Makale · 15.11.2026

Ayıplı Mal ve Ayıplı Hizmette Seçimlik Haklar

Ayıplı malda seçimlik haklar: arızalı olduğu not edilmiş çamaşır makinesi

Ayıplı malda seçimlik haklar, tüketiciye teslim edilen ürün sözleşmeye aykırı çıktığında 6502 sayılı Kanunun tanıdığı dört talep yoludur: sözleşmeden dönme, ayıp oranında indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim. Hangisinin kullanılacağına satıcı değil tüketici karar verir; satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.

Bu yazı, ürün türünden bağımsız olarak seçimlik hakların nasıl seçileceğini, hangi sürede yerine getirilmesi gerektiğini, ayıplı hizmette nelerin değiştiğini ve zamanaşımının ne zaman dolduğunu anlatıyor. Araç ve konut gibi özel ürünlerdeki uygulamayı ikinci el araçta gizli ayıp ve ayıplı konut teslimi yazılarımızda ayrıca ele aldık.

Önemli Çıkarımlar

  • 6502 s. TKHK md. 11/1 dört seçimlik hak tanır; seçim tüketiciye aittir ve satıcı seçilen talebi yerine getirmek zorundadır.
  • Teslimden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıbın teslim anında var olduğu kabul edilir; aksini satıcı ispatlar (md. 10/1).
  • Onarım veya değişim talebi en geç 30 iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda 60 iş günü içinde yerine getirilmelidir (md. 11/4).
  • Ayıplı maldan sorumluluk teslimden itibaren 2 yıl, konutta 5 yıl zamanaşımına tabidir; hile veya ağır kusurla gizlenen ayıpta süre işlemez (md. 12).
  • 2026 yılı için 186.000 TL altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur (RG 23.12.2025, sayı 33116).

Ayıplı Malda Seçimlik Haklar Nelerdir?

6502 s. TKHK md. 11/1 uyarınca malın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketici; satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında indirim isteme, aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım isteme veya imkân varsa ayıpsız misliyle değişim isteme haklarından birini kullanabilir.

Seçimlik hak, adından da anlaşılacağı gibi bir tercih hakkıdır: dört talepten biri seçilir ve satıcıya bildirilir. Seçimin doğru yapılması, malın kullanım amacına, ayıbın ağırlığına ve tüketicinin ürünü elinde tutma isteğine bağlıdır. Aşağıdaki tablo dört hakkı uygulamadaki işlevine göre karşılaştırıyor.

Seçimlik hak Ne zaman uygun? Sonucu Dikkat edilecek nokta
Sözleşmeden dönme Ayıp ağır, ürüne güven kalmamış Bedelin tamamı derhal iade edilir (md. 11/5) Mal satıcıya geri verilir
Ayıp oranında indirim Ürün kullanılabilir, ayıp değeri düşürüyor Bedelin bir kısmı iade edilir Oranın belirlenmesi çoğu zaman gerektirir
Ücretsiz onarım Ayıp giderilebilir, ürün yeni sayılır Masraflar satıcıya ait onarım 30 iş günü süresi; orantısızlık itirazı (md. 11/3)
Ayıpsız misliyle değişim Seri üretim, aynı ürün temin edilebilir Yeni ve ayıpsız ürün teslim edilir İmkân yoksa diğer haklara geçilir

Bir Mal Hangi Durumlarda Ayıplı Sayılır?

TKHK md. 8 uyarınca ayıplı mal, teslim anında kararlaştırılan örnek veya modele uymayan ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan maldır. Ambalajında, etiketinde, kullanım kılavuzunda, internet sayfasında veya reklamında belirtilen özellikleri taşımayan mal da ayıplıdır. Ayıp maddi, hukuki veya ekonomik nitelikte olabilir.

