Makale · 15.11.2026

Çerez Kullanımında Hukuki Yükümlülükler

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Yeşil yapraklar önünde cookie yazılı kart, internet sitelerinde çerez kullanımı

Çerez kullanımı, bir internet sitesinin ziyaretçinin cihazına küçük metin dosyaları yerleştirmesi ve bunlar üzerinden oturum, tercih, ölçüm veya reklam bilgisi toplamasıdır. Bu dosyalar kimliği belirlenebilir bir kişiyle ilişkilendirildiğinde kişisel veri işlenmiş olur ve site sahibi, çoğu zaman farkında olmadan veri sorumlusu sıfatıyla 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na tabi hâle gelir.

Aşağıda hangi çerezlerin açık rıza olmadan kullanılabileceğini, çerez yönetim panelinin nasıl kurgulanması gerektiğini, aydınlatma metninde nelerin bulunacağını ve yurt dışındaki analiz ve reklam araçlarının neden ayrı bir aktarım sorunu doğurduğunu, Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun güncel çerez rehberi ışığında açıklıyoruz.

Önemli Çıkarımlar

  • Kanunda çerezlere özgü bir madde yoktur; çerezle veri işleme 6698 s. KVKK md. 4, 5, 9 ve 10 hükümlerine göre değerlendirilir.
  • 5809 s. Elektronik Haberleşme Kanunu md. 51/3 yalnızca elektronik haberleşme işletmecilerini bağlar; sıradan internet siteleri bu hükmün kapsamına girmez.
  • Kesinlikle gerekli çerezler (Kurum rehberindeki Kriter A ve Kriter B) açık rıza aranmadan, sözleşme veya meşru menfaat gibi başka bir işleme şartına dayanılarak kullanılabilir.
  • Reklam, profilleme ve siteler arası takip amaçlı çerezler açık rıza gerektirir; bu çerezler panelde varsayılan olarak pasif gelmeli, kabul ve reddet seçenekleri eşit görünürlükte sunulmalıdır.
  • Yurt dışında yerleşik bir hizmet sağlayıcının çerezleriyle veri aktarılıyorsa KVKK md. 9 uygulanır; standart sözleşme imzalandıysa 5 iş günü içinde Kuruma bildirilmelidir.

Çerez Kullanımı Hangi Kanun Hükümlerine Tabidir?

Çerez kullanımı Türkiye’de ayrı bir kanunla düzenlenmemiştir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun Çerez Uygulamaları Hakkında Rehber (KVKK Yayınları No: 69, Temmuz 2025) uyarınca çerez yoluyla veri işleme, 6698 s. KVKK md. 4’teki genel ilkeler, md. 5-6’daki işleme şartları ve md. 10’daki aydınlatma yükümlülüğü çerçevesinde değerlendirilir.

Rehber, yalnızca kişisel veri işlemek için kullanılan çerezleri kapsar. Piksel, tarayıcı parmak izi, yerel depolama (local storage) ve işaretçi (beacon) gibi benzer teknolojiler rehberde ayrıca ele alınmamıştır. Bu araçlar da bir kişiyi tanımlamaya yarıyorsa Kanun’un genel hükümleri uygulanır; belirleyici olan teknolojinin adı değil, işlenen bilginin niteliğidir.

5809 sayılı Kanun md. 51 neden sınırlı uygulanır?

5809 s. Elektronik Haberleşme Kanunu md. 51/3, abonelerin terminal cihazlarında bilgi saklamayı açık ve kapsamlı bilgilendirme ile açık rızaya bağlar. Ancak Kurum rehberine göre bu hüküm yalnızca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nca yetkilendirilmiş elektronik haberleşme işletmecilerini kapsar. Bir e-ticaret sitesi, kurumsal tanıtım sitesi veya blog bu hükme değil, doğrudan KVKK’ya tabidir.

Hangi Çerezler Açık Rıza Olmadan Kullanılabilir?

Kurum rehberi iki ölçüt önerir: Kriter A, çerezin yalnızca iletişimin elektronik haberleşme şebekesi üzerinden sağlanması için kullanılmasıdır; Kriter B ise kullanıcının açıkça talep ettiği hizmet için kesinlikle gerekli olmasıdır. Bu ölçütlere giren çerezlerde KVKK md. 5/2’deki sözleşme veya meşru menfaat şartına dayanılabilir; açık rıza aranmaz.

Burada iki adımlı bir değerlendirme yapılmalıdır. Önce çerezin amacı açık rıza dışındaki işleme şartlarından birine dayanabiliyor mu, buna bakılır. Dayanamıyorsa açık rıza alınır. Sepete ürün ekleme çerezi satış sözleşmesinin kurulmasıyla ilgili olduğundan md. 5/2-c kapsamında, yük dengeleme çerezi ise denge testi yapılmak kaydıyla md. 5/2-f’deki meşru menfaat kapsamında değerlendirilebilir.

