Makale · 15.11.2026

Çiğli’de Sanayi Sitesi Kira Uyuşmazlıkları

Çiğli'de sanayi sitesi kirası için boş teslim edilen çelik konstrüksiyon depo

Çiğli’de sanayi sitesi kirası, sıradan bir dükkân kirasından birkaç noktada ayrılır: birim organize sanayi bölgesinin içindeyse ruhsatı belediye değil bölge yönetimi verir, kiralama yalnızca üretim amacıyla yapılabilir, makineler çoğu zaman kiracının değil leasing şirketinin malıdır. Bu farklar bilinmeden imzalanan sözleşme, ilk ruhsat başvurusunda veya ilk kira borcunda sorun çıkarır.

İşyeri kirasının genel kurallarını, kiralananın ayıbını ve alt kirayı ayrı yazılarda ele aldık; burada bunları kısaca hatırlatıp kiralananın ayıplı olması ve kira sözleşmesinin devri ve alt kira yazılarına bağlıyoruz. Odak, Çiğli’deki sanayi tesisleri ve sanayi sitelerindeki birimlere özgü sorunlardır.

Önemli Çıkarımlar

  • Çatılı atölye, depo ve fabrika binaları 6098 s. TBK md. 339 vd. işyeri kira hükümlerine tabidir; çatısız açık depolama alanları bu korumanın dışındadır.
  • Çiğli’deki İzmir Atatürk OSB içinde ruhsatlar ve yapı kullanma izni OSB tarafından verilir (4562 s. Kanun md. 4).
  • OSB katılımcısı tesisini yalnızca üretim amaçlı olarak, yönetmelikteki usule göre kiraya verebilir (4562 s. Kanun md. 18).
  • Kiraya verenin hapis hakkı, bir yıllık işlemiş ve altı aylık işlemekte olan kira için kiralanandaki taşınırları kapsar (TBK md. 336); üçüncü kişiye ait makinelerde sınırlıdır (md. 337).
  • Çiğli’deki işyeri kira uyuşmazlıkları, taraflar tacir olsa bile Karşıyaka sulh hukuk mahkemelerinde görülür (6100 s. HMK md. 4/1-a).

Çiğli’de Sanayi Sitesi Kirası Hangi Kurallara Tabidir?

Çiğli’de sanayi sitesi kirası, kiralanan çatılı bir yapıysa TBK’nın konut ve çatılı işyeri kiraları hükümlerine tabidir (6098 s. TBK md. 339). Atölye, depo, imalathane ve fabrika binaları bu kapsamdadır. Birimin organize sanayi bölgesinde mi yoksa kat mülkiyetli bir sanayi sitesinde mi olduğu ise ek kuralları belirler.

Çiğli’deki en büyük sanayi alanı İzmir Atatürk Organize Sanayi Bölgesidir (İAOSB). Bölgenin resmi sitesine göre İAOSB 1990’da kurulmuştur, yaklaşık 6.240.000 m² alana yayılır ve yönetim binası M. Kemal Atatürk Bulvarı No:42 Çiğli adresindedir. Bölge dışındaki sanayi sitelerinde ise ortak alanlar ve aidatlar çoğunlukla kat mülkiyeti rejimine göre yönetilir.

Kiralanan birim Uygulanan temel kurallar Ruhsatı veren Dikkat noktası
İAOSB içindeki fabrika veya atölye TBK md. 339 vd. + 4562 s. OSB Kanunu OSB tüzel kişiliği (md. 4) Üretim amacı şartı, tapudaki OSB şerhi
Kat mülkiyetli sanayi sitesindeki dükkân TBK md. 339 vd. + 634 s. KMK (ortak alan, aidat) Belediye Yönetim planı, aidat ve ortak alan kullanımı
Çatısız açık depolama veya stok alanı TBK genel kira hükümleri Faaliyete göre değişir TBK md. 339-356 koruması yok

Çatısız depolama alanı neden ayrı değerlendirilir?

Sanayi sitelerinde sık görülen açık stok sahası, hurda alanı veya tır parkı kiralamaları çatılı işyeri sayılmaz. Bu sözleşmelerde on yıllık uzama, TÜFE tavanı ve dava yoluyla sebeplerinin sınırlılığı gibi kiracıyı koruyan hükümler uygulanmaz; sözleşme süresinin sonunda genel hükümler devreye girer. Atölye ile yanındaki açık alan tek sözleşmeyle kiralanmışsa sözleşmenin ağırlıklı niteliği değerlendirilir; iki ayrı sözleşme yapmak bu belirsizliği azaltır.