Maddi ayıp en bilinen türdür: çalışmayan bir motor, çatlayan bir ekran, dikiş yeri açılan bir kanepe. Hukuki ayıp, örneğin ithalat belgesi bulunmayan bir cihazın kullanılmasının hukuken engellenmesidir. Ekonomik ayıp ise ürünün vaat edilen faydayı sağlamaması, örneğin ilan edilenden çok daha yüksek yakıt veya enerji tüketmesidir. Md. 8/3 ayrıca sözleşmede kararlaştırılan sürede teslim etmemeyi ve satıcının yaptığı hatalı montajı da sözleşmeye aykırı ifa sayar.

Altı aylık karine ispatı nasıl kolaylaştırır?

TKHK md. 10/1 uyarınca teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir; malın ayıplı olmadığını satıcı ispatlar. Bu karine, tüketicinin “ayıp sonradan kullanım hatasıyla oluştu” savunmasıyla karşılaştığı en yaygın uyuşmazlıklarda belirleyicidir. Altı aydan sonra ortaya çıkan ayıpta ise ispat yükü tüketiciye geçer; bu yüzden arızanın ilk ortaya çıktığı tarihin belgelenmesi büyük önem taşır.

Ayıbı bilerek alınan ve etiketle satılan mallar

Tüketici sözleşme kurulurken ayıptan haberdarsa veya haberdar olması kendisinden beklenebilecekse, md. 10/2 gereği o ayıp bakımından sözleşmeye aykırılık doğmaz. Ayıplı olarak satışa sunulan mallarda md. 10/3 ayıbı açıklayan bir etiket konulmasını ve bilginin faturada veya satış belgesinde gösterilmesini zorunlu tutar. Etikette yazılmayan başka ayıplar için seçimlik haklar saklıdır.

Atölyede onarılan ütü, ayıplı ürünün onarım talebi

Seçimlik Hak Nasıl Kullanılır ve Ne Kadar Sürede Yerine Getirilir?

Seçimlik hak, satıcıya yöneltilen bir bildirimle kullanılır; kanun belirli bir şekil öngörmez, ancak ispat için yazılı bildirim tercih edilmelidir. TKHK md. 11/4 uyarınca onarım veya değişim talebi satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltildiği tarihten itibaren en geç 30 iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda 60 iş günü içinde yerine getirilmelidir.

Süre içinde talep yerine getirilmezse tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir. Dönme veya ayıp oranında indirim seçildiğinde ödenen bedelin tamamı ya da ayıp oranında hesaplanan kısmı md. 11/5 gereği derhal iade edilir. Bildirimde ürünün adı, satın alma tarihi, ayıbın tanımı ve seçilen hakkın açıkça yazılması, sonraki uyuşmazlıkta talebin hangi tarihte ve ne içerikle yapıldığını kanıtlar.

Ücretsiz onarım ve değişim kime karşı istenir?

TKHK md. 11/2 uyarınca ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim hakları satıcının yanı sıra üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir ve bu üçü müteselsilen sorumludur. Üretici veya ithalatçı, ayıbın mal piyasaya sürüldükten sonra doğduğunu ispatlarsa sorumlu tutulmaz. Dönme ve ayıp oranında indirim talepleri ise satıcıya yöneltilir. Bazı ürünlerde yönetmelikte belirlenen azami tamir süreleri ve garanti belgesine bağlı haklar ayrıca uygulanır; bunları garanti belgesi ve onarım hakkı yazımızda ele alıyoruz.

Satıcı orantısızlık itirazında bulunabilir mi?

Md. 11/3 uyarınca onarım veya değişim satıcı için orantısız güçlük doğuracaksa tüketici dönme veya ayıp oranında indirim haklarından birini kullanabilir. Orantısızlık; malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer haklara başvurmanın tüketici için sorun yaratıp yaratmayacağı dikkate alınarak belirlenir. Bu itiraz tüketiciyi hakkından yoksun bırakmaz, yalnızca hangi talebin uygulanacağını değiştirir.

Sözleşmeden Dönme ile Ayıp Oranında İndirim Arasında Nasıl Seçim Yapılır?