Zorunlu çerezler ve Kriter A ile Kriter B

Rehberin örneklediği zorunlu çerezler şunlardır: kullanıcı girdili oturum çerezleri (form ve sepet), kimlik doğrulama çerezleri, tekrarlanan hatalı giriş denemelerini tespit eden güvenlik çerezleri, multimedya oynatıcı oturum çerezleri, yük dengeleme çerezleri, dil gibi arayüz tercihlerini hatırlayan çerezler ve rıza yönetim platformunun kendi çerezleri. Bu çerezler pazarlama amacıyla kullanılmamalıdır.

Çerez türü Rehberdeki ölçüt Olası hukuki sebep Dikkat edilecek nokta
Sepet ve form oturum çerezi Kriter B KVKK md. 5/2-c (sözleşme) Oturum sonunda sona ermesi beklenir
Kimlik doğrulama çerezi Kriter B KVKK md. 5/2-c Tarayıcı kapandıktan sonra da oturumu açık tutan kalıcı çerez Kriter B dışında kalır
Yük dengeleme çerezi Kriter A KVKK md. 5/2-f (meşru menfaat) Denge testi yapılmalı
Site güvenliği çerezi Kriter B KVKK md. 5/2-f Amaçla sınırlı kullanım
Birinci taraf analitik çerez Kriter B (şartlı) KVKK md. 5/2-f Anonim istatistik, IP maskeleme, siteler arası takip yok
Reklam ve davranışsal hedefleme Kapsam dışı Açık rıza Panelde varsayılan olarak kapalı gelmeli
Sosyal eklenti takip çerezi Kapsam dışı Açık rıza Üye olmayanlar ve oturumu kapalı üyeler için de geçerli

Birinci taraf analitik çerezler hangi şartla gerekli sayılır?

Rehber, sitenin trafik ve performans ölçümüyle sınırlı birinci taraf analitik çerezlerin Kriter B kapsamında değerlendirilebileceğini kabul eder. Şartlar sıkıdır: veriler anonim istatistik üretmek için kullanılmalı, mümkünse IP adresi maskelenmeli, çerez ömrü makul tutulmalı ve veriler üçüncü kişilere iletilmemelidir. Ziyaretçiyi farklı siteler arasında izleyen bir analiz kurgusu, md. 4/2-ç’deki amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma ilkesiyle bağdaşmaz ve açık rıza gerektirir.

Dizüstü bilgisayarda yeni gizli pencere seçeneği ve tarayıcı çerezleri

Reklam ve Takip Çerezleri İçin Açık Rıza Nasıl Alınır?

Davranışsal reklam ve sosyal eklenti takip çerezleri kullanıcının talep ettiği hizmet için kesinlikle gerekli sayılmadığından, KVKK md. 3/1-a’daki tanıma uygun açık rıza gerekir. Rıza belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanmış olmalıdır. Rehber, her farklı amaç için ayrı rıza verilebilecek bir mekanizma kurulmasını önerir.

Kurul’un 27.02.2020 tarihli ve 2020/173 sayılı kararı, rehberde ayrıca değerlendirilmiştir. Bu kararda vurgulanan noktalar uygulamada belirleyicidir: rıza sistemi opt-out değil opt-in olmalıdır, yalnızca siteye girmek rıza anlamına gelmez, aydınlatma ile açık rıza ayrı ayrı yerine getirilmelidir ve çerez rızası bir sözleşmenin kurulması veya ifası için ön koşul olarak dayatılamaz.

Reklam ve pazarlama çerezleri ile sosyal eklentiler

Sosyal ağların beğen ve paylaş düğmeleri, sosyal ağa giriş yapmış ve bu düğmeyi kullanmak isteyen üye için Kriter B kapsamında kalabilir. Ancak aynı eklenti üye olmayan ziyaretçiyi veya oturumunu kapatmış üyeyi izlemek, reklam ya da pazar araştırması için veri toplamak amacıyla çalışıyorsa açık rıza gerekir. Rehber, üçüncü taraf çerezler devreye girmeden önce bu kişilerden rıza alınmasını tavsiye eder.

Çerez Yönetim Paneli (Banner) Nasıl Tasarlanmalı?

