Makale · 15.11.2026

Şirket Birleşme ve Bölünme Süreci

Bu yazıyı dinleyin
0:00 / –:––
Şirket birleşme ve bölünme sürecini simgeleyen yapboz parçaları

Şirket birleşme ve bölünme işlemleri, bir şirketin malvarlığının tasfiye edilmeden, bir bütün olarak veya bölümler hâlinde başka şirkete geçmesini sağlayan yeniden yapılanma araçlarıdır. İkisi de 6102 s. TTK md. 134-194 arasında düzenlenir, ticaret siciline tescille geçerlilik kazanır ve alacaklılar, çalışanlar ile azınlık ortaklar için ayrı koruma kuralları içerir. Aradaki farklar ise takvimi, belgeleri ve sorumluluğu doğrudan değiştirir.

Bu yazı iki işlemin kanuni sürecini yan yana koyar ve özellikle bölünmenin birleşmeden ayrılan kurallarına odaklanır. Birleşmeden önce hedef şirketin hukuki incelemesi şirket birleşmesinde hukuki durum tespiti yazısında, birleşmenin İzmir Ticaret Sicili’ndeki takvimi ve uygulaması ise İzmir’de şirket birleşme ve devir işlemleri yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Önemli Çıkarımlar

  • Birleşmede devrolunan şirket tescille sona erer; tam bölünmede bölünen şirket sona erer, kısmi bölünmede varlığını sürdürür (TTK md. 136/4, 159).
  • Şahıs şirketleri bölünemez; bölünme yalnızca sermaye şirketleri ve kooperatifler arasında mümkündür (md. 160).
  • İnceleme süresi birleşmede genel kuruldan önceki 30 gün, bölünmede genel kuruldan 2 ay öncedir (md. 149, 171).
  • Birleşmede alacaklı teminatı tescilden sonra 3 ay içinde istenir; bölünmede teminat genel kurul kararından önce sağlanır (md. 157, 173, 175).
  • Oranların korunmadığı bölünme, devreden şirkette oy hakkı olan ortakların en az yüzde 90’ının onayını gerektirir (md. 173/3).
  • Ortaklar denkleştirme veya iptal davasını kararın ilanından itibaren 2 ay içinde açar (md. 191, 192).

Şirket Birleşme ve Bölünme Arasındaki Temel Fark Nedir?

Şirket birleşme ve bölünme arasındaki temel fark malvarlığının hareket yönüdür. TTK md. 136’ya göre birleşmede devrolunan şirketin malvarlığı bir bütün hâlinde devralan şirkete geçer. Md. 159’a göre bölünmede ise bir şirketin malvarlığı bölümlere ayrılarak bir veya birden fazla şirkete devredilir ve ortaklar devralan şirketlerden pay edinir.

Devralma ve yeni kuruluş şeklinde birleşme

Birleşme iki şekilde olur: bir şirketin diğerini devralması veya şirketlerin yeni kurulan bir şirket içinde bir araya gelmesi (TTK md. 136/1). Devrolunan şirketin ortakları, belirlenen değişim oranına göre devralan şirketin paylarını kendiliğinden edinir (md. 136/3). Devralan şirket, bu ortakların haklarını karşılayacak ölçüde sermayesini artırmak zorundadır (md. 142/1). Birleşmeyle devrolunan şirket tasfiye edilmeden sona erer ve sicilden silinir (md. 136/4).

Tam bölünme ve kısmi bölünme

Tam bölünmede şirketin bütün malvarlığı bölümlere ayrılıp diğer şirketlere devredilir ve bölünen şirket sona ererek unvanı sicilden silinir (TTK md. 159/1-a). Kısmi bölünmede ise malvarlığının yalnızca bir veya birkaç bölümü devredilir; bölünen şirket varlığını sürdürür. Karşılık olarak paylar ya bölünen şirketin ortaklarına verilir ya da bölünen şirket bu payları kendisi alarak bir yavru şirket oluşturur (md. 159/1-b). Bir fabrikanın ayrı şirkete taşınması veya gayrimenkul portföyünün ayrılması kısmi bölünmenin tipik kullanım alanlarıdır.