Örneğin Çiğli’de bir metal işleme firması kapalı atölyeyi ve yanındaki açık stok sahasını aynı sözleşmeyle, tek bedelle kiralamış olsun (temsilidir). Kiraya veren on yıl dolmadan yalnızca açık sahayı geri almak isterse, sahanın ayrı bir kira konusu olup olmadığı tartışılır. Bedelin iki bölüme ayrılması ve sahanın krokiyle gösterilmesi bu tartışmayı baştan önler.

Fabrika binasında çelik kiriş ve kolonlar, çatılı işyeri niteliği

İAOSB İçindeki Bir Tesisi Kiralamak Neden Farklıdır?

OSB’de kiracı, katılımcının tesisini yönetmelikteki usul ve esaslara uygun biçimde kiralayan kişidir (4562 s. OSB Kanunu md. 3/f). Kanunun 18. maddesi, katılımcıların tesislerini üretim amaçlı olmak üzere bir veya birden fazla kiracıya kiralayabileceğini söyler. Üretim dışı bir faaliyet için kiralama, bölge mevzuatıyla çatışır.

Aynı maddeye göre OSB sınırlarındaki, OSB mülkiyetinde olmayan taşınmazların tapusuna, icra yoluyla satış dâhil devirlerde OSB’den uygunluk görüşü alınması gerektiğine dair şerh konulur. Bu şerh kiralamayı doğrudan yasaklamaz; ancak tesisi satın alma opsiyonlu kiralayan veya uzun süreli kira şerhi koyduracak bir kiracı, bölge yönetiminin görüşünü baştan almalıdır. Kanundaki “hizmet ve destek alanları” ise küçük imalat, tamirat, ticaret, eğitim ve sağlık faaliyetlerinin katılımcı veya kiracı olarak yürütüldüğü ayrı alanlardır (md. 3/ç).

OSB yönetim aidatı kiracıya yüklenebilir mi?

4562 s. Kanun md. 16’ya göre yönetim aidatları parsel büyüklüğüne göre belirlenir, katılımcılar tarafından karşılanır ve hizmetten yararlanılmadığı gerekçesiyle ödemeden kaçınılamaz. Müteşebbis heyetin aidat kararları hükmündedir. Yani OSB’ye karşı borçlu katılımcıdır. TBK md. 302 ve 341 çerçevesinde aidatın kiracıya ait olacağı sözleşmede açıkça yazılabilir; yazılmamışsa tartışma çıkar. Tutarın ve artış yönteminin sözleşmeye eklenmesi önerilir.

Aynı durum arıtma tesisi katılım payı, su ve elektrik gibi bölge tarafından faturalanan kalemler için de geçerlidir. Arıtma payı debi ve kirletme parametrelerine göre yönetim kurulunca belirlendiğinden (md. 16), kirletici yükü yüksek bir üretime geçen kiracının faaliyeti katılımcının yükünü artırabilir. Sözleşmede bu tür artışların kiracıya ait olacağı ve ödeme belgelerinin paylaşılacağı yazılmalıdır.

Ruhsat ve Yapı Kullanma İzni Eksikliği Ayıp Sayılır mı?

Kiraya veren, kiralananı sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli durumda teslim etmek ve bu durumda bulundurmakla yükümlüdür (TBK md. 301); bu kural çatılı işyerlerinde kiracı aleyhine değiştirilemez. Kararlaştırılan üretim için gerekli ruhsat binanın hukuki veya fiziki durumu nedeniyle alınamıyorsa kiralanan bu amaca elverişli sayılmayabilir.

OSB içinde yapı kullanma izni ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı OSB tarafından verilir ve denetlenir (4562 s. Kanun md. 4). İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik de OSB sınırlarında yetkili idareyi OSB tüzel kişiliği olarak tanımlar (md. 4/a) ve ruhsat başvurusunda yapı kullanma izin belgesi bilgilerinin istendiğini düzenler (ek md. 1). İAOSB’nin izinler ve ruhsatlar sayfası ruhsat ve yapı kullanma izni için ayrı belge listeleri yayımlar.