Rehbere göre iyi uygulama, siteye girildiği anda açılan bir panelde “kabul et”, “reddet” ve “tercihler” düğmelerinin renk, büyüklük ve punto bakımından eşit sunulmasıdır. Açık rıza gerektiren çerez seçenekleri ilk anda pasif gelmeli, rıza geri alınmak istendiğinde panele küçük bir simge veya bant üzerinden kolayca ulaşılabilmelidir.

Yapılması önerilen Kaçınılması gereken
Kabul, reddet ve tercihler düğmeleri eşit görünürlükte Reddet seçeneğini ikinci katmana gizlemek veya soluk göstermek
Açık rıza gerektiren kutucukların varsayılan olarak boş gelmesi Önceden işaretlenmiş kutucuklar
Rıza alınmadan reklam çerezlerinin çalışmaması Panel kapanmadan takip kodlarının yüklenmesi
Her amaç için ayrı seçim imkânı Tek bir “tümünü kabul et” seçeneği sunmak
Rızanın simge üzerinden kolayca geri alınması Rızayı geri almayı e-posta yazmaya bağlamak
Rıza tercihinin çerez ömrüyle orantılı aralıklarla hatırlatılması Her ziyarette yeniden rıza istemek (rıza yorgunluğu)

Çerez duvarı kullanılabilir mi?

Çerez duvarı, ziyaretçi bütün çerezlere onay vermedikçe site içeriğini göstermeyen uygulamadır. Rehbere göre rıza, hizmete erişimin ön koşulu olarak dayatıldığında özgür iradeye dayanmaz ve geçerli bir açık rıza sayılmaz. Bununla birlikte, olay özelinde değerlendirilmek kaydıyla, ziyaretçiye çerez duvarı dışında adil bir alternatif sunulmasının mümkün olabileceği de belirtilmiştir. Ayrıca reklam çerezleri için rıza, kullanım koşulları veya gizlilik bildirimi metnine iliştirilerek alınamaz.

Dizüstü ekranda ziyaretçi istatistikleri gösteren analitik paneli

Çerez Aydınlatma Metninde Neler Yer Almalı?

KVKK md. 10 uyarınca veri sorumlusu, kişisel veriler elde edilirken kimliğini, işleme amacını, aktarım yapılacak kişileri, toplama yöntemini ve hukuki sebebi, ilgili kişinin haklarını bildirmek zorundadır. Rehber, çerezler için aydınlatmanın en geç siteye giriş anında yapılmasını ve her çerezin adı, amacı, süresi ile birinci veya üçüncü taraf olup olmadığının açıkça yazılmasını tavsiye eder.

Aydınlatma yükümlülüğü ile açık rıza farklı işlemlerdir; birinin yerine getirilmesi diğerini karşılamaz. Bu ayrımın ayrıntıları için açık rıza ile aydınlatma yükümlülüğü farkı yazımıza bakılabilir. Çerez özelinde önemli olan, aydınlatmanın yanıltıcı bir “onay” ifadesiyle karıştırılmamasıdır: “Siteyi ziyaret ederek bu bildirimi kabul etmiş sayılırsınız” kalıbı Kurul tarafından hem aydınlatma hem rıza bakımından yetersiz görülmüştür.

Çerez politikası ve aydınlatma metni nasıl ayrılır?

Pek çok sitede tek bir uzun “gizlilik ve çerez politikası” sayfası bulunur. Rehber, karmaşık ve içinde pek çok başka konu bulunan gizlilik bildirimlerinin aydınlatma yükümlülüğünü karşılamayacağını belirtir. Pratik çözüm, panelin ilk katmanında kısa bir açıklama ve bağlantı vermek, ikinci katmanda ise çerez tablosunu (ad, sağlayıcı, amaç, süre, taraf) güncel tutmaktır. Site çocuklara yönelikse dil, onların algı düzeyine uygun olmalıdır.

Yurt Dışındaki Analiz ve Reklam Araçları Aktarım Sayılır mı?

Türkiye’de faaliyet gösteren bir site, yurt dışında yerleşik şirketlerin çerezleriyle veri gönderiyorsa bu bir yurt dışı aktarımdır ve 7499 s. Kanun’la değişik KVKK md. 9 uygulanır. Aktarım için md. 5 veya 6’daki şartlardan birine ek olarak yeterlilik kararı, uygun güvence ya da arızi aktarım hâllerinden biri bulunmalıdır.

Kurul’un yeterlilik kararı yoksa md. 9/4’teki uygun güvencelerden biri aranır: bağlayıcı şirket kuralları, Kurul’ca ilan edilen standart sözleşme veya Kurul izni alınmış yazılı taahhütname. Bunların hiçbiri yoksa md. 9/6’daki arızi hâllere, örneğin riskler hakkında bilgilendirilmiş kişinin açık rızasına başvurulabilir. Ancak arızi aktarım, düzenli ve süreklilik gösteren bir reklam veya analiz akışı için kalıcı bir dayanak olarak tasarlanmamıştır.