Konu Birleşme Bölünme
Dayanak TTK md. 136-158 TTK md. 159-179
Katılabilecek şirketler Sermaye ve şahıs şirketleri, kooperatifler (sınırlamalarla) Yalnızca sermaye şirketleri ve kooperatifler
Temel belge Birleşme sözleşmesi Bölünme sözleşmesi veya bölünme planı
İnceleme hakkı Genel kuruldan önceki 30 gün Genel kuruldan 2 ay önce
Alacaklı teminatı Geçerlilikten sonra 3 ay içinde istem İlanlardan itibaren 3 ay; genel kuruldan önce
Şirketin akıbeti Devrolunan şirket sona erer Tam bölünmede sona erer, kısmide devam eder
Birleşen şirketleri temsil eden birbirine geçmiş yapboz parçaları

Hangi Şirketler Birleşebilir veya Bölünebilir?

TTK md. 137’ye göre sermaye şirketleri birbirleriyle ve kooperatiflerle birleşebilir; kollektif ve komandit şirketleri ancak devralan olarak bünyelerine alabilir. Şahıs şirketleri sermaye şirketine yalnızca devrolunan olarak katılır. Bölünmede ise md. 160 açıktır: sermaye şirketleri ve kooperatifler yalnızca sermaye şirketlerine ve kooperatiflere bölünebilir.

Kanun iki özel durumu ayrıca düzenler. Tasfiye hâlindeki bir şirket, malvarlığının dağıtılmasına başlanmamışsa ve devrolunan şirket olması şartıyla birleşmeye katılabilir (TTK md. 138). Sermayesiyle kanuni yedek akçeleri toplamının yarısını kaybetmiş veya borca batık bir şirket ise ancak kaybı karşılayacak tutarda serbestçe tasarruf edilebilen özvarlığa sahip bir şirketle birleşebilir (md. 139). Bu şartlar, devralan şirketin kayıtlı olduğu sicil müdürlüğüne sunulan belgelerle ispatlanır; uygulamada bu ispat yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir raporuyla yapılır.

Birleşme Süreci Hangi Adımlarla İlerler?

Birleşme sırasıyla birleşme sözleşmesi (TTK md. 145-146), birleşme raporu (md. 147), inceleme hakkı (md. 149), genel kurul kararı (md. 151), tescil (md. 152) ve ilanla (md. 154) tamamlanır. Bilanço günü ile sözleşme tarihi arasında 6 aydan fazla süre geçmişse ara bilanço çıkarılması zorunludur (md. 144/1).

Adım İçerik Dayanak
1. Ara bilanço kontrolü Bilanço günü 6 aydan eskiyse veya malvarlığında önemli değişiklik varsa ara bilanço TTK md. 144
2. Birleşme sözleşmesi Yazılı; yönetim organlarınca imzalanır, unvanlar, değişim oranı, hesap tarihi zorunlu TTK md. 145-146
3. Birleşme raporu Amaç, değişim oranı, işçiler ve alacaklılar üzerindeki etki; KOBİ’de tüm ortakların onayıyla vazgeçilebilir TTK md. 147
4. İnceleme hakkı Genel kuruldan önceki 30 gün; tevdi yeri en az 3 iş günü önce ilan TTK md. 149
5. Genel kurul kararı Anonim şirkette mevcut oyların dörtte üçü; limited şirkette özel nisap TTK md. 151
6. Tescil ve ilan Tescille geçerlilik; aktif ve pasif kendiliğinden geçer TTK md. 152-154
7. Alacaklı çağrısı Yedişer gün arayla üç ilan; 3 ay içinde teminat istemi TTK md. 157

Değişim oranı, denkleştirme ve ayrılma akçesi

Devrolunan şirket ortakları, mevcut paylarını karşılayacak değerde pay isteme hakkına sahiptir (TTK md. 140/1). Değişim oranı belirlenirken, tahsis edilen payların gerçek değerinin onda birini aşmamak üzere bir denkleştirme ödemesi öngörülebilir (md. 140/2). Sözleşme ortaklara pay ile ayrılma akçesi arasında seçim hakkı tanıyabilir veya yalnızca ayrılma akçesi verilmesini öngörebilir (md. 141); ikinci durumda sermaye şirketinde mevcut oy haklarının yüzde 90’ının olumlu oyu gerekir (md. 151/5). Bu seçenek, azınlık ortağı şirketten çıkarmanın en tartışmalı yoludur ve ileride denkleştirme davasının konusu olabilir.

Bölünme sonrası faaliyetini sürdüren şirket merkezinin cam cephesi

Bölünme Sözleşmesi ile Bölünme Planı Arasındaki Fark Nedir?

Malvarlığı bölümleri var olan şirketlere devredilecekse yönetim organları bir bölünme sözleşmesi yapar; yeni kurulacak şirketlere devredilecekse yönetim organı tek taraflı bir bölünme planı düzenler (TTK md. 166/1-2). Her ikisi de yazılı yapılır ve genel kurulca md. 173 hükümlerine göre onaylanır (md. 166/3).

