar kesinleşinceye kadar devam eder. Ortak genel kurula katılabilir, oy kullanabilir ve kura haklarını koruyabilir. Kooperatif de bu dönemde ortağı yok sayan işlem yapamaz.

Hükmün diğer yüzü de önemlidir: yükümlülükler de devam ettiğinden itiraz süreci boyunca gider taksitlerinin ödenmesi gerekir. Uyuşmazlık konusu borcu ödemeyen bir ortak, aynı sebeple ikinci bir çıkarma kararıyla veya md. 27’deki düşme mekanizmasıyla karşılaşabilir. Borç tartışmalıysa ödemenin ihtirazi kayıtla yapılması değerlendirilebilir.

Kooperatif ise kesinleşme beklenmeden çıkarılan ortağın konutunu başka birine tahsis edemez. Bu kurala aykırı tahsis, hem yeni ortak hem de çıkarılan ortak bakımından ayrı uyuşmazlıklar doğurur; yeni ortak adayının da üyeliğe kabulden önce bu durumu sorgulaması gerekir.

Çıkarılan Ortak Ödediklerini Nasıl Geri Alır?

Md. 17 uyarınca çıkan veya çıkarılan ortakların kooperatif varlığı üzerindeki hakları anasözleşmede gösterilir ve yedek akçeler hariç, ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır. Ortağın sermaye veya mevduatından tamamen ya da kısmen yoksun kalacağına dair şartlar hükümsüzdür. Bu alacaklar 5 yılda zamanaşımına uğrar.

Örnek anasözleşme md. 15 uyarınca bu alacaklar o yılın bilançosuna göre hesaplanarak bilanço tarihinden itibaren 1 ay içinde geri verilir; ortaklığı sona erenin yerine yeni ortak alınırsa ödediği gider taksitleri derhal iade edilir. Kanun md. 17/2 ise kooperatifin varlığını tehlikeye düşürecek iade ve ödemelerin genel kurulca 3 yılı aşmamak üzere geciktirilebileceğini düzenler.

İade alacağı ve zorunlu arabuluculuk

Kooperatifler Kanunundan doğan davalar ticari dava sayıldığından, iade alacağı gibi bir miktar paranın ödenmesine yönelik taleplerde 6102 s. Türk Ticaret Kanunu md. 5/A uyarınca dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Çıkarma kararına itiraz davası ise para alacağı olmadığından bu şarta tabi değildir. Ayrıntılar için ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazımıza bakılabilir.

Uygulamada ortak, ödediği tutarların nominal değerle iade edilmesiyle karşılaşabilir. Hangi tutarın, hangi bilanço esas alınarak ve hangi kalemler düşülerek hesaplandığı, kooperatiften istenecek hesap dökümüyle denetlenmelidir. Kooperatifin ortaktan muaccel alacakları varsa, bunlar 6098 s. TBK md. 139 vd. takas kuralları çerçevesinde iade tutarından düşülebilir; bu nedenle dökümde her kesinti kalemi ayrı ayrı gösterilmelidir. süresinin takibinde zamanaşımı hesaplama aracı yardımcı olabilir.

Konutlar Teslim Edildikten Sonra Çıkarma Mümkün mü?

Örnek anasözleşme md. 79 uyarınca kooperatif, işlerin tamamlanması ve ferdi mülkiyete geçilip konutların ortaklar adına tescil edilmesiyle amacına ulaşmış sayılır ve dağılır. Amacına ulaşarak dağılma sürecine girmiş kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortağın konutu, çıkma veya çıkarılma sebebiyle geri alınamaz. Bu nedenle tescil tarihi kritik bir eşiktir.

Bu hüküm, tapusu adına tescil edilmiş ortak için önemli bir güvencedir; ancak eski ortak sonradan oluşabilecek tasfiye masraflarına katılır. Tescilden önceki aşamada ise konut henüz kooperatif mülkiyetinde olduğundan, çıkarma kararının konut hakkı üzerindeki etkisi çok daha ağırdır. Ortağın hangi aşamada olduğu, itiraz stratejisini doğrudan belirler.

Masada ajanda, kalem ve kıskaç, itiraz öncesi toplanacak belgelerin hazırlığı

İtiraz Etmeden Önce Hangi Belgeler Toplanmalı?

3 aylık süre md. 16 uyarınca kısa ve kesindir; belge toplamak için ayrılacak zaman da bu süreden düşülür. Aşağıdaki liste, genel kurula itirazda ve itiraz davasında çoğu dosyada ihtiyaç duyulan belgeleri gösterir. Eksikler, kooperatiften yazılı talep veya mahkeme aracılığıyla istenebilir. Belgelerin tarih sırasına dizilmesi, sürelerin denetimini kolaylaştırır.