Aktarım dayanağı KVKK hükmü Çerez uygulamasında anlamı
Yeterlilik kararı md. 9/1-2 Kurul kararı Resmî Gazete’de yayımlanır; en geç 4 yılda bir değerlendirilir
Standart sözleşme md. 9/4-c ve 9/5 Sağlayıcıyla imzalanır, 5 iş günü içinde Kuruma bildirilir
Bağlayıcı şirket kuralları md. 9/4-b Aynı grup şirketleri arasında, Kurul onayıyla
Yazılı taahhütname md. 9/4-ç Kurul izni gerekir
Arızi aktarım (ör. açık rıza) md. 9/6 Risklerin bildirilmesi şartıyla, düzenli olmayan aktarımlar için

Standart sözleşme bildirimi ve 5 iş günü kuralı

KVKK md. 9/5’e göre standart sözleşme, imzalanmasından itibaren 5 iş günü içinde veri sorumlusu veya veri işleyen tarafından Kuruma bildirilir. Bu bildirimin yapılmaması md. 18/1-d uyarınca ayrı bir idari para cezası sebebidir. Usul ve esaslar, 10 Temmuz 2024 tarihli ve 32598 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’te ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Üçüncü Taraf Çerezlerde Sorumluluk Kimdedir?

Rehbere göre bir sayfaya üçüncü taraf çerez yerleştirildiğinde hem site sahibi hem de üçüncü taraf, kullanıcının bilgilendirilmesini ve rızasının alınmasını sağlamakla yükümlüdür. KVKK md. 12/2 de veri sorumlusunu, kendi adına veri işleyenlerle birlikte güvenlik tedbirlerinden müştereken sorumlu tutar. Ziyaretçi şikâyetini genellikle siteyi işleten şirkete yönelteceği için risk site sahibinde toplanır.

Bu nedenle reklam ağı, analiz aracı veya canlı destek yazılımı entegre edilmeden önce sözleşmede çerezlerle ilgili aydınlatma ve rıza yükümlülüklerinin kimde olduğu, verinin hangi ülkede işlendiği ve hangi aktarım aracına dayanıldığı yazılı olarak belirlenmelidir. Pazarlama ekibinin kendi başına eklediği takip kodları, uyum denetimlerinde en sık rastlanan açıklardandır. Çerez verilerinin bir sağlayıcıda sızdırılması hâlinde md. 12/5’teki bildirim yükümlülüğü doğar; süreç veri ihlali bildiriminde 72 saat kuralı yazımızda ele alınmıştır.

Daktiloda consent yazılı kâğıt, çerezler için açık rıza alınması

Kurallara Uyulmazsa Hangi Yaptırımlar Gündeme Gelir?

KVKK md. 18/1-a aydınlatma yükümlülüğüne, md. 18/1-b veri güvenliği yükümlülüklerine, md. 18/1-d ise standart sözleşme bildirimine aykırılık için idari para cezası öngörür. Cezaların alt ve üst sınırları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir; uygulanacak tutar fiilin işlendiği yıla göre belirlenir. Bu cezalara karşı md. 18/3 uyarınca idare mahkemesinde dava açılabilir.

Ziyaretçi ise önce veri sorumlusuna başvurur; md. 13’e göre başvuru en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır. Cevap verilmez veya yetersiz bulunursa md. 14 uyarınca cevabın öğrenildiği tarihten itibaren 30 ve her hâlde başvurudan itibaren 60 gün içinde Kurula şikâyet yoluna gidilebilir. Şikâyet süreci KVKK ihlalinde Kurula şikâyet adımları yazımızda anlatılmıştır. Hukuka aykırı veri kaydının ceza boyutu ise kişisel verilerin kaydedilmesi suçu başlığı altında incelenmiştir.

Site Sahibi İçin Çerez Uyum Kontrol Listesi

Çerez uyumu tek seferlik bir metin yazma işi değil, teknik envanter ile hukuki değerlendirmenin birlikte yürütüldüğü bir süreçtir. Aşağıdaki sıra, KVKK md. 4, 5, 9 ve 10 hükümleri ile Kurum rehberinin önerilerini birlikte uygulamaya yarar ve özellikle yeni bir eklenti veya reklam aracı devreye alınmadan önce tekrarlanmalıdır.