İçerik bakımından en kritik kalem, devredilecek aktif ve pasiflerin bölümlere ayrılması ve tahsisidir. TTK md. 167/1-b, bu bölümlere ilişkin envanterin; taşınmazların, kıymetli evrakın ve maddi olmayan malvarlığının teker teker gösterildiği bir listenin sözleşmede veya planda yer almasını ister. Ayrıca devralan şirketlere geçen iş ilişkilerinin listesi de bulunmalıdır (md. 167/1-ı). Genel ifadelerle yapılan bir tahsis, tescil sonrası tapu ve diğer sicillerde geçiş işlemlerinde sorun yaratır.

Tahsis edilmeyen malvarlığı ve borçlar

Sözleşmede veya planda tahsisi yapılmayan malvarlığı, tam bölünmede devralan şirketlere kendilerine geçen net aktif oranında paylı mülkiyetle ait olur; kısmi bölünmede bölünen şirkette kalır (TTK md. 168/1). Aynı kural alacaklara ve maddi olmayan haklara da uygulanır (md. 168/2). Tam bölünmede hiçbir şirkete tahsis edilmeyen borçlardan ise bölünmeye katılan şirketler müteselsilen sorumludur (md. 168/3). Envanterin eksiksiz hazırlanması bu yüzden yalnızca bir şekil meselesi değil, sorumluluğun dağılımını belirleyen işlemdir.

Bölünmede İnceleme Hakkı ve Genel Kurul Kararı Nasıl İşler?

Bölünmeye katılan şirketler genel kurul kararından 2 ay önce bölünme sözleşmesini veya planını, bölünme raporunu ve son üç yılın finansal tablolarını ortakların incelemesine sunar (TTK md. 171/1). Küçük ve orta ölçekli şirketler tüm ortakların onayıyla bu haktan ve bölünme raporundan vazgeçebilir (md. 169/4, 171/2).

Birleşmedeki 30 günlük inceleme süresiyle karıştırılması en sık yapılan takvim hatasıdır. Bölünmede ayrıca yönetim organları sözleşme veya planı genel kurula ancak md. 175’teki teminat sağlandıktan sonra sunabilir (md. 173/1). Onama kararı, birleşmedeki md. 151 nisaplarına göre alınır (md. 173/2). Kısmi bölünme nedeniyle bölünen şirketin sermayesi azalacaksa, alacaklı korumasına ilişkin genel sermaye azaltımı hükümlerinden bazıları uygulanmaz (md. 162); buna karşılık esas sözleşme değişikliği de tescil ettirilir (md. 179/2).

Oranların korunmadığı bölünme

Bölünen şirketin ortaklarına bölünmeye katılan tüm şirketlerde mevcut payları oranında pay verilirse “oranların korunduğu”, bazı şirketlerde farklı oranda pay verilirse “oranların korunmadığı” bölünme söz konusu olur (TTK md. 161/2). İkinci türde onama kararı, devreden şirkette oy hakkı bulunan ortakların en az yüzde 90’ıyla alınır (md. 173/3). Ortakların farklı iş kollarını ayrı şirketlerde sürdürmek istediği aile şirketlerinde, ortaklığın ayrılması için genellikle bu yol tercih edilir.

Devralan şirketin bulunduğu yüksek ofis binası

Alacaklılar ve Çalışanlar Nasıl Korunur?

Birleşmede alacaklılar birleşmenin geçerlilik kazanmasından itibaren 3 ay içinde isterse devralan şirket alacaklarını teminat altına alır (TTK md. 157/1). Bölünmede ise şirketler, yedişer gün arayla yapılan üç ilanın yayımından itibaren 3 ay içinde istemde bulunan alacaklılara teminat verir (md. 174, 175/1) ve bu teminat genel kurul kararından önce sağlanır.

Bölünmeye katılan şirketlerin ikinci derecede sorumluluğu

Bölünmede borç kendisine tahsis edilen şirket birinci derecede sorumludur; o şirket ödemezse bölünmeye katılan diğer şirketler müteselsilen ikinci derecede sorumlu olur (TTK md. 176/1). Ancak ikinci derecede sorumlulara başvurmak için alacağın teminat altına alınmamış olması ve birinci derecede sorumlu şirketin iflas etmiş, konkordato süresi almış, kesin sonucu alacağın karşılanamadığını gösteren, alacaklıya belirli haklar veren belge." aria-label="aciz vesikası — tanım">aciz vesikası şartları doğmuş veya merkezini yurt dışına taşımış olması gerekir (md. 176/2). Bölünmeden önce şirket borçlarından şahsen sorumlu ortakların sorumluluğu ise devam eder (md. 177, 158).