  • Tescilli anasözleşme ve tüm değişiklikleri; çıkarma sebebinin dayandığı bent.
  • Çıkarma kararının onaylı örneği, ortaklar defteri kaydı ve noter tebliğ evrakı.
  • Birinci ve ikinci noter ihtarnameleri ile tebliğ tarihleri.
  • Gider taksitlerini belirleyen genel kurul kararları ve toplantı tutanakları.
  • Kooperatif adına açılan özel hesaba yapılan ödemelerin dekontları ve hesap dökümü.
  • Kura tutanağı, konut tahsis belgesi ve varsa tapu kaydı.

Gayrimenkul hukuku ile ticaret hukuku alanlarının kesiştiği kooperatif uyuşmazlıklarında, genel kurul sürecinin yerel uygulaması için İzmir’de genel kurul kararının iptali yazısı ve tarımsal kooperatiflere ilişkin kooperatif alacakları yazısı tamamlayıcıdır. Yazı, Av. Yahya Köse tarafından gayrimenkul uyuşmazlıklarında sık görülen sorular dikkate alınarak hazırlanmıştır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kooperatiften çıkarma yazısı alan ortaklar genellikle sürenin ne zaman başladığını, konut hakkının ne olacağını ve ödenen paranın nasıl geri alınacağını sorar. Aşağıdaki yanıtlar, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ve Bakanlığın örnek anasözleşmesine göre kısa bir çerçeve sunar; kendi kooperatifinizin tescilli anasözleşmesi ayrıca kontrol edilmelidir.

Kooperatiften çıkarılma kararına itiraz süresi ne kadardır?

Kooperatifler Kanunu md. 16/3 uyarınca süre, kararın tebliğinden itibaren 3 aydır. Bu süre içinde genel kurula itiraz edilebilir veya itiraz davası açılabilir; süre kaçırılırsa karar kesinleşir.

Tek bir aidat gecikmesi nedeniyle kooperatiften çıkarılabilir miyim?

Çıkarma için anasözleşmede gösterilen şartların gerçekleşmesi gerekir. Örnek anasözleşmede 30 günlük gecikme, iki ayrı noter ihtarı ve ikinci ihtardan sonra 1 aylık süre öngörülür; bu aşamalar tamamlanmadan alınan karar itiraza açıktır.

Çıkarılan ortağın yerine hemen yeni ortak alınabilir mi?

Hayır. Md. 16’nın son fıkrası uyarınca çıkarma kararı kesinleşmeden yerine yeni ortak alınamaz ve çıkarılan ortağın hak ve yükümlülükleri karar kesinleşinceye kadar devam eder. Bu dönemde yapılan tahsis, ayrı bir uyuşmazlık konusu olur.

Kooperatiften çıkarılınca ödenen paralar faiziyle mi iade edilir?

Kanun md. 17 uyarınca alacak, ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır ve yedek akçeler bu hesaba dahil edilmez. Hesap yöntemi anasözleşmeye göre belirlenir; iade gecikirse hükümleri ayrıca değerlendirilir.

İtiraz sürerken gider taksitlerini ödemeye devam etmeli miyim?

Md. 16 uyarınca karar kesinleşinceye kadar ortaklık yükümlülükleri de devam eder. Tartışmalı olmayan taksitlerin ödenmesi, aynı sebeple yeni bir çıkarma kararı veya md. 27 uyarınca ortaklıktan düşme riskini azaltır; tartışmalı tutarlar ihtirazi kayıtla ödenebilir.

Kooperatif davası hangi mahkemede açılır?

Kooperatifler Kanunu md. 99 uyarınca bu Kanundan doğan hukuk davaları ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde basit yargılama usulüyle görülür. Ortaklık ilişkisinden doğan davalarda kooperatif merkezinin bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.

Kooperatiften kendi isteğimle çıkabilir miyim?

Evet. Md. 10 uyarınca her ortağın çıkma hakkı vardır; anasözleşme bu hakkı en çok 5 yıl için sınırlayabilir (md. 11). Yönetim kurulu istifayı kabul etmezse ortak, çıkma isteğini noter aracılığıyla bildirir ve çıkma bu tarihte gerçekleşir (md. 13).

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: Av. Yahya Köse, Avukat
Çalışma alanları: İcra ve İflas Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Kira ve Hukuku, Ceza Hukuku, Uyuşmazlık Çözümü, Önleyici Hukuk