İşyeri açma ve çalışma ruhsatı kimin sorumluluğundadır?

Ruhsat faaliyete bağlıdır ve kural olarak işletmeyi yürüten kiracı adına alınır. Yapının iskânı ve projeye uygunluğu ise malikin alanındadır. Sözleşmede “kiralananın ruhsata elverişli olduğu” taahhüdü yer almalı, ruhsat alınamazsa ve masrafların iadesi düzenlenmelidir. İmar barışı kapsamında ticari amaçlı yapı kayıt belgesi bulunan yapılarda, can ve mal güvenliği şartları sağlanırsa yapı kullanma izni aranmadan ruhsat verilebilir (Yönetmelik geçici md. 7). Ayıp hâlinde kiracının seçimlik haklarını ve bildirim sırasını kiracının ayıp nedeniyle başvurabileceği yollar yazımızda anlattık.

Tavan vinçli imalathane, ruhsat ve kullanım izni gerektiren üretim alanı

Depozito, Makineler ve Hapis Hakkı Nasıl İşler?

Çatılı işyeri kiralarında kiracıdan alınacak güvence üç aylık kira bedelini aşamaz ve para güvence vadeli bir tasarruf hesabına yatırılır (TBK md. 342). Sanayi birimlerinde güvenceden çoğu zaman daha önemli olan ise kiraya verenin, kiralanandaki makine ve malzemeler üzerindeki hapis hakkıdır; kira alacağının asıl teminatı fiilen bunlardır.

TBK md. 336’ya göre taşınmaz kiralarında kiraya veren, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira bedelinin güvencesi olarak kiralananda bulunan ve kullanılmasına yarayan taşınırlar üzerinde hapis hakkına sahiptir. Kiracı makineleri gizlice taşırsa, kiraya veren on gün içinde icra dairesinin emri ve kolluk yardımıyla eşyayı geri getirtebilir (2004 s. İİK md. 271). Hapis hakkı defteri tutulması için İİK md. 270’e göre icra dairesine başvurulur.

Leasing makinelerinde hapis hakkı neden sınırlıdır?

Sanayi tesislerinde CNC tezgâhı, pres veya kompresör gibi makineler çoğu zaman finansal kiralama şirketinin mülkiyetindedir. TBK md. 337’ye göre kiraya verenin kiracıya ait olmadığını bildiği veya bilmesi gereken eşya üzerindeki üçüncü kişi hakları hapis hakkından önce gelir. Kiraya veren bunu sözleşme sürerken öğrendiği hâlde en yakın fesih dönemi için sözleşmeyi feshetmezse o eşya üzerindeki hapis hakkını kaybeder. Kiraya verenin, kiracıdan makinelerin mülkiyet durumunu gösteren bir liste istemesi bu nedenle yararlıdır.

Hapis hakkı ayrıca kiracının haczedilemeyen malları üzerinde kullanılamaz (TBK md. 336/3). Ödenmeyen kira için takip ve tahliye seçeneklerini İzmir kira alacağı icra takibi yazımızda, güvence bedelinin iadesini depozito iadesi ve yasal sınır yazımızda bulabilirsiniz.

Kiracı Tesiste Değişiklik veya Alt Kira Yapabilir mi?

Kiracı, kiralananda yenilik ve değişikliği ancak kiraya verenin yazılı rızasıyla yapabilir (TBK md. 321). Vinç rayı, havalandırma, trafo bağlantısı veya ara kat gibi sanayi tesisine özgü değişiklikler bu kapsamdadır. Rıza veren kiraya veren, yazılı olarak kararlaştırılmamışsa eski hâline getirmeyi isteyemez.

Aksine yazılı anlaşma yoksa kiracı, rızayla yaptığı değişikliklerin sağladığı değer artışını da isteyemez (md. 321/3). Bu yüzden ağır sanayi yatırımı yapacak kiracının, sökülebilir tesisatı ve sözleşme sonunda bırakılacak kısımları liste hâlinde sözleşmeye eklemesi gerekir. Aksi hâlde tahliye sırasında makine temelleri ve elektrik altyapısı üzerinde uzun bir uyuşmazlık başlar.