Sözleşmeden dönme, malın iadesi karşılığında ödenen bedelin tamamının geri alınmasıdır; ayıp oranında indirim ise malın elde tutulup bedelin bir kısmının geri istenmesidir. TKHK md. 11/5 her iki hâlde de iadenin derhal yapılmasını öngörür. Seçim, ayıbın ürünün kullanımını ne ölçüde etkilediğine ve ürüne duyulan güvene bağlıdır.

Sözleşmeden dönme hangi hâllerde öne çıkar?

Aynı arızanın onarımdan sonra tekrarlanması, güvenlik riski taşıyan ayıplar veya ürünün temel işlevini yerine getirmemesi dönmeyi öne çıkarır. Dönme bildiriminde malın geri verilmeye hazır olduğunun açıkça yazılması gerekir. Taksitle veya kredi kartıyla yapılan alışverişlerde iade, ödemenin yapıldığı yönteme uygun biçimde gerçekleştirilmelidir. İnternetten alınan ürünlerde ayıp nedeniyle dönme ile 14 günlük cayma hakkı farklı kurumlardır; cayma koşullarını mesafeli satışta cayma hakkı yazımızda anlattık.

Ayıp oranında indirim nasıl belirlenir?

Uygulamada ayıp oranında indirim, malın ayıpsız ve ayıplı değeri arasındaki oranın satış bedeline uygulanmasıyla bulunur. Örnek (temsilidir): 60.000 TL’ye alınan bir buzdolabının ayıpsız piyasa değeri 60.000 TL, ayıplı hâliyle değeri 45.000 TL ise değer kaybı yüzde 25’tir ve tüketici 15.000 TL’nin iadesini isteyebilir. Uyuşmazlık hâlinde oran bilirkişi raporuyla belirlenir; bu nedenle ayıbın fotoğraf, servis raporu ve ekspertiz gibi belgelerle tespit edilmesi önemlidir.

Teknik serviste incelenen mikrodalga fırın, ayıbın tespiti

Ayıplı Hizmette Tüketicinin Hakları Nelerdir?

TKHK md. 13 uyarınca ayıplı hizmet, sözleşmede belirlenen sürede başlamayan veya kararlaştırılan ve objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan hizmettir. Md. 15/1 tüketiciye hizmetin yeniden görülmesi, ortaya çıkan eserin ücretsiz onarım ile giderilmesi, ayıp oranında indirim veya sözleşmeden dönme haklarını tanır.

Ayıplı hizmette süre ve orantısızlık kuralı

Onarım veya hizmetin yeniden görülmesi seçildiğinde talep, makul sürede ve en geç sağlayıcıya yöneltilmesinden itibaren 30 iş günü içinde yerine getirilmelidir (md. 15/4). Malda olduğu gibi orantısızlık itirazı burada da vardır; ancak md. 15/2’ye göre orantısız güçlük hâlinde tüketici onarım veya yeniden görülme haklarını hiç kullanamaz ve diğer iki hakka yönelir. Ayıplı hizmetin en sık görüldüğü alanlardan biri araç bakım ve onarımıdır; ayrıntıları araç servisinde ayıplı hizmet yazımızda bulabilirsiniz.

Seçimlik Hakların Yanında Tazminat İstenebilir mi?

Evet. TKHK md. 11/6 uyarınca tüketici seçimlik haklarından biriyle birlikte Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre tazminat da isteyebilir; ayıplı hizmette aynı imkân md. 15/1’de tanınır. Seçimlik hakların kullanılmasından doğan nakliye, söküm ve inceleme gibi bütün masraflar ise talebi yerine getiren tarafça karşılanır.