İş sözleşmeleri, işçi itiraz etmedikçe bütün hak ve borçlarla devralana geçer (TTK md. 178/1); bu hüküm birleşmede de uygulanır (md. 158/4). İşçi itiraz ederse sözleşme kanuni bildirim süresinin sonunda sona erer (md. 178/2). Eski ve yeni işveren, işçinin muaccel ve belirli süre içinde muaccel olacak alacaklarından müteselsilen sorumludur ve işçi bu alacakların teminat altına alınmasını isteyebilir (md. 178/3, 178/5).

Bölünmede ayrılan malvarlığını simgeleyen eksik yapboz parçası

Ticaret Siciline Hangi Belgelerle Başvurulur?

Birleşmede devrolunan şirket önce tescil ettirir; devralan şirket ondan önce tescil yaptıramaz (Ticaret Sicili Yönetmeliği md. 127/1). Bölünmede de bölünen şirket kararını tescil ettirmeden diğer şirketler bölünme olgularını tescil ettiremez (md. 129/2). Başvuru belgeleri birleşme için md. 126’da, bölünme için md. 128’de sayılmıştır.

Başvurudaki en teknik belge, yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir raporudur; denetime tabi şirketlerde bu tespit denetçi raporuyla da yapılabilir. Birleşmede rapor, sermayenin karşılıksız kalıp kalmadığını, özvarlığı ve devrolunan şirketin tapu, gemi ve fikri mülkiyet sicillerinde kayıtlı mallarının gerçeğe uygun değerini gösterir (TSY md. 126/2-d). Kısmi bölünmede ise bölünen şirketin kalan net malvarlığının borçlarını karşılamaya yeterli olduğu tespit edilir (md. 128/2-a-3). Birleşme tescil edilince sicil müdürlüğü, sicile kayıtlı malların devralan adına geçirilmesi için ilgili sicillere bildirimde bulunur (md. 127/6).

Vergi Bakımından Birleşme ve Bölünme Nasıl Değerlendirilir?

5520 s. KVK md. 19-20 şartlarına uyulan birleşmeler devir hükmündedir; münfesih kurumun yalnızca devir tarihine kadar elde ettiği kazanç vergilendirilir, birleşmeden doğan kâr hesaplanmaz. Devir tarihi, birleşme kararının ticaret siciline tescil edildiği tarihtir (md. 20/1-a). Bölünmeler için de benzer şartlar md. 19/3 ve 20/2’de düzenlenmiştir.

Birleşmede münfesih kurum ile birleşilen kurum, devir tarihine kadar olan döneme ilişkin kurumlar vergisi beyannamesini birlikte imzalayarak birleşmenin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilanından itibaren 30 gün içinde münfesih kurumun vergi dairesine verir; birleşilen kurum, münfesih kurumun vergi borçlarını ödeyeceğini taahhütnameyle üstlenir (KVK md. 20/1). Vergisel şartların sağlanıp sağlanmadığı işlem yapısını belirlediğinden, hukuki ve mali danışmanlığın birlikte yürütülmesi gerekir. Ortakların vergi ve kamu borçlarından kişisel sorumluluğu için şirket ortaklarının kamu borcu sorumluluğu yazısına bakılabilir.

Ortaklar Birleşme veya Bölünmeye Hangi Davalarla İtiraz Edebilir?

Ortaklık payları veya hakları gereği gibi korunmamışsa her ortak, kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilanından itibaren 2 ay içinde asliye ticaret mahkemesinden uygun bir denkleştirme akçesi belirlenmesini isteyebilir (TTK md. 191/1). Kanuna aykırılık hâlinde ise karara olumlu oy vermemiş ve bunu tutanağa geçirtmiş ortak aynı sürede iptal davası açabilir (md. 192/1).

Denkleştirme davası işlemin geçerliliğini etkilemez ve giderleri kural olarak devralan şirkete aittir (md. 191/3-4). İptal davasında mahkeme, eksikliğin giderilmesi için önce süre verir; giderilemezse kararı iptal eder (md. 192/3). İşleme katılan kişiler ise kusurlarıyla verdikleri zarardan şirketlere, ortaklara ve alacaklılara karşı sorumludur (md. 193/1); yöneticilerin bu kapsamdaki sorumluluğu yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu yazısında ele alınmıştır. İptal sebeplerinin genel çerçevesi için genel kurul kararı iptal davası, mahkeme için asliye ticaret mahkemelerinin görev alanı yazıları da yol gösterir.