Sanayi biriminde alt kira ve devir

Çatılı işyeri kiracısı, kiraya verenin yazılı rızası olmadıkça kiralananı başkasına kiralayamaz ve kullanım hakkını devredemez (TBK md. 322/2). Kira ilişkisinin devrinde ise kiraya veren, işyeri kiralarında haklı sebep olmadıkça rızadan kaçınamaz (md. 323). OSB’de ek olarak kullanıcının üretim amacı şartını taşıması gerekir. Ayrıntıları alt kira ve sözleşmenin devri yazısında anlattık.

Sanayi deposunda istiflenmiş metal borular ve kiralanandaki taşınırlar

Kira Bedeli ve Tahliye Konusunda Neler Bilinmeli?

Sanayi biriminde yenilenen dönem kirası, bir önceki kira yılının TÜFE oniki aylık ortalamasını aşamaz; beş yıl dolduktan sonra mahkeme emsal kiraları da dikkate alarak belirler (TBK md. 344). Endeks oranını kira artış oranı aracıyla kontrol edebilirsiniz. Emsal araştırmasının Karşıyaka mahkemelerindeki işleyişi Karşıyaka kira tespit davası yazımızdadır.

Sanayi tesislerinde emsal seçimi konuttan zordur; vinç kapasitesi, tavan yüksekliği, elektrik gücü ve tır giriş imkânı karşılaştırmayı belirler. İşyerine özgü emsal sorunlarını işyeri kirasında kira bedelinin tespiti yazımızda ele aldık.

Tahliyede çatılı işyeri kiracısı güçlü korunur: kiraya veren süre bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez; on yıllık uzama süresi sonunda her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimle sebepsiz fesih yapabilir (TBK md. 347). Bunun dışında ihtiyaç ve yeniden inşa (md. 350), yazılı ve (md. 352) gibi sınırlı sebepler vardır.

Karşıyaka 2025 Faaliyet Raporuna göre Karşıyaka 5. ve 6. Sulh Hukuk Mahkemelerinde “kiralananın tahliyesi” dosyaları ortalama 271 ve 235 günde bitirilmiştir. İşyeri tahliyesinde yeni malikin durumunu İzmir işyeri kirasında tahliye yazımızda inceledik.

Çiğli’deki Kira Uyuşmazlığı Hangi Mahkemede Görülür?

Çiğli, Karşıyaka Adliyesinin çevresindedir ve kira uyuşmazlıklarına dava değerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesi bakar (HMK md. 4/1-a). Karşıyaka’nın sulh hukuk mahkemeleri Ataşehir Mahallesi Anadolu Caddesi No:951’deki Çiğli Ek Hizmet Binasındadır. Taraflar tacir olsa da kira davası asliye ticaret mahkemesine açılmaz; açılırsa görevsizlik kararıyla zaman kaybedilir.

Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (HUAK md. 18/B/1-a); İİK’ya göre ilamsız tahliye takibi bu şartın dışındadır. Karşıyaka’nın bürosu da Çiğli Ek binasında bulunur (Karşıyaka 2025 Faaliyet Raporu). Ayıp veya hasar iddiasında, tesis değişmeden önce delil tespiti istenebilir (HMK md. 400).

Uyuşmazlık İlk adım Merci
Ruhsat alınamaması, ayıp Yazılı bildirim, gerekirse delil tespiti Karşıyaka sulh hukuk (Çiğli Ek)
Kira bedelinin belirlenmesi Arabuluculuk başvurusu Arabuluculuk bürosu, sonra sulh hukuk
Ödenmeyen kira ve tahliye İlamsız icra takibi veya ihtar Karşıyaka icra daireleri (Çarşı Ek-1)
Makinelerin gizlice taşınması 10 gün içinde icra dairesine başvuru İcra dairesi (İİK md. 271)
OSB aidatı ve ruhsat işlemleri Bölge yönetimine yazılı başvuru İAOSB yönetimi

Çiğli’deki diğer dava türleri için Çiğli adliye ve dava süreci yazımıza, OSB’de çalışanların alacak uyuşmazlıkları için İzmir OSB işçi alacakları yazımıza bakabilirsiniz.

Sözleşmeyi İmzalamadan Önce Hangi Kontroller Yapılmalı?

Sanayi birimi kiralamasında sorunların çoğu imzadan önce yapılmayan kontrollerden doğar. TBK md. 301’deki elverişlilik borcu kiracıyı korusa da üretim yıllarca durursa bu koruma kaybı telafi etmez. Aşağıdaki liste Çiğli’deki tesisler için hazırlandı; her madde sözleşmeye yazılı olarak geçirilmeli ve belgeleri sözleşmeye eklenmelidir.