Tazminat, ayıbın yol açtığı ek zararları kapsar: bozuk bir çamaşır makinesinin su sızdırarak zemine verdiği hasar, ayıplı bir ürün yüzünden kullanılamayan işyeri ekipmanı veya taşıma ve ekspertiz giderleri bu kapsamda değerlendirilebilir. Zararın ve ayıpla nedensellik bağının ispatı tüketiciye aittir. Bu nedenle fatura, servis kaydı ve zararı gösteren fotoğraflar ilk günden saklanmalıdır.

Zamanaşımı Süreleri Ne Zaman Dolar?

TKHK md. 12 uyarınca ayıplı maldan sorumluluk, ayıp sonradan ortaya çıksa bile teslimden itibaren 2 yıllık zamanaşımına tabidir; konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda süre 5 yıldır. Ayıplı hizmette md. 16 uyarınca süre, hizmetin ifasından itibaren 2 yıldır. Hile veya ağır kusurla gizlenen ayıplarda uygulanmaz.

Durum Süre Başlangıç Dayanak
Yeni mal 2 yıl (sözleşmede daha uzun olabilir) Teslim tarihi TKHK md. 12/1
Konut ve tatil amaçlı taşınmaz 5 yıl Taşınmazın teslimi TKHK md. 12/1
İkinci el mal En az 1 yıl Teslim tarihi TKHK md. 12/2
İkinci el konut veya tatil amaçlı taşınmaz En az 3 yıl Teslim tarihi TKHK md. 12/2
Ayıplı hizmet 2 yıl Hizmetin ifası TKHK md. 16/1
Hile veya ağır kusurla gizlenen ayıp Zamanaşımı uygulanmaz – TKHK md. 12/3, 16/2
Onarım veya değişim talebinin yerine getirilmesi 30 iş günü (konutta 60 iş günü) Talebin yöneltilmesi TKHK md. 11/4

6502 sayılı Kanun tüketici için ayrı bir ayıp bildirim süresi öngörmez; belirleyici olan zamanaşımıdır. Taraflar tacirse durum farklıdır ve kısa ihbar süreleri uygulanır; bu konuyu ticari satışta ayıp ihbar süresi yazımızda ele aldık. Zamanaşımı hesabı için zamanaşımı hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz.

Mağaza tezgâhında alışveriş poşeti teslim alan müşteriler

Uyuşmazlıkta Hakem Heyeti mi, Tüketici Mahkemesi mi?

Yol, uyuşmazlığın değerine göre belirlenir. 23.12.2025 tarihli Resmî Gazete‘de yayımlanan tebliğe göre 2026 yılında değeri 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlıklarda il veya ilçe tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur (TKHK md. 68/1). Bu tutar ve üzerindeki uyuşmazlıklarda ise aşamasından sonra tüketici mahkemesine gidilir.

Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak md. 73/A uyarınca dava şartıdır; hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar ve heyet kararlarına itirazlar bu şartın dışındadır. Tüketici, davayı kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde açabilir (md. 73/5) ve tüketicilerin açtığı davalar md. 73/2 uyarınca harçtan muaftır. Başvuru adımları için tüketici hakem heyeti başvurusu rehberimize, İzmir’deki uygulama için İzmir tüketici hakem heyeti başvuru yazımıza bakabilirsiniz.

Tornavidayla elektronik cihaz tamir eden teknisyenin elleri

Satıcıya Başvurmadan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Seçimlik hak talebinin sonuç vermesi büyük ölçüde belgeye bağlıdır. Altı aylık karinenin işlediği dönemde bile satıcı kullanım hatası iddia edebilir; altı aydan sonra ise ispat yükü tüketiciye geçer. Bu nedenle başvurudan önce aşağıdaki belgelerin bir arada tutulması, hem satıcı görüşmesinde hem hakem heyetinde süreci hızlandırır.

  • Fatura, fiş veya satış belgesi ile ödeme dekontu.
  • Ürünün ambalaj, etiket ve kullanım kılavuzu; internet alışverişinde ürün sayfasının ekran görüntüsü.
  • Ayıbı gösteren tarihli fotoğraf veya video.
  • Servis formları, arıza kayıtları ve teknik servis raporları.
  • Seçilen hakkı açıkça belirten yazılı bildirim ve gönderim kanıtı (iadeli taahhütlü mektup, noter ihtarnamesi veya kayıtlı e-posta).
  • Ek zarar varsa zararı gösteren belgeler ve masraf makbuzları.