  1. Sitedeki bütün çerezleri ve benzer teknolojileri tarayıp ad, sağlayıcı, amaç, süre ve taraf bilgisiyle envanter çıkarın.
  2. Her çerez için Kriter A veya Kriter B kapsamında olup olmadığını belgeleyin; meşru menfaate dayanılıyorsa denge testini yazılı hâle getirin.
  3. Açık rıza gerektiren çerezlerin rıza verilmeden yüklenmediğini tarayıcı geliştirici araçlarıyla test edin.
  4. Paneldeki kabul ve reddet düğmelerini eşit tasarlayın, kutucukları boş getirin ve rızanın geri alınma yolunu görünür kılın.
  5. Yurt dışına veri gönderen araçlar için md. 9 dayanağını belirleyin; standart sözleşme imzalandıysa 5 iş günü içinde Kuruma bildirin.
  6. Aydınlatma metnini çerez tablosuyla birlikte güncelleyin ve rıza kayıtlarını ispat için saklayın.

Kişisel veri işleme envanteri, VERBİS kaydı ve veri envanteri yükümlülüğüyle de bağlantılıdır. Bir e-ticaret sitesi işletiliyorsa çerez uyumu, ETBİS ve mesafeli satış yükümlülükleri ile birlikte ele alınmalıdır. Pazarlama e-postaları için ise ticari elektronik ileti ve İYS kaydı kuralları ayrıca uygulanır. Bilişim ve kişisel veri uyumuna ilişkin genel çerçeve bilişim hukuku ve KVKK sayfamızda yer alır; somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çerez uyumu konusunda site sahiplerinin en sık sorduğu konular, panelin zorunlu olup olmadığı, çerez duvarının geçerliliği, rızanın süresi ve yurt dışındaki analiz araçlarıdır. Aşağıdaki kısa cevaplar, Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun rehberini ve KVKK hükümlerini esas alır; sitenin teknik yapısı sonucu değiştirebilir.

Sadece zorunlu çerez kullanan bir sitede çerez paneli gerekir mi?

Açık rıza gerektiren çerez yoksa rıza paneli zorunlu değildir; ancak KVKK md. 10 uyarınca aydınlatma yükümlülüğü devam eder. Ziyaretçi, siteye girdiği anda hangi çerezlerin hangi amaçla ve ne kadar süreyle kullanıldığını kolayca görebilmelidir. Bu bilgi çoğu zaman sayfanın altındaki kalıcı bir bağlantı ve kısa bir bilgilendirme bandıyla verilir.

Ziyaretçi çerezleri reddederse siteye girişini engelleyebilir miyim?

Bütün çerezlere onay verilmedikçe içeriği kapatan çerez duvarı, Kurum rehberine göre özgür iradeyi sakatlayabilir ve alınan rızayı geçersiz kılabilir. Zorunlu çerezler zaten rıza gerektirmediğinden, reklam ve takip çerezlerini reddeden ziyaretçinin siteyi temel işlevleriyle kullanabilmesi sağlanmalıdır.

Çerez rızası ne kadar süre geçerli kabul edilir?

Kanunda belirli bir süre yazılı değildir. Rehber, her ziyarette yeniden rıza istenmesini rıza yorgunluğu nedeniyle uygun görmez; tercihin çerezin ömrüyle orantılı aralıklarla hatırlatılmasını önerir. Çerez sürelerinin belirlenmesinde KVKK md. 4’teki amaç için gerekli süre kadar muhafaza ilkesi esas alınır.

Mobil uygulamalar da çerez kurallarına tabi midir?

Rehber, masaüstü ve mobil siteler ile web tabanlı uygulamalar bakımından da geçerlidir. Uygulama içi reklam kimlikleri veya benzer tanımlayıcılar bir kişiyle ilişkilendirilebiliyorsa, rehberde ayrıca ele alınmasalar bile KVKK’nın genel işleme şartları ve aydınlatma kuralları uygulanır.

Rıza kayıtlarını saklamak zorunda mıyım?

Aydınlatmanın yapıldığını ve açık rızanın alındığını ispat yükü veri sorumlusundadır. Bu nedenle rızanın hangi tarihte, hangi metin sürümüyle ve hangi amaçlar için verildiğini gösteren kayıtların saklanması, olası bir şikâyet veya Kurul incelemesinde savunmanın temelini oluşturur.

Google Analytics gibi yurt dışı araçlar tek başına hukuka aykırı mıdır?

Hayır, tek başına aykırı değildir. Ancak yurt dışında yerleşik bir sağlayıcıya veri gidiyorsa KVKK md. 9’daki aktarım şartları sağlanmalı, araç siteler arası takip yapıyorsa açık rıza alınmalıdır. IP maskeleme ve veri paylaşım ayarlarının kapatılması riski azaltır, fakat aktarım dayanağı ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: KCD Hukuk