  • Tapu kaydı, varsa OSB uygunluk şerhi ve ipotek veya kayıtları.
  • Yapı ruhsatı, yapı kullanma izni veya yapı kayıt belgesi; planlanan üretimin ruhsata elverişliliği.
  • OSB içinde: faaliyetin üretim amacına uygunluğu ve kiralamanın bölge yönetimine bildirimi.
  • Elektrik gücü, doğalgaz, atık su ve deşarj izni gibi altyapı kapasiteleri.
  • Aidat, ortak gider ve vergilerin hangi tarafa ait olduğu (TBK md. 302, 341).
  • Makinelerin mülkiyet listesi, sökülecek ve bırakılacak tesisat ile teslim tutanağı ve fotoğraflar.

Kira ve tahliye alanındaki diğer yazılarımız kira ve tahliye hukuku sayfamızda yer alır; yazının yazarı Av. Yahya Köse. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çiğli’de atölye, depo veya fabrika kiralayan ya da kiraya verenlerin en sık sorduğu soruları aşağıda topladık. Yanıtlar 6098 s. TBK, 4562 s. Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu, 2004 s. İİK ve 6100 s. HMK hükümlerine dayanır; sözleşmenin içeriği sonucu değiştirebileceği için her dosya ayrıca incelenmelidir.

OSB'deki bir tesisi depo olarak kiralamak mümkün mü?

4562 s. Kanun md. 18, katılımcıların tesislerini üretim amaçlı olmak üzere kiraya verebileceğini öngörür. Yalnızca depolama amaçlı bir kullanımın bölge mevzuatına uygun olup olmadığı yönetmelik ve bölge kararlarına göre değerlendirilir; sözleşmeden önce bölge yönetiminin görüşü alınmalıdır.

Ruhsat alınamazsa kiracı kirayı ödemeyi durdurabilir mi?

Kirayı kendiliğinden kesmek ve tahliye riski doğurur. Kiracı önce ayıbı kiraya verene yazılı bildirmeli, gerekirse delil tespiti yaptırmalı ve TBK md. 304 vd. seçimlik haklarını kullanmalıdır. Kiranın indirilmesi veya fesih bu bildirim ve süreçle birlikte talep edilmelidir.

Çiğli'deki işyeri kira davası İzmir Adliyesinde açılabilir mi?

Davalının yerleşim yeri İzmir Adliyesinin çevresindeyse, örneğin şirket merkezi Bornova’daysa, İzmir Adliyesinin sulh hukuk mahkemesi de yetkili olabilir (HMK md. 6). Yetki kesin olmadığından taşınmazın Çiğli’de olması tek seçeneği belirlemez.

Kiracının taktığı vinç ve trafo sözleşme sonunda kime kalır?

Kiraya verenin yazılı rızasıyla yapılan değişikliklerde, eski hâle getirme yazılı olarak kararlaştırılmamışsa kiraya veren bunu isteyemez; kiracı da aksine yazılı anlaşma yoksa değer artışı talep edemez (TBK md. 321). Sökülebilir tesisatın listesi sözleşmeye eklenmelidir.

Kiraya veren makineleri kira borcu için alıkoyabilir mi?

Kiraya veren, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira için kiralanandaki taşınırlar üzerinde hapis hakkına sahiptir (TBK md. 336). Bu hak icra dairesi aracılığıyla kullanılır; kiraya veren makineleri kendi başına zorla alıkoyamaz ve leasing şirketine ait makinelerde hakkı sınırlıdır.

OSB aidatını ödemeyen kiracı için OSB kime başvurur?

4562 s. Kanun md. 16’ya göre aidat yükümlüsü katılımcıdır ve müteşebbis heyetin aidat kararları ilam hükmündedir. OSB katılımcıya karşı takip yapar; katılımcı da sözleşmede aidat kiracıya yüklenmişse ödediği tutarı kiracıdan isteyebilir.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: Av. Yahya Köse, Avukat
Çalışma alanları: İcra ve İflas Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Kira ve Tahliye Hukuku, Ceza Hukuku, Uyuşmazlık Çözümü, Önleyici Hukuk