Dava veya istem Kim Süre Sonuç
Denkleştirme akçesi Her ortak İlandan itibaren 2 ay İşlem geçerli kalır; uygun denkleştirme belirlenir (md. 191)
İptal davası Olumlu oy vermeyip tutanağa geçirten ortak İlandan, ilan yoksa tescilden itibaren 2 ay Eksiklik giderilemezse karar iptal edilir (md. 192)
Alacaklının teminat istemi Alacaklı Birleşmede geçerlilikten, bölünmede ilanlardan itibaren 3 ay Teminat veya ödeme (md. 157, 175)
Sorumluluk davası Şirket, ortak, alacaklı TTK md. 560 süreleri Kusurlu katılanlardan tazminat (md. 193)

Bu örnek temsilidir: iki kardeşin eşit pay sahibi olduğu bir anonim şirkette bir kardeş inşaat, diğeri lojistik faaliyetini ayrı yürütmek ister. Kısmi bölünmeyle lojistik malvarlığı yeni bir şirkete devredilir ve yeni şirketin payları yalnızca bir kardeşe verilir; bu oranların korunmadığı bölünme olduğundan yüzde 90 nisap aranır. Takvim, 2 aylık inceleme süresi ve genel kuruldan önce tamamlanması gereken alacaklı teminatı dikkate alınarak kurulur. Şirketler hukuku alanındaki bu açıklamalar Av. Mehmet İlker Dinç tarafından hazırlanmıştır; somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Birleşme ve bölünme kararı veren şirketler ile bu şirketlerin ortakları ve alacaklıları, en çok hangi işlemin hangi sonuç doğurduğunu ve borçların kime kaldığını sorar. Aşağıdaki cevaplar TTK md. 134-194 ve Ticaret Sicili Yönetmeliği hükümlerine dayanır; işlem yapısı şirketin türüne ve esas sözleşmesine göre değişebilir.

Limited şirket ile anonim şirket birleşebilir mi?

Evet. Her ikisi de sermaye şirketi olduğundan TTK md. 137/1-a uyarınca birbirleriyle birleşebilir. Limited şirketin devraldığı anonim şirkette ek ödeme veya kişisel edim yükümlülüğü öngörülüyorsa bütün ortakların oybirliği gerekir (md. 151/4).

Bölünme ile şirket satın alma aynı şey midir?

Hayır. Bölünmede malvarlığı karşılığında pay verilir ve aktifler tescille kendiliğinden geçer (TTK md. 179/4). Satın almada ise ya pay devri ya da malvarlığının tek tek devri yapılır. Limited şirkette pay devrinin usulü ayrı kurallara tabidir.

Birleşmede devrolunan şirketin davaları ne olur?

Birleşmenin tescili anında devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralan şirkete geçer (TTK md. 153/1). Bu nedenle devrolunan şirketin taraf olduğu davalarda devralan şirket taraf sıfatını kazanır ve dava dosyasına birleşme tescil belgesi sunulur.

Küçük şirketler birleşme raporu hazırlamak zorunda mı?

Küçük ve orta ölçekli şirketler, tüm ortakların onaylaması hâlinde birleşme veya bölünme raporunun düzenlenmesinden ve inceleme hakkının kullandırılmasından vazgeçebilir (TTK md. 147/4, 149/5, 169/4, 171/2). Onayın tüm ortaklardan yazılı alındığı belge sicile verilir.

Birleşme Rekabet Kurulu iznine tabi midir?

Tarafların ciroları Rekabet Kurulu’nun belirlediği eşikleri aşıyorsa izin gerekir; TTK md. 153/3, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümlerini saklı tutar. İzin gereken işlemlerde tescil takvimi izin sürecine göre planlanmalıdır.

Bölünmeden sonra eski borçlar için hangi şirkete başvurulur?

Önce borcun bölünme sözleşmesi veya planıyla tahsis edildiği şirkete başvurulur. Bu şirket ödemezse ve TTK md. 176/2’deki şartlar oluşmuşsa bölünmeye katılan diğer şirketler ikinci derecede ve müteselsilen sorumlu olur. Tahsis edilmemiş borçlardan tam bölünmede tüm şirketler müteselsilen sorumludur.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: Av. Mehmet İlker Dinç, Avukat
Çalışma alanları: Sigorta Hukuku, Tazminat Hukuku, İş Hukuku, Şirketler Hukuku, Kurumsal Danışmanlık