Tüketici uyuşmazlıklarına ilişkin diğer yazılarımıza tüketici hukuku çalışma alanımız sayfasından ulaşabilirsiniz. Araç alımlarına özgü süre ve ekspertiz sorunları için ayıplı araç satışı ve iade yazımız ek bilgi sunar. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Aşağıda ayıplı mal ve ayıplı hizmet nedeniyle satıcıya veya sağlayıcıya başvurmayı düşünen tüketicilerin en sık sorduğu soruları kısa ve doğrudan yanıtladık. Yanıtlar genel niteliktedir; ürünün türü, ayıbın ortaya çıktığı tarih, satıcının sıfatı ve uyuşmazlığın değeri sonucu doğrudan etkileyebilir; bu nedenle başvurudan önce belgelerinizi birlikte gözden geçirin.

Satıcı yalnızca onarım teklif ediyorsa iade isteyebilir miyim?

Evet. TKHK md. 11/1 uyarınca seçim tüketiciye aittir ve satıcı tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmek zorundadır. Satıcı ancak tüketicinin onarım veya değişim talebi orantısız güçlük doğuruyorsa itiraz edebilir; dönme talebini ‘önce onarım’ gerekçesiyle reddedemez.

Onarım 30 iş gününde yapılmazsa ne olur?

TKHK md. 11/4 uyarınca talep süresinde yerine getirilmezse tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir. Bu durumda sözleşmeden dönme, ayıp oranında indirim veya değişim talep edilebilir. Yönetmelik ekindeki bazı ürünlerde azami tamir süresi ayrıca uygulanır.

Ayıp altı aydan sonra ortaya çıkarsa haklarım sona erer mi?

Hayır. Altı ay, ispat karinesinin süresidir; seçimlik haklar 2 yıllık zamanaşımı içinde kullanılabilir (TKHK md. 12). Altı aydan sonra yalnızca ayıbın teslim anında var olduğunu tüketici ispatlamak zorunda kalır; servis raporları ve bilirkişi incelemesi bu noktada önem kazanır.

İkinci el üründe de seçimlik haklar geçerli mi?

Satıcı tacir veya meslek sahibi ise evet. TKHK md. 12/2 uyarınca ikinci el satışlarda satıcının ayıplı maldan sorumluluğu bir yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda üç yıldan az olamaz. İki tüketici arasındaki satışlarda ise 6502 sayılı Kanun değil Türk Borçlar Kanunu uygulanır.

Ayıplı ürün için doğrudan üreticiye başvurabilir miyim?

Ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim talepleri için evet; TKHK md. 11/2 uyarınca satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Sözleşmeden dönme ve ayıp oranında indirim talepleri ise satış sözleşmesinin tarafı olan satıcıya yöneltilmelidir.

Ürünü kullanmış olmam iade hakkımı ortadan kaldırır mı?

Hayır. Ayıp nedeniyle sözleşmeden dönme, ürünün kullanılmamış olmasına bağlı değildir; ayıp kullanım sırasında ortaya çıkmış olabilir. Satıcı, ayıbın tüketicinin kullanım hatasından kaynaklandığını ileri sürebilir; teslimden sonraki ilk altı ayda bu iddiayı ispat yükü satıcıdadır (TKHK md. 10/1).

Hakem heyeti başvurusu için 2026 sınırı ne kadar?

23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğe göre 2026 yılında değeri 186.000 TL’nin altındaki tüketici uyuşmazlıklarında il veya ilçe tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Bu tutar ve üzerindeki uyuşmazlıklar arabuluculuk sonrasında tüketici mahkemesinde görülür.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: KCD Hukuk